حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْأَعْمَشِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَدْخُلَ عَلَى الْمُغَيَّبَاتِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni erlari safarda boʻlgan ayollarning oldiga kirishdan qaytardilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни эрлари сафарда бўлган аёлларнинг олдига киришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُوسَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَن عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ فَصْلًا مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bizning roʻzamiz bilan ahli kitobning roʻzasi orasidagi farq saharlik yeyishdir», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бизнинг рўзамиз билан аҳли китобнинг рўзаси орасидаги фарқ саҳарлик ейишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُبَعَثَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ خُذْ عَلَيْكَ ثِيَابَكَ وَسِلَاحَكَ ثُمَّ ائْتِنِي فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ فَصَعَّدَ فِيَّ النَّظَرَ ثُمَّ طَأْطَأَهُ فَقَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَبْعَثَكَ عَلَى جَيْشٍ فَيُسَلِّمَكَ اللَّهُ وَيُغْنِمَكَ وَأَرْغَبُ لَكَ مِنْ الْمَالِ رَغْبَةً صَالِحَةً قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَسْلَمْتُ مِنْ أَجْلِ الْمَالِ وَلَكِنِّي أَسْلَمْتُ رَغْبَةً فِي الْإِسْلَامِ وَأَنْ أَكُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا عَمْرُو نِعْمَ الْمَالُ الصَّالِحُ لِلْمَرْءِ الصَّالِحِحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُ فَذَكَرَهُ وَقَالَ صَعَّدَ فِيَّ النَّظَرَ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga odam yubordilar va: «Kiyimingni va qurolingni olib, soʻng oldimga kel», dedilar. Men u zotning oldilariga keldim, u zot tahorat qilayotgan edilar. Menga tikilib qaradilar, soʻng koʻzlarini pastga tushirdilar-da: «Men seni bir qoʻshinga (sarkarda qilib) yubormoqchiman. Alloh seni salomat qiladi va gʻanimat ato etadi. Men sen uchun moldan yaxshi bir ulushni istayman», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men mol uchun islom qabul qilmadim, balki islomga ragʻbat qilib va Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlish uchun islom qabul qildim», dedim. U zot: «Ey Amr, solih kishi uchun solih mol naqadar yaxshi!», dedilar. Abdulloh ibn Yazid Musodan, u otasidan, u Amr ibn al-Osdan shuni zikr qildi va: «Menga tikilib qaradilar», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга одам юбордилар ва: «Кийимингни ва қуролингни олиб, сўнг олдимга кел», дедилар. Мен у зотнинг олдиларига келдим, у зот таҳорат қилаётган эдилар. Менга тикилиб қарадилар, сўнг кўзларини пастга туширдилар-да: «Мен сени бир қўшинга (саркарда қилиб) юбормоқчиман. Аллоҳ сени саломат қилади ва ғанимат ато этади. Мен сен учун молдан яхши бир улушни истайман», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен мол учун ислом қабул қилмадим, балки исломга рағбат қилиб ва Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлиш учун ислом қабул қилдим», дедим. У зот: «Эй Амр, солиҳ киши учун солиҳ мол нақадар яхши!», дедилар. Абдуллоҳ ибн Язид Мусодан, у отасидан, у Амр ибн ал-Осдан шуни зикр қилди ва: «Менга тикилиб қарадилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَحَجَّاجٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ مِصْرَ يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّهُ قَالَأُسِرَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ فَأَبَى قَالَ فَجَعَلَ عَمْرٌو يَسْأَلُهُ يُعْجِبُهُ أَنْ يَدَّعِيَ أَمَانًا قَالَ فَقَالَ عَمْرٌو قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُجِيرُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ أَدْنَاهُمْ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ibn Abu Bakr asir olindi, u esa (omonlik daʼvo qilishdan) bosh tortdi. Amr undan soʻrayverdi, uning omonlik daʼvo qilishi (Amrga) yoqar edi. Soʻng Amr aytdi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning eng quyisi ham ular nomidan omonlik beraveradi», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ибн Абу Бакр асир олинди, у эса (омонлик даъво қилишдан) бош тортди. Амр ундан сўрайверди, унинг омонлик даъво қилиши (Амрга) ёқар эди. Сўнг Амр айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг энг қуйиси ҳам улар номидан омонлик бераверади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَحَجَّاجٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ مِصْرَ يُحَدِّثُأَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ أَهْدَى إِلَى نَاسٍ هَدَايَا فَفَضَّلَ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ

