حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَاجْتَمَعَ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُيَيْنَةُ بْنُ بَدْرٍ وَالْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عُلَاثَةَ فَذَكَرُوا الْجُدُودَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ شِئْتُمْ أَخْبَرْتُكُمْ جَدُّ بَنِي عَامِرٍ جَمَلٌ أَحْمَرُ أَوْ آدَمُ يَأْكُلُ مِنْ أَطْرَافِ الشَّجَرِ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ فِي رَوْضَةٍ وَغَطَفَانُ أَكَمَةٌ خَشَّاءُ تَنْفِي النَّاسَ عَنْهَا قَالَ فَقَالَ الْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ فَأَيْنَ جَدُّ بَنِي تَمِيمٍ قَالَ لَوْ سَكَتَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlarida Uyayna ibn Badr, Aqraʼ ibn Hobis va Alqama ibn Ulosa yigʻilishdi va (qabilalarning) baxt-iqbollari haqida soʻzlashdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Istasangiz, sizlarga xabar beray: Banu Omirning baxti — daraxtlarning uchidan yeb yuradigan qizil, yoki qoramtir bir tuyadir», dedilar. (Roviy) aytdi: Menimcha, u zot: «bir chamanzorda», dedilar. «Gʻatafon esa — odamlarni oʻzidan quvadigan toshloq bir tepalikdir». (Roviy) aytdi: Aqraʼ ibn Hobis: «Banu Tamimning baxti qani?» dedi. U zot: «Sukut qilsang (yaxshi boʻlardi)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларида Уяйна ибн Бадр, Ақраъ ибн Ҳобис ва Алқама ибн Улоса йиғилишди ва (қабилаларнинг) бахт-иқболлари ҳақида сўзлашди. Шунда Набий ﷺ: «Истасангиз, сизларга хабар берай: Бану Омирнинг бахти — дарахтларнинг учидан еб юрадиган қизил, ёки қорамтир бир туядир», дедилар. (Ровий) айтди: Менимча, у зот: «бир чаманзорда», дедилар. «Ғатафон эса — одамларни ўзидан қувадиган тошлоқ бир тепаликдир». (Ровий) айтди: Ақраъ ибн Ҳобис: «Бану Тамимнинг бахти қани?» деди. У зот: «Сукут қилсанг (яхши бўларди)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ جَالِسًا عَلَى حِرَاءٍ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَتَحَرَّكَ الْجَبَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اثْبُتْ حِرَاءُ فَإِنَّهُ لَيْسَ عَلَيْكَ إِلَّا نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hiro (togʻi)da oʻtirgan edilar; u zot bilan birga Abu Bakr, Umar va Usmon (roziyallohu anhum) ham bor edilar. Shunda togʻ silkindi. Rasululloh ﷺ: «Barqaror tur, ey Hiro! Zero, sening ustingda nabiy yo siddiq yoxud shahiddan boshqasi yoʻq», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳиро (тоғи)да ўтирган эдилар; у зот билан бирга Абу Бакр, Умар ва Усмон (розияллоҳу анҳум) ҳам бор эдилар. Шунда тоғ силкинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Барқарор тур, эй Ҳиро! Зеро, сенинг устингда набий ё сиддиқ ёхуд шаҳиддан бошқаси йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ يَعْنِي ابْنَ شَقِيقٍ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلَاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Biz bilan ular orasidagi ahd — namozdir. Kim uni tark etsa, kofir boʻlibdi», deganlarini eshitdim.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Биз билан улар орасидаги аҳд — намоздир. Ким уни тарк этса, кофир бўлибди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ وَاصِلِ بْنِ حِبَّانَ الْبَجَلِيِّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَالَ الْكَمْأَةُ دَوَاءُ الْعَيْنِ وَإِنَّ الْعَجْوَةَ مِنْ فَاكِهَةِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْحَبَّةَ السَّوْدَاءَ قَالَ ابْنُ بُرَيْدَةَ يَعْنِي الشُّونِيزَ الَّذِي يَكُونُ فِي الْمِلْحِ دَوَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ إِلَّا الْمَوْتَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kamʼa (choʻl qoʻziqorini) — koʻzning davosidir. Ajva (xurmosi) — jannat mevalaridandir. Bu qora donacha esa — Ibn Burayda: yaʼni tuz ichida boʻladigan shuniz (sedana), dedi — oʻlimdan boshqa har bir dardga davodir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Камъа (чўл қўзиқорини) — кўзнинг давосидир. Ажва (хурмоси) — жаннат меваларидандир. Бу қора донача эса — Ибн Бурайда: яъни туз ичида бўладиган шуниз (седана), деди — ўлимдан бошқа ҳар бир дардга даводир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنِي مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَيِّدَنَا فَإِنَّهُ إِنْ يَكُ سَيِّدَكُمْ فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Munofiqqa ‹sayyidimiz›, demanglar. Zero, agar u sizlarning sayyidingiz boʻlsa, Robbingiz azza va jallani gʻazablantirgan boʻlasizlar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Мунофиққа ‹саййидимиз›, деманглар. Зеро, агар у сизларнинг саййидингиз бўлса, Роббингиз азза ва жаллани ғазаблантирган бўласизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ مِنْهُمْ ثَمَانُونَ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَقَالَ عَفَّانُ مَرَّةً أَنْتُمْ مِنْهُمْ ثَمَانُونَ صَفًّا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir; ularning saksontasi shu ummatdandir», dedilar. Affon bir marta: «Sizlar ulardan sakson safsizlar», deb (rivoyat) qildi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир; уларнинг саксонтаси шу умматдандир», дедилар. Аффон бир марта: «Сизлар улардан саксон сафсизлар», деб (ривоят) қилди.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي عَلَى مُعَاوِيَةَ فَأَجْلَسَنَا عَلَى الْفُرُشِ ثُمَّ أُتِينَا بِالطَّعَامِ فَأَكَلْنَا ثُمَّ أُتِينَا بِالشَّرَابِ فَشَرِبَ مُعَاوِيَةُ ثُمَّ نَاوَلَ أَبِي ثُمَّ قَالَ مَا شَرِبْتُهُ مُنْذُ حَرَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مُعَاوِيَةُ كُنْتُ أَجْمَلَ شَبَابِ قُرَيْشٍ وَأَجْوَدَهُ ثَغْرًا وَمَا شَيْءٌ كُنْتُ أَجِدُ لَهُ لَذَّةً كَمَا كُنْتُ أَجِدُهُ وَأَنَا شَابٌّ غَيْرُ اللَّبَنِ أَوْ إِنْسَانٍ حَسَنِ الْحَدِيثِ يُحَدِّثُنِي

Abdulloh ibn Burayda aytdi: Men otam bilan Muoviyaning huzuriga kirdim. U bizni toʻshaklarga oʻtqazdi, soʻng bizga taom keltirildi, biz yedik. Soʻng bizga ichimlik keltirildi; Muoviya ichdi, soʻng otamga uzatdi. Shunda (otam): «Rasululloh ﷺ uni harom qilganlaridan beri men uni ichmaganman», dedi. Muoviya dedi: «Men Quraysh yigitlarining eng chiroylisi va tishlari eng goʻzali edim. Yoshligimda sutdan hamda menga chiroyli soʻzlab beradigan kishidan boʻlak hech narsadan bunchalik lazzat topmasdim».Абдуллоҳ ибн Бурайда айтди: Мен отам билан Муовиянинг ҳузурига кирдим. У бизни тўшакларга ўтқазди, сўнг бизга таом келтирилди, биз едик. Сўнг бизга ичимлик келтирилди; Муовия ичди, сўнг отамга узатди. Шунда (отам): «Расулуллоҳ ﷺ уни ҳаром қилганларидан бери мен уни ичмаганман», деди. Муовия деди: «Мен Қурайш йигитларининг энг чиройлиси ва тишлари энг гўзали эдим. Ёшлигимда сутдан ҳамда менга чиройли сўзлаб берадиган кишидан бўлак ҳеч нарсадан бунчалик лаззат топмасдим».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعْ فَلَمَّا كَانَ مِنْ الْغَدِ أَتَاهُ أَيْضًا فَاعْتَرَفَ عِنْدَهُ بِالزِّنَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعْ ثُمَّ أَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَوْمِهِ فَسَأَلَهُمْ عَنْهُ فَقَالَ لَهُمْ مَا تَعْلَمُونَ مِنْ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ الْأَسْلَمِيِّ هَلْ تَرَوْنَ بِهِ بَأْسًا أَوْ تُنْكِرُونَ مِنْ عَقْلِهِ شَيْئَا قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا نَرَى بِهِ بَأْسًا وَمَا نُنْكِرُ مِنْ عَقْلِهِ شَيْئًا ثُمَّ عَادَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الثَّالِثَةَ فَاعْتَرَفَ عِنْدَهُ بِالزِّنَا أَيْضًا فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ طَهِّرْنِي فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَوْمِهِ أَيْضًا فَسَأَلَهُمْ عَنْهُ فَقَالُوا لَهُ كَمَا قَالُوا لَهُ الْمَرَّةَ الْأُولَى مَا نَرَى بِهِ بَأْسًا وَمَا نُنْكِرُ مِنْ عَقْلِهِ شَيْئًا ثُمَّ رَجَعَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّابِعَةَ أَيْضًا فَاعْتَرَفَ عِنْدَهُ بِالزِّنَا فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَفَرْنَا لَهُ حُفْرَةً فَجُعِلَ فِيهَا إِلَى صَدْرِهِ ثُمَّ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَرْجُمُوهُ وَقَالَ بُرَيْدَةُ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. Shunda u zotning oldilariga Moiz ibn Molik degan bir kishi kelib: «Ey Allohning Nabiysi, men zino qildim, meni poklashingizni istayman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytgin», dedilar. Ertasi kuni u yana keldi va u zotning huzurida zino qilganini iqror boʻldi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytgin», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ uning qavmiga odam yubordilar va ulardan u haqida soʻrab: «Moiz ibn Molik al-Aslamiy haqida nima bilasizlar? Unda biror nuqson koʻrasizlarmi yoki aqlida biror narsani inkor qilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi, biz unda biror nuqson koʻrmaymiz va aqlida hech narsani inkor qilmaymiz», dedilar. Soʻng u uchinchi marta Nabiy ﷺning huzurlariga qaytib keldi va yana u zotning oldilarida zino qilganini iqror boʻlib: «Ey Allohning Nabiysi, meni poklang», dedi. Nabiy ﷺ yana uning qavmiga odam yubordilar va ulardan u haqida soʻradilar; ular birinchi martadagidek: «Biz unda biror nuqson koʻrmaymiz va aqlida hech narsani inkor qilmaymiz», dedilar. Soʻng u toʻrtinchi marta ham Nabiy ﷺning huzurlariga qaytib kelib, u zotning oldilarida zino qilganini iqror boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ buyurdilar, biz unga chuqur qazidik va u koʻksigacha unga solindi; soʻng u zot odamlarga uni rajm qilishni buyurdilar. Burayda aytdi: Biz Nabiy ﷺning sahobalari soʻzlashardik…Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. Шунда у зотнинг олдиларига Моиз ибн Молик деган бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен зино қилдим, мени поклашингизни истайман», деди. Набий ﷺ унга: «Қайтгин», дедилар. Эртаси куни у яна келди ва у зотнинг ҳузурида зино қилганини иқрор бўлди. Набий ﷺ унга: «Қайтгин», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унинг қавмига одам юбордилар ва улардан у ҳақида сўраб: «Моиз ибн Молик ал-Асламий ҳақида нима биласизлар? Унда бирор нуқсон кўрасизларми ёки ақлида бирор нарсани инкор қиласизларми?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси, биз унда бирор нуқсон кўрмаймиз ва ақлида ҳеч нарсани инкор қилмаймиз», дедилар. Сўнг у учинчи марта Набий ﷺнинг ҳузурларига қайтиб келди ва яна у зотнинг олдиларида зино қилганини иқрор бўлиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мени покланг», деди. Набий ﷺ яна унинг қавмига одам юбордилар ва улардан у ҳақида сўрадилар; улар биринчи мартадагидек: «Биз унда бирор нуқсон кўрмаймиз ва ақлида ҳеч нарсани инкор қилмаймиз», дедилар. Сўнг у тўртинчи марта ҳам Набий ﷺнинг ҳузурларига қайтиб келиб, у зотнинг олдиларида зино қилганини иқрор бўлди. Шунда Набий ﷺ буюрдилар, биз унга чуқур қазидик ва у кўксигача унга солинди; сўнг у зот одамларга уни ражм қилишни буюрдилар. Бурайда айтди: Биз Набий ﷺнинг саҳобалари сўзлашардик…

حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنْ حَارِثِ بْنِ حَصِيرَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَإِذَا رَجُلٌ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ بُرَيْدَةُ يَا مُعَاوِيَةُ فَائْذَنْ لِي فِي الْكَلَامِ فَقَالَ نَعَمْ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ سَيَتَكَلَّمُ بِمِثْلِ مَا قَالَ الْآخَرُ فَقَالَ بُرَيْدَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ أَشْفَعَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَدَدَ مَا عَلَى الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ وَمَدَرَةٍ قَالَ أَفَتَرْجُوهَا أَنْتَ يَا مُعَاوِيَةُ وَلَا يَرْجُوهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Muoviyaning huzuriga kirdi, shunda bir kishi soʻzlayotgan edi. Burayda: «Ey Muoviya, menga soʻzlashga izn ber», dedi. U: «Ha», dedi — u, Burayda ham haligi kishi aytgandek soʻz aytadi, deb oʻlardi. Burayda dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Men qiyomat kuni yer yuzidagi daraxtlar va kesaklar sonicha shafoat qilishni umid qilaman», deganlarini eshitdim. Soʻng: «Buni sen umid qilasan-u, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) umid qilmaydimi, ey Muoviya?» dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Муовиянинг ҳузурига кирди, шунда бир киши сўзлаётган эди. Бурайда: «Эй Муовия, менга сўзлашга изн бер», деди. У: «Ҳа», деди — у, Бурайда ҳам ҳалиги киши айтгандек сўз айтади, деб ўларди. Бурайда деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мен қиёмат куни ер юзидаги дарахтлар ва кесаклар сонича шафоат қилишни умид қиламан», деганларини эшитдим. Сўнг: «Буни сен умид қиласан-у, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) умид қилмайдими, эй Муовия?» деди.

حَدَّثَنَا الْخُزَاعِيُّ وَهُوَ أَبُو سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَحْمَرَ اسْمُهُ جِبْرِيلُ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَتُوُفِّيَ رَجُلٌ مِنْ الْأَزْدِ فَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَمِسُوا لَهُ وَارِثًا الْتَمِسُوا لَهُ ذَا رَحِمٍ قَالَ فَلَمْ يُوجَدْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادْفَعُوهُ إِلَى أَكْبَرِ خُزَاعَةَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Azd (qabilasi)dan bir kishi vafot etdi va biror voris qoldirmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga voris qidiringlar, unga qarindosh qidiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: (Hech kim) topilmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni Xuzoaning eng kattasiga beringlar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Азд (қабиласи)дан бир киши вафот этди ва бирор ворис қолдирмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга ворис қидиринглар, унга қариндош қидиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: (Ҳеч ким) топилмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни Хузоанинг энг каттасига беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ بُرَيْدَةَ قَالَغَزَوْتُ مَعَ عَلِيٍّ الْيَمَنَ فَرَأَيْتُ مِنْهُ جَفْوَةً فَلَمَّا قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرْتُ عَلِيًّا فَتَنَقَّصْتُهُ فَرَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَغَيَّرُ فَقَالَ يَا بُرَيْدَةُ أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Ali bilan Yamanga gʻazot qildim va undan bir qattiqlik koʻrdim. Rasululloh ﷺning huzurlariga kelganimda Alini tilga olib, uni kamsitdim. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgarayotganini koʻrdim va u zot: «Ey Burayda, men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq emasmanmi?» dedilar. Men: «Albatta, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Men kimning doʻsti boʻlsam, Ali ham uning doʻstidir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Али билан Яманга ғазот қилдим ва ундан бир қаттиқлик кўрдим. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келганимда Алини тилга олиб, уни камситдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгараётганини кўрдим ва у зот: «Эй Бурайда, мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эмасманми?» дедилар. Мен: «Албатта, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Мен кимнинг дўсти бўлсам, Али ҳам унинг дўстидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَتَطَيَّرُ مِنْ شَيْءٍ وَلَكِنَّهُ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ امْرَأَةً سَأَلَ عَنْ اسْمِهَا فَإِنْ كَانَ حَسَنًا رُئِيَ الْبِشْرُ فِي وَجْهِهِ وَإِنْ كَانَ قَبِيحًا رُئِيَ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ رَجُلًا سَأَلَ عَنْ اسْمِهِ فَإِنْ كَانَ حَسَنَ الِاسْمِ رُئِيَ الْبِشْرُ فِي وَجْهِهِ وَإِنْ كَانَ قَبِيحًا رُئِيَ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hech narsadan qush uchirib fol ochmas edilar. Lekin bir ayolning oldiga borishni istaganlarida uning ismini soʻrar edilar; agar ismi chiroyli boʻlsa, yuzlarida xursandchilik koʻrinardi, agar xunuk boʻlsa, bu ham yuzlarida koʻrinardi. Bir kishini (bir ishga) yuborganlarida ham uning ismini soʻrar edilar; agar ismi chiroyli boʻlsa, yuzlarida xursandchilik koʻrinardi, agar xunuk boʻlsa, bu ham yuzlarida koʻrinardi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳеч нарсадан қуш учириб фол очмас эдилар. Лекин бир аёлнинг олдига боришни истаганларида унинг исмини сўрар эдилар; агар исми чиройли бўлса, юзларида хурсандчилик кўринарди, агар хунук бўлса, бу ҳам юзларида кўринарди. Бир кишини (бир ишга) юборганларида ҳам унинг исмини сўрар эдилар; агар исми чиройли бўлса, юзларида хурсандчилик кўринарди, агар хунук бўлса, бу ҳам юзларида кўринарди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ جَمِيعًا إِنْ كَادَتْ لَتَسْبِقُنِي

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning: «Men va (qiyomat) soati birga yuborildik; u meni deyarli ortda qoldirayozdi», deganlarini eshitdim.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг: «Мен ва (қиёмат) соати бирга юборилдик; у мени деярли ортда қолдираёзди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَخَرَجَ إِلَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا فَنَادَى ثَلَاثَ مِرَارٍ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ تَدْرُونَ مَا مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ مَثَلُ قَوْمٍ خَافُوا عَدُوًّا يَأْتِيهِمْ فَبَعَثُوا رَجُلًا يَتَرَايَا لَهُمْ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ أَبْصَرَ الْعَدُوَّ فَأَقْبَلَ لِيُنْذِرَهُمْ وَخَشِيَ أَنْ يُدْرِكَهُ الْعَدُوُّ قَبْلَ أَنْ يُنْذِرَ قَوْمَهُ فَأَهْوَى بِثَوْبِهِ أَيُّهَا النَّاسُ أُتِيتُمْ أَيُّهَا النَّاسُ أُتِيتُمْ ثَلَاثَ مِرَارٍ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kuni Nabiy ﷺ bizning oldimizga chiqdilar va uch marta nido qilib: «Ey odamlar, mening va sizlarning misolingiz nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedilar. U zot: «Mening va sizlarning misolingiz — oʻzlariga dushman kelishidan qoʻrqib, kuzatib turish uchun bir kishini yuborgan qavmning misolidir. Ular shu holatda turganlarida, u dushmanni koʻrib qoldi va ularni ogohlantirish uchun keldi; qavmini ogohlantirmasidan oldin dushman uni tutib olishidan qoʻrqib, koʻylagini silkitib: ‹Ey odamlar, sizlarga (dushman) keldi! Ey odamlar, sizlarga keldi!› deb uch marta (qichqirdi)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир куни Набий ﷺ бизнинг олдимизга чиқдилар ва уч марта нидо қилиб: «Эй одамлар, менинг ва сизларнинг мисолингиз нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дедилар. У зот: «Менинг ва сизларнинг мисолингиз — ўзларига душман келишидан қўрқиб, кузатиб туриш учун бир кишини юборган қавмнинг мисолидир. Улар шу ҳолатда турганларида, у душманни кўриб қолди ва уларни огоҳлантириш учун келди; қавмини огоҳлантирмасидан олдин душман уни тутиб олишидан қўрқиб, кўйлагини силкитиб: ‹Эй одамлар, сизларга (душман) келди! Эй одамлар, сизларга келди!› деб уч марта (қичқирди)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ غَامِدٍ فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعِي فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنْ الْغَدِ أَتَتْهُ أَيْضًا فَاعْتَرَفَتْ عِنْدَهُ بِالزِّنَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعِي فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنْ الْغَدِ أَتَتْهُ أَيْضًا فَاعْتَرَفَتْ عِنْدَهُ بِالزِّنَا فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ طَهِّرْنِي فَلَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَحُبْلَى فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعِي حَتَّى تَلِدِي فَلَمَّا وَلَدَتْ جَاءَتْ بِالصَّبِيِّ تَحْمِلُهُ فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا قَدْ وَلَدْتُ قَالَ فَاذْهَبِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ فَلَمَّا فَطَمَتْهُ جَاءَتْ بِالصَّبِيِّ فِي يَدِهِ كِسْرَةُ خُبْزٍ قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا قَدْ فَطَمْتُهُ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّبِيِّ فَدَفَعَهُ إِلَى رَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَأَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا حُفْرَةٌ فَجُعِلَتْ فِيهَا إِلَى صَدْرِهَا ثُمَّ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَرْجُمُوهَا فَأَقْبَلَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِحَجَرٍ فَرَمَى رَأْسَهَا فَنَضَحَ الدَّمُ عَلَى وَجْنَةِ خَالِدٍ فَسَبَّهَا فَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَبَّهُ إِيَّاهَا فَقَالَ مَهْلًا

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim. U zotning oldilariga Gʻomid (qabilasi)dan bir ayol kelib: «Ey Allohning Nabiysi, men zino qildim, meni poklashingizni istayman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytgin», dedilar. Ertasi kuni u yana keldi va u zotning huzurida zino qilganini iqror boʻlib: «Ey Allohning Rasuli, men zino qildim, meni poklashingizni istayman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytgin», dedilar. Ertasi kuni u yana keldi va u zotning huzurida zino qilganini iqror boʻlib: «Ey Allohning Nabiysi, meni pokla! Ehtimol siz meni Moiz ibn Molikni qaytarganingizdek qaytarasiz. Vallohi, men homiladorman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Qaytgin, toki tugʻguningcha», dedilar. U tugʻgach, chaqaloqni koʻtarib keldi va: «Ey Allohning Nabiysi, mana, tugʻdim», dedi. U zot: «Bor, uni emiz, toki koʻkrakdan ajratguningcha», dedilar. Uni koʻkrakdan ajratganida, bolani qoʻlida bir burda non bilan olib keldi va: «Ey Allohning Nabiysi, mana, uni koʻkrakdan ajratdim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ bola haqida buyurdilar, u musulmonlardan bir kishiga topshirildi; u ayol haqida ham buyurdilar, unga chuqur qazildi va u koʻksigacha unga solindi. Soʻng u zot odamlarga uni rajm qilishni buyurdilar. Xolid ibn Valid bir tosh bilan kelib, uning boshiga otdi va qon Xolidning yuziga sachradi; shunda u ayolni soʻkdi. Nabiy ﷺ uning soʻkkanini eshitib: «Sekin», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим. У зотнинг олдиларига Ғомид (қабиласи)дан бир аёл келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен зино қилдим, мени поклашингизни истайман», деди. Набий ﷺ унга: «Қайтгин», дедилар. Эртаси куни у яна келди ва у зотнинг ҳузурида зино қилганини иқрор бўлиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен зино қилдим, мени поклашингизни истайман», деди. Набий ﷺ унга: «Қайтгин», дедилар. Эртаси куни у яна келди ва у зотнинг ҳузурида зино қилганини иқрор бўлиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мени покла! Эҳтимол сиз мени Моиз ибн Моликни қайтарганингиздек қайтарасиз. Валлоҳи, мен ҳомиладорман», деди. Набий ﷺ унга: «Қайтгин, токи туғгунингча», дедилар. У туғгач, чақалоқни кўтариб келди ва: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мана, туғдим», деди. У зот: «Бор, уни эмиз, токи кўкракдан ажратгунингча», дедилар. Уни кўкракдан ажратганида, болани қўлида бир бурда нон билан олиб келди ва: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мана, уни кўкракдан ажратдим», деди. Шунда Набий ﷺ бола ҳақида буюрдилар, у мусулмонлардан бир кишига топширилди; у аёл ҳақида ҳам буюрдилар, унга чуқур қазилди ва у кўксигача унга солинди. Сўнг у зот одамларга уни ражм қилишни буюрдилар. Холид ибн Валид бир тош билан келиб, унинг бошига отди ва қон Холиднинг юзига сачради; шунда у аёлни сўкди. Набий ﷺ унинг сўкканини эшитиб: «Секин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ تَعَلَّمُوا سُورَةَ الْبَقَرَةِ فَإِنَّ أَخْذَهَا بَرَكَةٌ وَتَرْكَهَا حَسْرَةٌ وَلَا يَسْتَطِيعُهَا الْبَطَلَةُ قَالَ ثُمَّ مَكَثَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ تَعَلَّمُوا سُورَةَ الْبَقَرَةِ وَآلِ عِمْرَانَ فَإِنَّهُمَا الزَّهْرَاوَانِ يُظِلَّانِ صَاحِبَهُمَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ أَوْ غَيَايَتَانِ أَوْ فِرْقَانِ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ وَإِنَّ الْقُرْآنَ يَلْقَى صَاحِبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يَنْشَقُّ عَنْهُ قَبْرُهُ كَالرَّجُلِ الشَّاحِبِ فَيَقُولُ لَهُ هَلْ تَعْرِفُنِي فَيَقُولُ مَا أَعْرِفُكَ فَيَقُولُ لَهُ هَلْ تَعْرِفُنِي فَيَقُولُ مَا أَعْرِفُكَ فَيَقُولُ أَنَا صَاحِبُكَ الْقُرْآنُ الَّذِي أَظْمَأْتُكَ فِي الْهَوَاجِرِ وَأَسْهَرْتُ لَيْلَكَ وَإِنَّ كُلَّ تَاجِرٍ مِنْ وَرَاءِ تِجَارَتِهِ وَإِنَّكَ الْيَوْمَ مِنْ وَرَاءِ كُلِّ تِجَارَةٍ فَيُعْطَى الْمُلْكَ بِيَمِينِهِ وَالْخُلْدَ بِشِمَالِهِ وَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجُ الْوَقَارِ وَيُكْسَى وَالِدَاهُ حُلَّتَيْنِ لَا يُقَوَّمُ لَهُمَا أَهْلُ الدُّنْيَا فَيَقُولَانِ بِمَ كُسِينَا هَذِهِ فَيُقَالُ بِأَخْذِ وَلَدِكُمَا الْقُرْآنَ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ اقْرَأْ وَاصْعَدْ فِي دَرَجَةِ الْجَنَّةِ وَغُرَفِهَا فَهُوَ فِي صُعُودٍ مَا دَامَ يَقْرَأُ هَذًّا كَانَ أَوْ تَرْتِيلًا

