حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ كَانَ عَلَى دِينِهَا وَهُمُ الْحُمْسُ يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ يَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ . وَكَانَ مَنْ سِوَاهُمْ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ كَانُوا لاَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْحَرَمِ وَعَرَفَةُ خَارِجٌ مِنَ الْحَرَمِ وَأَهْلُ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَيَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ يَعْنِي سُكَّانَ اللَّهِ وَمَنْ سِوَى أَهْلِ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . وَالْحُمْسُ هُمْ أَهْلُ الْحَرَمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Quraysh va ularning dinida boʻlganlar — ular Hums (deb atalur) edi — Muzdalifada turishar va: ‹Biz Allohning (Haram aholisi) qoʻshnilarimiz›, deyishar edi. Ulardan boshqalar esa Arafada turishardi. Shunda Alloh taolo: {Soʻng odamlar oqib-tushadigan joydan oqib-tushinglar} (Baqara 199) (oyatini) nozil qildi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. (Roviy) aytdi: Bu hadisning maʼnosi shuki, Makka aholisi Haramdan chiqishmas edi, Arafa esa Haramdan tashqarida. Makka aholisi Muzdalifada turishar va: ‹Biz Allohning qoʻshnilarimiz› — yaʼni Allohning (Haramidagi) sokinlarimiz, deyishardi. Makka aholisidan boshqalar esa Arafotda turishardi. Shunda Alloh taolo: {Soʻng odamlar oqib-tushadigan joydan oqib-tushinglar} (Baqara 199) (oyatini) nozil qildi. Hums esa Haram ahlidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Қурайш ва уларнинг динида бўлганлар — улар Ҳумс (деб аталур) эди — Муздалифада туришар ва: ‹Биз Аллоҳнинг (Ҳарам аҳолиси) қўшниларимиз›, дейишар эди. Улардан бошқалар эса Арафада туришарди. Шунда Аллоҳ таоло: {Сўнг одамлар оқиб-тушадиган жойдан оқиб-тушинглар} (Бақара 199) (оятини) нозил қилди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. (Ровий) айтди: Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Макка аҳолиси Ҳарамдан чиқишмас эди, Арафа эса Ҳарамдан ташқарида. Макка аҳолиси Муздалифада туришар ва: ‹Биз Аллоҳнинг қўшниларимиз› — яъни Аллоҳнинг (Ҳарамидаги) сокинларимиз, дейишарди. Макка аҳолисидан бошқалар эса Арафотда туришарди. Шунда Аллоҳ таоло: {Сўнг одамлар оқиб-тушадиган жойдан оқиб-тушинглар} (Бақара 199) (оятини) нозил қилди. Ҳумс эса Ҳарам аҳлидир.