Misr ahlidan bir kishi rivoyat qiladi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) bir qancha odamlarga hadyalar berdi va Ammor ibn Yosirni afzal koʻrdi. Bu haqda unga aytilganida, u: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Uni bogʻiy toifa oʻldiradi›, deyotganlarini eshitganman», dedi.Миср аҳлидан бир киши ривоят қилади: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) бир қанча одамларга ҳадялар берди ва Аммор ибн Ёсирни афзал кўрди. Бу ҳақда унга айтилганида, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни боғий тоифа ўлдиради›, деётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ ذَكْوَانَ أَبَا صَالِحٍ يُحَدِّثُ عَنْ مَوْلًى لِعَمْرِو بْنِ الْعَاصِأَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ أَرْسَلَهُ إِلَى عَلِيٍّ يَسْتَأْذِنُهُ عَلَى امْرَأَتِهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ فَأَذِنَ لَهُ فَتَكَلَّمَا فِي حَاجَةٍ فَلَمَّا خَرَجَ الْمَوْلَى سَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ عَمْرٌو نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَأْذِنَ عَلَى النِّسَاءِ إِلَّا بِإِذْنِ أَزْوَاجِهِنَّ

Amr ibn al-Osning ozod qilgan qulidan rivoyat qilinadiki, Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) uni Ali huzuriga, uning xotini Asmo bint Umays oldiga kirishga izn soʻrab yubordi. (Ali) unga izn berdi va ikkovi bir hojat haqida gaplashishdi. Ozod qilingan qul chiqqach, undan bu haqda soʻradi. Shunda Amr: «Rasululloh ﷺ bizni ayollarning oldiga ularning erlari iznisiz kirishga izn soʻrashdan qaytargan edilar», dedi.Амр ибн ал-Оснинг озод қилган қулидан ривоят қилинадики, Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) уни Али ҳузурига, унинг хотини Асмо бинт Умайс олдига киришга изн сўраб юборди. (Али) унга изн берди ва иккови бир ҳожат ҳақида гаплашишди. Озод қилинган қул чиққач, ундан бу ҳақда сўради. Шунда Амр: «Расулуллоҳ ﷺ бизни аёлларнинг олдига уларнинг эрлари изнисиз киришга изн сўрашдан қайтарган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ أَبِي مُرَّةَ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍأَنَّهُ دَخَلَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَلَى أَبِيهِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَقَرَّبَ إِلَيْهِمَا طَعَامًا فَقَالَ كُلْ قَالَ إِنِّي صَائِمٌ قَالَ عَمْرٌو كُلْ فَهَذِهِ الْأَيَّامُ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا بِفِطْرِهَا وَيَنْهَى عَنْ صِيَامِهَاقَالَ مَالِكٌ وَهِيَ أَيَّامُ التَّشْرِيقِ

Ummu Honiʼning ozod qilgan quli Abu Murra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Amr bilan birga uning otasi Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdi. (Amr) ularning oldiga taom keltirib: «Ye», dedi. (Abdulloh): «Men roʻzadorman», dedi. Amr: «Ye! Zero bular Rasululloh ﷺ bizni roʻzasini ochishga buyurib, ularda roʻza tutishdan qaytaradigan kunlardir», dedi. Molik aytdi: «Bu — tashriq kunlaridir».Умму Ҳониънинг озод қилган қули Абу Мурра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Амр билан бирга унинг отаси Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирди. (Амр) уларнинг олдига таом келтириб: «Е», деди. (Абдуллоҳ): «Мен рўзадорман», деди. Амр: «Е! Зеро булар Расулуллоҳ ﷺ бизни рўзасини очишга буюриб, уларда рўза тутишдан қайтарадиган кунлардир», деди. Молик айтди: «Бу — ташриқ кунларидир».

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ كَثِيرٍ أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ الْمُطَّلِبِ أَخْبَرَهُأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ دَخَلَ عَلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَدَعَاهُ إِلَى الْغَدَاءِ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ ثُمَّ الثَّانِيَةَ كَذَلِكَ ثُمَّ الثَّالِثَةَ كَذَلِكَ فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَكُونَ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Jaʼfar ibn al-Muttalib xabar berdiki, Abdulloh ibn Amr ibn al-Os otasi Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdi. (Amr) uni tushlikka chaqirdi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Soʻng ikkinchi marta ham shunday, soʻng uchinchi marta ham shunday (boʻldi). Shunda (Amr): «Yoʻq, magar buni Rasululloh ﷺ dan eshitgan boʻlsang», dedi. U: «Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganman», dedi.Жаъфар ибн ал-Мутталиб хабар бердики, Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос отаси Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирди. (Амр) уни тушликка чақирди. У: «Мен рўзадорман», деди. Сўнг иккинчи марта ҳам шундай, сўнг учинчи марта ҳам шундай (бўлди). Шунда (Амр): «Йўқ, магар буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бўлсанг», деди. У: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ قَالَبَيْنَا نَحْنُ مَعَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ فَقَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الشِّعْبِ إِذْ قَالَ انْظُرُوا هَلْ تَرَوْنَ شَيْئًا فَقُلْنَا نَرَى غِرْبَانًا فِيهَا غُرَابٌ أَعْصَمُ أَحْمَرُ الْمِنْقَارِ وَالرِّجْلَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ النِّسَاءِ إِلَّا مَنْ كَانَ مِنْهُنَّ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ فِي الْغِرْبَانِ