Abdulloh ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi, u aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim, u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Baqara surasini oʻrganinglar, zero uni olish baraka, uni tark etish hasratdir; sehrgarlar unga kuchlari yetmaydi». Soʻng bir muddat jim turdilar, keyin dedilar: «Baqara va Oli Imron suralarini oʻrganinglar, zero ular ikki nurafshondir; ular qiyomat kuni oʻz sohibiga goʻyo ikki bulut yoki ikki soyabon yoxud saf tortgan ikki toʻda qush kabi soya soladilar. Albatta, Qurʼon qiyomat kuni qabri yorilganida oʻz sohibini rangi oʻchgan bir kishi suratida qarshi oladi va unga: ‹Meni tanidingmi?› deydi. U: ‹Seni tanimadim› deydi. U: ‹Men sening sohibing Qurʼonman; seni jaziramalarda tashna qildim, kechangni bedor qildim. Har bir savdogar oʻz savdosi ortidadir, sen esa bugun har qanday savdoning ortidasan› deydi. Bas, unga oʻng qoʻliga mulk, chap qoʻliga abadiylik beriladi, boshiga viqor toji qoʻyiladi va ota-onasiga dunyo baholay olmaydigan ikki hulla kiygiziladi. Ular: ‹Bizga bu nima uchun kiygizildi?› deydilar. Ularga: ‹Farzandingiz Qurʼonni olgani uchun› deyiladi. Soʻng unga: ‹Oʻqi va jannat darajalari hamda gʻurfalariga koʻtaril› deyiladi. U tez oʻqiydimi yoki tartil bilanmi — oʻqigan ekan, koʻtarilaveradi».Абдуллоҳ ибн Бурайда отасидан ривоят қилади, у айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим, у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Бақара сурасини ўрганинглар, зеро уни олиш барака, уни тарк этиш ҳасратдир; сеҳргарлар унга кучлари етмайди». Сўнг бир муддат жим турдилар, кейин дедилар: «Бақара ва Оли Имрон сураларини ўрганинглар, зеро улар икки нурафшондир; улар қиёмат куни ўз соҳибига гўё икки булут ёки икки соябон ёхуд саф тортган икки тўда қуш каби соя соладилар. Албатта, Қуръон қиёмат куни қабри ёрилганида ўз соҳибини ранги ўчган бир киши суратида қарши олади ва унга: ‹Мени танидингми?› дейди. У: ‹Сени танимадим› дейди. У: ‹Мен сенинг соҳибинг Қуръонман; сени жазирамаларда ташна қилдим, кечангни бедор қилдим. Ҳар бир савдогар ўз савдоси ортидадир, сен эса бугун ҳар қандай савдонинг ортидасан› дейди. Бас, унга ўнг қўлига мулк, чап қўлига абадийлик берилади, бошига виқор тожи қўйилади ва ота-онасига дунё баҳолай олмайдиган икки ҳулла кийгизилади. Улар: ‹Бизга бу нима учун кийгизилди?› дейдилар. Уларга: ‹Фарзандингиз Қуръонни олгани учун› дейилади. Сўнг унга: ‹Ўқи ва жаннат даражалари ҳамда ғурфаларига кўтарил› дейилади. У тез ўқийдими ёки тартил биланми — ўқиган экан, кўтарилаверади».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ مُهَاجِرٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أُمَّتِي يَسُوقُهَا قَوْمٌ عِرَاضُ الْأَوْجُهِ صِغَارُ الْأَعْيُنِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْحَجَفُ ثَلَاثَ مِرَارٍ حَتَّى يُلْحِقُوهُمْ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ أَمَّا السَّابِقَةُ الْأُولَى فَيَنْجُو مَنْ هَرَبَ مِنْهُمْ وَأَمَّا الثَّانِيَةُ فَيَهْلِكُ بَعْضٌ وَيَنْجُو بَعْضٌ وَأَمَّا الثَّالِثَةُ فَيُصْطَلُونَ كُلُّهُمْ مَنْ بَقِيَ مِنْهُمْ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ هُمْ التُّرْكُ قَالَ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيَرْبِطُنَّ خُيُولَهُمْ إِلَى سَوَارِي مَسَاجِدِ الْمُسْلِمِينَقَالَ وَكَانَ بُرَيْدَةُ لَا يُفَارِقُهُ بَعِيرَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ وَمَتَاعُ السَّفَرِ وَالْأَسْقِيَةُ بَعْدَ ذَلِكَ لِلْهَرَبِ مِمَّا سَمِعَ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْبَلَاءِ مِنْ أُمَرَاءِ التُّرْكِ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim va u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta, mening ummatimni yuzlari keng, koʻzlari kichik, yuzlari goʻyo qalqondek bir qavm haydaydi» — uch marta (shunday dedilar) — «toki ularni Arab yarim oroliga yetkazadilar. Birinchi hujumda ulardan qochgan najot topadi; ikkinchisida baʼzilari halok boʻlib, baʼzilari najot topadi; uchinchisida esa ulardan qolganlarning hammasi qirib tashlanadi». Ular: «Ey Allohning Nabiysi, ular kimlar?» dedilar. U zot: «Ular turklardir», dedilar va: «Ogoh boʻlinglar, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ular otlarini musulmonlar masjidlarining ustunlariga bogʻlaydilar», dedilar. (Roviy) aytdi: Shundan keyin Burayda Nabiy ﷺdan turk amirlaridan boʻladigan balo haqida eshitgani sababli qochish uchun ikki yoki uchta tuyani, safar anjomlarini va meshlarni oʻzidan ajratmas edi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим ва у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, менинг умматимни юзлари кенг, кўзлари кичик, юзлари гўё қалқондек бир қавм ҳайдайди» — уч марта (шундай дедилар) — «токи уларни Араб ярим оролига етказадилар. Биринчи ҳужумда улардан қочган нажот топади; иккинчисида баъзилари ҳалок бўлиб, баъзилари нажот топади; учинчисида эса улардан қолганларнинг ҳаммаси қириб ташланади». Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси, улар кимлар?» дедилар. У зот: «Улар турклардир», дедилар ва: «Огоҳ бўлинглар, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улар отларини мусулмонлар масжидларининг устунларига боғлайдилар», дедилар. (Ровий) айтди: Шундан кейин Бурайда Набий ﷺдан турк амирларидан бўладиган бало ҳақида эшитгани сабабли қочиш учун икки ёки учта туяни, сафар анжомларини ва мешларни ўзидан ажратмас эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَخَرَجَ بُرَيْدَةُ عِشَاءً فَلَقِيَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِهِ فَأَدْخَلَهُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا صَوْتُ رَجُلٍ يَقْرَأُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُرَاهُ مُرَائِيًا فَأَسْكَتَ بُرَيْدَةُ فَإِذَا رَجُلٌ يَدْعُو فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الْأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ قَالَ فَلَمَّا كَانَ مِنْ الْقَابِلَةِ خَرَجَ بُرَيْدَةُ عِشَاءً فَلَقِيَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِهِ فَأَدْخَلَهُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا صَوْتُ الرَّجُلِ يَقْرَأُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَقُولُهُ مُرَاءٍ فَقَالَ بُرَيْدَةُ أَتَقُولُهُ مُرَاءٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا بَلْ مُؤْمِنٌ مُنِيبٌ لَا بَلْ مُؤْمِنٌ مُنِيبٌ فَإِذَا الْأَشْعَرِيُّ يَقْرَأُ بِصَوْتٍ لَهُ فِي جَانِبِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْأَشْعَرِيَّ أَوْ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أُعْطِيَ مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ دَاوُدَ فَقُلْتُ أَلَا أُخْبِرُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ بَلَى فَأَخْبِرْهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَنْتَ لِي صَدِيقٌ أَخْبَرْتَنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Burayda xufton paytida chiqdi va Nabiy ﷺ uni uchratib, qoʻlidan ushladilar va masjidga kiritdilar. Shunda bir kishining qiroat qilayotgan ovozi eshitildi. Nabiy ﷺ: «Uni riyokor deb bilasanmi?» dedilar. Burayda sukut qildi. Soʻng bir kishi duo qilib: «Allohumma, men Sendan — Sen Allohsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen Ahad va Samadsan, tugʻmagan va tugʻilmagansan, Senga hech kim teng emas, deb guvohlik berishim (vasilasi) bilan — soʻrayman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u Allohdan Uning ismi aʼzami bilan soʻradi; u (ism) bilan soʻralsa — beradi, u bilan chaqirilsa — javob beradi», dedilar. (Roviy) aytdi: Keyingi kechada Burayda xufton paytida chiqdi va Nabiy ﷺ uni uchratib, qoʻlidan ushladilar va masjidga kiritdilar. Shunda oʻsha kishining qiroat qilayotgan ovozi eshitildi. Nabiy ﷺ: «Uni riyokor deysanmi?» dedilar. Burayda: «Uni riyokor deysizmi, ey Allohning Rasuli?» dedi. Nabiy ﷺ: «Yoʻq, balki u qaytguvchi moʻmindir; yoʻq, balki u qaytguvchi moʻmindir», dedilar. Shunda Ashʼariy masjidning bir chetida oʻz ovozi bilan qiroat qilayotgan edi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Ashʼariyga — yoki: Abdulloh ibn Qaysga — Dovudning mizmorlaridan bir mizmor berilgan», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, unga xabar bermaymi?» dedim. U zot: «Ha, unga xabar ber», dedilar. Men unga xabar berdim. U: «Sen menga doʻstsan, menga Rasululloh ﷺdan… xabar berding», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бурайда хуфтон пайтида чиқди ва Набий ﷺ уни учратиб, қўлидан ушладилар ва масжидга киритдилар. Шунда бир кишининг қироат қилаётган овози эшитилди. Набий ﷺ: «Уни риёкор деб биласанми?» дедилар. Бурайда сукут қилди. Сўнг бир киши дуо қилиб: «Аллоҳумма, мен Сендан — Сен Аллоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Аҳад ва Самадсан, туғмаган ва туғилмагансан, Сенга ҳеч ким тенг эмас, деб гувоҳлик беришим (василаси) билан — сўрайман», деди. Шунда Набий ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, у Аллоҳдан Унинг исми аъзами билан сўради; у (исм) билан сўралса — беради, у билан чақирилса — жавоб беради», дедилар. (Ровий) айтди: Кейинги кечада Бурайда хуфтон пайтида чиқди ва Набий ﷺ уни учратиб, қўлидан ушладилар ва масжидга киритдилар. Шунда ўша кишининг қироат қилаётган овози эшитилди. Набий ﷺ: «Уни риёкор дейсанми?» дедилар. Бурайда: «Уни риёкор дейсизми, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. Набий ﷺ: «Йўқ, балки у қайтгувчи мўминдир; йўқ, балки у қайтгувчи мўминдир», дедилар. Шунда Ашъарий масжиднинг бир четида ўз овози билан қироат қилаётган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Ашъарийга — ёки: Абдуллоҳ ибн Қайсга — Довуднинг мизморларидан бир мизмор берилган», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, унга хабар бермайми?» дедим. У зот: «Ҳа, унга хабар бер», дедилар. Мен унга хабар бердим. У: «Сен менга дўстсан, менга Расулуллоҳ ﷺдан… хабар бердинг», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ أَنَّ أَبَاهُغَزَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّ عَشْرَةَ غَزْوَةً

Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, uning otasi Nabiy ﷺ bilan birga oʻn olti gʻazotda qatnashgan.Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, унинг отаси Набий ﷺ билан бирга ўн олти ғазотда қатнашган.

حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ كَهْمَسٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَغَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّ عَشْرَةَ غَزْوَةً

Ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: U Rasululloh ﷺ bilan birga oʻn olti gʻazot qildi.Ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: У Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўн олти ғазот қилди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ صَلِّ مَعَنَا هَذَيْنِ فَأَمَرَ بِلَالًا حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ فَأَذَّنَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَذَّنَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ فَصَلَّى ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَأَقَامَ الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَبْرَدَ بِالظُّهْرِ فَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ بِهَا ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ أَخَّرَهَا فَوْقَ ذَلِكَ الَّذِي كَانَ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلَاةِ قَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ وَقْتُ صَلَاتِكُمْ بَيْنَ مَا رَأَيْتُمْ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib, u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. U zot: «Shu ikki (kun) biz bilan birga namoz oʻqi», dedilar. Soʻng tong otganida Bilolga buyurdilar, u azon aytdi; soʻng unga buyurdilar, u iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, quyosh ogʻganida peshinga azon aytdi; soʻng unga buyurdilar, u iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, quyosh baland turganida asrga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, quyoshning cheti gʻoyib boʻlganida shomga iqomat aytdi. Soʻng shafaq gʻoyib boʻlganida unga buyurdilar, u xuftonga iqomat aytdi va namoz oʻqildi. Soʻng ertasi kuni unga buyurdilar, u bomdodga iqomat aytdi va uni yorishtirdi. Soʻng unga buyurdilar, u peshinni salqinga qoldirdi va uni yaxshigina salqinga qoldirdi. Soʻng quyosh oq turganida asrni oʻqidilar — uni avval buyurgan vaqtidan ham kechroqqa surdi. Soʻng shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin shomga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, kechaning uchdan biri ketganida xuftonga iqomat aytdi. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan qani?» dedilar. Oʻsha kishi: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Namozingizning vaqti — sizlar koʻrgan (ikki holat) orasidadir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб, у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. У зот: «Шу икки (кун) биз билан бирга намоз ўқи», дедилар. Сўнг тонг отганида Билолга буюрдилар, у азон айтди; сўнг унга буюрдилар, у иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, қуёш оғганида пешинга азон айтди; сўнг унга буюрдилар, у иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, қуёш баланд турганида асрга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, қуёшнинг чети ғойиб бўлганида шомга иқомат айтди. Сўнг шафақ ғойиб бўлганида унга буюрдилар, у хуфтонга иқомат айтди ва намоз ўқилди. Сўнг эртаси куни унга буюрдилар, у бомдодга иқомат айтди ва уни ёриштирди. Сўнг унга буюрдилар, у пешинни салқинга қолдирди ва уни яхшигина салқинга қолдирди. Сўнг қуёш оқ турганида асрни ўқидилар — уни аввал буюрган вақтидан ҳам кечроққа сурди. Сўнг шафақ ғойиб бўлишидан олдин шомга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, кечанинг учдан бири кетганида хуфтонга иқомат айтди. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган қани?» дедилар. Ўша киши: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Намозингизнинг вақти — сизлар кўрган (икки ҳолат) орасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ الْمَكِّيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ فَمَاتَتْ وَإِنَّهَا رَجَعَتْ إِلَيَّ فِي الْمِيرَاثِ قَالَ آجَرَكِ اللَّهُ وَرَدَّ عَلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ قَالَتْ فَإِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَلَمْ تَحُجَّ فَيُجْزِئُهَا أَنْ أَحُجَّ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ فَإِنَّ أُمِّي كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ فَيُجْزِئُهَا أَنْ أَصُومَ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men onamga bir choʻrini sadaqa qilgan edim; u vafot etdi va (choʻri) meros boʻlib menga qaytdi», dedi. U zot: «Alloh senga ajr berdi va merosda uni senga qaytardi», dedilar. U: «Onam hajni ado qilmay vafot etdi; men uning oʻrniga haj qilsam, unga kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Onamning zimmasida bir oylik roʻza bor edi; men uning oʻrniga roʻza tutsam, unga kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен онамга бир чўрини садақа қилган эдим; у вафот этди ва (чўри) мерос бўлиб менга қайтди», деди. У зот: «Аллоҳ сенга ажр берди ва меросда уни сенга қайтарди», дедилар. У: «Онам ҳажни адо қилмай вафот этди; мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, унга кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Онамнинг зиммасида бир ойлик рўза бор эди; мен унинг ўрнига рўза тутсам, унга кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي مَلِيحٍ قَالَكُنَّا مَعَ بُرَيْدَةَ فِي غَزَاةٍ فِي يَوْمٍ ذِي غَيْمٍ فَقَالَ بَكِّرُوا بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ حَبِطَ عَمَلُهُ

Abul-Malih aytdi: Biz bulutli bir kunda bir gʻazotda Burayda (roziyallohu anhu) bilan birga edik. U: «Namozni erta oʻqinglar, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim asr namozini tark etsa, uning amali behuda ketibdi›, dedilar», dedi.Абул-Малиҳ айтди: Биз булутли бир кунда бир ғазотда Бурайда (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдик. У: «Намозни эрта ўқинглар, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким аср намозини тарк этса, унинг амали беҳуда кетибди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا ضِرَارٌ يَعْنِي ابْنَ مُرَّةَ أَبُو سِنَانٍ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ أَنْ تُمْسِكُوهَا فَوْقَ ثَلَاثٍ فَأَمْسِكُوهَا مَا بَدَا لَكُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ النَّبِيذِ إِلَّا فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الْأَسْقِيَةِ كُلِّهَا وَلَا تَشْرَبُوا مُسْكِرًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch (kun)dan ortiq (saqlash)dan qaytargan edim, endi oʻzingizga maʼqul boʻlguncha saqlanglar. Sizlarni meshdan boshqasida (tayyorlangan) nabizdan qaytargan edim, endi har qanday idishlarda (tayyorlanganini) ichaveringlar, ammo mast qiladigan narsani ichmanglar», — dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч (кун)дан ортиқ (сақлаш)дан қайтарган эдим, энди ўзингизга маъқул бўлгунча сақланглар. Сизларни мешдан бошқасида (тайёрланган) набиздан қайтарган эдим, энди ҳар қандай идишларда (тайёрланганини) ичаверинглар, аммо маст қиладиган нарсани ичманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي مَلِيحٍ عَنْ بُرَيْدَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim asr namozini tark etsa, uning amali behuda ketibdi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким аср намозини тарк этса, унинг амали беҳуда кетибди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوَلَةَ قَالَبَيْنَمَا أَنَا أَسِيرُ بِالْأَهْوَازِ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ يَسِيرُ بَيْنَ يَدَيَّ عَلَى بَغْلٍ أَوْ بَغْلَةٍ فَإِذَا هُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ ذَهَبَ قَرْنِي مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ فَأَلْحِقْنِي بِهِمْ فَقُلْتُ وَأَنَا فَأَدْخِلْ فِي دَعْوَتِكَ قَالَ وَصَاحِبِي هَذَا إِنْ أَرَادَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ أُمَّتِي قَرْنِي مِنْهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ قَالَ وَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ الثَّالِثَ أَمْ لَا ثُمَّ تَخْلُفُ أَقْوَامٌ يَظْهَرُ فِيهِمْ السِّمَنُ يُهْرِيقُونَ الشَّهَادَةَ وَلَا يَسْأَلُونَهَا قَالَ وَإِذَا هُوَ بُرَيْدَةُ الْأَسْلَمِيُّ

Abdulloh ibn Mavla aytdi: Men Ahvozda yoʻl yurib ketayotgan edim, shunda oldimda xachir ustida ketayotgan bir kishiga duch keldim. U: «Allohumma, bu ummatdan mening asrim ketdi, meni ularga qoʻshgin», der edi. Men: «Meni ham duoingga kirgiz», dedim. U: «Bu sherigimni ham, agar shuni istasa», dedi. Soʻng dedi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning eng yaxshisi — mening asrimdagilar, soʻng ulardan keyingilardir», dedilar. (Roviy) aytdi: Uchinchisini zikr qildimi yoki yoʻqmi, bilmayman. «Soʻng shunday qavmlar keladiki, ularda semizlik zohir boʻladi; ular guvohlikni soʻralmasdan toʻkib yuboradilar». (Roviy) aytdi: Qarasam, u Burayda al-Aslamiy ekan.Абдуллоҳ ибн Мавла айтди: Мен Аҳвозда йўл юриб кетаётган эдим, шунда олдимда хачир устида кетаётган бир кишига дуч келдим. У: «Аллоҳумма, бу умматдан менинг асрим кетди, мени уларга қўшгин», дер эди. Мен: «Мени ҳам дуоингга киргиз», дедим. У: «Бу шеригимни ҳам, агар шуни истаса», деди. Сўнг деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг энг яхшиси — менинг асримдагилар, сўнг улардан кейингилардир», дедилар. (Ровий) айтди: Учинчисини зикр қилдими ёки йўқми, билмайман. «Сўнг шундай қавмлар келадики, уларда семизлик зоҳир бўлади; улар гувоҳликни сўралмасдан тўкиб юборадилар». (Ровий) айтди: Қарасам, у Бурайда ал-Асламий экан.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَبَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ قَالَ لَمَّا قَدِمْنَا قَالَ كَيْفَ رَأَيْتُمْ صَحَابَةَ صَاحِبِكُمْ قَالَ فَإِمَّا شَكَوْتُهُ أَوْ شَكَاهُ غَيْرِي قَالَ فَرَفَعْتُ رَأْسِي وَكُنْتُ رَجُلًا مِكْبَابًا قَالَ فَإِذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ احْمَرَّ وَجْهُهُ قَالَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ كُنْتُ وَلِيَّهُ فَعَلِيٌّ وَلِيُّهُ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada yubordilar. Biz qaytib kelganimizda u zot: «Sohibingizning hamrohligini qanday koʻrdinglar?» dedilar. (Burayda) aytdi: Men undan shikoyat qildim yoki mendan boshqasi shikoyat qildi. (Burayda) aytdi: Men boshimni koʻtardim — men boshini quyi solib yuradigan kishi edim. Qarasam, Nabiy ﷺning yuzlari qizarib ketibdi va u zot: «Men kimning valiysi boʻlsam, Ali ham uning valiysidir», der edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда юбордилар. Биз қайтиб келганимизда у зот: «Соҳибингизнинг ҳамроҳлигини қандай кўрдинглар?» дедилар. (Бурайда) айтди: Мен ундан шикоят қилдим ёки мендан бошқаси шикоят қилди. (Бурайда) айтди: Мен бошимни кўтардим — мен бошини қуйи солиб юрадиган киши эдим. Қарасам, Набий ﷺнинг юзлари қизариб кетибди ва у зот: «Мен кимнинг валийси бўлсам, Али ҳам унинг валийсидир», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَلَا أُرَاهُ سَمِعَهُ مِنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يُخْرِجُ رَجُلٌ شَيْئًا مِنْ الصَّدَقَةِ حَتَّى يَفُكَّ عَنْهَا لَحْيَيْ سَبْعِينَ شَيْطَانًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi sadaqadan biror narsani chiqarganda, albatta undan yetmish shaytonning jagʻini ochib olgan boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши садақадан бирор нарсани чиқарганда, албатта ундан етмиш шайтоннинг жағини очиб олган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّ قَالَخَرَجْتُ ذَاتَ يَوْمٍ لِحَاجَةٍ فَإِذَا أَنَا بِالنَّبِيِّ عَلَيْهِ الصَّلَاة وَالسَّلَامُ يَمْشِي بَيْنَ يَدَيَّ فَأَخَذَ بِيَدِي فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي جَمِيعًا فَإِذَا نَحْنُ بَيْنَ أَيْدِينَا بِرَجُلٍ يُصَلِّي يُكْثِرُ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرَاهُ يُرَائِي فَقُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَتَرَكَ يَدِي مِنْ يَدِهِ ثُمَّ جَمَعَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يُصَوِّبُهُمَا وَيَرْفَعُهُمَا وَيَقُولُ عَلَيْكُمْ هَدْيًا قَاصِدًا عَلَيْكُمْ هَدْيًا قَاصِدًا عَلَيْكُمْ هَدْيًا قَاصِدًا فَإِنَّهُ مَنْ يُشَادَّ هَذَا الدِّينَ يَغْلِبْهُ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kuni bir hojat uchun chiqdim, shunda Nabiy ﷺ mening oldimda yurib ketayotgan ekanlar. U zot qoʻlimdan ushladilar va biz birga yura ketdik. Shunda oldimizda rukuʼ va sajdani koʻp qilib namoz oʻqiyotgan bir kishiga duch keldik. Nabiy ﷺ: «Uni riyo qilyapti deb oʻylaysanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. Shunda u zot qoʻlimni qoʻyib yubordilar, soʻng ikki qoʻllarini bir-biriga qovushtirib, ularni pastga tushirib va koʻtarib: «Meʼyorli yoʻlni lozim tutinglar! Meʼyorli yoʻlni lozim tutinglar! Meʼyorli yoʻlni lozim tutinglar! Zero, kim bu dinni (haddan oshib) qattiq tutsa, u uni yengib qoʻyadi», der edilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир куни бир ҳожат учун чиқдим, шунда Набий ﷺ менинг олдимда юриб кетаётган эканлар. У зот қўлимдан ушладилар ва биз бирга юра кетдик. Шунда олдимизда рукуъ ва саждани кўп қилиб намоз ўқиётган бир кишига дуч келдик. Набий ﷺ: «Уни риё қиляпти деб ўйлайсанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. Шунда у зот қўлимни қўйиб юбордилар, сўнг икки қўлларини бир-бирига қовуштириб, уларни пастга тушириб ва кўтариб: «Меъёрли йўлни лозим тутинглар! Меъёрли йўлни лозим тутинглар! Меъёрли йўлни лозим тутинглар! Зеро, ким бу динни (ҳаддан ошиб) қаттиқ тутса, у уни енгиб қўяди», дер эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Moʻmin peshanasi terlab vafot etadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мўмин пешанаси терлаб вафот этади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ فَقَالَ قَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma, men Sendan — Sen Allohsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen Ahad va Samadsan, tugʻmagan va tugʻilmagansan, Senga hech kim teng emas, deb guvohlik berishim (vasilasi) bilan — soʻrayman», deganini eshitdilar-da: «U Allohdan Allohning ismi aʼzami bilan soʻradi; u (ism) bilan soʻralsa — beradi, u bilan chaqirilsa — javob beradi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, мен Сендан — Сен Аллоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Аҳад ва Самадсан, туғмаган ва туғилмагансан, Сенга ҳеч ким тенг эмас, деб гувоҳлик беришим (василаси) билан — сўрайман», деганини эшитдилар-да: «У Аллоҳдан Аллоҳнинг исми аъзами билан сўради; у (исм) билан сўралса — беради, у билан чақирилса — жавоб беради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ يَوْمَ الْفَتْحِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ إِنَّكَ صَنَعْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَصْنَعُهُ قَالَ عَمْدًا صَنَعْتُهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Fath kuni barcha namozlarni bir tahorat bilan oʻqidilar. Shunda Umar u zotga: «Siz avval qilmaydigan bir ishni qildingiz», dedi. U zot: «Men buni qasddan qildim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Фатҳ куни барча намозларни бир таҳорат билан ўқидилар. Шунда Умар у зотга: «Сиз аввал қилмайдиган бир ишни қилдингиз», деди. У зот: «Мен буни қасддан қилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَلِيلِ قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى حَلْقَةٍ فِيهَا أَبُو مِجْلَزٍ وَابْنُ بُرَيْدَةَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي بُرَيْدَةُ قَالَأَبْغَضْتُ عَلِيًّا بُغْضًا لَمْ يُبْغَضْهُ أَحَدٌ قَطُّ قَالَ وَأَحْبَبْتُ رَجُلًا مِنْ قُرَيْشٍ لَمْ أُحِبَّهُ إِلَّا عَلَى بُغْضِهِ عَلِيًّا قَالَ فَبُعِثَ ذَلِكَ الرَّجُلُ عَلَى خَيْلٍ فَصَحِبْتُهُ مَا أَصْحَبُهُ إِلَّا عَلَى بُغْضِهِ عَلِيًّا قَالَ فَأَصَبْنَا سَبْيًا قَالَ فَكَتَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْعَثْ إِلَيْنَا مَنْ يُخَمِّسُهُ قَالَ فَبَعَثَ إِلَيْنَا عَلِيًّا وَفِي السَّبْيِ وَصِيفَةٌ هِيَ أَفْضَلُ مِنْ السَّبْيِ فَخَمَّسَ وَقَسَمَ فَخَرَجَ رَأْسُهُ مُغَطًّى فَقُلْنَا يَا أَبَا الْحَسَنِ مَا هَذَا قَالَ أَلَمْ تَرَوْا إِلَى الْوَصِيفَةِ الَّتِي كَانَتْ فِي السَّبْيِ فَإِنِّي قَسَمْتُ وَخَمَّسْتُ فَصَارَتْ فِي الْخُمُسِ ثُمَّ صَارَتْ فِي أَهْلِ بَيْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ صَارَتْ فِي آلِ عَلِيٍّ وَوَقَعْتُ بِهَا قَالَ فَكَتَبَ الرَّجُلُ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْعَثْنِي فَبَعَثَنِي مُصَدِّقًا قَالَ فَجَعَلْتُ أَقْرَأُ الْكِتَابَ وَأَقُولُ صَدَقَ قَالَ فَأَمْسَكَ يَدِي وَالْكِتَابَ وَقَالَ أَتُبْغِضُ عَلِيًّا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَلَا تَبْغَضْهُ وَإِنْ كُنْتَ تُحِبُّهُ فَازْدَدْ لَهُ حُبًّا فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَنَصِيبُ آلِ عَلِيٍّ فِي الْخُمُسِ أَفْضَلُ مِنْ وَصِيفَةٍ قَالَ فَمَا كَانَ مِنْ النَّاسِ أَحَدٌ بَعْدَ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ عَلِيٍّقَالَ عَبْدُ اللَّهِ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Alini shunday yomon koʻrardimki, uni hech kim bunchalik yomon koʻrmagan. Qurayshdan bir kishini esa faqat uning Alini yomon koʻrgani uchungina yaxshi koʻrardim. Oʻsha kishi bir otliq (qoʻshin)ga boshliq qilib yuborildi; men unga faqat Alini yomon koʻrgani uchungina hamroh boʻldim. Biz asirlar (oʻljasi)ga erishdik. U Rasululloh ﷺga: «Bizga xumsni ajratadigan kishini yuboring», deb yozdi. Shunda u zot bizga Alini yubordilar. Asirlar orasida ularning eng afzali boʻlgan bir joriya bor edi. U xumsni ajratdi va (oʻljani) taqsimladi, soʻng boshi yopiq holda chiqdi. Biz: «Ey Abul Hasan, bu nima?» dedik. U: «Asirlar orasidagi joriyani koʻrmadingizmi? Men taqsimladim va xumsni ajratdim; u xumsga tushdi, soʻng Nabiy ﷺning ahli baytiga tushdi, soʻng Ali oilasiga tushdi; men esa unga yaqinlik qildim», dedi. Shunda oʻsha kishi Allohning Nabiysi ﷺga xat yozdi. Men: «Meni yuboring», dedim va u meni (xatni yetkazuvchi) qilib yubordi. Men xatni oʻqib: «Rost aytdi», deyaverdim. Shunda u zot qoʻlimni va xatni ushlab: «Alini yomon koʻrasanmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Uni yomon koʻrma; agar uni yaxshi koʻrsang, muhabbatingni ziyoda qil. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Ali oilasining xumsdagi ulushi bir joriyadan afzaldir», dedilar. (Burayda) aytdi: Rasululloh ﷺning shu soʻzlaridan keyin odamlar orasida menga Alidan koʻra suyukliroq kishi qolmadi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Алини шундай ёмон кўрардимки, уни ҳеч ким бунчалик ёмон кўрмаган. Қурайшдан бир кишини эса фақат унинг Алини ёмон кўргани учунгина яхши кўрардим. Ўша киши бир отлиқ (қўшин)га бошлиқ қилиб юборилди; мен унга фақат Алини ёмон кўргани учунгина ҳамроҳ бўлдим. Биз асирлар (ўлжаси)га эришдик. У Расулуллоҳ ﷺга: «Бизга хумсни ажратадиган кишини юборинг», деб ёзди. Шунда у зот бизга Алини юбордилар. Асирлар орасида уларнинг энг афзали бўлган бир жория бор эди. У хумсни ажратди ва (ўлжани) тақсимлади, сўнг боши ёпиқ ҳолда чиқди. Биз: «Эй Абул Ҳасан, бу нима?» дедик. У: «Асирлар орасидаги жорияни кўрмадингизми? Мен тақсимладим ва хумсни ажратдим; у хумсга тушди, сўнг Набий ﷺнинг аҳли байтига тушди, сўнг Али оиласига тушди; мен эса унга яқинлик қилдим», деди. Шунда ўша киши Аллоҳнинг Набийси ﷺга хат ёзди. Мен: «Мени юборинг», дедим ва у мени (хатни етказувчи) қилиб юборди. Мен хатни ўқиб: «Рост айтди», деявердим. Шунда у зот қўлимни ва хатни ушлаб: «Алини ёмон кўрасанми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Уни ёмон кўрма; агар уни яхши кўрсанг, муҳаббатингни зиёда қил. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, Али оиласининг хумсдаги улуши бир жориядан афзалдир», дедилар. (Бурайда) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг шу сўзларидан кейин одамлар орасида менга Алидан кўра суюклироқ киши қолмади.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ شَرِيكٍ حَدَّثَنَا أَبُو رَبِيعَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحِبُّ مِنْ أَصْحَابِي أَرْبَعَةً أَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ وَأَمَرَنِي أَنْ أُحِبَّهُمْ قَالُوا مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ عَلِيًّا مِنْهُمْ وَأَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِيُّ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ وَالْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْكِنْدِيُّ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla sahobalarimdan toʻrt kishini yaxshi koʻradi; U menga ularni yaxshi koʻrishini xabar berdi va menga ularni yaxshi koʻrishimni buyurdi», dedilar. Ular: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli?» dedilar. U zot: «Albatta, Ali ulardandir; yana Abu Zarr al-Gʻiforiy, Salmon al-Forsiy va Miqdod ibn al-Asvad al-Kindiy», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла саҳобаларимдан тўрт кишини яхши кўради; У менга уларни яхши кўришини хабар берди ва менга уларни яхши кўришимни буюрди», дедилар. Улар: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар. У зот: «Албатта, Али улардандир; яна Абу Зарр ал-Ғифорий, Салмон ал-Форсий ва Миқдод ибн ал-Асвад ал-Киндий», дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيَّ أُعْطِيَ مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Abdulloh ibn Qays al-Ashʼariyga Dovud xonadonining naylaridan bir nay (yoqimli ovoz) ato etilgan», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Абдуллоҳ ибн Қайс ал-Ашъарийга Довуд хонадонининг найларидан бир най (ёқимли овоз) ато этилган», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي دَاوُدَ عَنْ بُرَيْدَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا كَانَ لَهُ كُلَّ يَوْمٍ صَدَقَةٌ وَمَنْ أَنْظَرَهُ بَعْدَ حِلِّهِ كَانَ لَهُ مِثْلُهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ صَدَقَةٌ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim qiynalgan (qarzdor)ga muhlat bersa, unga har bir kun uchun bir sadaqa (savobi) boʻladi. Kim unga qarz muddati kelib boʻlgach muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshancha (miqdorda) sadaqa (savobi) boʻladi», dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким қийналган (қарздор)га муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун бир садақа (савоби) бўлади. Ким унга қарз муддати келиб бўлгач муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанча (миқдорда) садақа (савоби) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَاءَتْ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ قَالَ آجَرَكِ اللَّهُ وَرَدَّ عَلَيْكِ الْمِيرَاثَ

