حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ قَالَ سَمِعْتُ ثَابِتًا يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ قَالَلَمَّا افْتَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْبَرَ قَالَ الْحَجَّاجُ بْنُ عِلَاطٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي بِمَكَّةَ مَالًا وَإِنَّ لِي بِهَا أَهْلًا وَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ آتِيَهُمْ فَأَنَا فِي حِلٍّ إِنْ أَنَا نِلْتُ مِنْكَ أَوْ قُلْتُ شَيْئًا فَأَذِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقُولَ مَا شَاءَ فَأَتَى امْرَأَتَهُ حِينَ قَدِمَ فَقَالَ اجْمَعِي لِي مَا كَانَ عِنْدَكِ فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَشْتَرِيَ مِنْ غَنَائِمِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ فَإِنَّهُمْ قَدْ اسْتُبِيحُوا وَأُصِيبَتْ أَمْوَالُهُمْ قَالَ فَفَشَا ذَلِكَ فِي مَكَّةَ وَانْقَمَعَ الْمُسْلِمُونَ وَأَظْهَرَ الْمُشْرِكُونَ فَرَحًا وَسُرُورًا قَالَ وَبَلَغَ الْخَبَرُ الْعَبَّاسَ فَعَقِرَ وَجَعَلَ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَقُومَ قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي عُثْمَانُ الْجَزَرِيُّ عَنْ مِقْسَمٍ قَالَ فَأَخَذَ ابْنًا لَهُ يُقَالُ لَهُ قُثَمُ فَاسْتَلْقَى فَوَضَعَهُ عَلَى صَدْرِهِ وَهُوَ يَقُولُ حَيَّ قُثَمْ حَيَّ قُثَمْشَبِيهَ ذِي الْأَنْفِ الْأَشَمْبَنِي ذِي النَّعَمْيَرْغَمْ مَنْ رَغَمْقَالَ ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ ثُمَّ أَرْسَلَ غُلَامًا إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ عِلَاطٍ وَيْلَكَ مَا جِئْتَ بِهِ وَمَاذَا تَقُولُ فَمَا وَعَدَ اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا جِئْتَ بِهِ قَالَ الْحَجَّاجُ بْنُ عِلَاطٍ لِغُلَامِهِ اقْرَأْ عَلَى أَبِي الْفَضْلِ السَّلَامَ وَقُلْ لَهُ فَلْيَخْلُ لِي فِي بَعْضِ بُيُوتِهِ لِآتِيَهُ فَإِنَّ الْخَبَرَ عَلَى مَا يَسُرُّهُ فَجَاءَ غُلَامُهُ فَلَمَّا بَلَغَ بَابَ الدَّارِ قَالَ أَبْشِرْ يَا أَبَا الْفَضْلِ قَالَ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybarni fath qilganlarida, Hajjoj ibn Ilot: «Yo Rasululloh, Makkada molim bor, u yerda ahlim ham bor; men ularning oldiga bormoqchiman. Agar siz haqingizda biror narsa desam yoki (yomon) gapirsam, menga ruxsat boʻlsin», dedi. Rasululloh ﷺ unga xohlaganini aytishga izn berdilar. U (Makkaga) yetib borgach, xotinining oldiga kelib: «Qoʻlingdagi bor narsani menga jamla, chunki men Muhammad ﷺ va uning sahobalarining oʻljalaridan sotib olmoqchiman; ular tor-mor qilinib, mollari (oʻlja qilib) olindi», dedi. Bu (xabar) Makkada tarqadi; musulmonlar boshlarini quyi solishdi, mushriklar esa shodlik va xursandchilik izhor qilishdi. Xabar Abbosga yetdi va u holdan toyib, oʻrnidan tura olmay qoldi. Maʼmar dedi: Menga Usmon al-Jazariy, Miqsamdan xabar berdiki, u aytdi: (Abbos) Qusam ismli oʻgʻlini olib, chalqancha yotdi va uni koʻksiga qoʻyib: «Qani, Qusam, qani, Qusam — qirrali burunli zotning oʻxshashi, neʼmatlar sohibining oʻgʻli — kim norozi boʻlsa, xor boʻlsin!» der edi. Sobit, Anasdan (rivoyat qilib) dedi: Soʻng u Hajjoj ibn Ilotning oldiga bir gʻulomni yuborib: «Voy senga, nima (xabar) keltirding? Nima deyapsan? Alloh vaʼda qilgan narsa sen keltirgan narsadan yaxshiroqdir», dedi. Hajjoj ibn Ilot uning gʻulomiga: «Abul-Fazlga salom ayt va unga: uylaridan birini men uchun xilvat qilsin, men uning oldiga boray, chunki xabar uni xursand qiladigan narsadir, degin», dedi. Uning gʻulomi keldi va uy eshigiga yetganda: «Suyunching boʻlsin, ey Abul-Fazl!» dedi…Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни фатҳ қилганларида, Ҳажжож ибн Илот: «Ё Расулуллоҳ, Маккада молим бор, у ерда аҳлим ҳам бор; мен уларнинг олдига бормоқчиман. Агар сиз ҳақингизда бирор нарса десам ёки (ёмон) гапирсам, менга рухсат бўлсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга хоҳлаганини айтишга изн бердилар. У (Маккага) етиб боргач, хотинининг олдига келиб: «Қўлингдаги бор нарсани менга жамла, чунки мен Муҳаммад ﷺ ва унинг саҳобаларининг ўлжаларидан сотиб олмоқчиман; улар тор-мор қилиниб, моллари (ўлжа қилиб) олинди», деди. Бу (хабар) Маккада тарқади; мусулмонлар бошларини қуйи солишди, мушриклар эса шодлик ва хурсандчилик изҳор қилишди. Хабар Аббосга етди ва у ҳолдан тойиб, ўрнидан тура олмай қолди. Маъмар деди: Менга Усмон ал-Жазарий, Миқсамдан хабар бердики, у айтди: (Аббос) Қусам исмли ўғлини олиб, чалқанча ётди ва уни кўксига қўйиб: «Қани, Қусам, қани, Қусам — қиррали бурунли зотнинг ўхшаши, неъматлар соҳибининг ўғли — ким норози бўлса, хор бўлсин!» дер эди. Собит, Анасдан (ривоят қилиб) деди: Сўнг у Ҳажжож ибн Илотнинг олдига бир ғуломни юбориб: «Вой сенга, нима (хабар) келтирдинг? Нима деяпсан? Аллоҳ ваъда қилган нарса сен келтирган нарсадан яхшироқдир», деди. Ҳажжож ибн Илот унинг ғуломига: «Абул-Фазлга салом айт ва унга: уйларидан бирини мен учун хилват қилсин, мен унинг олдига борай, чунки хабар уни хурсанд қиладиган нарсадир, дегин», деди. Унинг ғуломи келди ва уй эшигига етганда: «Суюнчинг бўлсин, эй Абул-Фазл!» деди…