حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنِ الْمُبَارَكِ بْنِ فَضَالَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ زَوَّجَ أُخْتَهُ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَانَتْ عِنْدَهُ مَا كَانَتْ ثُمَّ طَلَّقَهَا تَطْلِيقَةً لَمْ يُرَاجِعْهَا حَتَّى انْقَضَتِ الْعِدَّةُ فَهَوِيَهَا وَهَوِيَتْهُ ثُمَّ خَطَبَهَا مَعَ الْخُطَّابِ فَقَالَ لَهُ يَا لُكَعُ أَكْرَمْتُكَ بِهَا وَزَوَّجْتُكَهَا فَطَلَّقْتَهَا وَاللَّهِ لاَ تَرْجِعُ إِلَيْكَ أَبَدًا آخِرُ مَا عَلَيْكَ قَالَ فَعَلِمَ اللَّهُ حَاجَتَهُ إِلَيْهَا وَحَاجَتَهَا إِلَى بَعْلِهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ ( وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ ) إِلَى قَوْلِهِ :( وَأَنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ ) فَلَمَّا سَمِعَهَا مَعْقِلٌ قَالَ سَمْعًا لِرَبِّي وَطَاعَةً ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ أُزَوِّجُكَ وَأُكْرِمُكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْحَسَنِ . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ دَلاَلَةٌ عَلَى أَنَّهُ لاَ يَجُوزُ النِّكَاحُ بِغَيْرِ وَلِيٍّ لأَنَّ أُخْتَ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ كَانَتْ ثَيِّبًا فَلَوْ كَانَ الأَمْرُ إِلَيْهَا دُونَ وَلِيِّهَا لَزَوَّجَتْ نَفْسَهَا وَلَمْ تَحْتَجْ إِلَى وَلِيِّهَا مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَإِنَّمَا خَاطَبَ اللَّهُ فِي الآيَةِ الأَوْلِيَاءَ فَقَالَ : (ولَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ ) فَفِي هَذِهِ الآيَةِ دَلاَلَةٌ عَلَى أَنَّ الأَمْرَ إِلَى الأَوْلِيَاءِ فِي التَّزْوِيجِ مَعَ رِضَاهُنَّ .
Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ zamonida singlisini musulmonlardan boʻlgan bir kishiga nikohlab bergan edi. (Ayol) uning huzurida qancha turgan boʻlsa turdi, soʻng u (er) uni bir taloq bilan taloq qildi va idda tugaguncha unga qaytmadi. Keyin (er) uni, (ayol) ham uni sogʻindi. Soʻng u boshqa sovchilar qatorida unga sovchi boʻldi. Shunda (Maʼqil) unga: «Ey past kishi, men seni (singlimni nikohlab) izzat qilgan, uni senga uzatgan edim, sen esa uni taloq qilding. Allohga qasamki, u hech qachon senga qaytmaydi, oʻrtangizdagi ish tugadi», dedi. Alloh esa (erning) unga ehtiyojini, (ayolning) ham eriga ehtiyojini bilib, quyidagini nozil qildi: {Ayollarni taloq qilib, ular iddalarini tugatsalar...} oyatidan {...siz bilmaysiz} (Baqara 232) degan soʻzigacha. Maʼqil buni eshitgach: «Robbimga quloq solib, boʻysunaman», dedi. Soʻng uni chaqirib: «Singlimni senga nikohlab beraman va seni izzat qilaman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U al-Hasandan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Bu hadisda valisiz nikoh joiz emasligiga dalil bor, chunki Maʼqil ibn Yasorning singlisi tul ayol edi. Agar ish valisiga emas, oʻziga (havola) boʻlganida, u oʻzini oʻzi nikohlab olar va valisi Maʼqil ibn Yasorga muhtoj boʻlmas edi. Alloh oyatda valilarga xitob qilib: {Ularni erlariga nikohlanishdan toʻsmanglar} (Baqara 232) degan. Bu oyatda nikohlash ishi ayollarning roziligi bilan valilarga (havola) ekanligiga dalil bor.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ замонида синглисини мусулмонлардан бўлган бир кишига никоҳлаб берган эди. (Аёл) унинг ҳузурида қанча турган бўлса турди, сўнг у (эр) уни бир талоқ билан талоқ қилди ва идда тугагунча унга қайтмади. Кейин (эр) уни, (аёл) ҳам уни соғинди. Сўнг у бошқа совчилар қаторида унга совчи бўлди. Шунда (Маъқил) унга: «Эй паст киши, мен сени (синглимни никоҳлаб) иззат қилган, уни сенга узатган эдим, сен эса уни талоқ қилдинг. Аллоҳга қасамки, у ҳеч қачон сенга қайтмайди, ўртангиздаги иш тугади», деди. Аллоҳ эса (эрнинг) унга эҳтиёжини, (аёлнинг) ҳам эрига эҳтиёжини билиб, қуйидагини нозил қилди: {Аёлларни талоқ қилиб, улар иддаларини тугатсалар...} оятидан {...сиз билмайсиз} (Бақара 232) деган сўзигача. Маъқил буни эшитгач: «Роббимга қулоқ солиб, бўйсунаман», деди. Сўнг уни чақириб: «Синглимни сенга никоҳлаб бераман ва сени иззат қиламан», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У ал-Ҳасандан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Бу ҳадисда валисиз никоҳ жоиз эмаслигига далил бор, чунки Маъқил ибн Ясорнинг синглиси тул аёл эди. Агар иш валисига эмас, ўзига (ҳавола) бўлганида, у ўзини ўзи никоҳлаб олар ва валиси Маъқил ибн Ясорга муҳтож бўлмас эди. Аллоҳ оятда валиларга хитоб қилиб: {Уларни эрларига никоҳланишдан тўсманглар} (Бақара 232) деган. Бу оятда никоҳлаш иши аёлларнинг розилиги билан валиларга (ҳавола) эканлигига далил бор.