Buroyda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Men onamga bir choriyani sadaqa qilgan edim, u vafot etdi», dedi. Shunda u zot: «Alloh senga ajr berdi va merosingni oʻzingga qaytardi», dedilar.Буройда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен онамга бир чорияни садақа қилган эдим, у вафот этди», деди. Шунда у зот: «Аллоҳ сенга ажр берди ва меросингни ўзингга қайтарди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا صَالِحٌ يَعْنِي ابْنَ حَيَّانَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اثْنَيْنِ وَأَرْبَعِينَ مِنْ أَصْحَابِهِ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي الْمَقَامِ وَهُمْ خَلْفَهُ جُلُوسٌ يَنْتَظِرُونَهُ فَلَمَّا صَلَّى أَهْوَى فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ كَأَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَأْخُذَ شَيْئًا ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَثَارُوا وَأَشَارَ إِلَيْهِمْ بِيَدِهِ أَنْ اجْلِسُوا فَجَلَسُوا فَقَالَ رَأَيْتُمُونِي حِينَ فَرَغْتُ مِنْ صَلَاتِي أَهْوَيْتُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ كَأَنِّي أُرِيدُ أَنْ آخُذَ شَيْئًا قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ الْجَنَّةَ عُرِضَتْ عَلَيَّ فَلَمْ أَرَ مِثْلَ مَا فِيهَا وَإِنَّهَا مَرَّتْ بِي خَصْلَةٌ مِنْ عِنَبٍ فَأَعْجَبَتْنِي فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا لِآخُذَهَا فَسَبَقَتْنِي وَلَوْ أَخَذْتُهَا لَغَرَسْتُهَا بَيْنَ ظَهْرَانِيكُمْ حَتَّى تَأْكُلُوا مِنْ فَاكِهَةِ الْجَنَّةِ وَاعْلَمُوا أَنَّ الْكَمْأَةَ دَوَاءُ الْعَيْنِ وَأَنَّ الْعَجْوَةَ مِنْ فَاكِهَةِ الْجَنَّةِ وَأَنَّ هَذِهِ الْحَبَّةَ السَّوْدَاءَ الَّتِي تَكُونُ فِي الْمِلْحِ اعْلَمُوا أَنَّهَا دَوَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ إِلَّا الْمَوْتَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ bilan birga, sahobalaridan qirq ikki kishi orasida edi. Nabiy ﷺ Maqomda namoz oʻqir, ular esa ortlarida oʻtirib, u zotni kutar edilar. Namozni oʻqib boʻlgach, u zot oʻzlari bilan Kaʼba orasidagi tomonga goʻyo biror narsa olmoqchi boʻlgandek engashdilar, soʻng sahobalari tomon burildilar. Ular oʻrinlaridan turib ketishdi, u zot qoʻllari bilan: «Oʻtiringlar», deb ishora qildilar, ular oʻtirishdi. Soʻng: «Namozimni tugatganimda oʻzim bilan Kaʼba orasiga goʻyo biror narsa olmoqchi boʻlgandek engashganimni koʻrdingizmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Allohning Rasuli», deyishdi. U zot: «Menga jannat koʻrsatildi, undagi narsalarga oʻxshaganini koʻrmadim. Yonimdan bir shingil uzum oʻtdi, u menga yoqdi va uni olay deb engashgan edim, u mendan oʻzib ketdi. Agar uni olganimda, sizlar jannat mevasidan yeyishingiz uchun uni oralaringizga ekkan boʻlardim. Bilinglarki, qoʻziqorin koʻzning davosidir va ajva jannat mevalaridandir. Bilinglarki, tuz ichida boʻladigan mana bu qora dona — u oʻlimdan boʻlak har bir dardga davodir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ билан бирга, саҳобаларидан қирқ икки киши орасида эди. Набий ﷺ Мақомда намоз ўқир, улар эса ортларида ўтириб, у зотни кутар эдилар. Намозни ўқиб бўлгач, у зот ўзлари билан Каъба орасидаги томонга гўё бирор нарса олмоқчи бўлгандек энгашдилар, сўнг саҳобалари томон бурилдилар. Улар ўринларидан туриб кетишди, у зот қўллари билан: «Ўтиринглар», деб ишора қилдилар, улар ўтиришди. Сўнг: «Намозимни тугатганимда ўзим билан Каъба орасига гўё бирор нарса олмоқчи бўлгандек энгашганимни кўрдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дейишди. У зот: «Менга жаннат кўрсатилди, ундаги нарсаларга ўхшаганини кўрмадим. Ёнимдан бир шингил узум ўтди, у менга ёқди ва уни олай деб энгашган эдим, у мендан ўзиб кетди. Агар уни олганимда, сизлар жаннат мевасидан ейишингиз учун уни ораларингизга эккан бўлардим. Билингларки, қўзиқорин кўзнинг давосидир ва ажва жаннат меваларидандир. Билингларки, туз ичида бўладиган мана бу қора дона — у ўлимдан бўлак ҳар бир дардга даводир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ فَتْحُ مَكَّةَ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ رَأَيْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَنَعْتَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَصْنَعُهُ قَالَ عَمْدًا صَنَعْتُهُ يَا عُمَرُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath kuni — Makka fathi kuni — tahorat qildilar va mahsilariga mash tortdilar. Shunda Umar u zotga: «Ey Allohning Rasuli, bugun Sizning ilgari qilmaydigan bir ishni qilganingizni koʻrdim», dedi. U zot: «Buni men qasddan qildim, ey Umar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни — Макка фатҳи куни — таҳорат қилдилар ва маҳсиларига маш тортдилар. Шунда Умар у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, бугун Сизнинг илгари қилмайдиган бир ишни қилганингизни кўрдим», деди. У зот: «Буни мен қасддан қилдим, эй Умар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُتْبِعْ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّمَا لَكَ الْأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الْآخِرَةُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Birinchi) nigohga (ikkinchi) nigohni ergashtirma. Chunki birinchisi senga (kechiriladi), keyingisi esa senga (kechirilmaydi)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Биринчи) нигоҳга (иккинчи) нигоҳни эргаштирма. Чунки биринчиси сенга (кечирилади), кейингиси эса сенга (кечирилмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ مُهَاجِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعَلَّمُوا الْبَقَرَةَ فَإِنَّ أَخْذَهَا بَرَكَةٌ وَتَرْكَهَا حَسْرَةٌ وَلَا يَسْتَطِيعُهَا الْبَطَلَةُ تَعَلَّمُوا الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ فَإِنَّهُمَا هُمَا الزَّهْرَاوَانِ يَجِيئَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ أَوْ غَيَايَتَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا فِرْقَانِ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ تُجَادِلَانِ عَنْ صَاحِبِهِمَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baqara surasini oʻrganinglar, zero uni olish baraka, uni tark etish hasratdir; sehrgarlarning unga kuchi yetmaydi. Baqara va Oli Imronni oʻrganinglar, zero ular ikki nurafshondir; ular qiyomat kuni goʻyo ikki bulut yoki ikki soyabon yoxud saf tortgan ikki toʻda qush kabi kelib, oʻz sohibi haqida bahs yuritadilar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бақара сурасини ўрганинглар, зеро уни олиш барака, уни тарк этиш ҳасратдир; сеҳргарларнинг унга кучи етмайди. Бақара ва Оли Имронни ўрганинглар, зеро улар икки нурафшондир; улар қиёмат куни гўё икки булут ёки икки соябон ёхуд саф тортган икки тўда қуш каби келиб, ўз соҳиби ҳақида баҳс юритадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجِيءُ الْقُرْآنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَالرَّجُلِ الشَّاحِبِ فَيَقُولُ لِصَاحِبِهِ أَنَا الَّذِي أَسْهَرْتُ لَيْلَكَ وَأَظْمَأْتُ هَوَاجِرَكَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Qurʼon rangi oqargan bir kishi kabi kelib, oʻz sohibiga: ‹Men kechangni bedor qildirgan, jaziramalaringda seni tashna qildirgan (Qurʼon)man›, deydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Қуръон ранги оқарган бир киши каби келиб, ўз соҳибига: ‹Мен кечангни бедор қилдирган, жазирамаларингда сени ташна қилдирган (Қуръон)ман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُرْمَةُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ كَحُرْمَةِ أُمَّهَاتِهِمْ وَمَا مِنْ رَجُلٍ مِنْ الْقَاعِدِينَ يَخْلُفُ رَجُلًا مِنْ الْمُجَاهِدِينَ فِي أَهْلِهِ فَيَخُونُهُ فِيهَا إِلَّا وَقَفَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَأْخُذُ مِنْ عَمَلِهِ مَا شَاءَ فَمَا ظَنُّكُمْ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining hurmati (uyda) qolganlarga oʻz onalarining hurmati kabidir. (Uyda) qolganlardan biron kishi mujohidlardan birining ortidan uning ahlini saqlovchi boʻlsa-yu, soʻng ular borasida unga xiyonat qilsa, qiyomat kuni albatta uning oldida toʻxtatiladi, soʻng (mujohid) uning amalidan xohlaganini olib oladi. Bas, sizlar nima deb oʻylaysizlar?» — dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг ҳурмати (уйда) қолганларга ўз оналарининг ҳурмати кабидир. (Уйда) қолганлардан бирон киши мужоҳидлардан бирининг ортидан унинг аҳлини сақловчи бўлса-ю, сўнг улар борасида унга хиёнат қилса, қиёмат куни албатта унинг олдида тўхтатилади, сўнг (мужоҳид) унинг амалидан хоҳлаганини олиб олади. Бас, сизлар нима деб ўйлайсизлар?» — дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ أَمِيرًا عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْ جَيْشٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنْ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا وَقَالَ اغْزُوا بِسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ فَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتُهُنَّ مَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَعْلِمْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا ذَلِكَ أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ فَإِنْ أَبَوْا وَاخْتَارُوا دَارَهُمْ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْفَيْءِ وَالْغَنِيمَةِ نَصِيبٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَادْعُهُمْ إِلَى إِعْطَاءِ الْجِزْيَةِ فَإِنْ أَجَابُوا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ اللَّهَ ثُمَّ قَاتِلْهُمْ

Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ biror sariyya yoki qoʻshinga amir tayinlaganlarida, unga oʻzining xususida Allohdan taqvo qilishni hamda u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni tayinlardilar va shunday derdilar: «Alloh nomi bilan, Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar; Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaning bilan toʻqnashganingda, ularni uchta xislat (yoki uchta narsa)dan biriga daʼvat qil. Ular qaysi biriga rozi boʻlsalar, undan qabul qil va ularga (tegmasdan) qoʻl yigʻib tur. Ularni Islomga daʼvat qil; agar javob bersalar, ulardan qabul qil. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan Muhojirlar yurtiga koʻchib oʻtishga daʼvat qil va ularga aytginki, agar shunday qilsalar, ularga Muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va ularga Muhojirlar zimmasidagi narsa yuklanadi. Agar ular bosh tortib, oʻz yurtlarini ixtiyor qilsalar, ularga aytginki, ular musulmonlarning aʼrobiylari kabi boʻladilar; ularga moʻminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi joriy boʻladi, ammo ular musulmonlar bilan birga jihod qilmagunlaricha fayʼ va gʻanimatda ularga hech qanday ulush boʻlmaydi. Agar ular bunga ham bosh tortsalar, ularni jizya berishga daʼvat qil; agar javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegmay tur. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra, soʻng ular bilan jang qil».Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бирор сарийя ёки қўшинга амир тайинлаганларида, унга ўзининг хусусида Аллоҳдан тақво қилишни ҳамда у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни тайинлардилар ва шундай дердилар: «Аллоҳ номи билан, Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар; Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар. Мушриклардан бўлган душманинг билан тўқнашганингда, уларни учта хислат (ёки учта нарса)дан бирига даъват қил. Улар қайси бирига рози бўлсалар, ундан қабул қил ва уларга (тегмасдан) қўл йиғиб тур. Уларни Исломга даъват қил; агар жавоб берсалар, улардан қабул қил. Сўнг уларни ўз юртларидан Муҳожирлар юртига кўчиб ўтишга даъват қил ва уларга айтгинки, агар шундай қилсалар, уларга Муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва уларга Муҳожирлар зиммасидаги нарса юкланади. Агар улар бош тортиб, ўз юртларини ихтиёр қилсалар, уларга айтгинки, улар мусулмонларнинг аъробийлари каби бўладилар; уларга мўминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми жорий бўлади, аммо улар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилмагунларича файъ ва ғаниматда уларга ҳеч қандай улуш бўлмайди. Агар улар бунга ҳам бош тортсалар, уларни жизя беришга даъват қил; агар жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегмай тур. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра, сўнг улар билан жанг қил».

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِيرِ فَكَأَنَّمَا غَمَسَ يَدَهُ فِي لَحْمِ خِنْزِيرٍ وَدَمِهِوَلَمْ يُسْنِدْهُ وَكِيعٌ مَرَّةً

Burayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kimki nardashir (zar) oʻyini bilan oʻynasa, goʻyo qoʻlini choʻchqaning goʻshti va qoniga botirgan boʻladi», dedilar. Vakiʼ uni bir marta musnad qilib rivoyat qilmadi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кимки нардашир (зар) ўйини билан ўйнаса, гўё қўлини чўчқанинг гўшти ва қонига ботирган бўлади», дедилар. Вакиъ уни бир марта муснад қилиб ривоят қилмади.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ الطَّائِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ حَلَفَ بِالْأَمَانَةِ وَمَنْ خَبَّبَ عَلَى امْرِئٍ زَوْجَتَهُ أَوْ مَمْلُوكَهُ فَلَيْسَ مِنَّا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Omonat bilan qasam ichgan kishi bizdan emas. Kim bir kishining xotinini yoki qulini unga qarshi buzsa, u bizdan emas», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Омонат билан қасам ичган киши биздан эмас. Ким бир кишининг хотинини ёки қулини унга қарши бузса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا دَلْهَمُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ شَيْخٍ يُقَالُ لَهُ حُجَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْكِنْدِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّجَاشِيَّ أَهْدَى إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُفَّيْنِ أَسْوَدَيْنِ سَاذَجَيْنِ فَلَبِسَهُمَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَيْهِمَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Najoshiy Nabiy ﷺga ikkita sodda qora mahsi hadya qildi. U zot ularni kiydilar, soʻng tahorat qilib, ularga mash tortdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нажоший Набий ﷺга иккита содда қора маҳси ҳадя қилди. У зот уларни кийдилар, сўнг таҳорат қилиб, уларга маш тортдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ الْخَيْلَ فَفِي الْجَنَّةِ خَيْلٌ قَالَ إِنْ يُدْخِلْكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ فَلَا تَشَاءُ أَنْ تَرْكَبَ فَرَسًا مِنْ يَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ تَطِيرُ بِكَ فِي أَيِّ الْجَنَّةِ شِئْتَ إِلَّا رَكِبْتَ وَأَتَاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفِي الْجَنَّةِ إِبِلٌ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ يُدْخِلْكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ كَانَ لَكَ فِيهَا مَا اشْتَهَتْ نَفْسُكَ وَلَذَّتْ عَيْنُكَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men otlarni yaxshi koʻraman, jannatda ot bormi?» dedi. U zot: «Agar Alloh seni jannatga kiritsa, qizil yoqutdan boʻlgan bir otga minishni istasang — u seni jannatning xohlagan joyiga uchirib boradi — albatta minasan», dedilar. Yana bir kishi u zotning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, jannatda tuya bormi?» dedi. U zot: «Ey Allohning bandasi, agar Alloh seni jannatga kiritsa, unda sen uchun nafsing tilagan va koʻzing lazzatlangan narsa boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен отларни яхши кўраман, жаннатда от борми?» деди. У зот: «Агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, қизил ёқутдан бўлган бир отга минишни истасанг — у сени жаннатнинг хоҳлаган жойига учириб боради — албатта минасан», дедилар. Яна бир киши у зотнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, жаннатда туя борми?» деди. У зот: «Эй Аллоҳнинг бандаси, агар Аллоҳ сени жаннатга киритса, унда сен учун нафсинг тилаган ва кўзинг лаззатланган нарса бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ حَدَّثَنَا ثَوَّابُ بْنُ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفِطْرِ لَا يَخْرُجُ حَتَّى يَطْعَمَ وَيَوْمَ النَّحْرِ لَا يَطْعَمُ حَتَّى يَرْجِعَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ fitr kuni biror narsa yemaguncha chiqmas, nahr kuni esa qaytib kelmaguncha biror narsa yemas edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ фитр куни бирор нарса емагунча чиқмас, наҳр куни эса қайтиб келмагунча бирор нарса емас эдилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرِّفَاعِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَغْدُو يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَأْكُلَ وَلَا يَأْكُلُ يَوْمَ الْأَضْحَى حَتَّى يَرْجِعَ فَيَأْكُلَ مِنْ أُضْحِيَّتِهِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ fitr kuni biror narsa yemaguncha (namozga) chiqmas, azha kuni esa qaytib kelib, qurbonligidan yemaguncha biror narsa yemas edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ фитр куни бирор нарса емагунча (намозга) чиқмас, азҳа куни эса қайтиб келиб, қурбонлигидан емагунча бирор нарса емас эдилар.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ وَأَبُو أَحْمَدَ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ فَكَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ قَالَ مُعَاوِيَةُ فِي حَدِيثِهِ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ أَنْتُمْ فَرَطُنَا وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ وَنَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمْ الْعَافِيَةَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida (nima deyishni) oʻrgatar edilar, ulardan aytuvchisi shunday derdi: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu maskanlar ahli». Muoviya oʻz hadisida (shunday ziyoda qildi): «Biz ham, insha Alloh, sizlarga qoʻshiluvchimiz. Sizlar bizdan oldin ketganlarsiz, biz esa sizlarga ergashuvchimiz. Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида (нима дейишни) ўргатар эдилар, улардан айтувчиси шундай дерди: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу масканлар аҳли». Муовия ўз ҳадисида (шундай зиёда қилди): «Биз ҳам, инша Аллоҳ, сизларга қўшилувчимиз. Сизлар биздан олдин кетганларсиз, биз эса сизларга эргашувчимиз. Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ خَمْسٌ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Beshta (narsa borki), ularni Alloh taolodan boʻlak hech kim bilmaydi: {Albatta, (qiyomat) Soati haqidagi ilm Allohning huzuridadir; yomgʻirni U yogʻdiradi va bachadonlardagi narsani U biladi. Hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmaydi va hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmaydi. Albatta, Alloh Biluvchi, Ogohdir}».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Бешта (нарса борки), уларни Аллоҳ таолодан бўлак ҳеч ким билмайди: {Албатта, (қиёмат) Соати ҳақидаги илм Аллоҳнинг ҳузуридадир; ёмғирни У ёғдиради ва бачадонлардаги нарсани У билади. Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмайди ва ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмайди. Албатта, Аллоҳ Билувчи, Огоҳдир}».

حَدَّثَنَا زَيْدٌ هُوَ ابْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَاحْتَبَسَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ مَا حَبَسَكَ قَالَ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril (alayhissalom) Rasululloh ﷺning huzurlariga kelishdan kechikdi. U zot unga: «Seni nima ushlab qoldi?» dedilar. U: «Biz ichida it bor uyga kirmaymiz», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил (алайҳиссалом) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келишдан кечикди. У зот унга: «Сени нима ушлаб қолди?» дедилар. У: «Биз ичида ит бор уйга кирмаймиз», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَبِي دَاوُدَ الْأَعْمَى عَنْ بُرَيْدَةَ الْخُزَاعِيِّ قَالَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَلِمْنَا كَيْفَ نُسَلِّمُ عَلَيْكَ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ اجْعَلْ صَلَوَاتِكَ وَرَحْمَتَكَ وَبَرَكَاتِكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا جَعَلْتَهَا عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

Burayda al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga qanday salom berishni bildik, sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «Shunday denglar: Allohumma jaʼal salavotika va rahmataka va barakotika alo Muhammadin va alo oli Muhammadin, kamo jaʼaltaha alo Ibrohima va alo oli Ibrohima, innaka hamidun majid», dedilar.Бурайда ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга қандай салом беришни билдик, сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «Шундай денглар: Аллоҳумма жаъал салавотика ва раҳматака ва баракотика ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммадин, камо жаъалтаҳа ало Иброҳима ва ало оли Иброҳима, иннака ҳамидун мажид», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ أَمَةً سَوْدَاءَ أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ رَجَعَ مِنْ بَعْضِ مَغَازِيهِ فَقَالَتْ إِنِّي كُنْتُ نَذَرْتُ إِنْ رَدَّكَ اللَّهُ صَالِحًا أَنْ أَضْرِبَ عِنْدَكَ بِالدُّفِّ قَالَ إِنْ كُنْتِ فَعَلْتِ فَافْعَلِي وَإِنْ كُنْتِ لَمْ تَفْعَلِي فَلَا تَفْعَلِي فَضَرَبَتْ فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ وَهِيَ تَضْرِبُ وَدَخَلَ غَيْرُهُ وَهِيَ تَضْرِبُ ثُمَّ دَخَلَ عُمَرُ قَالَ فَجَعَلَتْ دُفَّهَا خَلْفَهَا وَهِيَ مُقَنَّعَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَيَفْرَقُ مِنْكَ يَا عُمَرُ أَنَا جَالِسٌ هَاهُنَا وَدَخَلَ هَؤُلَاءِ فَلَمَّا أَنْ دَخَلْتَ فَعَلَتْ مَا فَعَلَتْ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlaridan qaytganlarida bir qora choʻri kelib: «Men, agar Alloh sizni sogʻ-salomat qaytarsa, oldingizda childirma chalishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Agar (nazr) qilgan boʻlsang, qil; qilmagan boʻlsang, qilma», dedilar. Shunda u chala boshladi. U chalayotganda Abu Bakr kirdi, u yana chalardi; boshqa birov kirdi, u yana chalardi; soʻng Umar kirdi. (Roviy) aytdi: Shunda u childirmasini orqasiga yashirdi va oʻzi roʻmol bilan oʻralgan edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, shayton sendan qoʻrqadi! Men mana shu yerda oʻtirgan edim, anavilar kirdi; sen kirganingda esa u qilganini qildi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларидан қайтганларида бир қора чўри келиб: «Мен, агар Аллоҳ сизни соғ-саломат қайтарса, олдингизда чилдирма чалишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Агар (назр) қилган бўлсанг, қил; қилмаган бўлсанг, қилма», дедилар. Шунда у чала бошлади. У чалаётганда Абу Бакр кирди, у яна чаларди; бошқа биров кирди, у яна чаларди; сўнг Умар кирди. (Ровий) айтди: Шунда у чилдирмасини орқасига яширди ва ўзи рўмол билан ўралган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, шайтон сендан қўрқади! Мен мана шу ерда ўтирган эдим, анавилар кирди; сен кирганингда эса у қилганини қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَحْسَابَ أَهْلِ الدُّنْيَا الَّذِي يَذْهَبُونَ إِلَيْهِ هَذَا الْمَالُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo ahlining oʻzlari intiladigan sharaf-shonlari — mana shu moldir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё аҳлининг ўзлари интиладиган шараф-шонлари — мана шу молдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لِعَلِيٍّ يَا عَلِيُّ لَا تُتْبِعْ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّ لَكَ الْأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الْآخِرَةُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Aliyga: «Ey Ali, (birinchi) qarashga (yana bir) qarashni ulamagin. Chunki birinchisi senga (kechiriladi), keyingisi esa senga (kechirilmaydi)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Алийга: «Эй Али, (биринчи) қарашга (яна бир) қарашни уламагин. Чунки биринчиси сенга (кечирилади), кейингиси эса сенга (кечирилмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدٌ هُوَ ابْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي إِذْ جَاءَ رَجُلٌ مَعَهُ حِمَارٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ارْكَبْ فَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا أَنْتَ أَحَقُّ بِصَدْرِ دَابَّتِكَ مِنِّي إِلَّا أَنْ تَجْعَلَهُ لِي قَالَ فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ لَكَ قَالَ فَرَكِبَ

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Men otam Buraydaning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ piyoda ketayotgan edilar, shu payt eshagi bor bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, mining», dedi va oʻzi orqaga surildi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, ulovingning oldiga (minishga) sen mendan koʻra haqliroqsan, magar uni menga bergan boʻlsang (boshqa gap)», dedilar. U: «Men uni sizga berdim», dedi. Shunda u zot mindilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Мен отам Бурайданинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ пиёда кетаётган эдилар, шу пайт эшаги бор бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мининг», деди ва ўзи орқага сурилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, уловингнинг олдига (минишга) сен мендан кўра ҳақлироқсан, магар уни менга берган бўлсанг (бошқа гап)», дедилар. У: «Мен уни сизга бердим», деди. Шунда у зот миндилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي بُرَيْدَةُ قَالَحَاصَرْنَا خَيْبَرَ فَأَخَذَ اللِّوَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَانْصَرَفَ وَلَمْ يُفْتَحْ لَهُ ثُمَّ أَخَذَهُ مِنْ الْغَدِ فَخَرَجَ فَرَجَعَ وَلَمْ يُفْتَحْ لَهُ وَأَصَابَ النَّاسَ يَوْمَئِذٍ شِدَّةٌ وَجَهْدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي دَافِعٌ اللِّوَاءَ غَدًا إِلَى رَجُلٍ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَيُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَرْجِعُ حَتَّى يُفْتَحَ لَهُ فَبِتْنَا طَيِّبَةٌ أَنْفُسُنَا أَنَّ الْفَتْحَ غَدًا فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ قَامَ قَائِمًا فَدَعَا بِاللِّوَاءِ وَالنَّاسُ عَلَى مَصَافِّهِمْ فَدَعَا عَلِيًّا وَهُوَ أَرْمَدُ فَتَفَلَ فِي عَيْنَيْهِ وَدَفَعَ إِلَيْهِ اللِّوَاءَ وَفُتِحَ لَهُقَالَ بُرَيْدَةُ وَأَنَا فِيمَنْ تَطَاوَلَ لَهَا