Umora ibn Xuzayma aytdi: Biz Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) bilan birga haj yoki umrada edik. U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga mana shu darada edik. Shunda u zot: «Qaranglar, biror narsani koʻryapsizlarmi?», dedilar. Biz: «Qargʻalarni koʻryapmiz, ular orasida oq belgili, tumshugʻi va oyoqlari qizil bir qargʻa bor», dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ayollardan jannatga faqat qargʻalar orasidagi mana shu qargʻa kabi boʻlgani kiradi», dedilar.Умора ибн Хузайма айтди: Биз Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) билан бирга ҳаж ёки умрада эдик. У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мана шу дарада эдик. Шунда у зот: «Қаранглар, бирор нарсани кўряпсизларми?», дедилар. Биз: «Қарғаларни кўряпмиз, улар орасида оқ белгили, тумшуғи ва оёқлари қизил бир қарға бор», дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аёллардан жаннатга фақат қарғалар орасидаги мана шу қарға каби бўлгани киради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِأَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ كَانَ يَسْرُدُ الصَّوْمَ وَقَلَّمَا كَانَ يُصِيبُ مِنْ الْعَشَاءِ أَوَّلَ اللَّيْلِ أَكْثَرَ مَا كَانَ يُصِيبُ مِنْ السَّحَرِ قَالَ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ فَصْلًا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ

Amr ibn al-Osning ozod qilgan quli Abu Qays rivoyat qiladiki, Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) roʻzani ketma-ket tutar edi. U kechaning avvalida kechki taomdan kamdan-kam yer, saharlikdan esa koʻproq yer edi. (Abu Qays) aytdi: Men uning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺ: «Albatta, bizning roʻzamiz bilan ahli kitobning roʻzasi orasidagi farq saharlik yeyishdir», deyotganlarini eshitdim.Амр ибн ал-Оснинг озод қилган қули Абу Қайс ривоят қиладики, Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) рўзани кетма-кет тутар эди. У кечанинг аввалида кечки таомдан камдан-кам ер, саҳарликдан эса кўпроқ ер эди. (Абу Қайс) айтди: Мен унинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бизнинг рўзамиз билан аҳли китобнинг рўзаси орасидаги фарқ саҳарлик ейишдир», деётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُكُنْتُ عِنْدَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ بِالْإِسْكَنْدَرِيَّةِ فَذَكَرُوا مَا هُمْ فِيهِ مِنْ الْعَيْشِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الصَّحَابَةِ لَقَدْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا شَبِعَ أَهْلُهُ مِنْ الْخُبْزِ الْغَلِيثِقَالَ مُوسَى يَعْنِي الشَّعِيرَ وَالسُّلْتَ إِذَا خُلِطَا

Ali ibn Roboh aytdi: Men Iskandariyada Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning huzurida edim. Ular oʻzlari turgan turmush haqida gapirishdi. Shunda sahobalardan bir kishi: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar, ahli oilalari gʻalis nondan toʻymagan edilar», dedi. Muso aytdi: Yaʼni arpa bilan sult aralashtirilgani.Али ибн Робоҳ айтди: Мен Искандарияда Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдим. Улар ўзлари турган турмуш ҳақида гапиришди. Шунда саҳобалардан бир киши: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, аҳли оилалари ғалис нондан тўймаган эдилар», деди. Мусо айтди: Яъни арпа билан султ аралаштирилгани.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُسَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَخْطُبُ النَّاسَ بِمِصْرَ يَقُولُ مَا أَبْعَدَ هَدْيَكُمْ مِنْ هَدْيِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هُوَ فَكَانَ أَزْهَدَ النَّاسِ فِي الدُّنْيَا وَأَمَّا أَنْتُمْ فَأَرْغَبُ النَّاسِ فِيهَا

