حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ الْحَضْرَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ . قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ كَمْ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ قَالَ عَشْرًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَقَامَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ تِسْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ إِذَا أَقَمْنَا مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ وَإِنْ زِدْنَا عَلَى ذَلِكَ أَتْمَمْنَا الصَّلاَةَ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ عَشَرَةَ أَيَّامٍ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ . وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَقَامَ أَرْبَعًا صَلَّى أَرْبَعًا . وَرَوَى عَنْهُ ذَلِكَ قَتَادَةُ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ . وَرَوَى عَنْهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ خِلاَفَ هَذَا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ بَعْدُ فِي ذَلِكَ فَأَمَّا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ فَذَهَبُوا إِلَى تَوْقِيتِ خَمْسَ عَشْرَةَ وَقَالُوا إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ أَرْبَعَةٍ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَأَمَّا إِسْحَاقُ فَرَأَى أَقْوَى الْمَذَاهِبِ فِيهِ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لأَنَّهُ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ تَأَوَّلَهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . ثُمَّ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الْمُسَافِرَ يَقْصُرُ مَا لَمْ يُجْمِعْ إِقَامَةً وَإِنْ أَتَى عَلَيْهِ سِنُونَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Nabiy ﷺ bilan Madinadan Makkaga chiqdik, u zot ikki rakaat oʻqidilar», dedi. (Roviy) aytdi: Men Anasga: «Rasululloh ﷺ Makkada qancha turdilar?» dedim. U: «Oʻn (kun)», dedi. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahihdir. Ibn Abbosdan Nabiy ﷺning baʼzi safarlarida oʻn toʻqqiz (kun) turib, ikki rakaat oʻqiganlari rivoyat qilingan. Ibn Abbos: «Biz oʻn toʻqqiz (kun)gacha tursak, ikki rakaat oʻqiymiz, agar bundan ortiq tursak, namozni toʻliq oʻqiymiz», dedi. Alidan rivoyat qilinishicha, u: «Kim oʻn kun tursa, namozni toʻliq oʻqisin», degan. Ibn Umardan rivoyat qilinishicha, u: «Kim oʻn besh kun tursa, namozni toʻliq oʻqisin», degan. Undan oʻn ikki (kun) deb ham rivoyat qilingan. Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinishicha, u: «Toʻrt (kun) tursa, toʻrt (rakaat) oʻqiydi», degan. Buni undan Qatoda va Ato al-Xurosoniy rivoyat qilgan. Dovud ibn Abu Hind esa undan bunga teskarisini rivoyat qilgan. Keyin ilm ahli bu masalada ixtilof qildi. Sufyon as-Savriy va kufaliklar oʻn beshni belgilashga moyil boʻlib: «Agar oʻn besh (kun) turishni qatʼiy niyat qilsa, namozni toʻliq oʻqiydi», dedilar. Avzoiy: «Agar oʻn ikki (kun) turishni qatʼiy niyat qilsa, namozni toʻliq oʻqiydi», dedi. Molik ibn Anas, Shofeiy va Ahmad: «Agar toʻrt (kun) turishni qatʼiy niyat qilsa, namozni toʻliq oʻqiydi», dedilar. Ishoq esa bu boradagi eng kuchli mazhab Ibn Abbosning hadisi deb koʻrib: «Chunki u buni Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, soʻng Nabiy ﷺdan keyin uni shunday taʼvil qilgan: agar oʻn toʻqqiz (kun) turishni qatʼiy niyat qilsa, namozni toʻliq oʻqiydi», dedi. Soʻng ilm ahli musofir qancha yil oʻtsa-da, (bir joyda) turishni qatʼiy niyat qilmagunicha qasr qilishi (mumkinligiga) ittifoq qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Набий ﷺ билан Мадинадан Маккага чиқдик, у зот икки ракаат ўқидилар», деди. (Ровий) айтди: Мен Анасга: «Расулуллоҳ ﷺ Маккада қанча турдилар?» дедим. У: «Ўн (кун)», деди. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Ибн Аббосдан Набий ﷺнинг баъзи сафарларида ўн тўққиз (кун) туриб, икки ракаат ўқиганлари ривоят қилинган. Ибн Аббос: «Биз ўн тўққиз (кун)гача турсак, икки ракаат ўқиймиз, агар бундан ортиқ турсак, намозни тўлиқ ўқиймиз», деди. Алидан ривоят қилинишича, у: «Ким ўн кун турса, намозни тўлиқ ўқисин», деган. Ибн Умардан ривоят қилинишича, у: «Ким ўн беш кун турса, намозни тўлиқ ўқисин», деган. Ундан ўн икки (кун) деб ҳам ривоят қилинган. Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинишича, у: «Тўрт (кун) турса, тўрт (ракаат) ўқийди», деган. Буни ундан Қатода ва Ато ал-Хуросоний ривоят қилган. Довуд ибн Абу Ҳинд эса ундан бунга тескарисини ривоят қилган. Кейин илм аҳли бу масалада ихтилоф қилди. Суфён ас-Саврий ва куфаликлар ўн бешни белгилашга мойил бўлиб: «Агар ўн беш (кун) туришни қатъий ният қилса, намозни тўлиқ ўқийди», дедилар. Авзоий: «Агар ўн икки (кун) туришни қатъий ният қилса, намозни тўлиқ ўқийди», деди. Молик ибн Анас, Шофеий ва Аҳмад: «Агар тўрт (кун) туришни қатъий ният қилса, намозни тўлиқ ўқийди», дедилар. Ишоқ эса бу борадаги энг кучли мазҳаб Ибн Аббоснинг ҳадиси деб кўриб: «Чунки у буни Набий ﷺдан ривоят қилган, сўнг Набий ﷺдан кейин уни шундай таъвил қилган: агар ўн тўққиз (кун) туришни қатъий ният қилса, намозни тўлиқ ўқийди», деди. Сўнг илм аҳли мусофир қанча йил ўтса-да, (бир жойда) туришни қатъий ният қилмагунича қаср қилиши (мумкинлигига) иттифоқ қилдилар.