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Xaybarni qamal qildik. Bayroqni Abu Bakr oldi, ammo unga fath nasib boʻlmay qaytdi. Ertasiga uni (yana) oldi va chiqdi, unga ham fath nasib boʻlmay qaytdi. Oʻsha kuni odamlarga ogʻirlik va mashaqqat yetdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men ertaga bayroqni Alloh va Uning Rasuli sevadigan, oʻzi ham Alloh va Uning Rasulini sevadigan bir kishiga beraman; u fath boʻlmaguncha qaytmaydi», dedilar. Biz ertaga fath boʻlishidan koʻnglimiz xotirjam boʻlib tunadik. Rasululloh ﷺ tongga chiqib, bomdodni oʻqidilar, soʻng tik turib bayroqni soʻradilar — odamlar esa saflarida edilar. Shunda Aliyni chaqirdilar, uning koʻzi ogʻrir edi; u zot uning koʻzlariga tupurdilar va bayroqni unga berdilar, unga fath nasib boʻldi. Burayda aytdi: Men ham (bayroqqa) boʻyin choʻzganlar orasida edim.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Хайбарни қамал қилдик. Байроқни Абу Бакр олди, аммо унга фатҳ насиб бўлмай қайтди. Эртасига уни (яна) олди ва чиқди, унга ҳам фатҳ насиб бўлмай қайтди. Ўша куни одамларга оғирлик ва машаққат етди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен эртага байроқни Аллоҳ ва Унинг Расули севадиган, ўзи ҳам Аллоҳ ва Унинг Расулини севадиган бир кишига бераман; у фатҳ бўлмагунча қайтмайди», дедилар. Биз эртага фатҳ бўлишидан кўнглимиз хотиржам бўлиб тунадик. Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиқиб, бомдодни ўқидилар, сўнг тик туриб байроқни сўрадилар — одамлар эса сафларида эдилар. Шунда Алийни чақирдилар, унинг кўзи оғрир эди; у зот унинг кўзларига тупурдилар ва байроқни унга бердилар, унга фатҳ насиб бўлди. Бурайда айтди: Мен ҳам (байроққа) бўйин чўзганлар орасида эдим.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْعِشَاءِ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَأَشْبَاهِهَا مِنْ السُّوَرِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xufton namozida {Vashshamsi va zuhaha} va shunga oʻxshash suralarni oʻqir edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозида {Вашшамси ва зуҳаҳа} ва шунга ўхшаш сураларни ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُنَا فَجَاءَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ عَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَمْشِيَانِ وَيَعْثُرَانِ فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمِنْبَرِ فَحَمَلَهُمَا فَوَضَعَهُمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ {إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ} نَظَرْتُ إِلَى هَذَيْنِ الصَّبِيَّيْنِ يَمْشِيَانِ وَيَعْثُرَانِ فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى قَطَعْتُ حَدِيثِي وَرَفَعْتُهُمَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilayotgan edilar, shu payt Hasan va Husayn ustlarida ikkita qizil koʻylak bilan yurib, yiqilib-surilib keldilar. Shunda Rasululloh ﷺ minbardan tushib, ularni koʻtarib, oldilariga qoʻydilar, soʻng: «Alloh va Uning Rasuli rost aytdi: {Albatta, mol-mulklaringiz va bolalaringiz (sizlar uchun) bir sinovdir}. Men bu ikki bolaning yurib, yiqilib-surilib kelayotganlarini koʻrdim-da, soʻzimni toʻxtatib, ularni koʻtarmagunimcha sabr qila olmadim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилаётган эдилар, шу пайт Ҳасан ва Ҳусайн устларида иккита қизил кўйлак билан юриб, йиқилиб-сурилиб келдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ минбардан тушиб, уларни кўтариб, олдиларига қўйдилар, сўнг: «Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтди: {Албатта, мол-мулкларингиз ва болаларингиз (сизлар учун) бир синовдир}. Мен бу икки боланинг юриб, йиқилиб-сурилиб келаётганларини кўрдим-да, сўзимни тўхтатиб, уларни кўтармагунимча сабр қила олмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَا بِلَالًا فَقَالَ يَا بِلَالُ بِمَ سَبَقْتَنِي إِلَى الْجَنَّةِ مَا دَخَلْتُ الْجَنَّةَ قَطُّ إِلَّا سَمِعْتُ خَشْخَشَتَكَ أَمَامِي إِنِّي دَخَلْتُ الْبَارِحَةَ الْجَنَّةَ فَسَمِعْتُ خَشْخَشَتَكَ فَأَتَيْتُ عَلَى قَصْرٍ مِنْ ذَهَبٍ مُرْتَفِعٍ مُشْرِفٍ فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِرَجُلٍ مِنْ الْعَرَبِ قُلْتُ أَنَا عَرَبِيٌّ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِرَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ قُلْتُ فَأَنَا مُحَمَّدٌ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا غَيْرَتُكَ يَا عُمَرُ لَدَخَلْتُ الْقَصْرَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كُنْتُ لِأَغَارَ عَلَيْكَ قَالَ وَقَالَ لِبِلَالٍ بِمَ سَبَقْتَنِي إِلَى الْجَنَّةِ قَالَ مَا أَحْدَثْتُ إِلَّا تَوَضَّأْتُ وَصَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Men otam Buraydaning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ tongga chiqib, Bilolni chaqirdilar va: «Ey Bilol, jannatga mendan nima bilan oʻzib ketding? Men jannatga har qachon kirsam, albatta oldimda sening qadam shitirlashingni eshitaman. Kecha men jannatga kirdim va sening shitirlashingni eshitdim. Soʻng oltindan boʻlgan baland, koʻzga tashlanib turgan bir qasr oldiga keldim. ‹Bu qasr kimniki?› dedim. ‹Arablardan boʻlgan bir kishiniki›, deyishdi. ‹Men arabman, bu qasr kimniki?› dedim. ‹Muhammadning ummatidan boʻlgan musulmonlardan bir kishiniki›, deyishdi. ‹Men Muhammadman, bu qasr kimniki?› dedim. ‹Umar ibn al-Xattobniki›, deyishdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, sening gʻayrating boʻlmaganida, qasrga kirgan boʻlardim», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men sizdan gʻayrat qilmasdim», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot Bilolga: «Jannatga mendan nima bilan oʻzib ketding?» dedilar. U: «Menga hadas yetsa, albatta tahorat olib, ikki rakat namoz oʻqirdim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ana shu bilan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Мен отам Бурайданинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиқиб, Билолни чақирдилар ва: «Эй Билол, жаннатга мендан нима билан ўзиб кетдинг? Мен жаннатга ҳар қачон кирсам, албатта олдимда сенинг қадам шитирлашингни эшитаман. Кеча мен жаннатга кирдим ва сенинг шитирлашингни эшитдим. Сўнг олтиндан бўлган баланд, кўзга ташланиб турган бир қаср олдига келдим. ‹Бу қаср кимники?› дедим. ‹Араблардан бўлган бир кишиники›, дейишди. ‹Мен арабман, бу қаср кимники?› дедим. ‹Муҳаммаднинг умматидан бўлган мусулмонлардан бир кишиники›, дейишди. ‹Мен Муҳаммадман, бу қаср кимники?› дедим. ‹Умар ибн ал-Хаттобники›, дейишди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, сенинг ғайратинг бўлмаганида, қасрга кирган бўлардим», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сиздан ғайрат қилмасдим», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у зот Билолга: «Жаннатга мендан нима билан ўзиб кетдинг?» дедилар. У: «Менга ҳадас етса, албатта таҳорат олиб, икки ракат намоз ўқирдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шу билан», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ بُرَيْدَةَ يَقُولُجَاءَ سَلْمَانُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ بِمَائِدَةٍ عَلَيْهَا رُطَبٌ فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا هَذَا يَا سَلْمَانُ قَالَ صَدَقَةٌ عَلَيْكَ وَعَلَى أَصْحَابِكَ قَالَ ارْفَعْهَا فَإِنَّا لَا نَأْكُلُ الصَّدَقَةَ فَرَفَعَهَا فَجَاءَ مِنْ الْغَدِ بِمِثْلِهِ فَوَضَعَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ يَحْمِلُهُ فَقَالَ مَا هَذَا يَا سَلْمَانُ فَقَالَ هَدِيَّةٌ لَكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَصْحَابِهِ ابْسُطُوا فَنَظَرَ إِلَى الْخَاتَمِ الَّذِي عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَآمَنَ بِهِ وَكَانَ لِلْيَهُوَدِ فَاشْتَرَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا وَكَذَا دِرْهَمًا وَعَلَى أَنْ يَغْرِسَ نَخْلًا فَيَعْمَلَ سَلْمَانُ فِيهَا حَتَّى يَطْعَمَ قَالَ فَغَرَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّخْلَ إِلَّا نَخْلَةً وَاحِدَةً غَرَسَهَا عُمَرُ فَحَمَلَتْ النَّخْلُ مِنْ عَامِهَا وَلَمْ تَحْمِلْ النَّخْلَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالَ عُمَرُ أَنَا غَرَسْتُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَنَزَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ غَرَسَهَا فَحَمَلَتْ مِنْ عَامِهَا

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Men Buraydaning shunday deganini eshitdim: Salmon Madinaga kelganlarida Rasululloh ﷺning huzurlariga ustida yangi xurmo boʻlgan bir lagan olib keldi va uni Rasululloh ﷺning oldilariga qoʻydi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima, ey Salmon?» dedilar. U: «Sizga va sahobalaringizga sadaqa», dedi. U zot: «Uni koʻtar, biz sadaqa yemaymiz», dedilar. U uni koʻtardi. Ertasiga u shunga oʻxshashini koʻtarib kelib, u zotning oldilariga qoʻydi. U zot: «Bu nima, ey Salmon?» dedilar. U: «Sizga hadya», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ sahobalariga: «Qoʻl uzatinglar», dedilar. (Salmon) Rasululloh ﷺning kuraklari orasidagi muhrga qaradi va u zotga iymon keltirdi. U yahudiylarniki edi; Rasululloh ﷺ uni buncha-buncha dirhamga hamda Salmon xurmo koʻchatlarini ekib, ular hosilga kirmagunicha ularda ishlashi sharti bilan sotib oldilar. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ xurmolarni oʻzlari ekdilar, faqat bir tupini Umar ekdi. Xurmolar oʻsha yiliyoq hosil berdi, oʻsha bir tup esa hosil bermadi. Rasululloh ﷺ: «Buning holi nima?» dedilar. Umar: «Uni men ekkan edim, ey Allohning Rasuli», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ uni sugʻurib, qayta ekdilar; u ham oʻsha yili hosil berdi.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Мен Бурайданинг шундай деганини эшитдим: Салмон Мадинага келганларида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига устида янги хурмо бўлган бир лаган олиб келди ва уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қўйди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима, эй Салмон?» дедилар. У: «Сизга ва саҳобаларингизга садақа», деди. У зот: «Уни кўтар, биз садақа емаймиз», дедилар. У уни кўтарди. Эртасига у шунга ўхшашини кўтариб келиб, у зотнинг олдиларига қўйди. У зот: «Бу нима, эй Салмон?» дедилар. У: «Сизга ҳадя», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига: «Қўл узатинглар», дедилар. (Салмон) Расулуллоҳ ﷺнинг кураклари орасидаги муҳрга қаради ва у зотга иймон келтирди. У яҳудийларники эди; Расулуллоҳ ﷺ уни бунча-бунча дирҳамга ҳамда Салмон хурмо кўчатларини экиб, улар ҳосилга кирмагунича уларда ишлаши шарти билан сотиб олдилар. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ хурмоларни ўзлари экдилар, фақат бир тупини Умар экди. Хурмолар ўша йилиёқ ҳосил берди, ўша бир туп эса ҳосил бермади. Расулуллоҳ ﷺ: «Бунинг ҳоли нима?» дедилар. Умар: «Уни мен эккан эдим, эй Аллоҳнинг Расули», деди. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни суғуриб, қайта экдилар; у ҳам ўша йили ҳосил берди.

حَدَّثَنَا زَيْدٌ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي الْإِنْسَانِ سِتُّونَ وَثَلَاثُ مِائَةِ مَفْصِلٍ فَعَلَيْهِ أَنْ يَتَصَدَّقَ عَنْ كُلِّ مَفْصِلٍ مِنْهَا صَدَقَةً قَالُوا فَمَنْ الَّذِي يُطِيقُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النُّخَاعَةُ فِي الْمَسْجِدِ تَدْفِنُهَا أَوْ الشَّيْءُ تُنَحِّيهِ عَنْ الطَّرِيقِ فَإِنْ لَمْ تَقْدِرْ فَرَكْعَتَا الضُّحَى تُجْزِئُ عَنْكَ

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Insonda uch yuz oltmishta boʻgʻin bor. Bas, u ularning har bir boʻgʻini uchun bir sadaqa berishi lozim». Ular: «Ey Allohning Rasuli, buni kim ham eplay oladi?» deyishdi. U zot: «Masjiddagi balgʻamni koʻmib qoʻyishing yoki yoʻldan biror narsani olib tashlashing (sadaqadir). Agar buni topmasang, zuhoning ikki rakaati senga kifoya qiladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Инсонда уч юз олтмишта бўғин бор. Бас, у уларнинг ҳар бир бўғини учун бир садақа бериши лозим». Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, буни ким ҳам эплай олади?» дейишди. У зот: «Масжиддаги балғамни кўмиб қўйишинг ёки йўлдан бирор нарсани олиб ташлашинг (садақадир). Агар буни топмасанг, зуҳонинг икки ракаати сенга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدٌ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِالْحَبَّةِ السَّوْدَاءِ وَهِيَ الشُّونِيزُ فَإِنَّ فِيهَا شِفَاءً

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qora donani lozim tutinglar — u shunizdir — chunki unda shifo bordir».Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қора донани лозим тутинглар — у шуниздир — чунки унда шифо бордир».

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ أَبِي زُهَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّفَقَةُ فِي الْحَجِّ كَالنَّفَقَةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِسَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hajdagi nafaqa Alloh yoʻlidagi nafaqa kabi — yetti yuz barobardir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаждаги нафақа Аллоҳ йўлидаги нафақа каби — етти юз баробардир», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَّ عَنْ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Men otamning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn uchun aqiqa qildilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Мен отамнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн учун ақиқа қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا ضِرَارٌ يَعْنِي ابْنَ مُرَّةَ أَبُو سِنَانٍ الشَّيْبَانِيُّ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ هَذِهِ الْأُمَّةُ مِنْ ذَلِكَ ثَمَانُونَ صَفًّاقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ مَاتَ بِشْرُ بْنُ الْحَارِثِ وَأَبُو الْأَحْوَصِ وَالْهَيْثَمُ بْنُ خَارِجَةَ فِي سَنَةِ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir; bu ummat oʻshandan sakson safdir», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Bishr ibn al-Horis, Abul-Ahvas va al-Haysam ibn Xorija yigirma yettinchi yilda vafot etdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир; бу уммат ўшандан саксон сафдир», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Бишр ибн ал-Ҳорис, Абул-Аҳвас ва ал-Ҳайсам ибн Хорижа йигирма еттинчи йилда вафот этдилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا زُبَيْدُ بْنُ الْحَارِثِ الْيَامِيُّ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَ بِنَا وَنَحْنُ مَعَهُ قَرِيبٌ مِنْ أَلْفِ رَاكِبٍ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ فَقَامَ إِلَيْهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَفَدَاهُ بِالْأَبِ وَالْأُمِّ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ قَالَ إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فِي الِاسْتِغْفَارِ لِأُمِّي فَلَمْ يَأْذَنْ لِي فَدَمَعَتْ عَيْنَايَ رَحْمَةً لَهَا مِنْ النَّارِ وَإِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ ثَلَاثٍ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا لِتُذَكِّرَكُمْ زِيَارَتُهَا خَيْرًا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ بَعْدَ ثَلَاثٍ فَكُلُوا وَأَمْسِكُوا مَا شِئْتُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ الْأَشْرِبَةِ فِي الْأَوْعِيَةِ فَاشْرَبُوا فِي أَيِّ وِعَاءٍ شِئْتُمْ وَلَا تَشْرَبُوا مُسْكِرًا

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga edik; u zot biz bilan bir joyga tushdilar, biz u zot bilan mingga yaqin otliq edik. U zot ikki rakat namoz oʻqidilar, soʻng bizga yuzlandilar, koʻzlaridan yosh oqar edi. Umar ibn al-Xattob u zot tomon turib, ota-onasini fido qilib: «Ey Allohning Rasuli, sizga nima boʻldi?» dedi. U zot: «Men Robbim azza va jalladan onam uchun magʻfirat soʻrashni tiladim, ammo U menga izn bermadi; shunda unga oʻt (azobi)dan rahmim kelib, koʻzlarimdan yosh oqdi. Men sizlarni uch narsadan qaytargan edim: qabrlarni ziyorat qilishdan — endi ularni ziyorat qilinglar, ularni ziyorat qilish sizlarga yaxshilikni eslatsin; qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin (yeyishdan) — endi yenglar va xohlaganingizcha saqlanglar; idishlardagi ichimliklardan — endi xohlagan idishingizda ichinglar, faqat mast qiluvchi narsani ichmanglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Набий ﷺ билан бирга эдик; у зот биз билан бир жойга тушдилар, биз у зот билан мингга яқин отлиқ эдик. У зот икки ракат намоз ўқидилар, сўнг бизга юзландилар, кўзларидан ёш оқар эди. Умар ибн ал-Хаттоб у зот томон туриб, ота-онасини фидо қилиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга нима бўлди?» деди. У зот: «Мен Роббим азза ва жалладан онам учун мағфират сўрашни тиладим, аммо У менга изн бермади; шунда унга ўт (азоби)дан раҳмим келиб, кўзларимдан ёш оқди. Мен сизларни уч нарсадан қайтарган эдим: қабрларни зиёрат қилишдан — энди уларни зиёрат қилинглар, уларни зиёрат қилиш сизларга яхшиликни эслатсин; қурбонлик гўштларини уч кундан кейин (ейишдан) — энди енглар ва хоҳлаганингизча сақланглар; идишлардаги ичимликлардан — энди хоҳлаган идишингизда ичинглар, фақат маст қилувчи нарсани ичманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضْلُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ فِي الْحُرْمَةِ كَفَضْلِ أُمَّهَاتِهِمْ وَمَا مِنْ قَاعِدٍ يَخْلُفُ مُجَاهِدًا فِي أَهْلِهِ فَيُخَبِّبُ فِي أَهْلِهِ إِلَّا وَقَفَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قِيلَ لَهُ إِنَّ هَذَا خَانَكَ فِي أَهْلِكَ فَخُذْ مِنْ عَمَلِهِ مَا شِئْتَ قَالَ فَمَا ظَنُّكُمْ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining (uyda) qolganlar ustidagi hurmatdagi fazli oʻz onalarining fazli kabidir. Mujohidning ortidan uning ahlini saqlab qoladigan, soʻng uning ahli borasida buzgʻunchilik qiladigan biror (uyda) qolgan kishi yoʻqki, qiyomat kuni uning oldida toʻxtatilmasin. (Mujohidga): ‹Bu sening ahling borasida senga xiyonat qildi, uning amalidan xohlaganingni ol›, deyiladi». Soʻng u zot: «Bas, sizlar nima deb oʻylaysizlar?» dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг (уйда) қолганлар устидаги ҳурматдаги фазли ўз оналарининг фазли кабидир. Мужоҳиднинг ортидан унинг аҳлини сақлаб қоладиган, сўнг унинг аҳли борасида бузғунчилик қиладиган бирор (уйда) қолган киши йўқки, қиёмат куни унинг олдида тўхтатилмасин. (Мужоҳидга): ‹Бу сенинг аҳлинг борасида сенга хиёнат қилди, унинг амалидан хоҳлаганингни ол›, дейилади». Сўнг у зот: «Бас, сизлар нима деб ўйлайсизлар?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ الْآخِرَةَ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ فَانْتَبِذُوا فِي كُلِّ وِعَاءٍ وَاجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ بَعْدَ ثَلَاثٍ فَكُلُوا وَتَزَوَّدُوا وَادَّخِرُوا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar, chunki u Oxiratni eslatadi. Sizlarni kulol idishidagi nabizdan qaytargan edim, endi har qanday idishda taxirlanglar, ammo har bir mast qiluvchidan saqlaninglar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin yeyishdan qaytargan edim, endi yenglar, ozuqa qilinglar va saqlab qoʻyinglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар, чунки у Охиратни эслатади. Сизларни кулол идишидаги набиздан қайтарган эдим, энди ҳар қандай идишда тахирланглар, аммо ҳар бир маст қилувчидан сақланинглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан кейин ейишдан қайтарган эдим, энди енглар, озуқа қилинглар ва сақлаб қўйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ مِنْ كِتَابِهِ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنِي ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ أَنَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْإِسْلَامِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِنْ كَانَ صَادِقًا فَلَنْ يَرْجِعَ إِلَى الْإِسْلَامِ سَالِمًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasam ichib, ‹men Islomdan beriyman› desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytgani kabidir; agar rostgoʻy boʻlsa, Islomga sogʻ-salomat qaytmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасам ичиб, ‹мен Исломдан берийман› деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтгани кабидир; агар ростгўй бўлса, Исломга соғ-саломат қайтмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ تَرْكُ الصَّلَاةِ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ

Buroyda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz bilan ular orasidagi (chegara) namozni tark etishdir. Kim uni tark qilsa, kofir boʻlibdi», dedilar.Буройда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз билан улар орасидаги (чегара) намозни тарк этишдир. Ким уни тарк қилса, кофир бўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ يَقُولُ إِنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ يَقُولُصَلَّى بِأَصْحَابِهِ صَلَاةَ الْعِشَاءِ فَقَرَأَ فِيهَا اقْتَرَبَتْ السَّاعَةُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَفْرُغَ فَصَلَّى وَذَهَبَ فَقَالَ لَهُ مُعَاذٌ قَوْلًا شَدِيدًا فَأَتَى الرَّجُلُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ أَعْمَلُ فِي نَخْلٍ فَخِفْتُ عَلَى الْمَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلِّ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَنَحْوِهَا مِنْ السُّوَرِ

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Men otam Buraydaning shunday deganini eshitdim: Muoz ibn Jabal sheriklariga xufton namozini oʻqib berdi va unda {Iqtarabatis-soatu}ni oʻqidi. Shunda bir kishi u tugatmasidan oldin (namozdan) chiqib, oʻzi namoz oʻqib ketdi. Muoz unga qattiq gap aytdi. U kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, u zotga uzr aytdi va: «Men xurmozorda ishlayotgan edim, suvdan xavotir oldim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «{Vashshamsi va zuhaha} va shunga oʻxshash suralar bilan oʻqib ber», dedilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Мен отам Бурайданинг шундай деганини эшитдим: Муоз ибн Жабал шерикларига хуфтон намозини ўқиб берди ва унда {Иқтарабатис-соату}ни ўқиди. Шунда бир киши у тугатмасидан олдин (намоздан) чиқиб, ўзи намоз ўқиб кетди. Муоз унга қаттиқ гап айтди. У киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зотга узр айтди ва: «Мен хурмозорда ишлаётган эдим, сувдан хавотир олдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «{Вашшамси ва зуҳаҳа} ва шунга ўхшаш суралар билан ўқиб бер», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَفَعَ الرَّايَةَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ يَوْمَ خَيْبَرَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni bayroqni Ali ibn Abu Tolibga berdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни байроқни Али ибн Абу Толибга бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ أَبُو تُمَيْلَةَ أَخْبَرَنِي حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ بُرَيْدَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْ الْإِسْلَامِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِنْ كَانَ صَادِقًا فَلَنْ يَرْجِعَ إِلَى الْإِسْلَامِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ‹Men Islomdan bezorman› desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytganidek boʻladi. Agar rostgoʻy boʻlsa, Islomga sogʻ-salomat qaytmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ‹Мен Исломдан безорман› деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтганидек бўлади. Агар ростгўй бўлса, Исломга соғ-саломат қайтмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَعْضِ مَغَازِيهِ فَجَاءَتْ جَارِيَةٌ سَوْدَاءُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ نَذَرْتُ إِنْ رَدَّكَ اللَّهُ تَعَالَى سَالِمًا أَنْ أَضْرِبَ عَلَى رَأْسِكَ بِالدُّفِّ فَقَالَ إِنْ كُنْتِ نَذَرْتِ فَافْعَلِي وَإِلَّا فَلَا قَالَتْ إِنِّي كُنْتُ نَذَرْتُ قَالَ فَقَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَرَبَتْ بِالدُّفِّ

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlaridan qaytdilar. Shunda bir qora choʻri kelib: «Ey Allohning Rasuli, agar Alloh taolo sizni sogʻ-salomat qaytarsa, boshingiz uzra childirma chalishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Agar nazr qilgan boʻlsang, qil; boʻlmasa, yoʻq», dedilar. U: «Men nazr qilgan edim», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ oʻtirdilar, u esa childirma chaldi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларидан қайтдилар. Шунда бир қора чўри келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар Аллоҳ таоло сизни соғ-саломат қайтарса, бошингиз узра чилдирма чалишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Агар назр қилган бўлсанг, қил; бўлмаса, йўқ», дедилар. У: «Мен назр қилган эдим», деди. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар, у эса чилдирма чалди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنِي أَجْلَحُ الْكِنْدِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ بُرَيْدَةَ قَالَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْثَيْنِ إِلَى الْيَمَنِ عَلَى أَحَدِهِمَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعَلَى الْآخَرِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَقَالَ إِذَا الْتَقَيْتُمْ فَعَلِيٌّ عَلَى النَّاسِ وَإِنْ افْتَرَقْتُمَا فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْكُمَا عَلَى جُنْدِهِ قَالَ فَلَقِينَا بَنِي زَيْدٍ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَاقْتَتَلْنَا فَظَهَرَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَقَتَلْنَا الْمُقَاتِلَةَ وَسَبَيْنَا الذُّرِّيَّةَ فَاصْطَفَى عَلِيٌّ امْرَأَةً مِنْ السَّبْيِ لِنَفْسِهِ قَالَ بُرَيْدَةُ فَكَتَبَ مَعِي خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخْبِرُهُ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَفَعْتُ الْكِتَابَ فَقُرِئَ عَلَيْهِ فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا مَكَانُ الْعَائِذِ بَعَثْتَنِي مَعَ رَجُلٍ وَأَمَرْتَنِي أَنْ أُطِيعَهُ فَفَعَلْتُ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَقَعْ فِي عَلِيٍّ فَإِنَّهُ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَلِيُّكُمْ بَعْدِي وَإِنَّهُ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَلِيُّكُمْ بَعْدِي

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Yamanga ikki qoʻshin joʻnatdilar; birining ustida Ali ibn Abu Tolib, ikkinchisining ustida Xolid ibn Valid (amir) edi. U zot: «Agar toʻqnashsangiz, odamlarning ustida Ali (amir)dir; agar ajralsangiz, har biringiz oʻz qoʻshiningizning ustidasiz», dedilar. (Burayda) aytdi: Biz Yaman ahlidan Bani Zayd bilan uchrashdik va jang qildik; musulmonlar mushriklar ustidan gʻolib keldi. Biz jangchilarni oʻldirdik, zurriyotni asir oldik. Ali asirlardan bir ayolni oʻziga tanlab oldi. Burayda aytdi: Xolid ibn Valid men bilan Rasululloh ﷺga xat yoʻllab, bundan xabar berdi. Men Nabiy ﷺning huzurlariga kelganimda xatni topshirdim, u zotga oʻqib berildi. Shunda men Rasululloh ﷺning yuzlarida gʻazabni koʻrdim va: «Ey Allohning Rasuli, bu panoh soʻrovchining oʻrnidir; Siz meni bir kishi bilan joʻnatdingiz va menga unga itoat qilishni buyurdingiz, men esa nima bilan yuborilgan boʻlsam, oʻshani qildim», dedim. Rasululloh ﷺ: «Aliyning haqida gapirma, chunki u mendan, men esa undanman; u mendan keyin sizlarning valiyingizdir; u mendan, men esa undanman; u mendan keyin sizlarning valiyingizdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Яманга икки қўшин жўнатдилар; бирининг устида Али ибн Абу Толиб, иккинчисининг устида Холид ибн Валид (амир) эди. У зот: «Агар тўқнашсангиз, одамларнинг устида Али (амир)дир; агар ажралсангиз, ҳар бирингиз ўз қўшинингизнинг устидасиз», дедилар. (Бурайда) айтди: Биз Яман аҳлидан Бани Зайд билан учрашдик ва жанг қилдик; мусулмонлар мушриклар устидан ғолиб келди. Биз жангчиларни ўлдирдик, зурриётни асир олдик. Али асирлардан бир аёлни ўзига танлаб олди. Бурайда айтди: Холид ибн Валид мен билан Расулуллоҳ ﷺга хат йўллаб, бундан хабар берди. Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига келганимда хатни топширдим, у зотга ўқиб берилди. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺнинг юзларида ғазабни кўрдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу паноҳ сўровчининг ўрнидир; Сиз мени бир киши билан жўнатдингиз ва менга унга итоат қилишни буюрдингиз, мен эса нима билан юборилган бўлсам, ўшани қилдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Алийнинг ҳақида гапирма, чунки у мендан, мен эса унданман; у мендан кейин сизларнинг валийингиздир; у мендан, мен эса унданман; у мендан кейин сизларнинг валийингиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ الطَّائِيُّ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ أَوْ حِينَ يُمْسِي اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَمَاتَ مِنْ يَوْمِهِ أَوْ مِنْ لَيْلَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim tongga yoki kechga yetganida: ‹Allohumma, Sen mening Robbimsan, Sendan boʻlak iloh yoʻq, meni Sen yaratding, men Sening bandangman, men qodir boʻlganimcha Sening ahd va vadangda turibman; qilgan ishlarim yomonligidan Senga panoh tilayman; menga bergan neʼmatingni eʼtirof etaman va gunohimni ham eʼtirof etaman, bas, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boʻlak hech kim magʻfirat qilmaydi›, desa va oʻsha kunida yoki oʻsha kechasida vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Ким тонгга ёки кечга етганида: ‹Аллоҳумма, Сен менинг Роббимсан, Сендан бўлак илоҳ йўқ, мени Сен яратдинг, мен Сенинг бандангман, мен қодир бўлганимча Сенинг аҳд ва вадангда турибман; қилган ишларим ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман; менга берган неъматингни эътироф этаман ва гуноҳимни ҳам эътироф этаман, бас, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бўлак ҳеч ким мағфират қилмайди›, деса ва ўша кунида ёки ўша кечасида вафот этса, жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَرَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ مِنْ أَصْحَابِي أَرَى شَرِيكًا قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ عَلِيٌّ مِنْهُمْ وَأَبُو ذَرٍّ وَسَلْمَانُ وَالْمِقْدَادُ الْكِنْدِيُّ

Burayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Alloh azza va jalla menga sahobalarimdan toʻrt kishini sevishni buyurdi», dedilar — Sharik aytdi deb oʻylayman — «va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi: Ali ulardan biri, Abu Zar, Salmon va al-Miqdod al-Kindiy».Бурайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Аллоҳ азза ва жалла менга саҳобаларимдан тўрт кишини севишни буюрди», дедилар — Шарик айтди деб ўйлайман — «ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди: Али улардан бири, Абу Зар, Салмон ва ал-Миқдод ал-Киндий».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ أَنَّهُ حَدَّثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ بُرَيْدَةَ بْنِ حُصَيْبٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ ثَلَاثٍ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا فَإِنَّ فِي زِيَارَتِهَا عِظَةً وَعِبْرَةً وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ فَوْقَ ثَلَاثٍ فَكُلُوا وَادَّخِرُوا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ النَّبِيذِ فِي هَذِهِ الْأَسْقِيَةِ فَاشْرَبُوا وَلَا تَشْرَبُوا حَرَامًا