Ali ibn Roboh aytdi: Men Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning Misrda odamlarga xutba qilib turib shunday deganini eshitdim: «Sizlarning yoʻlingiz Paygʻambaringiz ﷺ ning yoʻlidan naqadar uzoq! U zot odamlarning dunyoga eng zohidi edilar, sizlar esa unga odamlarning eng ragʻbatlisisizlar».Али ибн Робоҳ айтди: Мен Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг Мисрда одамларга хутба қилиб туриб шундай деганини эшитдим: «Сизларнинг йўлингиз Пайғамбарингиз ﷺ нинг йўлидан нақадар узоқ! У зот одамларнинг дунёга энг зоҳиди эдилар, сизлар эса унга одамларнинг энг рағбатлисисизлар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعَيدٍ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ فَأَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ فَأَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌقَالَ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ قَالَ هَكَذَا حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ: «Qachon hokim hukm qilib, ijtihod qilsa-yu, soʻng (haqqa) yetsa, unga ikki ajr bordir. Qachon hukm qilib, ijtihod qilsa-yu, soʻng xato qilsa, unga (bir) ajr bordir», deyotganlarini eshitdi. (Rovi) aytdi: Men bu hadisni Abu Bakr ibn Amr ibn Hazmga aytib berdim. U: «Menga Abu Salama ibn Abdurahmon Abu Hurayradan xuddi shunday rivoyat qilgan edi», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон ҳоким ҳукм қилиб, ижтиҳод қилса-ю, сўнг (ҳаққа) етса, унга икки ажр бордир. Қачон ҳукм қилиб, ижтиҳод қилса-ю, сўнг хато қилса, унга (бир) ажр бордир», деётганларини эшитди. (Рови) айтди: Мен бу ҳадисни Абу Бакр ибн Амр ибн Ҳазмга айтиб бердим. У: «Менга Абу Салама ибн Абдураҳмон Абу Ҳурайрадан худди шундай ривоят қилган эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بَيْنَا أَنَا فِي مَنَامِي أَتَتْنِي الْمَلَائِكَةُ فَحَمَلَتْ عَمُودَ الْكِتَابِ مِنْ تَحْتِ وِسَادَتِي فَعَمَدَتْ بِهِ إِلَى الشَّامِ أَلَا فَالْإِيمَانُ حَيْثُ تَقَعُ الْفِتَنُ بِالشَّامِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyotganlarini eshitdim: «Men uyqumda ekanman, oldimga farishtalar keldi va Kitob ustunini yostigʻim ostidan koʻtarib, u bilan Shom tomon yoʻl oldilar. Ogoh boʻlinglar! Fitnalar tushgan paytda iymon Shomdadir».Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деётганларини эшитдим: «Мен уйқумда эканман, олдимга фаришталар келди ва Китоб устунини ёстиғим остидан кўтариб, у билан Шом томон йўл олдилар. Огоҳ бўлинглар! Фитналар тушган пайтда иймон Шомдадир».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَفْصٍ وَكُلْثُومُ بْنُ جَبْرٍ عَنْ أَبِي غَادِيَةَ قَالَقُتِلَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَأُخْبِرَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ قَاتِلَهُ وَسَالِبَهُ فِي النَّارِ فَقِيلَ لِعَمْرٍو فَإِنَّكَ هُوَ ذَا تُقَاتِلُهُ قَالَ إِنَّمَا قَالَ قَاتِلَهُ وَسَالِبَهُ

Abu Gʻodiya aytdi: Ammor ibn Yosir oʻldirildi va Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ga xabar berildi. U: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, uni oʻldirgan va uni talagan kishi oʻtdadir›, deyotganlarini eshitganman», dedi. Amrga: «Axir hozir sen uning bilan urushayapsan-ku», deyildi. U: «U zot faqat: ‹uni oʻldirgan va uni talagan›, dedilar, xolos», dedi.Абу Ғодия айтди: Аммор ибн Ёсир ўлдирилди ва Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)га хабар берилди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, уни ўлдирган ва уни талаган киши ўтдадир›, деётганларини эшитганман», деди. Амрга: «Ахир ҳозир сен унинг билан урушаяпсан-ку», дейилди. У: «У зот фақат: ‹уни ўлдирган ва уни талаган›, дедилар, холос», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ رَاشِدٍ مَوْلَى حَبِيبِ بْنِ أَبِي أَوْسٍ الثَّقَفِيِّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي أَوْسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ مِنْ فِيهِ قَالَلَمَّا انْصَرَفْنَا مِنْ الْأَحْزَابِ عَنْ الْخَنْدَقِ جَمَعْتُ رِجَالًا مِنْ قُرَيْشٍ كَانُوا يَرَوْنَ مَكَانِي وَيَسْمَعُونَ مِنِّي فَقُلْتُ لَهُمْ تَعْلَمُونَ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَى أَمْرَ مُحَمَّدٍ يَعْلُو الْأُمُورَ عُلُوًّا كَبِيرًا مُنْكَرًا وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَأْيًا فَمَا تَرَوْنَ فِيهِ قَالُوا وَمَا رَأَيْتَ قَالَ رَأَيْتُ أَنْ نَلْحَقَ بِالنَّجَاشِيِّ فَنَكُونَ عِنْدَهُ فَإِنْ ظَهَرَ مُحَمَّدٌ عَلَى قَوْمِنَا كُنَّا عِنْدَ النَّجَاشِيِّ فَإِنَّا أَنْ نَكُونَ تَحْتَ يَدَيْهِ أَحَبُّ إِلَيْنَا مِنْ أَنْ نَكُونَ تَحْتَ يَدَيْ مُحَمَّدٍ وَإِنْ ظَهَرَ قَوْمُنَا فَنَحْنُ مَنْ قَدْ عُرِفَ فَلَنْ يَأْتِيَنَا مِنْهُمْ إِلَّا خَيْرٌ فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الرَّأْيُ قَالَ فَقُلْتُ لَهُمْ فَاجْمَعُوا لَهُ مَا نُهْدِي لَهُ وَكَانَ أَحَبَّ مَا يُهْدَى إِلَيْهِ مِنْ أَرْضِنَا الْأَدَمُ فَجَمَعْنَا لَهُ أُدْمًا كَثِيرًا فَخَرَجْنَا حَتَّى قَدِمْنَا عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ إِنَّا لَعِنْدَهُ إِذْ جَاءَ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ بَعَثَهُ إِلَيْهِ فِي شَأْنِ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَالَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي هَذَا عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ لَوْ قَدْ دَخَلْتُ عَلَى النَّجَاشِيِّ فَسَأَلْتُهُ إِيَّاهُ فَأَعْطَانِيهِ فَضَرَبْتُ عُنُقَهُ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ رَأَتْ قُرَيْشٌ

