حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنْ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ اغْزُوا بِسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تُمَثِّلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتُهُنَّ مَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ وَإِنْ هُمْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُسْلِمِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَيْءِ شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَسَلْهُمْ الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّكَ فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنْ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَبِيكَ وَذِمَمَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ إِنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini qoʻshin yoki sariya (otryad) ustiga amir qilib tayinlasalar, uning oʻziga Allohdan qoʻrqishni va u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni alohida tayinlardilar. Soʻng shunday derdilar: «Allohning ismi bilan, Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar. Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar. Gʻazot qilinglar, (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (oʻliklarni) muthla qilmanglar va bolani oʻldirmanglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaningni uchratganingda, ularni uchta xislatga (yoki uchta yoʻlga) chaqir. Ulardan qaysi biriga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz diyorlaridan muhojirlar diyoriga koʻchishga chaqir va ularga xabar berki, agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va muhojirlar zimmasidagi (vazifa) ular zimmasiga ham yuklanadi. Agar undan koʻchishdan bosh tortsalar, ularga xabar berki, ular musulmonlarning sahroyi aʼrobiylari kabi boʻladilar — musulmonlarga joriy boʻlgan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻladi va gʻanimat hamda fayʼdan ularga hech narsa yoʻq, magar musulmonlar bilan birga jihod qilsalar (boshqa gap). Agar ular bosh tortsalar, ulardan jizya soʻra. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlariga Allohning zimmasi va Uning paygʻambarining zimmasini berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Uning paygʻambarining zimmasini ham berma, balki ularga oʻz zimmangni, otangning zimmasini va sahobalaringning zimmalarini ber. Chunki sizlar oʻz zimmalaringizni va sahobalaringizning zimmalarini buzsangiz...»Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қўшин ёки сария (отряд) устига амир қилиб тайинласалар, унинг ўзига Аллоҳдан қўрқишни ва у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни алоҳида тайинлардилар. Сўнг шундай дердилар: «Аллоҳнинг исми билан, Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар. Ғазот қилинглар, (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (ўликларни) мутҳла қилманглар ва болани ўлдирманглар. Мушриклардан бўлган душманингни учратганингда, уларни учта хислатга (ёки учта йўлга) чақир. Улардан қайси бирига жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз диёрларидан муҳожирлар диёрига кўчишга чақир ва уларга хабар берки, агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва муҳожирлар зиммасидаги (вазифа) улар зиммасига ҳам юкланади. Агар ундан кўчишдан бош тортсалар, уларга хабар берки, улар мусулмонларнинг саҳройи аъробийлари каби бўладилар — мусулмонларга жорий бўлган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлади ва ғанимат ҳамда файъдан уларга ҳеч нарса йўқ, магар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилсалар (бошқа гап). Агар улар бош тортсалар, улардан жизя сўра. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларига Аллоҳнинг зиммаси ва Унинг пайғамбарининг зиммасини беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Унинг пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки уларга ўз зиммангни, отангнинг зиммасини ва саҳобаларингнинг зиммаларини бер. Чунки сизлар ўз зиммаларингизни ва саҳобаларингизнинг зиммаларини бузсангиз...»