Burayda ibn Husayb (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Men sizlarni uch narsadan qaytargan edim: qabrlarni ziyorat qilishdan — endi ularni ziyorat qilinglar, chunki ularni ziyorat qilishda pand va ibrat bor; qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq (saqlashdan) — endi yenglar va saqlab qoʻyinglar; mana bu meshlardagi nabizdan — endi ichinglar, faqat harom (ichimlik)ni ichmanglar», dedilar.Бурайда ибн Ҳусайб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Мен сизларни уч нарсадан қайтарган эдим: қабрларни зиёрат қилишдан — энди уларни зиёрат қилинглар, чунки уларни зиёрат қилишда панд ва ибрат бор; қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ (сақлашдан) — энди енглар ва сақлаб қўйинглар; мана бу мешлардаги набиздан — энди ичинглар, фақат ҳаром (ичимлик)ни ичманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ ثَلَاثٍ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ وَعَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ أَنْ تُحْبَسَ فَوْقَ ثَلَاثٍ وَعَنْ الْأَوْعِيَةِ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ لِيُوسِعْ ذُو السَّعَةِ عَلَى مَنْ لَا سَعَةَ لَهُ فَكُلُوا وَادَّخِرُوا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ وَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ أُذِنَ لَهُ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّهِ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ الظُّرُوفِ وَإِنَّ الظُّرُوفَ لَا تُحَرِّمُ شَيْئًا وَلَا تُحِلُّهُ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni uch narsadan qaytargan edim: qabrlarni ziyorat qilishdan, qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq saqlashdan va idishlardan. Qurbonlik goʻshtlaridan qaytargan edim — toki imkoni keng boʻlgan kishi imkoni yoʻqqa kengchilik qilsin deb; endi yenglar va saqlab qoʻyinglar. Sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim — endi Muhammadga onasining qabrini ziyorat qilishga izn berildi. Sizlarni idishlardan qaytargan edim — holbuki idishlar hech narsani harom ham, halol ham qilmaydi; har bir mast qiluvchi haromdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни уч нарсадан қайтарган эдим: қабрларни зиёрат қилишдан, қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ сақлашдан ва идишлардан. Қурбонлик гўштларидан қайтарган эдим — токи имкони кенг бўлган киши имкони йўққа кенгчилик қилсин деб; энди енглар ва сақлаб қўйинглар. Сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим — энди Муҳаммадга онасининг қабрини зиёрат қилишга изн берилди. Сизларни идишлардан қайтарган эдим — ҳолбуки идишлар ҳеч нарсани ҳаром ҳам, ҳалол ҳам қилмайди; ҳар бир маст қилувчи ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ جَابِرٍ عَنْ سِمَاكٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَخَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِوَدَّانَ قَالَ مَكَانَكُمْ حَتَّى آتِيَكُمْ فَانْطَلَقَ ثُمَّ جَاءَنَا وَهُوَ سَقِيمٌ فَقَالَ إِنِّي أَتَيْتُ قَبْرَ أُمِّ مُحَمَّدٍ فَسَأَلْتُ رَبِّي الشَّفَاعَةَ فَمَنَعَنِيهَا وَإِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فَكُلُوا وَأَمْسِكُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ هَذِهِ الْأَشْرِبَةِ فِي هَذِهِ الْأَوْعِيَةِ فَاشْرَبُوا فِيمَا بَدَا لَكُمْ

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga chiqdim. Vaddonga yetganimizda u zot: «Sizlar joyingizda turinglar, men oldingizga kelgunimcha», dedilar. Soʻng ketdilar, keyin oldimizga qaygʻuli holda qaytib keldilar va: «Men Muhammadning onasining qabri oldiga bordim va Robbimdan shafoat soʻradim, U meni bundan man qildi. Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim — endi ularni ziyorat qilinglar; qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin (yeyishdan) qaytargan edim — endi yenglar va koʻnglingiz tusaganicha saqlanglar; mana bu idishlardagi mana bu ichimliklardan qaytargan edim — endi koʻnglingiz tusagan (idish)da ichinglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺ билан бирга чиқдим. Ваддонга етганимизда у зот: «Сизлар жойингизда туринглар, мен олдингизга келгунимча», дедилар. Сўнг кетдилар, кейин олдимизга қайғули ҳолда қайтиб келдилар ва: «Мен Муҳаммаднинг онасининг қабри олдига бордим ва Роббимдан шафоат сўрадим, У мени бундан ман қилди. Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим — энди уларни зиёрат қилинглар; қурбонлик гўштларини уч кундан кейин (ейишдан) қайтарган эдим — энди енглар ва кўнглингиз тусаганича сақланглар; мана бу идишлардаги мана бу ичимликлардан қайтарган эдим — энди кўнглингиз тусаган (идиш)да ичинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى مِنْ أَهْلِ مَرْوَ حَدَّثَنَا أَوْسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَخِي سَهْلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ بُرَيْدَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ سَتَكُونُ بَعْدِي بُعُوثٌ كَثِيرَةٌ فَكُونُوا فِي بَعْثِ خُرَاسَانَ ثُمَّ انْزِلُوا مَدِينَةَ مَرْوَ فَإِنَّهُ بَنَاهَا ذُو الْقَرْنَيْنِ وَدَعَا لَهَا بِالْبَرَكَةِ وَلَا يَضُرُّ أَهْلَهَا سُوءٌ

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Mendan keyin koʻp qoʻshinlar boʻladi. Sizlar Xuroson qoʻshinida boʻlinglar, soʻng Marv shahriga tushinglar. Chunki uni Zulqarnayn bino qilgan va unga baraka duosini qilgan; uning ahliga yomonlik zarar yetkazmaydi».Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мендан кейин кўп қўшинлар бўлади. Сизлар Хуросон қўшинида бўлинглар, сўнг Марв шаҳрига тушинглар. Чунки уни Зулқарнайн бино қилган ва унга барака дуосини қилган; унинг аҳлига ёмонлик зарар етказмайди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَتَكِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا قَالَهَا ثَلَاثًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas», dedilar. Buni uch marta aytdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас», дедилар. Буни уч марта айтдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُمْ مَا أَسْلَمُوا عَلَيْهِ مِنْ أَرَضِيهِمْ وَرَقِيقِهِمْ وَمَاشِيَتِهِمْ وَلَيْسَ عَلَيْهِمْ فِيهِ إِلَّا الصَّدَقَةُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ular Islomga kirgan paytda qoʻllarida boʻlgan yerlari, qullari va chorvalari oʻzlariniki; bular boʻyicha ularning zimmasida sadaqadan boʻlak narsa yoʻq», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар Исломга кирган пайтда қўлларида бўлган ерлари, қуллари ва чорвалари ўзлариники; булар бўйича уларнинг зиммасида садақадан бўлак нарса йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَأَبِي رَبِيعَةَ الْإِيَادِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعَلِيٍّ يَا عَلِيُّ لَا تُتْبِعْ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّمَا لَكَ الْأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الْآخِرَةُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aliyga: «Ey Ali, (birinchi) nigohga (ikkinchi) nigohni ergashtirma. Chunki birinchisi senga (kechiriladi), keyingisi esa senga (kechirilmaydi)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Алийга: «Эй Али, (биринчи) нигоҳга (иккинчи) нигоҳни эргаштирма. Чунки биринчиси сенга (кечирилади), кейингиси эса сенга (кечирилмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهكَانَ بِخُرَاسَانَ فَعَادَ أَخًا لَهُ وَهُوَ مَرِيضٌ فَوَجَدَهُ بِالْمَوْتِ وَإِذَا هُوَ يَعْرَقُ جَبِينُهُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَوْتُ الْمُؤْمِنِ بِعَرَقِ الْجَبِينِ

Ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: U Xurosonda edi; kasal boʻlgan bir birodarini yoʻqlab bordi va uni oʻlim holatida, peshonasi terlagan holda topdi. Shunda u: «Allohu akbar! Men Rasululloh ﷺning: ‹Moʼminning oʻlimi peshona teri bilandir›, deganlarini eshitganman», dedi.Ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: У Хуросонда эди; касал бўлган бир биродарини йўқлаб борди ва уни ўлим ҳолатида, пешонаси терлаган ҳолда топди. Шунда у: «Аллоҳу акбар! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мўминнинг ўлими пешона тери биландир›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ بِالْمُثَنَّاةِ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ الْأَزْدِيُّ أَخْبَرَنِي خَالِدُ بْنُ عُبَيْدٍ أَبُو عِصَامٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَذَهَبَ بِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مَوْضِعٍ بِالْبَادِيَةِ قَرِيبًا مِنْ مَكَّةَ فَإِذَا أَرْضٌ يَابِسَةٌ حَوْلَهَا رَمْلٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَخْرُجُ الدَّابَّةُ مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ فَإِذَا فِتْرٌ فِي شِبْرٍ

Burayda (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ meni Makkaga yaqin choʻldagi bir joyga olib bordilar. Qarasam, atrofini qum oʻrab olgan quruq bir yer edi. Rasululloh ﷺ: «Dobba mana shu joydan chiqadi», dedilar. Qarasam, u bir qarichga bir fitr (kelgulik) joy edi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ мени Маккага яқин чўлдаги бир жойга олиб бордилар. Қарасам, атрофини қум ўраб олган қуруқ бир ер эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Добба мана шу жойдан чиқади», дедилар. Қарасам, у бир қаричга бир фитр (келгулик) жой эди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوَلَةَ قَالَ كُنْتُ أَسِيرُ مَعَ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّ فَقَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ خَيْرُ هَذِهِ الْأُمَّةِ الْقَرْنُ الَّذِينَ بُعِثْتُ أَنَا فِيهِمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَكُونُ قَوْمٌ تَسْبِقُ شَهَادَتُهُمْ أَيْمَانَهُمْ وَأَيْمَانُهُمْ شَهَادَتَهُمْ وَقَالَ عَفَّانُ مَرَّةً الْقَرْنُ الَّذِينَ بُعِثْتُ فِيهِمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ

Abdulloh ibn Mavla aytadi: Men Burayda al-Aslamiy bilan birga ketayotgan edim, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Bu ummatning eng yaxshisi men ular orasida yuborilgan asrdir, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari. Soʻng shunday qavm boʻladiki, ularning guvohligi qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan oʻzib ketadi». Affon bir marta: «Men ular orasida yuborilgan asr, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari», dedi.Абдуллоҳ ибн Мавла айтади: Мен Бурайда ал-Асламий билан бирга кетаётган эдим, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Бу умматнинг энг яхшиси мен улар орасида юборилган асрдир, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари. Сўнг шундай қавм бўладики, уларнинг гувоҳлиги қасамларидан, қасамлари эса гувоҳликларидан ўзиб кетади». Аффон бир марта: «Мен улар орасида юборилган аср, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِيرِ فَكَأَنَّمَا يَغْمِسُ يَدَيْهِ فِي لَحْمِ الْخِنْزِيرِ وَدَمِهِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim nardashir bilan oʻynasa, goʻyo qoʻllarini choʻchqaning goʻshti va qoniga botirgan kabidir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким нардашир билан ўйнаса, гўё қўлларини чўчқанинг гўшти ва қонига ботирган кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ أَنَّ أَبَا مَلِيحٍ حَدَّثَهُ قَالَكُنَّا مَعَ بُرَيْدَةَ فِي غَزْوَةٍ فِي يَوْمٍ ذِي غَيْمٍ فَقَالَ بَكِّرُوا بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ

Abul-Malih aytadi: Biz Burayda bilan birga bulutli bir kunda gʻazotda edik. U: «Namozni erta oʻqinglar, chunki Nabiy ﷺ: ‹Kim asr namozini tark etsa, uning amali behuda ketibdi›, dedilar», dedi.Абул-Малиҳ айтади: Биз Бурайда билан бирга булутли бир кунда ғазотда эдик. У: «Намозни эрта ўқинглар, чунки Набий ﷺ: ‹Ким аср намозини тарк этса, унинг амали беҳуда кетибди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ أَخْبَرَنَا أَبُو فُلَانَةَ كَذَا قَالَ أَبِي لَمْ يُسَمِّهِ عَلَى عَمْدٍ و حَدَّثَنَاه غَيْرُهُ فَسَمَّاهُ يَعْنِي أَبَا حُنَيْفَةَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ أَتَاهُ اذْهَبْ فَإِنَّ الدَّالَّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz huzurlariga kelgan bir kishiga: «Bor, chunki yaxshilikka yoʻl koʻrsatuvchi uni qilgan kishi kabidir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ҳузурларига келган бир кишига: «Бор, чунки яхшиликка йўл кўрсатувчи уни қилган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ مَرَّ عَلَى مَجْلِسٍ وَهُمْ يَتَنَاوَلُونَ مِنْ عَلِيٍّ فَوَقَفَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ كَانَ فِي نَفْسِي عَلَى عَلِيٍّ شَيْءٌ وَكَانَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ كَذَلِكَ فَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَصَبْنَا سَبْيًا قَالَ فَأَخَذَ عَلِيٌّ جَارِيَةً مِنْ الْخُمُسِ لِنَفْسِهِ فَقَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ دُونَكَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلْتُ أُحَدِّثُهُ بِمَا كَانَ ثُمَّ قُلْتُ إِنَّ عَلِيًّا أَخَذَ جَارِيَةً مِنْ الْخُمُسِ قَالَ وَكُنْتُ رَجُلًا مِكْبَابًا قَالَ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَغَيَّرَ فَقَالَ مَنْ كُنْتُ وَلِيَّهُ فَعَلِيٌّ وَلِيُّهُ

