Safiya bint Abdulmuttalib al-Hoshimiya

Erkaklar ming hisob bilan qaraydigan bu oqila, vazmin ayol kim? Islomda birinchi boʻlib mushrikni oʻldirgan jasur sahobiya kim? Musulmonlarga Alloh yoʻlida qilich sugʻurgan birinchi chavandozni tarbiyalab bergan ayol kim? U — Safiya bint Abdulmuttalib al-Hoshimiya al-Qurashiya, Rasululloh ﷺ ning ammasi. Sharaf uni har tomondan oʻrab olgan edi: otasi Abdulmuttalib ibn Hoshim — Paygʻambarimiz ﷺ bobosi va Quraysh sayyidi; onasi Hola bint Vahb — Rasululloh ﷺ onasi Omina bint Vahbning singlisi; birinchi eri Horis ibn Harb — Banu Umayya sardori Abu Sufyonning akasi, u vafot etgan; ikkinchi eri Avvom ibn Xuvaylid — Xadija bint Xuvaylidning ukasi; oʻgʻli esa Zubayr ibn al-Avvom, Rasululloh ﷺ havoriysi. Avvom vafot etganda kichkina Zubayrni qoldirdi. Safiya uni qattiqqoʻllik va mardlik bilan, chavandozlik va jang ruhida tarbiyaladi; oʻyinlari oʻq yoʻnish va kamon tuzatish boʻldi. Uni har xavfli ishga tashlar, tortinsa qattiq urar edi. Amakilaridan biri: «Bola bunday urilmaydi, sen uni nafrat bilan urasan, ona kabi emas», deb tanbeh berganda rajaz bilan javob qaytardi: «Kim “uni yomon koʻradi” desa, yolgʻon aytdi. Men uni aqlli boʻlsin, qoʻshinni yengib oʻlja olib kelsin deb uraman». Alloh Paygʻambarimiz ﷺ ni yuborib, yaqinlaridan boshlashni buyurganda u Banu Abdulmuttalibni toʻplab: «Ey Fotima bint Muhammad, ey Safiya bint Abdulmuttalib, ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, men sizlarni Allohdan hech narsa bilan himoya qila olmayman», deb iymonga chaqirdi. Safiya ilk iymon keltirganlar safida boʻldi va hasab sharafi ustiga Islom izzatini qoʻshdi. U oʻgʻli Zubayr bilan Qurayshning azob-u zulmini tortdi, soʻng Makkadagi barcha xotiralarini tashlab Madinaga hijrat qildi. Oltmishga yaqinlashgan boʻlsa-da, jihod maydonlarida tarix hayrat bilan eslaydigan ikki mavqei bor: Uhud va Xandaq. Uhudda ayollar guruhi bilan chiqib, suv tashidi, oʻq yoʻndi, kamon tuzatdi — maydonda jiyani Rasululloh ﷺ, akasi Hamza Asadulloh va oʻgʻli Zubayr bor edi. Musulmonlar Paygʻambarimiz ﷺ atrofidan tarqalib, mushriklar unga yaqinlashganda, Safiya meshini tashlab, qochayotganlardan birining nayzasini tortib olib, saflarni yorib: «Voy sizlarga, Rasululloh ﷺ ni tashlab qochdingizmi?!» deb hayqirdi. Paygʻambarimiz ﷺ uning Hamzani tanasi ayanch holda kesilgan holda koʻrishidan qoʻrqib: «Ayolni toʻxtat, ey Zubayr!» dedi. Zubayr: «Onajon, orqaga», deganda u: «Nari tur! Akamni kesganlarini eshitdim, bu Alloh yoʻlida», dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻlini boʻshat, ey Zubayr», dedi. Jang tingach, Safiya Hamzaning qorni yorilgan, jigari chiqarilgan, burni va quloqlari kesilgan jasadi ustida turib: «Bu Alloh yoʻlida. Allohning qazosiga roziman. Allohga qasamki, sabr qilaman va savobini Undan umid qilaman», dedi. Xandaq kuni ayollar Hasson ibn Sobit qoʻrgʻonida edi; bir yahudiy qoʻrgʻonga yaqinlashganda Safiya ustun bilan uni oʻldirdi — Islomda mushrikni oʻldirgan birinchi ayol shu boʻldi. U Umar xalifaligida, hijratning 20-yilida Madinada vafot etib, Baqiʼda dafn qilindi.