Habib ibn Abu Avs aytdi: Menga Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) oʻz ogʻzi bilan aytib berdi: Ahzob kunidan, Xandaqdan qaytganimizda, men Qurayshdan mening oʻrnimni bilib, gapimga quloq soladigan kishilarni yigʻdim va ularga: «Bilasizlarmi, Allohga qasamki, men Muhammadning ishi ishlardan katta va gʻayrioddiy darajada ustun kelayotganini koʻryapman. Menda bir fikr bor, bu haqda sizlar nima deysizlar?», dedim. Ular: «Qanday fikr?», deyishdi. Men: «Najoshiyning huzuriga borib, uning yonida boʻlishimizni (maʼqul) koʻraman. Agar Muhammad qavmimiz ustidan gʻolib kelsa, biz Najoshiyning yonida boʻlamiz — bizga uning qoʻli ostida boʻlish Muhammadning qoʻli ostida boʻlishdan koʻra suyukliroqdir. Agar qavmimiz gʻolib kelsa, biz tanilgan kishilarmiz, ulardan bizga faqat yaxshilik yetadi», dedim. Ular: «Bu — (toʻgʻri) fikr», dedilar. Men ularga: «Unga hadya qiladigan narsalarni yigʻinglar», dedim. Bizning yurtimizdan unga hadya qilinadigan eng suyukli narsa teri edi. Biz unga koʻp teri yigʻdik va yoʻlga chiqib, uning huzuriga bordik. Allohga qasamki, biz uning huzurida ekanmiz, Amr ibn Umayya az-Zamriy keldi — Rasululloh ﷺ uni Jaʼfar va uning sheriklari haqida (Najoshiyga) yuborgan edilar. U (Najoshiyning) huzuriga kirdi, soʻng uning oldidan chiqdi. Men sheriklarimga: «Bu — Amr ibn Umayya az-Zamriy. Agar men Najoshiyning huzuriga kirib, undan uni soʻrasam, u uni menga bersa, men uning boʻynini uzsam, buni qilganimda Quraysh koʻrar edi...», dedim.Ҳабиб ибн Абу Авс айтди: Менга Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) ўз оғзи билан айтиб берди: Аҳзоб кунидан, Хандақдан қайтганимизда, мен Қурайшдан менинг ўрнимни билиб, гапимга қулоқ соладиган кишиларни йиғдим ва уларга: «Биласизларми, Аллоҳга қасамки, мен Муҳаммаднинг иши ишлардан катта ва ғайриоддий даражада устун келаётганини кўряпман. Менда бир фикр бор, бу ҳақда сизлар нима дейсизлар?», дедим. Улар: «Қандай фикр?», дейишди. Мен: «Нажошийнинг ҳузурига бориб, унинг ёнида бўлишимизни (маъқул) кўраман. Агар Муҳаммад қавмимиз устидан ғолиб келса, биз Нажошийнинг ёнида бўламиз — бизга унинг қўли остида бўлиш Муҳаммаднинг қўли остида бўлишдан кўра суюклироқдир. Агар қавмимиз ғолиб келса, биз танилган кишилармиз, улардан бизга фақат яхшилик етади», дедим. Улар: «Бу — (тўғри) фикр», дедилар. Мен уларга: «Унга ҳадя қиладиган нарсаларни йиғинглар», дедим. Бизнинг юртимиздан унга ҳадя қилинадиган энг суюкли нарса тери эди. Биз унга кўп тери йиғдик ва йўлга чиқиб, унинг ҳузурига бордик. Аллоҳга қасамки, биз унинг ҳузурида эканмиз, Амр ибн Умайя аз-Замрий келди — Расулуллоҳ ﷺ уни Жаъфар ва унинг шериклари ҳақида (Нажошийга) юборган эдилар. У (Нажошийнинг) ҳузурига кирди, сўнг унинг олдидан чиқди. Мен шерикларимга: «Бу — Амр ибн Умайя аз-Замрий. Агар мен Нажошийнинг ҳузурига кириб, ундан уни сўрасам, у уни менга берса, мен унинг бўйнини узсам, буни қилганимда Қурайш кўрар эди...», дедим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا قُتِلَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ دَخَلَ عَمْرُو بْنُ حَزْمٍ عَلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فَقَالَ قُتِلَ عَمَّارٌ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَزِعًا يُرَجِّعُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ مَا شَأْنُكَ قَالَ قُتِلَ عَمَّارٌ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قَدْ قُتِلَ عَمَّارٌ فَمَاذَا قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ دُحِضْتَ فِي بَوْلِكَ أَوَنَحْنُ قَتَلْنَاهُ إِنَّمَا قَتَلَهُ عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ جَاءُوا بِهِ حَتَّى أَلْقَوْهُ بَيْنَ رِمَاحِنَا أَوْ قَالَ بَيْنَ سُيُوفِنَا

Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazm otasidan rivoyat qiladi: Ammor ibn Yosir oʻldirilganida, Amr ibn Hazm Amr ibn al-Osning huzuriga kirdi va: «Ammor oʻldirildi, holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Uni bogʻiy toifa oʻldiradi›, degan edilar», dedi. Shunda Amr ibn al-Os qoʻrqib, ovozini qaytarib oʻrnidan turdi va Muoviyaning huzuriga kirdi. Muoviya unga: «Senga nima boʻldi?», dedi. U: «Ammor oʻldirildi», dedi. Muoviya: «Ammor oʻldirilgan boʻlsa, nima boʻlibdi?», dedi. Amr: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Uni bogʻiy toifa oʻldiradi›, deyotganlarini eshitganman», dedi. Muoviya unga: «Oʻz siyding ichida toyding! Uni biz oʻldirdikmi? Uni Ali va uning sheriklari oʻldirdilar — uni olib kelib, nayzalarimiz orasiga tashladilar», — yoki: «qilichlarimiz orasiga (tashladilar)», dedi.Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм отасидан ривоят қилади: Аммор ибн Ёсир ўлдирилганида, Амр ибн Ҳазм Амр ибн ал-Оснинг ҳузурига кирди ва: «Аммор ўлдирилди, ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни боғий тоифа ўлдиради›, деган эдилар», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос қўрқиб, овозини қайтариб ўрнидан турди ва Муовиянинг ҳузурига кирди. Муовия унга: «Сенга нима бўлди?», деди. У: «Аммор ўлдирилди», деди. Муовия: «Аммор ўлдирилган бўлса, нима бўлибди?», деди. Амр: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни боғий тоифа ўлдиради›, деётганларини эшитганман», деди. Муовия унга: «Ўз сийдинг ичида тойдинг! Уни биз ўлдирдикми? Уни Али ва унинг шериклари ўлдирдилар — уни олиб келиб, найзаларимиз орасига ташладилар», — ёки: «қиличларимиз орасига (ташладилар)», деди.

قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا رَبَاحٌ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ وَكَانَ رَجُلًا مِنْ رَهْطِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَدَعَا أَعْرَابِيًّا إِلَى طَعَامٍ وَذَلِكَ بَعْدَ النَّحْرِ بِيَوْمٍ فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ لَهُ إِنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ دَعَا رَجُلًا إِلَى طَعَامٍ فِي هَذَا الْيَوْمِ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عَمْرٌو إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ صَوْمِ هَذَا الْيَوْمِ