Ibn Burayda otasidan rivoyat qiladi: U bir majlis yonidan oʻtdi, ular Aliyni yomonlab gapirishardi. U ularning oldida toʻxtab, shunday dedi: Koʻnglimda Aliyga nisbatan bir narsa bor edi, Xolid ibn Validda ham shunday edi. Rasululloh ﷺ meni ustida Ali (amir) boʻlgan bir sariyyada joʻnatdilar; biz asirlar oldik. (Burayda) aytdi: Ali xumsdan oʻziga bir choriyani oldi. Xolid ibn Valid: «Mana senga», dedi. (Burayda) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga kelganimizda men u zotga boʻlgan voqeani aytib bera boshladim, soʻng: «Ali xumsdan bir choriyani olib qoʻydi», dedim. Men boshini quyi solib turadigan kishi edim. Boshimni koʻtarsam, Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgargan edi. Shunda u zot: «Men kimning valiysi boʻlsam, Ali ham uning valiysidir», dedilar.Ибн Бурайда отасидан ривоят қилади: У бир мажлис ёнидан ўтди, улар Алийни ёмонлаб гапиришарди. У уларнинг олдида тўхтаб, шундай деди: Кўнглимда Алийга нисбатан бир нарса бор эди, Холид ибн Валидда ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ мени устида Али (амир) бўлган бир сарийяда жўнатдилар; биз асирлар олдик. (Бурайда) айтди: Али хумсдан ўзига бир чорияни олди. Холид ибн Валид: «Мана сенга», деди. (Бурайда) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига келганимизда мен у зотга бўлган воқеани айтиб бера бошладим, сўнг: «Али хумсдан бир чорияни олиб қўйди», дедим. Мен бошини қуйи солиб турадиган киши эдим. Бошимни кўтарсам, Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарган эди. Шунда у зот: «Мен кимнинг валийси бўлсам, Али ҳам унинг валийсидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَصَلَّى الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ فَعَلْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَفْعَلُهُ قَالَ إِنِّي عَمْدًا فَعَلْتُ يَا عُمَرُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ har namoz uchun tahorat qilar edilar. Fath kuni boʻlganda esa tahorat qilib, maxsilariga mash tortdilar va namozlarni bitta tahorat bilan oʻqidilar. Shunda Umar u zotga: «Ey Allohning Rasuli, Siz ilgari qilmagan bir ishni qildingiz», dedi. U zot: «Ey Umar, men buni ataylab qildim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳар намоз учун таҳорат қилар эдилар. Фатҳ куни бўлганда эса таҳорат қилиб, махсиларига маш тортдилар ва намозларни битта таҳорат билан ўқидилар. Шунда Умар у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сиз илгари қилмаган бир ишни қилдингиз», деди. У зот: «Эй Умар, мен буни атайлаб қилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَّرَ أَمِيرًا عَلَى جَيْشٍ أَوْ سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّتِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنْ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا ثُمَّ قَالَ اغْزُوا بِسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلَا تَغُلُّوا وَلَا تَغْدِرُوا وَلَا تُمَثِّلُوا وَلَا تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ أَوْ خِلَالٍ فَأَيَّتُهُنَّ مَا أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ وَإِنْ هُمْ أَبَوْا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْهَا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُسْلِمِينَ وَلَا يَكُونُ لَهُمْ فِي الْغَنِيمَةِ وَالْفَيْءِ شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَسَلْهُمْ الْجِزْيَةَ فَإِنْ هُمْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ وَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَقَاتِلْهُمْ وَإِذَا حَاصَرْتَ أَهْلَ حِصْنٍ فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّكَ فَلَا تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلَا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ وَلَكِنْ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَبِيكَ وَذِمَمَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ إِنْ تُخْفِرُوا ذِمَمَكُمْ وَذِمَمَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini qoʻshin yoki sariya (otryad) ustiga amir qilib tayinlasalar, uning oʻziga Allohdan qoʻrqishni va u bilan birga boʻlgan musulmonlarga yaxshilik qilishni alohida tayinlardilar. Soʻng shunday derdilar: «Allohning ismi bilan, Alloh yoʻlida gʻazot qilinglar. Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar. Gʻazot qilinglar, (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (oʻliklarni) muthla qilmanglar va bolani oʻldirmanglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaningni uchratganingda, ularni uchta xislatga (yoki uchta yoʻlga) chaqir. Ulardan qaysi biriga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz diyorlaridan muhojirlar diyoriga koʻchishga chaqir va ularga xabar berki, agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga (beriladigan) narsa beriladi va muhojirlar zimmasidagi (vazifa) ular zimmasiga ham yuklanadi. Agar undan koʻchishdan bosh tortsalar, ularga xabar berki, ular musulmonlarning sahroyi aʼrobiylari kabi boʻladilar — musulmonlarga joriy boʻlgan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻladi va gʻanimat hamda fayʼdan ularga hech narsa yoʻq, magar musulmonlar bilan birga jihod qilsalar (boshqa gap). Agar ular bosh tortsalar, ulardan jizya soʻra. Agar senga javob bersalar, ulardan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Bir qalʼa ahlini qamal qilganingda, ular sendan oʻzlariga Allohning zimmasi va Uning paygʻambarining zimmasini berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Uning paygʻambarining zimmasini ham berma, balki ularga oʻz zimmangni, otangning zimmasini va sahobalaringning zimmalarini ber. Chunki sizlar oʻz zimmalaringizni va sahobalaringizning zimmalarini buzsangiz...»Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қўшин ёки сария (отряд) устига амир қилиб тайинласалар, унинг ўзига Аллоҳдан қўрқишни ва у билан бирга бўлган мусулмонларга яхшилик қилишни алоҳида тайинлардилар. Сўнг шундай дердилар: «Аллоҳнинг исми билан, Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар. Ғазот қилинглар, (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (ўликларни) мутҳла қилманглар ва болани ўлдирманглар. Мушриклардан бўлган душманингни учратганингда, уларни учта хислатга (ёки учта йўлга) чақир. Улардан қайси бирига жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз диёрларидан муҳожирлар диёрига кўчишга чақир ва уларга хабар берки, агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга (бериладиган) нарса берилади ва муҳожирлар зиммасидаги (вазифа) улар зиммасига ҳам юкланади. Агар ундан кўчишдан бош тортсалар, уларга хабар берки, улар мусулмонларнинг саҳройи аъробийлари каби бўладилар — мусулмонларга жорий бўлган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлади ва ғанимат ҳамда файъдан уларга ҳеч нарса йўқ, магар мусулмонлар билан бирга жиҳод қилсалар (бошқа гап). Агар улар бош тортсалар, улардан жизя сўра. Агар сенга жавоб берсалар, улардан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Бир қалъа аҳлини қамал қилганингда, улар сендан ўзларига Аллоҳнинг зиммаси ва Унинг пайғамбарининг зиммасини беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Унинг пайғамбарининг зиммасини ҳам берма, балки уларга ўз зиммангни, отангнинг зиммасини ва саҳобаларингнинг зиммаларини бер. Чунки сизлар ўз зиммаларингизни ва саҳобаларингизнинг зиммаларини бузсангиз...»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَرَوْحٌ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ رَوْحٌ الْكُرْدِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّ قَالَلَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِصْنِ أَهْلِ خَيْبَرَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللِّوَاءَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَنَهَضَ مَعَهُ مَنْ نَهَضَ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَلَقُوا أَهْلَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَأُعْطِيَنَّ اللِّوَاءَ غَدًا رَجُلًا يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ دَعَا عَلِيًّا وَهُوَ أَرْمَدُ فَتَفَلَ فِي عَيْنَيْهِ وَأَعْطَاهُ اللِّوَاءَ وَنَهَضَ النَّاسُ مَعَهُ فَلَقِيَ أَهْلَ خَيْبَرَ وَإِذَا مَرْحَبٌ يَرْتَجِزُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَهُوَ يَقُولُ لَقَدْ عَلِمَتْ خَيْبَرُ أَنِّي مَرْحَبُشَاكِي السِّلَاحِ بَطَلٌ مُجَرَّبُأَطْعَنُ أَحْيَانًا وَحِينًا أَضْرِبُإِذَا اللُّيُوثُ أَقْبَلَتْ تَلَهَّبُقَالَ فَاخْتَلَفَ هُوَ وَعَلِيٌّ ضَرْبَتَيْنِ فَضَرَبَهُ عَلَى هَامَتِهِ حَتَّى عَضَّ السَّيْفُ مِنْهَا بِأَضْرَاسِهِ وَسَمِعَ أَهْلُ الْعَسْكَرِ صَوْتَ ضَرْبَتِهِ قَالَ وَمَا تَتَامَّ آخِرُ النَّاسِ مَعَ عَلِيٍّ حَتَّى فُتِحَ لَهُ وَلَهُمْ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar ahlining qalʼasi oldiga tushganlarida, bayroqni Umar ibn al-Xattobga berdilar va u bilan birga musulmonlardan chiqadiganlar chiqdi. Ular Xaybar ahli bilan toʻqnashdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ertaga bayroqni Allohni va Uning Rasulini sevadigan, Alloh va Uning Rasuli ham uni sevadigan bir kishiga beraman», dedilar. Ertasi kun boʻlganda, Alini chaqirdilar — u koʻzi ogʻriyotgan edi. U zot uning koʻzlariga tupurdilar va unga bayroqni berdilar. Odamlar u bilan birga chiqdilar. U Xaybar ahli bilan uchrashdi, shunda Marhab ularning oldida rajaz aytib turgan edi. U shunday der edi: «Xaybar bilib qoldi, men Marhabman, qurol-yarogʻ osgan, sinalgan botirman. Sherlar alanga olib hujum qilsa, goh nayza sanchaman, goh qilich uraman». (Rovi) dedi: U bilan Ali ikki zarba almashdilar, shunda (Ali) uning boshiga shunday urdiki, qilich uning tishlarigacha botib bordi va lashkar ahli uning zarbasining ovozini eshitdi. (Rovi) dedi: Odamlarning oxirgisi Ali bilan yetib bormasidan burun, unga va ularga fath nasib boʻldi.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар аҳлининг қалъаси олдига тушганларида, байроқни Умар ибн ал-Хаттобга бердилар ва у билан бирга мусулмонлардан чиқадиганлар чиқди. Улар Хайбар аҳли билан тўқнашдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эртага байроқни Аллоҳни ва Унинг Расулини севадиган, Аллоҳ ва Унинг Расули ҳам уни севадиган бир кишига бераман», дедилар. Эртаси кун бўлганда, Алини чақирдилар — у кўзи оғриётган эди. У зот унинг кўзларига тупурдилар ва унга байроқни бердилар. Одамлар у билан бирга чиқдилар. У Хайбар аҳли билан учрашди, шунда Марҳаб уларнинг олдида ражаз айтиб турган эди. У шундай дер эди: «Хайбар билиб қолди, мен Марҳабман, қурол-яроғ осган, синалган ботирман. Шерлар аланга олиб ҳужум қилса, гоҳ найза санчаман, гоҳ қилич ураман». (Рови) деди: У билан Али икки зарба алмашдилар, шунда (Али) унинг бошига шундай урдики, қилич унинг тишларигача ботиб борди ва лашкар аҳли унинг зарбасининг овозини эшитди. (Рови) деди: Одамларнинг охиргиси Али билан етиб бормасидан бурун, унга ва уларга фатҳ насиб бўлди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَاءَتْ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ فَمَاتَتْ أُمِّي وَبَقِيَتْ الْجَارِيَةُ فَقَالَ قَدْ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَجَعَتْ إِلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ قَالَتْ فَإِنَّهُ كَانَ عَلَى أُمِّي صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ فَإِنَّ أُمِّي لَمْ تَحُجَّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ حُجِّي عَنْ أُمِّكِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men onamga bir choriyani sadaqa qilgan edim, onam vafot etdi, choriya esa qoldi», dedi. U zot: «Ajring vojib boʻldi va u meros orqali senga qaytdi», dedilar. Ayol: «Onamning zimmasida bir oy roʻza (qarzi) bor edi, uning nomidan roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ayol: «Onam haj qilmagan edi, uning nomidan haj qilaymi?» dedi. U zot: «Onang nomidan haj qil», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен онамга бир чорияни садақа қилган эдим, онам вафот этди, чория эса қолди», деди. У зот: «Ажринг вожиб бўлди ва у мерос орқали сенга қайтди», дедилар. Аёл: «Онамнинг зиммасида бир ой рўза (қарзи) бор эди, унинг номидан рўза тутайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Аёл: «Онам ҳаж қилмаган эди, унинг номидан ҳаж қилайми?» деди. У зот: «Онанг номидан ҳаж қил», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَدَخَلْتُ مَعَهُ فَإِذَا رَجُلٌ يَقْرَأُ وَيُصَلِّي قَالَ لَقَدْ أُوتِيَ هَذَا مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ وَإِذَا هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأُخْبِرُهُ قَالَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ لَمْ تَزَلْ لِي صَدِيقًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar va qoʻlimdan ushladilar, men u zot bilan birga kirdim. Shunda bir kishi (Qurʼon) oʻqib, namoz oʻqiyotgan edi. U zot: «Bunga Dovud xonadonining naylaridan bir nay ato etilgan ekan», dedilar. Qarasam, u Abdulloh ibn Qays Abu Muso al-Ashʼariy ekan. Men: «Ey Allohning Rasuli, unga (buni) xabar beraymi?» dedim. (U zot ruxsat berdilar,) men unga xabar berdim. Shunda u: «Sen menga doim doʻst boʻlib kelgansan», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар ва қўлимдан ушладилар, мен у зот билан бирга кирдим. Шунда бир киши (Қуръон) ўқиб, намоз ўқиётган эди. У зот: «Бунга Довуд хонадонининг найларидан бир най ато этилган экан», дедилар. Қарасам, у Абдуллоҳ ибн Қайс Абу Мусо ал-Ашъарий экан. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, унга (буни) хабар берайми?» дедим. (У зот рухсат бердилар,) мен унга хабар бердим. Шунда у: «Сен менга доим дўст бўлиб келгансан», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ وَهُوَ أَبُو تُمَيْلَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَدِ رَجُلٍ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ مَا لَكَ وَلِحُلِيِّ أَهْلِ الْجَنَّةِ قَالَ فَجَاءَ وَقَدْ لَبِسَ خَاتَمًا مِنْ صُفْرٍ فَقَالَ أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ أَهْلِ الْأَصْنَامِ قَالَ فَمِمَّ أَتَّخِذُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مِنْ فِضَّةٍ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining qoʻlida oltindan boʻlgan uzukni koʻrdilar va: «Senga nima boʻldiyu jannat ahlining zebu ziynatiga (nima boʻldi)?» dedilar. Soʻng u kishi sariq misdan uzuk taqib keldi. Shunda u zot: «Sendan sanamlar ahlining hidini sezyapman», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, uni nimadan qilay?» dedi. U zot: «Kumushdan», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг қўлида олтиндан бўлган узукни кўрдилар ва: «Сенга нима бўлдию жаннат аҳлининг зебу зийнатига (нима бўлди)?» дедилар. Сўнг у киши сариқ мисдан узук тақиб келди. Шунда у зот: «Сендан санамлар аҳлининг ҳидини сезяпман», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни нимадан қилай?» деди. У зот: «Кумушдан», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ سُلَيْطٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا خَطَبَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلْعُرْسِ مِنْ وَلِيمَةٍ قَالَ فَقَالَ سَعْدٌ عَلَيَّ كَبْشٌ وَقَالَ فُلَانٌ عَلَيَّ كَذَا وَكَذَا مِنْ ذُرَةٍ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali Fotima (roziyallohu anhumo)ni sovchilik qilganida, Rasululloh ﷺ: «Nikohda valima boʻlishi shart», dedilar. Shunda Saʼd: «Mendan bir qoʻchqor», dedi, falonchi esa: «Mendan shuncha-shuncha joʻxori», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али Фотима (розияллоҳу анҳумо)ни совчилик қилганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳда валима бўлиши шарт», дедилар. Шунда Саъд: «Мендан бир қўчқор», деди, фалончи эса: «Мендан шунча-шунча жўхори», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سُوَيْدِ بْنِ مَنْجُوفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيًّا إِلَى خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ لِيَقْسِمَ الْخُمُسَ وَقَالَ رَوْحٌ مَرَّةً لِيَقْبِضَ الْخُمُسَ قَالَ فَأَصْبَحَ عَلِيٌّ وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ قَالَ فَقَالَ خَالِدٌ لِبُرَيْدَةَ أَلَا تَرَى إِلَى مَا يَصْنَعُ هَذَا لِمَا صَنَعَ عَلِيٌّ قَالَ وَكُنْتُ أُبْغِضُ عَلِيًّا قَالَ فَقَالَ يَا بُرَيْدَةُ أَتُبْغِضُ عَلِيًّا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَلَا تُبْغِضْهُ قَالَ رَوْحٌ مَرَّةً فَأَحِبَّهُ فَإِنَّ لَهُ فِي الْخُمُسِ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Alini xumsni (beshdan birini) taqsimlash uchun Xolid ibn al-Validning oldiga yubordilar — Rawh bir marta: «xumsni qabz qilish uchun», dedi. Ali tongda boshidan suv tomib turgan holda uygʻondi. Shunda Xolid Buraydaga: «Ali qilgan ishni koʻrmayapsanmi?» dedi. Men Alini yomon koʻrar edim. Shunda u zot: «Ey Burayda, Alini yomon koʻrasanmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Uni yomon koʻrma», dedilar — Rawh bir marta: «Uni sev», dedi — «chunki uning xumsda bundan ham koʻproq (haqqi) bordir».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Алини хумсни (бешдан бирини) тақсимлаш учун Холид ибн ал-Валиднинг олдига юбордилар — Раwҳ бир марта: «хумсни қабз қилиш учун», деди. Али тонгда бошидан сув томиб турган ҳолда уйғонди. Шунда Холид Бурайдага: «Али қилган ишни кўрмаяпсанми?» деди. Мен Алини ёмон кўрар эдим. Шунда у зот: «Эй Бурайда, Алини ёмон кўрасанми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Уни ёмон кўрма», дедилар — Раwҳ бир марта: «Уни сев», деди — «чунки унинг хумсда бундан ҳам кўпроқ (ҳаққи) бордир».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْإِنْسَانِ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَسِتُّونَ مَفْصِلًا فَعَلَيْهِ أَنْ يَتَصَدَّقَ عَنْ كُلِّ مَفْصِلٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ بِصَدَقَةٍ قَالُوا وَمَنْ يُطِيقُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النُّخَاعَةُ تَرَاهَا فِي الْمَسْجِدِ فَتَدْفِنُهَا أَوْ الشَّيْءُ تُنَحِّيهِ عَنْ الطَّرِيقِ فَإِنْ لَمْ تَقْدِرْ فَرَكْعَتَا الضُّحَى تُجْزِئُكَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Insonda uch yuz oltmishta boʻgʻin bor. Bas, unga har bir kuni har bir boʻgʻini uchun bir sadaqa berishi (lozim) boʻladi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, buni kim ham eplay oladi?» deyishdi. U zot: «Masjidda koʻrgan balgʻamingni koʻmib qoʻyishing yoki yoʻldan biror narsani olib tashlashing (sadaqadir). Agar bunga qodir boʻlmasang, zuhoning ikki rakaati senga kifoya qiladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Инсонда уч юз олтмишта бўғин бор. Бас, унга ҳар бир куни ҳар бир бўғини учун бир садақа бериши (лозим) бўлади», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, буни ким ҳам эплай олади?» дейишди. У зот: «Масжидда кўрган балғамингни кўмиб қўйишинг ёки йўлдан бирор нарсани олиб ташлашинг (садақадир). Агар бунга қодир бўлмасанг, зуҳонинг икки ракаати сенга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا خَلَفٌ يَعْنِي ابْنَ خَلِيفَةَ عَنْ أَبِي جَنَابٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزَا غَزْوَةَ الْفَتْحِ فَخَرَجَ يَمْشِي إِلَى الْقُبُورِ حَتَّى إِذَا أَتَى إِلَى أَدْنَاهَا جَلَسَ إِلَيْهِ كَأَنَّهُ يُكَلِّمُ إِنْسَانًا جَالِسًا يَبْكِي قَالَ فَاسْتَقْبَلَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ مَا يُبْكِيكَ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ قَالَ سَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَأْذَنَ لِي فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّ مُحَمَّدٍ فَأَذِنَ لِي فَسَأَلْتُهُ أَنْ يَأْذَنَ لِي فَأَسْتَغْفِرُ لَهَا فَأَبَى إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ ثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِيِّ أَنْ تُمْسِكُوا بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فَكُلُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَعَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَمَنْ شَاءَ فَلْيَزُرْ فَقَدْ أُذِنَ لِي فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّ مُحَمَّدٍ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَدَعْ وَعَنْ الظُّرُوفِ تَشْرَبُونَ فِيهَا الدُّبَّاءَ وَالْحَنْتَمَ وَالْمُزَفَّتَ وَأَمَرْتُكُمْ بِظُرُوفٍ وَإِنَّ الْوِعَاءَ لَا يُحِلُّ شَيْئًا وَلَا يُحَرِّمُهُ فَاجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath gʻazotini qildilar, soʻng piyoda qabrlar tomon chiqdilar. Ularning eng yaqiniga yetganlarida, oʻtirgan bir insonga gapirayotgandek unga yaqin oʻtirdilar va yigʻladilar. Shunda Umar ibn al-Xattob u zotning oldilariga kelib: «Alloh meni Sizga fido qilsin, Sizni nima yigʻlatdi?» dedi. U zot: «Robbim azza va jalladan Muhammadning onasining qabrini ziyorat qilishga izn berishini soʻradim, U menga izn berdi. Soʻng unga istigʻfor aytishimga izn berishini soʻradim, U (bunga) izn bermadi», dedilar. (Soʻng dedilar:) «Men sizlarni uch narsadan qaytargan edim: qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin saqlashdan — endi oʻzingizga maʼqul boʻlganicha yenglar; qabrlarni ziyorat qilishdan — kim xohlasa ziyorat qilsin, chunki menga Muhammadning onasining qabrini ziyorat qilishga izn berildi, kim xohlasa tark etsin; va ichida ichadigan idishlaringizdan — dubbo, hantam va muzaffatdan; men sizlarga (boshqa) idishlarni buyurgan edim. Albatta, idish hech narsani halol ham, harom ham qilmaydi. Bas, har bir mast qiluvchi narsadan saqlaninglar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ ғазотини қилдилар, сўнг пиёда қабрлар томон чиқдилар. Уларнинг энг яқинига етганларида, ўтирган бир инсонга гапираётгандек унга яқин ўтирдилар ва йиғладилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб у зотнинг олдиларига келиб: «Аллоҳ мени Сизга фидо қилсин, Сизни нима йиғлатди?» деди. У зот: «Роббим азза ва жалладан Муҳаммаднинг онасининг қабрини зиёрат қилишга изн беришини сўрадим, У менга изн берди. Сўнг унга истиғфор айтишимга изн беришини сўрадим, У (бунга) изн бермади», дедилар. (Сўнг дедилар:) «Мен сизларни уч нарсадан қайтарган эдим: қурбонлик гўштларини уч кундан кейин сақлашдан — энди ўзингизга маъқул бўлганича енглар; қабрларни зиёрат қилишдан — ким хоҳласа зиёрат қилсин, чунки менга Муҳаммаднинг онасининг қабрини зиёрат қилишга изн берилди, ким хоҳласа тарк этсин; ва ичида ичадиган идишларингиздан — дуббо, ҳантам ва музаффатдан; мен сизларга (бошқа) идишларни буюрган эдим. Албатта, идиш ҳеч нарсани ҳалол ҳам, ҳаром ҳам қилмайди. Бас, ҳар бир маст қилувчи нарсадан сақланинглар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَبُو سُفْيَانَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ يَقُولُ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَلَاحِقُونَ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَنَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ فَنَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمْ الْعَافِيَةَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida shunday deyishni oʻrgatar edilar: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu diyor ahli. Biz ham, inshaalloh, sizlarga qoʻshiluvchimiz. Sizlar biz uchun oldinda ketuvchisiz, biz esa sizlarga ergashuvchimiz. Bas, Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида шундай дейишни ўргатар эдилар: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу диёр аҳли. Биз ҳам, иншааллоҳ, сизларга қўшилувчимиз. Сизлар биз учун олдинда кетувчисиз, биз эса сизларга эргашувчимиз. Бас, Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ وَهُوَ ابْنُ شَقِيقٍ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَالًا فَقَالَ يَا بِلَالُ بِمَ سَبَقْتَنِي إِلَى الْجَنَّةِ إِنِّي دَخَلْتُ الْجَنَّةَ الْبَارِحَةَ فَسَمِعْتُ خَشْخَشَتَكَ أَمَامِي فَأَتَيْتُ عَلَى قَصْرٍ مِنْ ذَهَبٍ مُرَبَّعٍ فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِرَجُلٍ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ قُلْتُ فَأَنَا مُحَمَّدٌ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُو لِرَجُلٍ مِنْ الْعَرَبِ قُلْتُ أَنَا عَرَبِيٌّ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ قُلْتُ فَأَنَا قُرَشِيٌّ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لَعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ بِلَالٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَذَّنْتُ قَطُّ إِلَّا صَلَّيْتُ رَكْعَتَيْنِ وَمَا أَصَابَنِي حَدَثٌ قَطُّ إِلَّا تَوَضَّأْتُ عِنْدَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolni chaqirib: «Ey Bilol, sen jannatga mendan oldin nima bilan oʻtib ketding? Men kecha jannatga kirdim va oldimda sening qadam tovushingni eshitdim. Soʻng oltindan boʻlgan toʻrtburchak bir qasrga yetib keldim. ‹Bu qasr kimniki?› dedim. ‹Muhammadning ummatidan boʻlgan bir kishiniki›, deyishdi. ‹Men Muhammadman, bu qasr kimniki?› dedim. ‹Arablardan boʻlgan bir kishiniki›, deyishdi. ‹Men arabman, bu qasr kimniki?› dedim. ‹Qurayshdan boʻlgan bir kishiniki›, deyishdi. ‹Men qurayshlikman, bu qasr kimniki?› dedim. ‹Umar ibn al-Xattobniki›, deyishdi», dedilar. Shunda Bilol: «Ey Allohning Rasuli, men hech qachon azon aytmadimki, ortidan ikki rakat namoz oʻqimagan boʻlsam va menga hech qachon hadas yetmadiki, oʻsha zahoti tahorat olmagan boʻlsam», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ana shu bilan (oʻtib ketding)», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолни чақириб: «Эй Билол, сен жаннатга мендан олдин нима билан ўтиб кетдинг? Мен кеча жаннатга кирдим ва олдимда сенинг қадам товушингни эшитдим. Сўнг олтиндан бўлган тўртбурчак бир қасрга етиб келдим. ‹Бу қаср кимники?› дедим. ‹Муҳаммаднинг умматидан бўлган бир кишиники›, дейишди. ‹Мен Муҳаммадман, бу қаср кимники?› дедим. ‹Араблардан бўлган бир кишиники›, дейишди. ‹Мен арабман, бу қаср кимники?› дедим. ‹Қурайшдан бўлган бир кишиники›, дейишди. ‹Мен қурайшликман, бу қаср кимники?› дедим. ‹Умар ибн ал-Хаттобники›, дейишди», дедилар. Шунда Билол: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳеч қачон азон айтмадимки, ортидан икки ракат намоз ўқимаган бўлсам ва менга ҳеч қачон ҳадас етмадики, ўша заҳоти таҳорат олмаган бўлсам», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шу билан (ўтиб кетдинг)», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلًا يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الْأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kishining: «Allohumma, inni asʼaluka bi-annaka Antallohul-Ahadus-Samad, allazi lam yalid va lam yulad, va lam yakun lahu kufuvan ahad (Ey Alloh, men Sendan soʻrayman, chunki Sen Allohsan, Yagonasan, Beniyozsan, tugʻmagan va tugʻilmagan, hech kim Unga teng emas)», deyayotganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Allohdan Uning ismi aʼzami bilan soʻradi — u bilan soʻralganda beradi va u bilan duo qilinganda ijobat qiladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, инни асъалука би-аннака Анталлоҳул-Аҳадус-Самад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад (Эй Аллоҳ, мен Сендан сўрайман, чунки Сен Аллоҳсан, Ягонасан, Бениёзсан, туғмаган ва туғилмаган, ҳеч ким Унга тенг эмас)», деяётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Аллоҳдан Унинг исми аъзами билан сўради — у билан сўралганда беради ва у билан дуо қилинганда ижобат қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ حَدَّثَنِي ثَوَابُ بْنُ عُتْبَةَ الْمَهْرِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْفِطْرِ لَمْ يَخْرُجْ حَتَّى يَأْكُلَ وَإِذَا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ لَمْ يَأْكُلْ حَتَّى يَذْبَحَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fitr kuni boʻlganda, (biror narsa) yemaguncha (namozga) chiqmas edilar; Nahr kuni boʻlganda esa, (qurbonlikni) soʻymaguncha yemas edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни бўлганда, (бирор нарса) емагунча (намозга) чиқмас эдилар; Наҳр куни бўлганда эса, (қурбонликни) сўймагунча емас эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوَلَةَ عَنْ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِيَكْفِ أَحَدَكُمْ مِنْ الدُّنْيَا خَادِمٌ وَمَرْكَبٌ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga dunyodan bir xizmatkor va bir ulov kifoya qiladi», dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга дунёдан бир хизматкор ва бир улов кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ وَمُؤَمَّلٌ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ أَعْرَابِيًّا قَالَ فِي الْمَسْجِدِ مَنْ دَعَا لِلْجَمَلِ الْأَحْمَرِ بَعْدَ الْفَجْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا وَجَدْتَهُ لَا وَجَدْتَهُ لَا وَجَدْتَهُ إِنَّمَا بُنِيَتْ هَذِهِ الْبُيُوتُ قَالَ مُؤَمَّلٌ هَذِهِ الْمَسَاجِدُ لِمَا بُنِيَتْ لَهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy masjidda bomdoddan keyin: «Qizil tuyani kim izlayapti?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni topmagin! Uni topmagin! Uni topmagin! Bu uylar» — Muʼammal: «bu masjidlar», dedi — «faqat nima uchun qurilgan boʻlsa, oʻsha narsa uchun qurilgan», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий масжидда бомдоддан кейин: «Қизил туяни ким излаяпти?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни топмагин! Уни топмагин! Уни топмагин! Бу уйлар» — Муъаммал: «бу масжидлар», деди — «фақат нима учун қурилган бўлса, ўша нарса учун қурилган», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي مَلِيحِ بْنِ أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ مُتَعَمِّدًا أَحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim asr namozini qasddan tark etsa, Alloh uning amalini behuda ketkazadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким аср намозини қасддан тарк этса, Аллоҳ унинг амалини беҳуда кетказади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلِهِ صَدَقَةٌ قَالَ ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلَيْهِ صَدَقَةٌ قُلْتُ سَمِعْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلِهِ صَدَقَةٌ ثُمَّ سَمِعْتُكَ تَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلَيْهِ صَدَقَةٌ قَالَ لَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ صَدَقَةٌ قَبْلَ أَنْ يَحِلَّ الدَّيْنُ فَإِذَا حَلَّ الدَّيْنُ فَأَنْظَرَهُ فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلَيْهِ صَدَقَةٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Kim qiynalgan (qarzdor)ga muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshancha sadaqa (savobi) boʻladi», deyayotganlarini eshitdim. Soʻng u zotning: «Kim qiynalgan (qarzdor)ga muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshanchadan ikki barobar sadaqa (savobi) boʻladi», deyayotganlarini eshitdim. Men: «Ey Allohning Rasuli, Sizning: ‹Kim qiynalganga muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshancha sadaqa boʻladi›, deganingizni eshitdim, soʻng: ‹Kim qiynalganga muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshanchadan ikki barobar sadaqa boʻladi›, deganingizni eshitdim», dedim. U zot: «Qarz muddati kelmasidan burun (muhlat bersa,) unga har bir kun uchun (oʻshancha) sadaqa boʻladi. Qarz muddati kelib boʻlgach, unga muhlat bersa, unga har bir kun uchun oʻshanchadan ikki barobar sadaqa boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ким қийналган (қарздор)га муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанча садақа (савоби) бўлади», деяётганларини эшитдим. Сўнг у зотнинг: «Ким қийналган (қарздор)га муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанчадан икки баробар садақа (савоби) бўлади», деяётганларини эшитдим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сизнинг: ‹Ким қийналганга муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанча садақа бўлади›, деганингизни эшитдим, сўнг: ‹Ким қийналганга муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанчадан икки баробар садақа бўлади›, деганингизни эшитдим», дедим. У зот: «Қарз муддати келмасидан бурун (муҳлат берса,) унга ҳар бир кун учун (ўшанча) садақа бўлади. Қарз муддати келиб бўлгач, унга муҳлат берса, унга ҳар бир кун учун ўшанчадан икки баробар садақа бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ وَأَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ يَعْنِي الضُّبَعِيَّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ عَادَ أَخًا لَهُ فَرَأَى جَبِينَهُ يَعْرَقُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَوْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir birodarini yoʻqlab bordi va uning peshonasi terlayotganini koʻrdi-da: «Allohu akbar! Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Moʻmin peshona teri bilan vafot etadi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир биродарини йўқлаб борди ва унинг пешонаси терлаётганини кўрди-да: «Аллоҳу акбар! Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Мўмин пешона тери билан вафот этади›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ وَإِسْمَاعِيلَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي مَلِيحٍ قَالَكُنَّا مَعَ بُرَيْدَةَ فِي غَزْوَةٍ فِي يَوْمٍ ذِي غَيْمٍ قَالَ بَكِّرُوا بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ حَبِطَ عَمَلُهُ

Abul-Malih (Buraydadan) rivoyat qiladi: Biz Burayda bilan bulutli kunda bir gʻazotda edik. U: «Namozni erta oʻqinglar; chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim asr namozini tark etsa, uning amali behuda ketadi›, dedilar», dedi.Абул-Малиҳ (Бурайдадан) ривоят қилади: Биз Бурайда билан булутли кунда бир ғазотда эдик. У: «Намозни эрта ўқинглар; чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким аср намозини тарк этса, унинг амали беҳуда кетади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعَلَّمُوا سُورَةَ الْبَقَرَةِ فَإِنَّ أَخْذَهَا بَرَكَةٌ وَتَرْكَهَا حَسْرَةٌ وَلَا تَسْتَطِيعُهَا الْبَطَلَةُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baqara surasini oʻrganinglar, chunki uni olish (oʻqib amal qilish) baraka, uni tark etish hasratdir; sehrgarlarning esa unga kuchlari yetmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бақара сурасини ўрганинглар, чунки уни олиш (ўқиб амал қилиш) барака, уни тарк этиш ҳасратдир; сеҳргарларнинг эса унга кучлари етмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعَلَّمُوا الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ فَإِنَّهُمَا الزَّهْرَاوَانِ يَجِيئَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا غَيَايَتَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا فِرْقَانِ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ يُحَاجَّانِ وَقَالَ وَكِيعٌ مَرَّةً يُجَادِلَانِ عَنْ صَاحِبِهِمَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baqara va Oli Imronni oʻrganinglar, chunki ular ikki nurlidir. Ular Qiyomat kunida goʻyo ikki bulutdek, yoki goʻyo ikki soyabondek, yoki saf tortgan qushlarning ikki guruhidek kelib, oʻz sohibi uchun hujjat keltiradilar», dedilar. Vakiʼ bir marta: «oʻz sohibi uchun bahs qiladilar», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бақара ва Оли Имронни ўрганинглар, чунки улар икки нурлидир. Улар Қиёмат кунида гўё икки булутдек, ёки гўё икки соябондек, ёки саф тортган қушларнинг икки гуруҳидек келиб, ўз соҳиби учун ҳужжат келтирадилар», дедилар. Вакиъ бир марта: «ўз соҳиби учун баҳс қиладилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سِنَانٍ وَهُوَ أَبُو سِنَانٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ مَنْ دَعَا لِلْجَمَلِ الْأَحْمَرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا وَجَدْتَ إِنَّمَا بُنِيَتْ الْمَسَاجِدُ لِمَا بُنِيَتْ لَهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namoz oʻqidilar. Shunda bir kishi turib: «Qizil tuyani kim izlayapti?» dedi. Nabiy ﷺ: «Topmagin! Masjidlar faqat nima uchun qurilgan boʻlsa, oʻsha narsa uchun qurilgan», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намоз ўқидилар. Шунда бир киши туриб: «Қизил туяни ким излаяпти?» деди. Набий ﷺ: «Топмагин! Масжидлар фақат нима учун қурилган бўлса, ўша нарса учун қурилган», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبُو جَنَابٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَلَا تَقُولُوا هُجْرًا

Sulaymon ibn Burayda otasidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar va yomon soʻz aytmanglar», dedilar.Сулаймон ибн Бурайда отасидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар ва ёмон сўз айтманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْكُمْ هَدْيًا قَاصِدًا فَإِنَّهُ مَنْ يُشَادَّ هَذَا الدِّينَ يَغْلِبْهُ

Burayda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Meʼyorli yoʻlni lozim tutinglar! Chunki kim bu dinni (haddan oshib) qattiq tutsa, u uni yengib qoʻyadi», dedilar.Бурайда ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Меъёрли йўлни лозим тутинглар! Чунки ким бу динни (ҳаддан ошиб) қаттиқ тутса, у уни енгиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَاءَتْ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ فَقَالَ آجَرَكِ اللَّهُ وَرَدَّ عَلَيْكِ الْمِيرَاثَ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Men onamga bir choriyani sadaqa qilgan edim, u vafot etdi», dedi. Shunda u zot: «Alloh senga ajr berdi va merosingni oʻzingga qaytardi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен онамга бир чорияни садақа қилган эдим, у вафот этди», деди. Шунда у зот: «Аллоҳ сенга ажр берди ва меросингни ўзингга қайтарди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي الْمُهَاجِرِ عَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ كُنَّا مَعَهُ فِي غَزَاةٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بَكِّرُوا بِالصَّلَاةِ فِي الْيَوْمِ الْغَيْمِ فَإِنَّهُ مَنْ فَاتَهُ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz u bilan birga bir gʻazotda edik. U dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Bulutli kunda namozni erta oʻqinglar, chunki kimning asr namozi qazo boʻlsa, uning amali behuda ketadi», deyayotganlarini eshitdim.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз у билан бирга бир ғазотда эдик. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Булутли кунда намозни эрта ўқинглар, чунки кимнинг аср намози қазо бўлса, унинг амали беҳуда кетади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِيرِ فَكَأَنَّمَا غَمَسَ يَدَهُ فِي لَحْمِ خِنْزِيرٍ وَدَمِهِ

Burayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kimki nardashir (zar) oʻyini bilan oʻynasa, goʻyo qoʻlini choʻchqaning goʻshti va qoniga botirgan boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кимки нардашир (зар) ўйини билан ўйнаса, гўё қўлини чўчқанинг гўшти ва қонига ботирган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كُنْتُ وَلِيَّهُ فَعَلِيٌّ وَلِيُّهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men kimning valiysi boʻlsam, Ali ham uning valiysidir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен кимнинг валийси бўлсам, Али ҳам унинг валийсидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ وَهُوَ ابْنُ شَقِيقٍ أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَّ عَنْ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uchun aqiqa qildilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) учун ақиқа қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ هُوَ ابْنُ وَاقِدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَحْسَابَ أَهْلِ الدُّنْيَا هَذَا الْمَالُ

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo ahlining sharaflari (hasablari) — mana shu moldir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё аҳлининг шарафлари (ҳасаблари) — мана шу молдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَمَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي رَجُلٌ رَقِيقٌ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ فَأَمَّ أَبُو بَكْرٍ النَّاسَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيٌّ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasal boʻlib qoldilar va: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Shunda Oisha: «Ey Allohning Rasuli, otam yumshoq koʻngil kishi», dedi. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin. Albatta, sizlar Yusufning (atrofidagi) ayollarisiz», dedilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ hayot boʻlgan holda, Abu Bakr odamlarga imom boʻldi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлиб қолдилар ва: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Шунда Оиша: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам юмшоқ кўнгил киши», деди. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин. Албатта, сизлар Юсуфнинг (атрофидаги) аёлларисиз», дедилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳаёт бўлган ҳолда, Абу Бакр одамларга имом бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا ضِرَارٌ أَبُو سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ وَهَذِهِ الْأُمَّةُ مِنْ ذَلِكَ ثَمَانُونَ صَفًّا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir, bu ummat esa oʻshandan sakson safdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир, бу уммат эса ўшандан саксон сафдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَى مُوسَى لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ قَائِمًا يُصَلِّي فِي قَبْرِهِ قَالَ يَحْيَى قَائِمٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ

Nabiy ﷺ sahobalaridan biri rivoyat qiladiki, u zot Isro kechasida Musoning yonidan oʻtdilar — u qabrida tik turib namoz oʻqiyotgan edi. Yahyo: «Inshaalloh, tik turgan (edi)», dedi.Набий ﷺ саҳобаларидан бири ривоят қиладики, у зот Исро кечасида Мусонинг ёнидан ўтдилар — у қабрида тик туриб намоз ўқиётган эди. Яҳё: «Иншааллоҳ, тик турган (эди)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيٍّ قَالَأَخْبَرَنِي رَجُلَانِ أَنَّهُمَا أَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَسْأَلَانِهِ الصَّدَقَةَ قَالَ فَرَفَعَ فِيهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَصَرَ وَخَفَضَهُ فَرَآهُمَا رَجُلَيْنِ جَلْدَيْنِ فَقَالَ إِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا مِنْهَا وَلَا حَظَّ فِيهَا لِغَنِيٍّ وَلَا لِقَوِيٍّ مُكْتَسِبٍ

Ubaydulloh ibn Adiy shunday dedi: Menga ikki kishi xabar berdiki, ular Vidolashuv hajida Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, sadaqadan soʻradilar. Rasululloh ﷺ ularga koʻzlarini koʻtarib, soʻng pasaytirdilar va ularni baquvvat ikki kishi koʻrdilar-da: «Agar xohlasangiz, sizlarga undan beraman, (lekin) unda na boyga va na ishlab topishga qodir kuchli kishiga nasiba bordir», dedilar.Убайдуллоҳ ибн Адий шундай деди: Менга икки киши хабар бердики, улар Видолашув ҳажида Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, садақадан сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга кўзларини кўтариб, сўнг пасайтирдилар ва уларни бақувват икки киши кўрдилар-да: «Агар хоҳласангиз, сизларга ундан бераман, (лекин) унда на бойга ва на ишлаб топишга қодир кучли кишига насиба бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَسَارٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْكَانُوا يَسِيرُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسِيرٍ فَنَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَانْطَلَقَ بَعْضُهُمْ إِلَى نَبْلٍ مَعَهُ فَأَخَذَهَا فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ الرَّجُلُ فَزِعَ فَضَحِكَ الْقَوْمُ فَقَالَ مَا يُضْحِكُكُمْ فَقَالُوا لَا إِلَّا أَنَّا أَخَذْنَا نَبْلَ هَذَا فَفَزِعَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا

Abdurrahmon ibn Abu Layloning (rahimahulloh) aytishicha, Rasululloh ﷺ ning sahobalari bizga rivoyat qilib aytdilarki, ular Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarda ketayotgan edilar. Ulardan bir kishi uxlab qoldi, baʼzilari uning yonidagi oʻqlariga borib, ularni olishdi. U kishi uygʻonganida qoʻrqib ketdi, shunda odamlar kulishdi. U: «Sizlarni nima kuldiryapti?» dedi. Ular: «Hech (narsa), faqat biz bunga tegishli oʻqlarni oldik, u esa qoʻrqib ketdi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishiga boshqa bir musulmonni qoʻrqitish halol emas», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг (раҳимаҳуллоҳ) айтишича, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари бизга ривоят қилиб айтдиларки, улар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарда кетаётган эдилар. Улардан бир киши ухлаб қолди, баъзилари унинг ёнидаги ўқларига бориб, уларни олишди. У киши уйғонганида қўрқиб кетди, шунда одамлар кулишди. У: «Сизларни нима кулдиряпти?» деди. Улар: «Ҳеч (нарса), фақат биз бунга тегишли ўқларни олдик, у эса қўрқиб кетди», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишига бошқа бир мусулмонни қўрқитиш ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ عُثْمَانَ يَعْنِي ابْنَ حَكِيمٍ أَخْبَرَنِي تَمِيمُ بْنُ يَزِيدَ مَوْلَى بَنِي زَمْعَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ ثِنْتَانِ مَنْ وَقَاهُ اللَّهُ شَرَّهُمَا دَخَلَ الْجَنَّةَ قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَا تُخْبِرْنَا مَا هُمَا ثُمَّ قَالَ اثْنَانِ مَنْ وَقَاهُ اللَّهُ شَرَّهُمَا دَخَلَ الْجَنَّةَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ الثَّالِثَةُ أَجْلَسَهُ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا تَرَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ يُبَشِّرُنَا فَتَمْنَعُهُ فَقَالَ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ فَقَالَ ثِنْتَانِ مَنْ وَقَاهُ اللَّهُ شَرَّهُمَا دَخَلَ الْجَنَّةَ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ

Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qiladi: Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga xutba qildilar, soʻng: «Ey odamlar, ikki narsa borki, Alloh kimni ularning yomonligidan saqlasa, jannatga kiradi», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, ular nima ekanini bizga aytmaysizmi?» dedi. U zot yana: «Ikki narsa borki, Alloh kimni ularning yomonligidan saqlasa, jannatga kiradi», dedilar. Uchinchi marta boʻlganida, Rasululloh ﷺ ning sahobalari uni oʻtqazib qoʻyishdi va: «Rasululloh ﷺ bizga xushxabar bermoqchi boʻlyaptilar-u, sen u zotni toʻsyapsanmi?» deyishdi. U zot: «Men odamlar (shunga) suyanib qolishlaridan qoʻrqaman», dedilar. Soʻng: «Ikki narsa borki, Alloh kimni ularning yomonligidan saqlasa, jannatga kiradi: ikki jagʻi orasidagi (til) va ikki oyogʻi orasidagi (narsa)», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилдилар, сўнг: «Эй одамлар, икки нарса борки, Аллоҳ кимни уларнинг ёмонлигидан сақласа, жаннатга киради», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар нима эканини бизга айтмайсизми?» деди. У зот яна: «Икки нарса борки, Аллоҳ кимни уларнинг ёмонлигидан сақласа, жаннатга киради», дедилар. Учинчи марта бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари уни ўтқазиб қўйишди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хушхабар бермоқчи бўляптилар-у, сен у зотни тўсяпсанми?» дейишди. У зот: «Мен одамлар (шунга) суяниб қолишларидан қўрқаман», дедилар. Сўнг: «Икки нарса борки, Аллоҳ кимни уларнинг ёмонлигидан сақласа, жаннатга киради: икки жағи орасидаги (тил) ва икки оёғи орасидаги (нарса)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْقَاتِلِ وَالْآمِرِ قَالَ قُسِّمَتْ النَّارُ سَبْعِينَ جُزْءًا فَلِلْآمِرِ تِسْعٌ وَسِتُّونَ وَلِلْقَاتِلِ جُزْءٌ وَحَسْبُهُ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺdan (qatlga) buyurgan va oʻldirgan kishi haqida soʻraldi edi, u zot: «Doʻzax yetmish boʻlakka boʻlingan: buyurgan kishiga oltmish toʻqqiztasi, oʻldirgan kishiga esa bir boʻlak — bu unga yetadi», dedilar.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺдан (қатлга) буюрган ва ўлдирган киши ҳақида сўралди эди, у зот: «Дўзах етмиш бўлакка бўлинган: буюрган кишига олтмиш тўққизтаси, ўлдирган кишига эса бир бўлак — бу унга етади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ حَدَّثَنِي جَارٌ لِخَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ لِخَدِيجَةَ أَيْ خَدِيجَةُ وَاللَّهِ لَا أَعْبُدُ اللَّاتَ أَبَدًا وَاللَّهِ لَا أَعْبُدُ الْعُزَّى أَبَدًا قَالَ فَتَقُولُ خَدِيجَةُ حِلَّ الْعُزَّى قَالَ كَانَتْ صَنَمَهُمْ الَّتِي يَعْبُدُونَ ثُمَّ يَضْطَجِعُونَ

Xadija bint Xuvaylidning qoʻshnisi rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺ ning Xadijaga: «Ey Xadija, Allohga qasamki, men hech qachon Lotga ibodat qilmayman. Allohga qasamki, men hech qachon Uzzoga ibodat qilmayman», deyayotganlarini eshitdi. Shunda Xadija: «Uzzoni qoʻying», der edi. (Rovi) dedi: U — ularning ibodat qiladigan, soʻng (yoniga) yotadigan sanami edi.Хадижа бинт Хувайлиднинг қўшниси ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг Хадижага: «Эй Хадижа, Аллоҳга қасамки, мен ҳеч қачон Лотга ибодат қилмайман. Аллоҳга қасамки, мен ҳеч қачон Уззога ибодат қилмайман», деяётганларини эшитди. Шунда Хадижа: «Уззони қўйинг», дер эди. (Рови) деди: У — уларнинг ибодат қиладиган, сўнг (ёнига) ётадиган санами эди.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَيَقُولُ مَنْ تَابَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ بِيَوْمٍ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ قَالَ فَحَدَّثَهُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آخَرَ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ تَابَ إِلَى اللَّهِ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ بِنِصْفِ يَوْمٍ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ قَالَ فَحَدَّثَنِيهَا رَجُلٌ آخَرُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ تَابَ إِلَى اللَّهِ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ بِضَحْوَةٍ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ قَالَ فَحَدَّثَهُ رَجُلًا آخَرَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْهُ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ يُغَرْغِرَ نَفَسُهُ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ

Nabiy ﷺ sahobalaridan biri: «Kim oʻlimidan bir kun oldin Alloh azza va jallaga tavba qilsa, Alloh undan (tavbasini) qabul qiladi», der edi. Soʻng u buni Nabiy ﷺ sahobalaridan boshqa bir kishiga aytdi. U: «Sen buni u zotdan eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. U: «Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim oʻlimidan yarim kun oldin Allohga tavba qilsa, Alloh undan qabul qiladi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. Soʻng buni menga Nabiy ﷺ sahobalaridan boshqa bir kishi rivoyat qildi. U: «Sen buni eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. U: «Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim oʻlimidan bir zuho (chosht) oldin Allohga tavba qilsa, Alloh undan qabul qiladi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. Soʻng u buni Rasululloh ﷺ sahobalaridan boshqa bir kishiga aytdi. U: «Sen buni u zotdan eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. U: «Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim joni horgʻillamasidan burun tavba qilsa, Alloh undan qabul qiladi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Набий ﷺ саҳобаларидан бири: «Ким ўлимидан бир кун олдин Аллоҳ азза ва жаллага тавба қилса, Аллоҳ ундан (тавбасини) қабул қилади», дер эди. Сўнг у буни Набий ﷺ саҳобаларидан бошқа бир кишига айтди. У: «Сен буни у зотдан эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. У: «Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким ўлимидан ярим кун олдин Аллоҳга тавба қилса, Аллоҳ ундан қабул қилади›, деяётганларини эшитганман», деди. Сўнг буни менга Набий ﷺ саҳобаларидан бошқа бир киши ривоят қилди. У: «Сен буни эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. У: «Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким ўлимидан бир зуҳо (чошт) олдин Аллоҳга тавба қилса, Аллоҳ ундан қабул қилади›, деяётганларини эшитганман», деди. Сўнг у буни Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бошқа бир кишига айтди. У: «Сен буни у зотдан эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. У: «Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким жони ҳорғилламасидан бурун тавба қилса, Аллоҳ ундан қабул қилади›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَأَصْبَحَ النَّاسُ صِيَامًا لِتَمَامِ ثَلَاثِينَ قَالَ فَجَاءَ أَعْرَابِيَّانِ فَشَهِدَا أَنَّهُمَا أَهَلَّا الْهِلَالَ بِالْأَمْسِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ فَأَفْطَرُوا

Rasululloh ﷺ sahobalaridan baʼzilari rivoyat qiladi: Odamlar oʻttiz kunni toʻldirish uchun roʻzador holda tongni qarshi oldilar. Shunda ikki aʼrobiy kelib, kecha hilolni koʻrganliklariga guvohlik berishdi. Rasululloh ﷺ odamlarga buyurdilar, ular roʻzalarini ochdilar.Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан баъзилари ривоят қилади: Одамлар ўттиз кунни тўлдириш учун рўзадор ҳолда тонгни қарши олдилар. Шунда икки аъробий келиб, кеча ҳилолни кўрганликларига гувоҳлик беришди. Расулуллоҳ ﷺ одамларга буюрдилар, улар рўзаларини очдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنِ الْأَعْرَابِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ صَوْمُ شَهْرِ الصَّبْرِ وَثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ يُذْهِبْنَ وَحَرَ الصَّدْرِ

Aʼrobiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Sabr oyining roʻzasi va har oydan uch kun (roʻzasi) koʻkrakdagi gina-kuduratni ketkazadi», deyayotganlarini eshitdim.Аъробий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Сабр ойининг рўзаси ва ҳар ойдан уч кун (рўзаси) кўкракдаги гина-кудуратни кетказади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَإِنَّمَا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْوِصَالِ فِي الصِّيَامِ وَالْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ إِبْقَاءً عَلَى أَصْحَابِهِ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا

Muhammad ﷺ sahobalaridan biri aytdi: Nabiy ﷺ visol (uzluksiz roʻza) tutishdan va roʻzadorga hijoma qildirishdan faqat sahobalariga rahmlari kelgani uchun qaytardilar, ularni harom qilmadilar.Муҳаммад ﷺ саҳобаларидан бири айтди: Набий ﷺ висол (узлуксиз рўза) тутишдан ва рўзадорга ҳижома қилдиришдан фақат саҳобаларига раҳмлари келгани учун қайтардилар, уларни ҳаром қилмадилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ شَبِيبٍ أَبِي رَوْحٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْفَجْرَ فَقَرَأَ فِيهِمَا بِالرُّومِ فَالْتُبِسَ عَلَيْهِ فِي الْقِرَاءَةِ فَلَمَّا صَلَّى قَالَ مَا بَالُ رِجَالٍ يَحْضُرُونَ مَعَنَا الصَّلَاةَ بِغَيْرِ طُهُورٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ يَلْبِسُونَ عَلَيْنَا صَلَاتَنَا مَنْ شَهِدَ مَعَنَا الصَّلَاةَ فَلْيُحْسِنْ الطُّهُورَ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqidilar va unda Rum surasini oʻqidilar, shunda qiroatlari chalkashib ketdi. Namozni oʻqib boʻlgach: «Baʼzi kishilarga nima boʻldiki, biz bilan birga namozda tahoratsiz hozir boʻladilar? Ana oʻshalar bizga namozimizni chalkashtiradilar. Kim biz bilan birga namozda hozir boʻlsa, tahoratni chiroyli qilsin», dedilar.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқидилар ва унда Рум сурасини ўқидилар, шунда қироатлари чалкашиб кетди. Намозни ўқиб бўлгач: «Баъзи кишиларга нима бўлдики, биз билан бирга намозда таҳоратсиз ҳозир бўладилар? Ана ўшалар бизга намозимизни чалкаштирадилар. Ким биз билан бирга намозда ҳозир бўлса, таҳоратни чиройли қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ جُرَيَّ بْنَ كُلَيْبٍ النَّهْدِيَّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ قَالَعَدَّهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَدِي أَوْ فِي يَدِهِ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلَؤُهُ وَالتَّكْبِيرُ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ وَالطُّهُورُ نِصْفُ الْإِيمَانِ

Banu Sulaymdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularni mening qoʻlimda yoki oʻz qoʻllarida sanab koʻrsatdilar: «Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdulillah› uni toʻldiradi, takbir osmon bilan yer orasini toʻldiradi, roʻza sabrning yarmidir, tahorat esa iymonning yarmidir».Бану Сулаймдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларни менинг қўлимда ёки ўз қўлларида санаб кўрсатдилар: «Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллаҳ› уни тўлдиради, такбир осмон билан ер орасини тўлдиради, рўза сабрнинг ярмидир, таҳорат эса иймоннинг ярмидир».

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَأَبِي الدَّهْمَاءِ قَالَاأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَقُلْنَا هَلْ سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنَّكَ لَنْ تَدَعَ شَيْئًا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا بَدَّلَكَ اللَّهُ بِهِ مَا هُوَ خَيْرٌ لَكَ مِنْهُ

Abu Qatoda va Abud-Dahmo aytdilar: Biz sahro ahlidan boʻlgan bir kishining oldiga bordik va: «Rasululloh ﷺdan biror narsa eshitganmisan?» dedik. U: «Ha, men u zotning: ‹Sen Alloh azza va jalla uchun biror narsani tark etsang, albatta Alloh senga uning oʻrniga u narsadan koʻra oʻzing uchun yaxshiroq boʻlganini beradi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Абу Қатода ва Абуд-Даҳмо айтдилар: Биз саҳро аҳлидан бўлган бир кишининг олдига бордик ва: «Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса эшитганмисан?» дедик. У: «Ҳа, мен у зотнинг: ‹Сен Аллоҳ азза ва жалла учун бирор нарсани тарк этсанг, албатта Аллоҳ сенга унинг ўрнига у нарсадан кўра ўзинг учун яхшироқ бўлганини беради›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنْ الْقُرْآنِ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼondan surani oʻrgatganday oʻrgatar edilar.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан сурани ўргатгандай ўргатар эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ شَيْخٍ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ الْغُسْلُ وَالطِّيبُ وَالسِّوَاكُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ

Ansorlardan bir shayx rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Har bir musulmonga juma kuni gʻusl qilish, xushbuy surtish va misvok (qilish) haqdir», dedilar.Ансорлардан бир шайх ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир мусулмонга жума куни ғусл қилиш, хушбуй суртиш ва мисвок (қилиш) ҳақдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا قُرَّةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ قَالَكُنَّا بِهَذَا الْمِرْبَدِ بِالْبَصْرَةِ قَالَ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ مَعَهُ قِطْعَةُ أَدِيمٍ أَوْ قِطْعَةُ جِرَابٍ فَقَالَ هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو الْعَلَاءِ فَأَخَذْتُهُ فَقَرَأْتُهُ عَلَى الْقَوْمِ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا كِتَابٌ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبَنِي زُهَيْرِ بْنِ أُقَيْشٍ إِنَّكُمْ إِنْ أَقَمْتُمْ الصَّلَاةَ وَأَدَّيْتُمْ الزَّكَاةَ وَأَعْطَيْتُمْ مِنْ الْمَغَانِمِ الْخُمُسَ وَسَهْمَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالصَّفِيَّ فَأَنْتُمْ آمِنُونَ بِأَمَانِ اللَّهِ وَأَمَانِ رَسُولِهِ قَالَ قُلْنَا مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ صَوْمُ شَهْرِ الصَّبْرِ وَثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ يُذْهِبْنَ وَحَرَ الصَّدْرِ

Yazid ibn Abdulloh ibn ash-Shixxir aytdi: Biz Basradagi mana shu Mirbadda edik. Shunda bir aʼrobiy keldi, uning yonida bir parcha teri yoki bir parcha xurjun (charmi) bor edi. U: «Bu — Nabiy ﷺ menga yozib bergan maktub», dedi. Abul-Alo dedi: Men uni olib, odamlarga oʻqib berdim. Unda shunday (yozilgan) edi: «Bismillahir-Rohmanir-Rohim. Bu — Allohning Rasuli Muhammad ﷺdan Banu Zuhayr ibn Uqayshga maktub. Agar sizlar namozni toʻkis ado etsangiz, zakotni bersangiz, gʻanimatlardan xumsni, Nabiy ﷺ ning ulushini va safiyni bersangiz, sizlar Allohning omonligi va Uning Rasulining omonligida omondasizlar». (Rovi) dedi: Biz: «Rasululloh ﷺdan nima eshitgansan?» dedik. U: «Men u zotning: ‹Sabr oyining roʻzasi va har oydan uch kun (roʻzasi) koʻkrakdagi gina-kuduratni ketkazadi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххир айтди: Биз Басрадаги мана шу Мирбадда эдик. Шунда бир аъробий келди, унинг ёнида бир парча тери ёки бир парча хуржун (чарми) бор эди. У: «Бу — Набий ﷺ менга ёзиб берган мактуб», деди. Абул-Ало деди: Мен уни олиб, одамларга ўқиб бердим. Унда шундай (ёзилган) эди: «Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳим. Бу — Аллоҳнинг Расули Муҳаммад ﷺдан Бану Зуҳайр ибн Уқайшга мактуб. Агар сизлар намозни тўкис адо этсангиз, закотни берсангиз, ғаниматлардан хумсни, Набий ﷺ нинг улушини ва сафийни берсангиз, сизлар Аллоҳнинг омонлиги ва Унинг Расулининг омонлигида омондасизлар». (Рови) деди: Биз: «Расулуллоҳ ﷺдан нима эшитгансан?» дедик. У: «Мен у зотнинг: ‹Сабр ойининг рўзаси ва ҳар ойдан уч кун (рўзаси) кўкракдаги гина-кудуратни кетказади›, деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ الرَّسُولِ الَّذِي سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْهِجْرَةِ فَقَالَ لَا تَنْقَطِعُ مَا جُوهِدَ الْعَدُوُّ

Nabiy ﷺdan hijrat haqida soʻragan elchidan rivoyat qilinadi: U zot: «U dushmanga qarshi jihod qilinar ekan, uzilmaydi», dedilar.Набий ﷺдан ҳижрат ҳақида сўраган элчидан ривоят қилинади: У зот: «У душманга қарши жиҳод қилинар экан, узилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ اللَّيْثِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنَّهُأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْلَمَ عَلَى أَنْ يُصَلِّيَ صَلَاتَيْنِ فَقَبِلَ مِنْهُ

(Nasr ibn Osimning qavmidan) bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib, ikki namoz oʻqish sharti bilan Islomni qabul qildi, u zot esa undan (shuni) qabul qildilar.(Наср ибн Осимнинг қавмидан) бир кишидан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб, икки намоз ўқиш шарти билан Исломни қабул қилди, у зот эса ундан (шуни) қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنِ ابْنِ الشِّخِّيرِ عَنِ الْأَعْرَابِيِّأَنَّ نَعْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ مَخْصُوفَةً

Aʼrobiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ning kavushlari yamalgan edi.Аъробий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нинг кавушлари ямалган эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ عَمِّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَجْمَعُوا بَيْنَ اسْمِي وَكُنْيَتِي

Abdurrahmon ibn Abu Amraning amakisidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ismim bilan kunyamni birga jamlamanglar», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Амранинг амакисидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг исмим билан кунямни бирга жамламанглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ثَوْرٌ الشَّامِيُّ عَنْ حَرِيزِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي خِرَاشٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلَاثٍ الْمَاءِ وَالْكَلَإِ وَالنَّارِ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlar uch narsada sherikdirlar: suvda, oʻt-oʻlanda va olovda», dedilar.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлар уч нарсада шерикдирлар: сувда, ўт-ўланда ва оловда», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَإِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ وَالْوِصَالِ فِي الصِّيَامِ إِبْقَاءً عَلَى أَصْحَابِهِ لَمْ يُحَرِّمْهُمَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ قَالَ إِنِّي لَسْتُ كَأَحَدِكُمْ إِنِّي أَظَلُّ يُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِي

Muhammad ﷺ sahobalaridan biri aytdi: Rasululloh ﷺ roʻzadorga hijoma qildirishdan va visol (uzluksiz roʻza) tutishdan faqat sahobalariga rahmlari kelgani uchun qaytardilar, ularni harom qilmadilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, Siz esa visol tutasiz-ku», deyishdi. U zot: «Men sizlarning biringizga oʻxshamayman. Men shundayki, Robbim meni taomlantiradi va sugʻoradi», dedilar.Муҳаммад ﷺ саҳобаларидан бири айтди: Расулуллоҳ ﷺ рўзадорга ҳижома қилдиришдан ва висол (узлуксиз рўза) тутишдан фақат саҳобаларига раҳмлари келгани учун қайтардилар, уларни ҳаром қилмадилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сиз эса висол тутасиз-ку», дейишди. У зот: «Мен сизларнинг бирингизга ўхшамайман. Мен шундайки, Роббим мени таомлантиради ва суғоради», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ ذَكْوَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِفُلَانٍ نَخْلَةً فِي حَائِطِي فَمُرْهُ فَلْيَبِعْنِيهَا أَوْ لِيَهَبْهَا لِي قَالَ فَأَبَى الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ افْعَلْ وَلَكَ بِهَا نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ فَأَبَى فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا أَبْخَلُ النَّاسِ

Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzilari rivoyat qiladi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, falonchining mening bogʻimda bir xurmo daraxti bor. Unga buyuring, uni menga sotsin yoki menga hiba qilsin», dedi. U kishi esa bosh tortdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shuni qil, buning evaziga senga jannatda bir xurmo daraxti boʻladi», dedilar. U yana bosh tortdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bu — odamlarning eng baxilidir», dedilar.Набий ﷺ саҳобаларидан баъзилари ривоят қилади: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, фалончининг менинг боғимда бир хурмо дарахти бор. Унга буюринг, уни менга сотсин ёки менга ҳиба қилсин», деди. У киши эса бош тортди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шуни қил, бунинг эвазига сенга жаннатда бир хурмо дарахти бўлади», дедилар. У яна бош тортди. Шунда Набий ﷺ: «Бу — одамларнинг энг бахилидир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَمَّتِهِ عَنْ عَمِّهَا قَالَإِنِّي لَبِسُوقِ ذِي الْمَجَازِ عَلَيَّ بُرْدَةٌ لِي مَلْحَاءُ أَسْحَبُهَا قَالَ فَطَعَنَنِي رَجُلٌ بِمِخْصَرَةٍ فَقَالَ ارْفَعْ إِزَارَكَ فَإِنَّهُ أَبْقَى وَأَنْقَى فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا إِزَارُهُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ

Ashʼasning ammasining amakisi aytdi: Men Zul-Majoz bozorida edim, ustimda oq-qora yoʻlli bir chopon bor edi, uni sudrab yurar edim. Shunda bir kishi meni hassa bilan turtib: «Izoringni koʻtar, chunki bu (kiyim uchun) chidamliroq va tozaroqdir», dedi. Qarasam, u Rasululloh ﷺ ekanlar. Yana qarasam, u zotning izorlari boldirlarining oʻrtasigacha ekan.Ашъаснинг аммасининг амакиси айтди: Мен Зул-Мажоз бозорида эдим, устимда оқ-қора йўлли бир чопон бор эди, уни судраб юрар эдим. Шунда бир киши мени ҳасса билан туртиб: «Изорингни кўтар, чунки бу (кийим учун) чидамлироқ ва тозароқдир», деди. Қарасам, у Расулуллоҳ ﷺ эканлар. Яна қарасам, у зотнинг изорлари болдирларининг ўртасигача экан.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قُرْمٍ عَنِ الْأَشْعَثِ عَنْ عَمَّتِهِ رُهْمٍ عَنْ عَمِّهَا عُبَيْدَةَ بْنِ خَلَفٍ قَالَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ وَأَنَا شَابٌّ مُتَأَزِّرٌ بِبُرْدَةٍ لِي مَلْحَاءَ أَجُرُّهَا فَأَدْرَكَنِي رَجُلٌ فَغَمَزَنِي بِمِخْصَرَةٍ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ أَمَا لَوْ رَفَعْتَ ثَوْبَكَ كَانَ أَبْقَى وَأَنْقَى فَالْتَفَتُّ فَإِذَا هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا هِيَ بُرْدَةٌ مَلْحَاءُ قَالَ وَإِنْ كَانَتْ بُرْدَةً مَلْحَاءَ أَمَا لَكَ فِي أُسْوَتِي فَنَظَرْتُ إِلَى إِزَارِهِ فَإِذَا فَوْقَ الْكَعْبَيْنِ وَتَحْتَ الْعَضَلَةِ

Ubayda ibn Xalaf aytdi: Men Madinaga yosh yigit boʻlib keldim, ustimda oq-qora yoʻlli bir chopon bogʻlangan boʻlib, uni sudrab yurar edim. Shunda bir kishi menga yetib kelib, yonidagi hassa bilan turtdi, soʻng: «Agar kiyimingni koʻtarsang, (bu) chidamliroq va tozaroq boʻlar edi», dedi. Oʻgirilib qarasam, u Rasululloh ﷺ ekanlar. Men: «Ey Allohning Rasuli, bu shunchaki oq-qora yoʻlli bir chopon-ku», dedim. U zot: «Oq-qora yoʻlli chopon boʻlsa ham (shunday). Menda sen uchun oʻrnak yoʻqmi?» dedilar. Men u zotning izorlariga qaradim — u toʻpiqlardan yuqorida va boldir muskulidan pastda edi.Убайда ибн Халаф айтди: Мен Мадинага ёш йигит бўлиб келдим, устимда оқ-қора йўлли бир чопон боғланган бўлиб, уни судраб юрар эдим. Шунда бир киши менга етиб келиб, ёнидаги ҳасса билан туртди, сўнг: «Агар кийимингни кўтарсанг, (бу) чидамлироқ ва тозароқ бўлар эди», деди. Ўгирилиб қарасам, у Расулуллоҳ ﷺ эканлар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу шунчаки оқ-қора йўлли бир чопон-ку», дедим. У зот: «Оқ-қора йўлли чопон бўлса ҳам (шундай). Менда сен учун ўрнак йўқми?» дедилар. Мен у зотнинг изорларига қарадим — у тўпиқлардан юқорида ва болдир мускулидан пастда эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا بِلَالُ أَرِحْنَا بِالصَّلَاةِ

Aslam (qabilasi)dan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ey Bilol, namoz bilan bizni rohatlantir», dedilar.Аслам (қабиласи)дан бир кишидан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Эй Билол, намоз билан бизни роҳатлантир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَحَفِظْتُ لَكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ فِي الْمَسْجِدِ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi aytdi: Men sen uchun (yodda) saqlab qoldimki, Rasululloh ﷺ masjidda tahorat qildilar.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши айтди: Мен сен учун (ёдда) сақлаб қолдимки, Расулуллоҳ ﷺ масжидда таҳорат қилдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كُنَّا سِتَّ سِنِينَ عَلَيْنَا جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ فَقَامَ فَخَطَبَنَا فَقَالَأَتَيْنَا رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَقُلْنَا حَدِّثْنَا مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تُحَدِّثْنَا مَا سَمِعْتَ مِنْ النَّاسِ فَشَدَّدْنَا عَلَيْهِ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِينَا فَقَالَ أَنْذَرْتُكُمْ الْمَسِيحَ وَهُوَ مَمْسُوحُ الْعَيْنِ قَالَ أَحْسِبُهُ قَالَ الْيُسْرَى يَسِيرُ مَعَهُ جِبَالُ الْخُبْزِ وَأَنْهَارُ الْمَاءِ عَلَامَتُهُ يَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا يَبْلُغُ سُلْطَانُهُ كُلَّ مَنْهَلٍ لَا يَأْتِي أَرْبَعَةَ مَسَاجِدَ الْكَعْبَةَ وَمَسْجِدَ الرَّسُولِ وَالْمَسْجِدَ الْأَقْصَى وَالطُّورَ وَمَهْمَا كَانَ مِنْ ذَلِكَ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَيْسَ بِأَعْوَرَ وَقَالَ ابْنُ عَوْنٍ وَأَحْسِبُهُ قَدْ قَالَ يُسَلَّطُ عَلَى رَجُلٍ فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يُحْيِيهِ وَلَا يُسَلَّطُ عَلَى غَيْرِهِ

Mujohid (rahimahulloh) aytdi: Olti yil davomida ustimizdan Junoda ibn Abu Umayya (amir) edi. U turib bizga xutba qildi va dedi: Biz ansorlardan boʻlgan, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishining huzuriga kirdik va: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan narsangni soʻzlab ber, odamlardan eshitgan narsangni soʻzlama», dedik hamda undan qattiq talab qildik. U dedi: Rasululloh ﷺ oramizda turib shunday dedilar: «Men sizlarni Masihdan ogohlantiraman; u koʻzi oʻchgan kishidir — (roviy) dedi: menimcha, u ‹chap koʻzi› dedi — u bilan birga non togʻlari va suv daryolari yuradi. Uning alomati: u yer yuzida qirq tong turadi, hukmi har bir suvloqqa yetadi. U toʻrtta masjidga kira olmaydi: Kaʼbaga, Rasulning masjidiga, Masjidul Aqsoga va Turga. Bulardan nima boʻlsa ham, bilinglarki, Alloh azza va jalla koʻr emas». Ibn Avn aytdi: Menimcha, u: «Unga bir kishi ustidan qudrat beriladi, u uni oʻldiradi, soʻng tiriltiradi; undan boshqasiga esa qudrat berilmaydi», degan edi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Олти йил давомида устимиздан Жунода ибн Абу Умайя (амир) эди. У туриб бизга хутба қилди ва деди: Биз ансорлардан бўлган, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир кишининг ҳузурига кирдик ва: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсангни сўзлаб бер, одамлардан эшитган нарсангни сўзлама», дедик ҳамда ундан қаттиқ талаб қилдик. У деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб шундай дедилар: «Мен сизларни Масиҳдан огоҳлантираман; у кўзи ўчган кишидир — (ровий) деди: менимча, у ‹чап кўзи› деди — у билан бирга нон тоғлари ва сув дарёлари юради. Унинг аломати: у ер юзида қирқ тонг туради, ҳукми ҳар бир сувлоққа етади. У тўртта масжидга кира олмайди: Каъбага, Расулнинг масжидига, Масжидул Ақсога ва Турга. Булардан нима бўлса ҳам, билингларки, Аллоҳ азза ва жалла кўр эмас». Ибн Авн айтди: Менимча, у: «Унга бир киши устидан қудрат берилади, у уни ўлдиради, сўнг тирилтиради; ундан бошқасига эса қудрат берилмайди», деган эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا يَحْيَى عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ أَخْبَرَهُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ وَرَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ قَالَ وَالْعَرِيَّةُ النَّخْلَةُ وَالنَّخْلَتَانِ يَشْتَرِيهِمَا الرَّجُلُ بِخَرْصِهِمَا مِنْ التَّمْرِ فَيَضْمَنُهُمَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yangi mevani quruq xurmoga sotishdan qaytardilar va ariyyaga ruxsat berdilar. (Roviy) dedi: Ariyya — bir yoki ikki tup xurmo daraxti boʻlib, kishi ularni chamalab, quruq xurmo evaziga sotib oladi va ularni oʻz zimmasiga oladi; bas, u zot bunga ruxsat berdilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ янги мевани қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар ва арийяга рухсат бердилар. (Ровий) деди: Арийя — бир ёки икки туп хурмо дарахти бўлиб, киши уларни чамалаб, қуруқ хурмо эвазига сотиб олади ва уларни ўз зиммасига олади; бас, у зот бунга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ رِدْفِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مَنْ حَدَّثَهُ عَنْ رِدْفِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُكَانَ رِدْفَهُ فَعَثَرَتْ بِهِ دَابَّتُهُ فَقَالَ تَعِسَ الشَّيْطَانُ فَقَالَ لَا تَفْعَلْ فَإِنَّهُ يَتَعَاظَمُ إِذَا قُلْتَ ذَلِكَ حَتَّى يَصِيرَ مِثْلَ الْجَبَلِ وَيَقُولُ بِقُوَّتِي صَرَعْتُهُ وَإِذَا قُلْتَ بِسْمِ اللَّهِ تَصَاغَرَ حَتَّى يَكُونَ مِثْلَ الذُّبَابِ