Эркаклар минг ҳисоб билан қарайдиган бу оқила, вазмин аёл ким? Исломда биринчи бўлиб мушрикни ўлдирган жасур саҳобия ким? Мусулмонларга Аллоҳ йўлида қилич суғурган биринчи чавандозни тарбиялаб берган аёл ким? У — Сафия бинт Абдулмутталиб ал-Ҳошимия ал-Қурашия, Расулуллоҳ ﷺ нинг аммаси. Шараф уни ҳар томондан ўраб олган эди: отаси Абдулмутталиб ибн Ҳошим — Пайғамбаримиз ﷺ бобоси ва Қурайш саййиди; онаси Ҳола бинт Ваҳб — Расулуллоҳ ﷺ онаси Омина бинт Ваҳбнинг синглиси; биринчи эри Ҳорис ибн Ҳарб — Бану Умайя сардори Абу Суфённинг акаси, у вафот этган; иккинчи эри Аввом ибн Хувайлид — Хадижа бинт Хувайлиднинг укаси; ўғли эса Зубайр ибн ал-Аввом, Расулуллоҳ ﷺ ҳаворийси. Аввом вафот этганда кичкина Зубайрни қолдирди. Сафия уни қаттиққўллик ва мардлик билан, чавандозлик ва жанг руҳида тарбиялади; ўйинлари ўқ йўниш ва камон тузатиш бўлди. Уни ҳар хавфли ишга ташлар, тортинса қаттиқ урар эди. Амакиларидан бири: «Бола бундай урилмайди, сен уни нафрат билан урасан, она каби эмас», деб танбеҳ берганда ражаз билан жавоб қайтарди: «Ким “уни ёмон кўради” деса, ёлғон айтди. Мен уни ақлли бўлсин, қўшинни енгиб ўлжа олиб келсин деб ураман». Аллоҳ Пайғамбаримиз ﷺ ни юбориб, яқинларидан бошлашни буюрганда у Бану Абдулмутталибни тўплаб: «Эй Фотима бинт Муҳаммад, эй Сафия бинт Абдулмутталиб, эй Абдулмутталиб ўғиллари, мен сизларни Аллоҳдан ҳеч нарса билан ҳимоя қила олмайман», деб иймонга чақирди. Сафия илк иймон келтирганлар сафида бўлди ва ҳасаб шарафи устига Ислом иззатини қўшди. У ўғли Зубайр билан Қурайшнинг азоб-у зулмини тортди, сўнг Маккадаги барча хотираларини ташлаб Мадинага ҳижрат қилди. Олтмишга яқинлашган бўлса-да, жиҳод майдонларида тарих ҳайрат билан эслайдиган икки мавқеи бор: Уҳуд ва Хандақ. Уҳудда аёллар гуруҳи билан чиқиб, сув ташиди, ўқ йўнди, камон тузатди — майдонда жияни Расулуллоҳ ﷺ, акаси Ҳамза Асадуллоҳ ва ўғли Зубайр бор эди. Мусулмонлар Пайғамбаримиз ﷺ атрофидан тарқалиб, мушриклар унга яқинлашганда, Сафия мешини ташлаб, қочаётганлардан бирининг найзасини тортиб олиб, сафларни ёриб: «Вой сизларга, Расулуллоҳ ﷺ ни ташлаб қочдингизми?!» деб ҳайқирди. Пайғамбаримиз ﷺ унинг Ҳамзани танаси аянч ҳолда кесилган ҳолда кўришидан қўрқиб: «Аёлни тўхтат, эй Зубайр!» деди. Зубайр: «Онажон, орқага», деганда у: «Нари тур! Акамни кесганларини эшитдим, бу Аллоҳ йўлида», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўлини бўшат, эй Зубайр», деди. Жанг тингач, Сафия Ҳамзанинг қорни ёрилган, жигари чиқарилган, бурни ва қулоқлари кесилган жасади устида туриб: «Бу Аллоҳ йўлида. Аллоҳнинг қазосига розиман. Аллоҳга қасамки, сабр қиламан ва савобини Ундан умид қиламан», деди. Хандақ куни аёллар Ҳассон ибн Собит қўрғонида эди; бир яҳудий қўрғонга яқинлашганда Сафия устун билан уни ўлдирди — Исломда мушрикни ўлдирган биринчи аёл шу бўлди. У Умар халифалигида, ҳижратнинг 20-йилида Мадинада вафот этиб, Бақиъда дафн қилинди.

Manba: Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho), b. 384Манба: Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо), б. 384