Amr ibn al-Osning qavmidan boʻlgan Jaʼfar ibn al-Muttalib aytdi: U bir aʼrobiyni taomga chaqirdi, bu qurbonlik kunidan keyingi kun edi. Aʼrobiy: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda unga: «Amr ibn al-Os mana shu kunda bir kishini taomga chaqirgan edi, u: ‹Men roʻzadorman›, degan edi. Shunda Amr: ‹Albatta, Rasululloh ﷺ mana shu kunda roʻza tutishdan qaytardilar›, degan edi», dedi.Амр ибн ал-Оснинг қавмидан бўлган Жаъфар ибн ал-Мутталиб айтди: У бир аъробийни таомга чақирди, бу қурбонлик кунидан кейинги кун эди. Аъробий: «Мен рўзадорман», деди. Шунда унга: «Амр ибн ал-Ос мана шу кунда бир кишини таомга чақирган эди, у: ‹Мен рўзадорман›, деган эди. Шунда Амр: ‹Албатта, Расулуллоҳ ﷺ мана шу кунда рўза тутишдан қайтардилар›, деган эди», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شِمَاسَةَ حَدَّثَهُ قَالَلَمَّا حَضَرَتْ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ الْوَفَاةُ بَكَى فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ لِمَ تَبْكِي أَجَزَعًا عَلَى الْمَوْتِ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ وَلَكِنْ مِمَّا بَعْدُ فَقَالَ لَهُ قَدْ كُنْتَ عَلَى خَيْرٍ فَجَعَلَ يُذَكِّرُهُ صُحْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفُتُوحَهُ الشَّامَ فَقَالَ عَمْرٌو تَرَكْتَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ شَهَادَةَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِنِّي كُنْتُ عَلَى ثَلَاثَةِ أَطْبَاقٍ لَيْسَ فِيهَا طَبَقٌ إِلَّا قَدْ عَرَفْتُ نَفْسِي فِيهِ كُنْتُ أَوَّلَ شَيْءٍ كَافِرًا فَكُنْتُ أَشَدَّ النَّاسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَوْ مِتُّ حِينَئِذٍ وَجَبَتْ لِي النَّارُ فَلَمَّا بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْتُ أَشَدَّ النَّاسِ حَيَاءً مِنْهُ فَمَا مَلَأْتُ عَيْنِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا رَاجَعْتُهُ فِيمَا أُرِيدُ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَيَاءً مِنْهُ فَلَوْ مِتُّ يَوْمَئِذٍ قَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لِعَمْرٍو أَسْلَمَ وَكَانَ عَلَى خَيْرٍ فَمَاتَ فَرُجِيَ لَهُ الْجَنَّةُ ثُمَّ تَلَبَّسْتُ بَعْدَ ذَلِكَ بِالسُّلْطَانِ وَأَشْيَاءَ فَلَا أَدْرِي عَلَيَّ أَمْ لِي فَإِذَا مِتُّ فَلَا تَبْكِيَنَّ عَلَيَّ وَلَا تُتْبِعْنِي مَادِحًا وَلَا نَارًا وَشُدُّوا عَلَيَّ إِزَارِي فَإِنِّي مُخَاصِمٌ وَسُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ سَنًّا فَإِنَّ جَنْبِيَ الْأَيْمَنَ لَيْسَ بِأَحَقَّ

Abdurrahmon ibn Shimosa aytdi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ga vafot (soati) yetganida, u yigʻladi. Shunda oʻgʻli Abdulloh unga: «Nega yigʻlayapsiz? Oʻlimdan qoʻrqibmi?», dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, balki undan keyingi narsadan», dedi. (Oʻgʻli) unga: «Siz yaxshilik ustida edingiz», dedi va unga Rasululloh ﷺ ning suhbatlarini, Shom fathlarini eslata boshladi. Shunda Amr: «Sen bularning barchasidan afzalini — ‹Lo ilaha illalloh› shahodatini tark qilding. Men uch bosqichda boʻlganman, ularning har birida oʻzimni bilaman. Avval kofir edim va odamlarning Rasululloh ﷺ ga eng qattigʻi edim. Agar oʻshanda oʻlganimda, menga oʻt vojib boʻlar edi. Rasululloh ﷺ ga bayʼat qilganimda esa, odamlarning u zotdan eng hayo qiluvchisi edim. U zot Alloh azza va jallaga qovushgunlaricha men hayo qilganimdan Rasululloh ﷺ ga toʻyib qaramadim ham, xohlagan narsam haqida u zotga qayta murojaat ham qilmadim. Agar oʻsha kunda oʻlganimda, odamlar: ‹Amrga marhabo, islom qabul qildi, yaxshilik ustida edi, vafot etdi, unga jannat umid qilinadi›, der edilar. Soʻngra men hokimiyatga va boshqa ishlarga aralashdim, endi bilmayman — u menga foydami yoki zararmi. Bas, men vafot etsam, ustimda yigʻlamanglar, ortimdan maddoh ham, oʻt ham ergashtirmanglar. Izorimni ustimga mahkam bogʻlanglar, chunki men xusumat qiluvchiman. Ustimga tuproqni sekin sepinglar, zero mening oʻng biqinim haqliroq emas...», dedi.Абдурраҳмон ибн Шимоса айтди: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)га вафот (соати) етганида, у йиғлади. Шунда ўғли Абдуллоҳ унга: «Нега йиғлаяпсиз? Ўлимдан қўрқибми?», деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, балки ундан кейинги нарсадан», деди. (Ўғли) унга: «Сиз яхшилик устида эдингиз», деди ва унга Расулуллоҳ ﷺ нинг суҳбатларини, Шом фатҳларини эслата бошлади. Шунда Амр: «Сен буларнинг барчасидан афзалини — ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› шаҳодатини тарк қилдинг. Мен уч босқичда бўлганман, уларнинг ҳар бирида ўзимни биламан. Аввал кофир эдим ва одамларнинг Расулуллоҳ ﷺ га энг қаттиғи эдим. Агар ўшанда ўлганимда, менга ўт вожиб бўлар эди. Расулуллоҳ ﷺ га байъат қилганимда эса, одамларнинг у зотдан энг ҳаё қилувчиси эдим. У зот Аллоҳ азза ва жаллага қовушгунларича мен ҳаё қилганимдан Расулуллоҳ ﷺ га тўйиб қарамадим ҳам, хоҳлаган нарсам ҳақида у зотга қайта мурожаат ҳам қилмадим. Агар ўша кунда ўлганимда, одамлар: ‹Амрга марҳабо, ислом қабул қилди, яхшилик устида эди, вафот этди, унга жаннат умид қилинади›, дер эдилар. Сўнгра мен ҳокимиятга ва бошқа ишларга аралашдим, энди билмайман — у менга фойдами ёки зарарми. Бас, мен вафот этсам, устимда йиғламанглар, ортимдан маддоҳ ҳам, ўт ҳам эргаштирманглар. Изоримни устимга маҳкам боғланглар, чунки мен хусумат қилувчиман. Устимга тупроқни секин сепинглар, зеро менинг ўнг биқиним ҳақлироқ эмас...», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نَوْفَلِ بْنُ أَبِي عَقْرَبٍ قَالَجَزِعَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عِنْدَ الْمَوْتِ جَزَعًا شَدِيدًا فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا هَذَا الْجَزَعُ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُدْنِيكَ وَيَسْتَعْمِلُكَ قَالَ أَيْ بُنَيَّ قَدْ كَانَ ذَلِكَ وَسَأُخْبِرُكَ عَنْ ذَلِكَ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي أَحُبًّا ذَلِكَ كَانَ أَمْ تَأَلُّفًا يَتَأَلَّفُنِي وَلَكِنِّي أَشْهَدُ عَلَى رَجُلَيْنِ أَنَّهُ قَدْ فَارَقَ الدُّنْيَا وَهُوَ يُحِبُّهُمَا ابْنُ سُمَيَّةَ وَابْنُ أُمِّ عَبْدٍ فَلَمَّا حَدَّثَهُ وَضَعَ يَدَهُ مَوْضِعَ الْغِلَالِ مِنْ ذَقْنِهِ وَقَالَ اللَّهُمَّ أَمَرْتَنَا فَتَرَكْنَا وَنَهَيْتَنَا فَرَكِبْنَا وَلَا يَسَعُنَا إِلَّا مَغْفِرَتُكَ وَكَانَتْ تِلْكَ هِجِّيرَاهُ حَتَّى مَاتَ

