حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَهُ مَوْلَاهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَذَا عُثْمَانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٌ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ قَالَ وَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ طَلْحَةَ أَمْ لَا يَسْتَأْذِنُونَ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمْ ثُمَّ مَكَثَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَذَا الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَسْتَأْذِنَانِ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَ الْعَبَّاسُ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا وَهُمَا حِينَئِذٍ يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الْقَوْمُ اقْضِ بَيْنَهُمَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَرِحْ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْ صَاحِبِهِ فَقَدْ طَالَتْ خُصُومَتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ وَقَالَ لَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَأُخْبِرُكُمْ عَنْ هَذَا الْفَيْءِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَصَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ غَيْرَهُ فَقَالَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ} وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاصَّةً وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ لَقَدْ قَسَمَهَا بَيْنَكُمْ وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ مِنْهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَهُ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Molik ibn Avs ibn al-Hadason shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) meni chaqirtirdi. Men shu holatda oʻtirganimda uning ozod qilgan gʻulomi Yarfa kelib: «Mana Usmon, Abdurrahmon, Sad va Zubayr ibn al-Avvom — Talha zikr qilindimi yoki yoʻqmi bilmayman — sizning huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ularga izn ber», dedi. Soʻng bir oz oʻtgach, u yana kelib: «Mana Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ikkovlariga izn ber», dedi. Abbos kirgach: «Ey moʻminlar amiri, mening bilan bu kishi oʻrtasida hukm chiqar», dedi. Ular oʻsha paytda Alloh oʻz Rasuliga fay qilib bergan Banu Nazir mollari ustida talashayotgan edilar. Jamoat: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ey moʻminlar amiri, ularning har birini bir-biridan qutqar, chunki nizolari choʻzilib ketdi», deyishdi. Umar (roziyallohu anhu): «Osmonlar va yer izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, u zot buni aytganlar», dedilar. U ikkoviga ham shu gapni aytdi, ular: «Ha», deyishdi. U: «Endi men sizlarga bu fay haqida xabar beraman. Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi ﷺga undan boshqa hech kimga bermagan bir narsani xoslagan», dedi va: {Allohning oʻz Rasuliga ulardan qaytargan (mol-mulki), sizlar (uni qoʻlga kiritish uchun) na ot va na tuya choptirdingiz} degan oyatni oʻqidi. «Bu Rasululloh ﷺga xos edi. Alloh nomiga qasamki, u zot uni sizlardan berkitmadilar, sizlarga nisbatan oʻzlariga olib qolmadilar. Balki uni sizlar orasida boʻlib berdilar, sizlarga tarqatdilar, hatto shu mol qolgunicha. U zot undan bir yillik ahllarining nafaqasini chiqarar, qolganini esa Allohning moli qatoriga qoʻyar edilar. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng, Abu Bakr (roziyallohu anhu): ‹Undan keyin men Rasululloh ﷺning valiysiman, unda Rasululloh ﷺ qanday amal qilgan boʻlsalar, men ham shunday amal qilaman›, dedi.»Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) мени чақиртирди. Мен шу ҳолатда ўтирганимда унинг озод қилган ғуломи Ярфа келиб: «Мана Усмон, Абдурраҳмон, Сад ва Зубайр ибн ал-Аввом — Талҳа зикр қилиндими ёки йўқми билмайман — сизнинг ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Уларга изн бер», деди. Сўнг бир оз ўтгач, у яна келиб: «Мана Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Икковларига изн бер», деди. Аббос киргач: «Эй мўминлар амири, менинг билан бу киши ўртасида ҳукм чиқар», деди. Улар ўша пайтда Аллоҳ ўз Расулига фай қилиб берган Бану Назир моллари устида талашаётган эдилар. Жамоат: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, эй мўминлар амири, уларнинг ҳар бирини бир-биридан қутқар, чунки низолари чўзилиб кетди», дейишди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Осмонлар ва ер изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қолмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа, у зот буни айтганлар», дедилар. У икковига ҳам шу гапни айтди, улар: «Ҳа», дейишди. У: «Энди мен сизларга бу фай ҳақида хабар бераман. Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси ﷺга ундан бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хослаган», деди ва: {Аллоҳнинг ўз Расулига улардан қайтарган (мол-мулки), сизлар (уни қўлга киритиш учун) на от ва на туя чоптирдингиз} деган оятни ўқиди. «Бу Расулуллоҳ ﷺга хос эди. Аллоҳ номига қасамки, у зот уни сизлардан беркитмадилар, сизларга нисбатан ўзларига олиб қолмадилар. Балки уни сизлар орасида бўлиб бердилар, сизларга тарқатдилар, ҳатто шу мол қолгунича. У зот ундан бир йиллик аҳлларининг нафақасини чиқарар, қолганини эса Аллоҳнинг моли қаторига қўяр эдилар. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): ‹Ундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман, унда Расулуллоҳ ﷺ қандай амал қилган бўлсалар, мен ҳам шундай амал қиламан›, деди.»