حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شِمَاسَةَ حَدَّثَهُ قَالَلَمَّا حَضَرَتْ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ الْوَفَاةُ بَكَى فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ لِمَ تَبْكِي أَجَزَعًا عَلَى الْمَوْتِ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ وَلَكِنْ مِمَّا بَعْدُ فَقَالَ لَهُ قَدْ كُنْتَ عَلَى خَيْرٍ فَجَعَلَ يُذَكِّرُهُ صُحْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفُتُوحَهُ الشَّامَ فَقَالَ عَمْرٌو تَرَكْتَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ شَهَادَةَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِنِّي كُنْتُ عَلَى ثَلَاثَةِ أَطْبَاقٍ لَيْسَ فِيهَا طَبَقٌ إِلَّا قَدْ عَرَفْتُ نَفْسِي فِيهِ كُنْتُ أَوَّلَ شَيْءٍ كَافِرًا فَكُنْتُ أَشَدَّ النَّاسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَوْ مِتُّ حِينَئِذٍ وَجَبَتْ لِي النَّارُ فَلَمَّا بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْتُ أَشَدَّ النَّاسِ حَيَاءً مِنْهُ فَمَا مَلَأْتُ عَيْنِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا رَاجَعْتُهُ فِيمَا أُرِيدُ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَيَاءً مِنْهُ فَلَوْ مِتُّ يَوْمَئِذٍ قَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لِعَمْرٍو أَسْلَمَ وَكَانَ عَلَى خَيْرٍ فَمَاتَ فَرُجِيَ لَهُ الْجَنَّةُ ثُمَّ تَلَبَّسْتُ بَعْدَ ذَلِكَ بِالسُّلْطَانِ وَأَشْيَاءَ فَلَا أَدْرِي عَلَيَّ أَمْ لِي فَإِذَا مِتُّ فَلَا تَبْكِيَنَّ عَلَيَّ وَلَا تُتْبِعْنِي مَادِحًا وَلَا نَارًا وَشُدُّوا عَلَيَّ إِزَارِي فَإِنِّي مُخَاصِمٌ وَسُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ سَنًّا فَإِنَّ جَنْبِيَ الْأَيْمَنَ لَيْسَ بِأَحَقَّ
Abdurrahmon ibn Shimosa aytdi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ga vafot (soati) yetganida, u yigʻladi. Shunda oʻgʻli Abdulloh unga: «Nega yigʻlayapsiz? Oʻlimdan qoʻrqibmi?», dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, balki undan keyingi narsadan», dedi. (Oʻgʻli) unga: «Siz yaxshilik ustida edingiz», dedi va unga Rasululloh ﷺ ning suhbatlarini, Shom fathlarini eslata boshladi. Shunda Amr: «Sen bularning barchasidan afzalini — ‹Lo ilaha illalloh› shahodatini tark qilding. Men uch bosqichda boʻlganman, ularning har birida oʻzimni bilaman. Avval kofir edim va odamlarning Rasululloh ﷺ ga eng qattigʻi edim. Agar oʻshanda oʻlganimda, menga oʻt vojib boʻlar edi. Rasululloh ﷺ ga bayʼat qilganimda esa, odamlarning u zotdan eng hayo qiluvchisi edim. U zot Alloh azza va jallaga qovushgunlaricha men hayo qilganimdan Rasululloh ﷺ ga toʻyib qaramadim ham, xohlagan narsam haqida u zotga qayta murojaat ham qilmadim. Agar oʻsha kunda oʻlganimda, odamlar: ‹Amrga marhabo, islom qabul qildi, yaxshilik ustida edi, vafot etdi, unga jannat umid qilinadi›, der edilar. Soʻngra men hokimiyatga va boshqa ishlarga aralashdim, endi bilmayman — u menga foydami yoki zararmi. Bas, men vafot etsam, ustimda yigʻlamanglar, ortimdan maddoh ham, oʻt ham ergashtirmanglar. Izorimni ustimga mahkam bogʻlanglar, chunki men xusumat qiluvchiman. Ustimga tuproqni sekin sepinglar, zero mening oʻng biqinim haqliroq emas...», dedi.Абдурраҳмон ибн Шимоса айтди: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)га вафот (соати) етганида, у йиғлади. Шунда ўғли Абдуллоҳ унга: «Нега йиғлаяпсиз? Ўлимдан қўрқибми?», деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, балки ундан кейинги нарсадан», деди. (Ўғли) унга: «Сиз яхшилик устида эдингиз», деди ва унга Расулуллоҳ ﷺ нинг суҳбатларини, Шом фатҳларини эслата бошлади. Шунда Амр: «Сен буларнинг барчасидан афзалини — ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› шаҳодатини тарк қилдинг. Мен уч босқичда бўлганман, уларнинг ҳар бирида ўзимни биламан. Аввал кофир эдим ва одамларнинг Расулуллоҳ ﷺ га энг қаттиғи эдим. Агар ўшанда ўлганимда, менга ўт вожиб бўлар эди. Расулуллоҳ ﷺ га байъат қилганимда эса, одамларнинг у зотдан энг ҳаё қилувчиси эдим. У зот Аллоҳ азза ва жаллага қовушгунларича мен ҳаё қилганимдан Расулуллоҳ ﷺ га тўйиб қарамадим ҳам, хоҳлаган нарсам ҳақида у зотга қайта мурожаат ҳам қилмадим. Агар ўша кунда ўлганимда, одамлар: ‹Амрга марҳабо, ислом қабул қилди, яхшилик устида эди, вафот этди, унга жаннат умид қилинади›, дер эдилар. Сўнгра мен ҳокимиятга ва бошқа ишларга аралашдим, энди билмайман — у менга фойдами ёки зарарми. Бас, мен вафот этсам, устимда йиғламанглар, ортимдан маддоҳ ҳам, ўт ҳам эргаштирманглар. Изоримни устимга маҳкам боғланглар, чунки мен хусумат қилувчиман. Устимга тупроқни секин сепинглар, зеро менинг ўнг биқиним ҳақлироқ эмас...», деди.