Abu Navfal ibn Abu Aqrab aytdi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) oʻlim oldida qattiq iztirobga tushdi. Buni koʻrgan oʻgʻli Abdulloh ibn Amr: «Ey Abu Abdulloh, bu qanday iztirob? Axir Rasululloh ﷺ sizni yaqin tutar va ishga tayinlar edilar-ku», dedi. U: «Ey oʻgʻilchan, bu shunday boʻlgan va men senga bu haqda xabar beraman. Allohga qasamki, men bu muhabbat sababidanmi yoki meni koʻngli olishga (taʼlif qilishga) boʻlganmi — bilmayman. Lekin men ikki kishi haqida guvohlik beramanki, u zot dunyodan ularni sevgan holda ketdilar: ular Sumayyaning oʻgʻli va Ummu Abdning oʻgʻlidir», dedi. Buni aytgach, qoʻlini iyagi ostiga, boʻyinturuq oʻrniga qoʻydi-da: «Allohim, Sen bizga buyurding — biz tark qildik, bizni qaytarding — biz (qaytarilgan ishga) mindik. Bizga faqat Sening magʻfiratinggina kifoya qiladi», dedi. Bu uning oʻlgunicha takrorlagan soʻzi boʻlib qoldi.Абу Навфал ибн Абу Ақраб айтди: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) ўлим олдида қаттиқ изтиробга тушди. Буни кўрган ўғли Абдуллоҳ ибн Амр: «Эй Абу Абдуллоҳ, бу қандай изтироб? Ахир Расулуллоҳ ﷺ сизни яқин тутар ва ишга тайинлар эдилар-ку», деди. У: «Эй ўғилчан, бу шундай бўлган ва мен сенга бу ҳақда хабар бераман. Аллоҳга қасамки, мен бу муҳаббат сабабиданми ёки мени кўнгли олишга (таълиф қилишга) бўлганми — билмайман. Лекин мен икки киши ҳақида гувоҳлик бераманки, у зот дунёдан уларни севган ҳолда кетдилар: улар Сумайянинг ўғли ва Умму Абднинг ўғлидир», деди. Буни айтгач, қўлини ияги остига, бўйинтуруқ ўрнига қўйди-да: «Аллоҳим, Сен бизга буюрдинг — биз тарк қилдик, бизни қайтардинг — биз (қайтарилган ишга) миндик. Бизга фақат Сенинг мағфиратинггина кифоя қилади», деди. Бу унинг ўлгунича такрорлаган сўзи бўлиб қолди.