Nabiy ﷺning ortlariga mingashgan kishidan rivoyat qilinadi: U u zotning ortlariga mingashgan edi, ulovi qoqilib ketdi. Shunda u: «Shayton halok boʻlsin!» dedi. U zot: «Bunday dema! Chunki sen buni aytsang, u kattarib boradi, hatto togʻday boʻlib qoladi va: ‹Uni oʻz kuchim bilan yiqitdim›, deydi. Agar ‹Bismillah› desang, u kichrayib boradi, hatto pashshaday boʻlib qoladi», dedilar.Набий ﷺнинг ортларига мингашган кишидан ривоят қилинади: У у зотнинг ортларига мингашган эди, улови қоқилиб кетди. Шунда у: «Шайтон ҳалок бўлсин!» деди. У зот: «Бундай дема! Чунки сен буни айтсанг, у каттариб боради, ҳатто тоғдай бўлиб қолади ва: ‹Уни ўз кучим билан йиқитдим›, дейди. Агар ‹Бисмиллаҳ› десанг, у кичрайиб боради, ҳатто пашшадай бўлиб қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَخَرَجْتُ مَعَ أَهْلِي أُرِيدُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِذَا أَنَا بِهِ قَائِمٌ وَإِذَا رَجُلٌ مُقْبِلٌ عَلَيْهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ لَهُمَا حَاجَةً فَجَلَسْتُ فَوَاللَّهِ لَقَدْ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى جَعَلْتُ أَرْثِي لَهُ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ قَامَ بِكَ هَذَا الرَّجُلُ حَتَّى جَعَلْتُ أَرْثِي لَكَ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ قَالَ أَتَدْرِي مَنْ هَذَا قُلْتُ لَا قَالَ ذَاكَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ أَمَا إِنَّكَ لَوْ كُنْتَ سَلَّمْتَ عَلَيْهِ لَرَدَّ عَلَيْكَ السَّلَامَ

Ansorlardan boʻlgan bir kishi aytdi: Ahlim bilan Nabiy ﷺning huzurlariga bormoqchi boʻlib chiqdim. Qarasam, u zot tik turibdilar, bir kishi esa u zotga yuzlanib turibdi. Ikkovining hojati bor deb oʻylab, oʻtirdim. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ shu qadar uzoq tik turdilarki, uzoq turganlari uchun u zotga achina boshladim. Soʻng u zot qaytdilar. Men oʻrnimdan turib, u zotning oldilariga bordim va: «Ey Allohning Rasuli, bu kishi sizni shu qadar uzoq turgʻizdiki, uzoq turganingiz uchun sizga achina boshladim», dedim. U zot: «Bu kim ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. U zot: «U Jibril edi, u meni qoʻshni haqida shunday tayinladiki, hatto men uni merosxoʻr qiladi deb oʻylab qoldim. Bilginki, agar unga salom bergan boʻlganingda, u senga salomni qaytargan boʻlar edi», dedilar.Ансорлардан бўлган бир киши айтди: Аҳлим билан Набий ﷺнинг ҳузурларига бормоқчи бўлиб чиқдим. Қарасам, у зот тик турибдилар, бир киши эса у зотга юзланиб турибди. Икковининг ҳожати бор деб ўйлаб, ўтирдим. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ шу қадар узоқ тик турдиларки, узоқ турганлари учун у зотга ачина бошладим. Сўнг у зот қайтдилар. Мен ўрнимдан туриб, у зотнинг олдиларига бордим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу киши сизни шу қадар узоқ турғиздики, узоқ турганингиз учун сизга ачина бошладим», дедим. У зот: «Бу ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. У зот: «У Жибрил эди, у мени қўшни ҳақида шундай тайинладики, ҳатто мен уни меросхўр қилади деб ўйлаб қолдим. Билгинки, агар унга салом берган бўлганингда, у сенга саломни қайтарган бўлар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ بَعْضَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مَرَّ بِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي قَبْرِهِ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning sahobalaridan biri unga xabar berdiki, Nabiy ﷺ meʼrojga olib chiqilgan kechalari Muso (alayhissalom)ning yonlaridan oʻtdilar, u qabrida tik turib namoz oʻqiyotgan edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири унга хабар бердики, Набий ﷺ меърожга олиб чиқилган кечалари Мусо (алайҳиссалом)нинг ёнларидан ўтдилар, у қабрида тик туриб намоз ўқиётган эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَمْرِو بْنِ ضَمْرَةَ الْفَزَارِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ جُهَيْنَةَ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَتَى أُصَلِّي الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ قَالَ إِذَا مَلَأَ اللَّيْلُ بَطْنَ كُلِّ وَادٍ

Juhayna qabilasidan boʻlgan bir kishi aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Oxirgi xufton namozini qachon oʻqiyman?» deb soʻradim. U zot: «Tun har bir vodiyning qaʼrini toʻldirganda», dedilar.Жуҳайна қабиласидан бўлган бир киши айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Охирги хуфтон намозини қачон ўқийман?» деб сўрадим. У зот: «Тун ҳар бир водийнинг қаърини тўлдирганда», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ الْكِنَانِيِّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ بَعْضَ بَنِي مُدْلِجٍ أَخْبَرَهُأَنَّهُمْ كَانُوا يَرْكَبُونَ الْأَرْمَاثَ فِي الْبَحْرِ لِلصَّيْدِ فَيَحْمِلُونَ مَعَهُمْ مَاءً لِلسَّفَرِ فَتُدْرِكُهُمْ الصَّلَاةُ وَهُمْ فِي الْبَحْرِ وَأَنَّهُمْ ذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنْ نَتَوَضَّأْ بِمَائِنَا عَطِشْنَا وَإِنْ نَتَوَضَّأْ بِمَاءِ الْبَحْرِ وَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا فَقَالَ لَهُمْ هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحَلَالُ مَيْتَتُهُ

Banu Mudlijdan baʼzilari xabar berdiki, ular baliq ovlash uchun dengizda sollarga minar, oʻzlari bilan safar uchun suv olib chiqar edilar. Dengizda ekanlarida esa namoz vaqti kirar edi. Ular buni Nabiy ﷺga aytib: «Agar oʻz suvimiz bilan tahorat qilsak, chanqaymiz; agar dengiz suvi bilan tahorat qilsak, koʻnglimizda (bir narsa) topamiz», dedilar. Shunda u zot ularga: «U (dengiz)ning suvi pok, oʻligi haloldir», dedilar.Бану Мудлиждан баъзилари хабар бердики, улар балиқ овлаш учун денгизда солларга минар, ўзлари билан сафар учун сув олиб чиқар эдилар. Денгизда эканларида эса намоз вақти кирар эди. Улар буни Набий ﷺга айтиб: «Агар ўз сувимиз билан таҳорат қилсак, чанқаймиз; агар денгиз суви билан таҳорат қилсак, кўнглимизда (бир нарса) топамиз», дедилар. Шунда у зот уларга: «У (денгиз)нинг суви пок, ўлиги ҳалолдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ قَالَاجْتَمَعَ ثَلَاثُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا أَمَّا مَا يَجْهَرُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْقِرَاءَةِ فَقَدْ عَلِمْنَاهُ وَمَا لَا يَجْهَرُ فِيهِ فَلَا نَقِيسُ بِمَا يَجْهَرُ بِهِ قَالَ فَاجْتَمَعُوا فَمَا اخْتَلَفَ مِنْهُمْ اثْنَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الظُّهْرِ قَدْرَ ثَلَاثِينَ آيَةً فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ وَفِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُخْرَيَيْنِ قَدْرَ النِّصْفِ مِنْ ذَلِكَ وَيَقْرَأُ فِي الْعَصْرِ فِي الْأُولَيَيْنِ بِقَدْرِ النِّصْفِ مِنْ قِرَاءَتِهِ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ وَفِي الْأُخْرَيَيْنِ قَدْرَ النِّصْفِ مِنْ ذَلِكَ

Abul Oliya (rahimahulloh) aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan oʻttiz kishi yigʻilib: «Rasululloh ﷺ qiroatni jahriy qilgan namozlarni bilamiz; jahriy qilmagan namozlarini esa jahriy qilganiga qiyos qilmaymiz», deyishdi. (Roviy) dedi: Bas, ular yigʻildilar va ulardan ikki kishi ham ixtilof qilmadiki, Rasululloh ﷺ peshin namozining dastlabki ikki rakatida har bir rakatda oʻttiz oyat qadar, oxirgi ikki rakatida esa shuning yarmi qadar qiroat qilar edilar; asrda dastlabki ikki rakatda peshinning dastlabki ikki rakatidagi qiroatlarining yarmi qadar, oxirgi ikki rakatida esa shuning yarmi qadar qiroat qilar edilar.Абул Олия (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан ўттиз киши йиғилиб: «Расулуллоҳ ﷺ қироатни жаҳрий қилган намозларни биламиз; жаҳрий қилмаган намозларини эса жаҳрий қилганига қиёс қилмаймиз», дейишди. (Ровий) деди: Бас, улар йиғилдилар ва улардан икки киши ҳам ихтилоф қилмадики, Расулуллоҳ ﷺ пешин намозининг дастлабки икки ракатида ҳар бир ракатда ўттиз оят қадар, охирги икки ракатида эса шунинг ярми қадар қироат қилар эдилар; асрда дастлабки икки ракатда пешиннинг дастлабки икки ракатидаги қироатларининг ярми қадар, охирги икки ракатида эса шунинг ярми қадар қироат қилар эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ يَحْيَى بْنِ وَثَّابٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَظُنُّهُ ابْنَ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ الَّذِي لَا يُخَالِطُ النَّاسَ وَلَا يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan — (roviy): «Menimcha, u Ibn Umardir», dedi — rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar bilan aralashib, ularning ozorlariga sabr qiladigan moʻmin — odamlar bilan aralashmaydigan va ularning ozorlariga sabr qilmaydigan moʻmindan koʻra ajri buyukroqdir», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан — (ровий): «Менимча, у Ибн Умардир», деди — ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар билан аралашиб, уларнинг озорларига сабр қиладиган мўмин — одамлар билан аралашмайдиган ва уларнинг озорларига сабр қилмайдиган мўминдан кўра ажри буюкроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ جُرَيٍّ قَالَالْتَقَى رَجُلَانِ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ وَالْوُضُوءُ نِصْفُ الْإِيمَانِ

Jariy (rahimahulloh) aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan, Banu Sulaymdan ikki kishi uchrashdi. Ulardan biri sherigiga: Men Nabiy ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim, dedi: «Subhanalloh — mezonning yarmi, alhamdulillah esa uni toʻldiradi, Allohu akbar osmon bilan yer orasini toʻldiradi, roʻza — sabrning yarmi va tahorat — iymonning yarmidir».Жарий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган, Бану Сулаймдан икки киши учрашди. Улардан бири шеригига: Мен Набий ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим, деди: «Субҳаналлоҳ — мезоннинг ярми, алҳамдулиллаҳ эса уни тўлдиради, Аллоҳу акбар осмон билан ер орасини тўлдиради, рўза — сабрнинг ярми ва таҳорат — иймоннинг ярмидир».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَّامٍ أَنَّ رَجُلًا حَدَّثَهُ أَنَّهُسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بَخٍ بَخٍ لِخَمْسٍ مَا أَثْقَلَهُنَّ فِي الْمِيزَانِ قَالَ رَجُلٌ مَا هُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَالْوَلَدُ الصَّالِحُ يُتَوَفَّى فَيَحْتَسِبُهُ وَالِدُهُ خَمْسٌ مَنْ اتَّقَى اللَّهَ بِهِنَّ مُسْتَيْقِنًا دَخَلَ الْجَنَّةَ مَنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَيْقَنَ بِالْمَوْتِ وَالْبَعْثِ وَالْحِسَابِ

Bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdi: «Bax-bax! Beshta narsa bor — mezonda ular naqadar ogʻirdir!» Bir kishi: «Ular nima, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «‹La ilaha illalloh›, ‹Allohu akbar›, ‹Subhanalloh›, ‹Alhamdulillah› va vafot etib, otasi (uning ajrini) Allohdan umid qilgan solih farzand. Beshta narsa bor — kim yaqin bilan Allohdan ular orqali qoʻrqsa, jannatga kiradi: ‹La ilaha illalloh› deb va Muhammad Allohning bandasi hamda elchisi ekaniga guvohlik bergan, oʻlimga, qayta tirilishga va hisobga yaqin qilgan kishi», dedilar.Бир кишидан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг шундай деяётганларини эшитди: «Бах-бах! Бешта нарса бор — мезонда улар нақадар оғирдир!» Бир киши: «Улар нима, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ›, ‹Аллоҳу акбар›, ‹Субҳаналлоҳ›, ‹Алҳамдулиллаҳ› ва вафот этиб, отаси (унинг ажрини) Аллоҳдан умид қилган солиҳ фарзанд. Бешта нарса бор — ким яқин билан Аллоҳдан улар орқали қўрқса, жаннатга киради: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб ва Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ҳамда элчиси эканига гувоҳлик берган, ўлимга, қайта тирилишга ва ҳисобга яқин қилган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي سَلْمٌ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ قَالَ حَدَّثَنِي صَاحِبٌ لِيأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَبًّا لِلذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالَ فَحَدَّثَنِي صَاحِبِي أَنَّهُ انْطَلَقَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْلُكَ تَبًّا لِلذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ مَاذَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِسَانًا ذَاكِرًا وَقَلْبًا شَاكِرًا وَزَوْجَةً تُعِينُ عَلَى الْآخِرَةِ

Abdulloh ibn Abul Huzayl aytdi: Menga bir sherigim rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Oltin va kumush halok boʻlsin!» dedilar. Soʻng sherigim menga rivoyat qildiki, u Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) bilan birga bordi va u: «Ey Allohning Rasuli, ‹Oltin va kumush halok boʻlsin› degan soʻzingiz — bas, (nimani olaylik)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Zikr qiluvchi til, shukr qiluvchi qalb va oxirat ishida yordam beradigan xotin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абул Ҳузайл айтди: Менга бир шеригим ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин ва кумуш ҳалок бўлсин!» дедилар. Сўнг шеригим менга ривоят қилдики, у Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан бирга борди ва у: «Эй Аллоҳнинг Расули, ‹Олтин ва кумуш ҳалок бўлсин› деган сўзингиз — бас, (нимани олайлик)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Зикр қилувчи тил, шукр қилувчи қалб ва охират ишида ёрдам берадиган хотин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مَالِكٍ الْأَشْجَعِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْرَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ قَدْ خَالَفَ بَيْنَ طَرَفَيْهِ

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Menga Nabiy ﷺni koʻrgan kishi xabar berdiki, u zot bir kiyimda, uning ikki chetini chalishtirib, namoz oʻqidilar.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Менга Набий ﷺни кўрган киши хабар бердики, у зот бир кийимда, унинг икки четини чалиштириб, намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ زَيْدٍ أَبِي الْحَوَارِيِّ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ عَنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يَدْخُلُ فُقَرَاءُ الْمُؤْمِنِينَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِأَرْبَعِ مِائَةِ عَامٍ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّ الْحَسَنَ يَذْكُرُ أَرْبَعِينَ عَامًا فَقَالَ عَنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعُ مِائَةِ عَامٍ قَالَ حَتَّى يَقُولَ الْغَنِيُّ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ عَيْلًا قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِمْ لَنَا بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ هُمْ الَّذِينَ إِذَا كَانَ مَكْرُوهٌ بُعِثُوا لَهُ وَإِذَا كَانَ مَغْنَمٌ بُعِثَ إِلَيْهِ سِوَاهُمْ وَهُمْ الَّذِينَ يُحْجَبُونَ عَنْ الْأَبْوَابِ

Abus Siddiq (rahimahulloh) Nabiy ﷺning sahobalaridan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ: «Moʻminlarning kambagʻallari boylaridan toʻrt yuz yil oldin jannatga kiradilar», dedilar. (Roviy) dedi: Men: «Hasan qirq yil deb zikr qiladi-ku», dedim. U esa: Nabiy ﷺning sahobalaridan, ular Nabiy ﷺdan: «Toʻrt yuz yil», deb (rivoyat qildilar), dedi. U zot: «Hatto boy: ‹Qaniydi men ham kambagʻal boʻlsam edi›, deydi», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, ularni bizga ismlari bilan atab bering», dedik. U zot: «Ular shunday kishilarki, yoqimsiz ish boʻlsa, unga oʻshalar yuboriladi; gʻanimat boʻlsa, unga oʻzgalar yuboriladi. Ular eshiklardan toʻsib qoʻyiladiganlardir», dedilar.Абус Сиддиқ (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺнинг саҳобаларидан ривоят қилади: Набий ﷺ: «Мўминларнинг камбағаллари бойларидан тўрт юз йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар. (Ровий) деди: Мен: «Ҳасан қирқ йил деб зикр қилади-ку», дедим. У эса: Набий ﷺнинг саҳобаларидан, улар Набий ﷺдан: «Тўрт юз йил», деб (ривоят қилдилар), деди. У зот: «Ҳатто бой: ‹Қанийди мен ҳам камбағал бўлсам эди›, дейди», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, уларни бизга исмлари билан атаб беринг», дедик. У зот: «Улар шундай кишиларки, ёқимсиз иш бўлса, унга ўшалар юборилади; ғанимат бўлса, унга ўзгалар юборилади. Улар эшиклардан тўсиб қўйиладиганлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ غَالِبًا الْقَطَّانَ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي نُمَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّهُأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ أَبِي يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْكَ وَعَلَى أَبِيكَ السَّلَامُ

Banu Numayrdan bir kishi otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Otam sizga salom aytdi», dedi. Nabiy ﷺ: «Senga ham, otangga ham salom boʻlsin», dedilar.Бану Нумайрдан бир киши отасидан, у эса бобосидан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Отам сизга салом айтди», деди. Набий ﷺ: «Сенга ҳам, отангга ҳам салом бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ ابْنُ أَبِي الْجَدْعَاءِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي بِشَفَاعَةِ رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَكْثَرُ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ

Nabiy ﷺning sahobalaridan Ibn Abul Jadʼo deb ataladigan bir kishi aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Ummatimdan boʻlgan bir kishining shafoati bilan ummatimdan Banu Tamimning sonidan koʻproq odam jannatga kiradi», deyayotganlarini eshitdim.Набий ﷺнинг саҳобаларидан Ибн Абул Жадъо деб аталадиган бир киши айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Умматимдан бўлган бир кишининг шафоати билан умматимдан Бану Тамимнинг сонидан кўпроқ одам жаннатга киради», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ زُهَيْرِ بْنِ الْأَقْمَرِ قَالَبَيْنَمَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ يَخْطُبُ بَعْدَمَا قُتِلَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِذْ قَامَ رَجُلٌ مِنْ الْأَزْدِ آدَمُ طُوَالٌ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاضِعَهُ فِي حَبْوَتِهِ يَقُولُ مَنْ أَحَبَّنِي فَلْيُحِبَّهُ فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ وَلَوْلَا عَزْمَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا حَدَّثْتُكُمْ

Zuhayr ibn Aqmar aytdi: Ali (roziyallohu anhu) oʻldirilganidan soʻng Hasan ibn Ali xutba qilib turgan edi, shunda azdlik bugʻdoyrang, uzun boʻyli bir kishi turib: «Men Rasululloh ﷺni uni oʻz bagʻirlariga olib: ‹Kim meni sevsa, uni ham sevsin; hozir boʻlgan gʻoyibga yetkazsin›, deb turganlarini koʻrganman. Agar Rasululloh ﷺning qatʼiy buyruqlari boʻlmaganida, sizlarga buni soʻzlamas edim», dedi.Зуҳайр ибн Ақмар айтди: Али (розияллоҳу анҳу) ўлдирилганидан сўнг Ҳасан ибн Али хутба қилиб турган эди, шунда аздлик буғдойранг, узун бўйли бир киши туриб: «Мен Расулуллоҳ ﷺни уни ўз бағирларига олиб: ‹Ким мени севса, уни ҳам севсин; ҳозир бўлган ғойибга етказсин›, деб турганларини кўрганман. Агар Расулуллоҳ ﷺнинг қатъий буйруқлари бўлмаганида, сизларга буни сўзламас эдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ وَهْبٍ قَالَنَشَدَ عَلِيٌّ النَّاسَ فَقَامَ خَمْسَةٌ أَوْ سِتَّةٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَهِدُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ

Said ibn Vahb aytdi: Ali (roziyallohu anhu) odamlarni qasamga chorladi. Shunda Nabiy ﷺning sahobalaridan besh yoki olti kishi turib, Rasululloh ﷺ: «Men kimning mavlosi boʻlsam, Ali ham uning mavlosidir», deganlariga guvohlik berdilar.Саид ибн Ваҳб айтди: Али (розияллоҳу анҳу) одамларни қасамга чорлади. Шунда Набий ﷺнинг саҳобаларидан беш ёки олти киши туриб, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен кимнинг мавлоси бўлсам, Али ҳам унинг мавлосидир», деганларига гувоҳлик бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ كُرْدُوسٍ قَالَ كَانَ يَقُصُّ فَقَالَ حَدَّثَنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَأَنْ أَجْلِسَ فِي مِثْلِ هَذَا الْمَجْلِسِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَعْتِقَ أَرْبَعَ رِقَابٍ يَعْنِي الْقَصَصَ

Abdulmalik ibn Maysara (rahimahulloh) aytdi: Kurdus qissa aytar edi. U dedi: Bizga Badr ahlidan bir kishi Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Mana shunday majlisda oʻtirishim menga toʻrtta qulni ozod qilishimdan koʻra sevimliroqdir», dedilar — yaʼni qissa (majlisi)ni nazarda tutdilar.Абдулмалик ибн Майсара (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Курдус қисса айтар эди. У деди: Бизга Бадр аҳлидан бир киши Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Мана шундай мажлисда ўтиришим менга тўртта қулни озод қилишимдан кўра севимлироқдир», дедилар — яъни қисса (мажлиси)ни назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقَ بْنَ حَيَّانَ يُحَدِّثُ عَنْ مَسْعُودِ بْنِ قَبِيصَةَ أَوْ قَبِيصَةَ بْنِ مَسْعُودٍ يَقُولُصَلَّى هَذَا الْحَيُّ مِنْ مُحَارِبٍ الصُّبْحَ فَلَمَّا صَلَّوْا قَالَ شَابٌّ مِنْهُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ سَيُفْتَحُ لَكُمْ مَشَارِقُ الْأَرْضِ وَمَغَارِبُهَا وَإِنَّ عُمَّالَهَا فِي النَّارِ إِلَّا مَنْ اتَّقَى اللَّهَ وَأَدَّى الْأَمَانَةَ

Masʼud ibn Qabisa — yoki Qabisa ibn Masʼud — aytdi: Muhorib qabilasidan boʻlgan mana shu jamoa bomdod namozini oʻqidi. Namozni oʻqib boʻlganlarida, ulardan bir yigit dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta, sizlarga yerning sharqlari ham, gʻarblari ham fath qilib beriladi. Albatta, uning ishchilari (amaldorlari) doʻzaxdadir — Allohdan qoʻrqqan va omonatni ado etgan kishidan boshqasi».Масъуд ибн Қабиса — ёки Қабиса ибн Масъуд — айтди: Муҳориб қабиласидан бўлган мана шу жамоа бомдод намозини ўқиди. Намозни ўқиб бўлганларида, улардан бир йигит деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, сизларга ернинг шарқлари ҳам, ғарблари ҳам фатҳ қилиб берилади. Албатта, унинг ишчилари (амалдорлари) дўзахдадир — Аллоҳдан қўрққан ва омонатни адо этган кишидан бошқаси».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ قَالَ قُلْتُ لِجُنْدُبٍ إِنِّي قَدْ بَايَعْتُ هَؤُلَاءِ يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ وَإِنَّهُمْ يُرِيدُونَ أَنْ أَخْرُجَ مَعَهُمْ إِلَى الشَّامِ فَقَالَ أَمْسِكْ فَقُلْتُ إِنَّهُمْ يَأْبَوْنَ قَالَ افْتَدِ بِمَالِكَ قَالَ قُلْتُ إِنَّهُمْ يَأْبَوْنَ إِلَّا أَنْ أُقَاتِلَ مَعَهُمْ بِالسَّيْفِ فَقَالَ جُنْدُبٌ حَدَّثَنِي فُلَانٌأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَجِيءُ الْمَقْتُولُ بِقَاتِلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَالَ فَيَقُولُ عَلَامَ قَتَلْتَهُ فَيَقُولُ قَتَلْتُهُ عَلَى مُلْكِ فُلَانٍ قَالَ فَقَالَ جُنْدُبٌ فَاتَّقِهَا

Abu Imron al-Javniy aytdi: Men Jundabga: «Men bularga — yaʼni Ibn Zubayrga — bayʼat qilgan edim; ular men ular bilan Shomga chiqishimni istayaptilar», dedim. U: «Toʻxta», dedi. Men: «Ular koʻnmayaptilar», dedim. U: «Moling bilan oʻzingni qutqar», dedi. Men: «Ular men ular bilan birga qilich bilan jang qilishimdan boshqasiga koʻnmayaptilar», dedim. Shunda Jundab dedi: Menga falonchi rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni oʻldirilgan kishi oʻzini oʻldirgan kishini yetaklab keladi va: ‹Ey Robbim, bundan soʻra, meni nima uchun oʻldirdi?› deydi», dedilar. Shuʼba aytdi: Menimcha, u: «Shunda (Alloh): ‹Uni nima uchun oʻldirding?› deydi. U: ‹Uni falonchining mulki uchun oʻldirdim›, deydi», degan edi. Jundab: «Bas, undan saqlan!» dedi.Абу Имрон ал-Жавний айтди: Мен Жундабга: «Мен буларга — яъни Ибн Зубайрга — байъат қилган эдим; улар мен улар билан Шомга чиқишимни истаяптилар», дедим. У: «Тўхта», деди. Мен: «Улар кўнмаяптилар», дедим. У: «Молинг билан ўзингни қутқар», деди. Мен: «Улар мен улар билан бирга қилич билан жанг қилишимдан бошқасига кўнмаяптилар», дедим. Шунда Жундаб деди: Менга фалончи ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни ўлдирилган киши ўзини ўлдирган кишини етаклаб келади ва: ‹Эй Роббим, бундан сўра, мени нима учун ўлдирди?› дейди», дедилар. Шуъба айтди: Менимча, у: «Шунда (Аллоҳ): ‹Уни нима учун ўлдирдинг?› дейди. У: ‹Уни фалончининг мулки учун ўлдирдим›, дейди», деган эди. Жундаб: «Бас, ундан сақлан!» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَقِيلٍ يُحَدِّثُ عَنْ سَابِقِ بْنِ نَاجِيَةَ عَنْ أَبِي سَلَّامٍ قَالَكُنَّا قُعُودًا فِي مَسْجِدِ حِمْصَ إِذْ مَرَّ رَجُلٌ فَقَالُوا هَذَا خَدَمَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَنَهَضْتُ فَسَأَلْتُهُ فَقُلْتُ حَدِّثْنَا بِمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَتَدَاوَلْهُ الرِّجَالُ فِيمَا بَيْنَكُمَا قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ عَبْدٍ مُسْلِمٍ يَقُولُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ حِينَ يُمْسِي أَوْ يُصْبِحُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا إِلَّا كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُرْضِيَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَبُو عَقِيلٍ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ سَابِقَ بْنَ نَاجِيَةَ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الشَّامِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَلَّامٍ الْبَرَاءِ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ دِمَشْقَ قَالَ كُنَّا قُعُودًا فِي مَسْجِدِ حِمْصَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ يَقُولُ إِذَا أَصْبَحَ وَإِذَا أَمْسَى رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ إِذَا أَصْبَحَ وَثَلَاثَ مَرَّاتٍ إِذَا أَمْسَى إِلَّا كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُرْضِيَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Abu Sallom (rahimahulloh) aytdi: Biz Hims masjidida oʻtirgan edik, shunda bir kishi oʻtib qoldi. Odamlar: «Bu kishi Rasululloh ﷺga xizmat qilgan», dedilar. Men oʻrnimdan turib, undan soʻradim va: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan, ikkovingiz orasida boshqa kishilar oʻtmagan narsani soʻzlab ber», dedim. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Qaysi bir musulmon banda kechga yoki tongga yetganida uch marta: ‹Robb sifatida Allohdan, din sifatida Islomdan va nabiy sifatida Muhammaddan rozi boʻldim›, desa, albatta, qiyomat kuni Alloh azza va jalla uni rozi qilishi (Alloh zimmasidagi) haq boʻladi». Affon Shuʼbadan shu maʼnoni zikr qildi; faqat unda: «Tongga yetganida uch marta va kechga yetganida uch marta: ‹Robb sifatida Allohdan, din sifatida Islomdan va nabiy sifatida Muhammaddan rozi boʻldim›, desa», deyilgan.Абу Саллом (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Ҳимс масжидида ўтирган эдик, шунда бир киши ўтиб қолди. Одамлар: «Бу киши Расулуллоҳ ﷺга хизмат қилган», дедилар. Мен ўрнимдан туриб, ундан сўрадим ва: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, икковингиз орасида бошқа кишилар ўтмаган нарсани сўзлаб бер», дедим. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Қайси бир мусулмон банда кечга ёки тонгга етганида уч марта: ‹Робб сифатида Аллоҳдан, дин сифатида Исломдан ва набий сифатида Муҳаммаддан рози бўлдим›, деса, албатта, қиёмат куни Аллоҳ азза ва жалла уни рози қилиши (Аллоҳ зиммасидаги) ҳақ бўлади». Аффон Шуъбадан шу маънони зикр қилди; фақат унда: «Тонгга етганида уч марта ва кечга етганида уч марта: ‹Робб сифатида Аллоҳдан, дин сифатида Исломдан ва набий сифатида Муҳаммаддан рози бўлдим›, деса», дейилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْحَمِيدِ صَاحِبَ الزِّيَادِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُدَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَسَحَّرُ فَقَالَ إِنَّهُ بَرَكَةٌ أَعْطَاكُمُوهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَلَا تَدَعُوهُ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺning huzurlariga kirdi, u zot saharlik qilayotgan edilar. Shunda u zot: «Bu Alloh azza va jalla sizlarga bergan barakadir, uni tark etmanglar», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: У Набий ﷺнинг ҳузурларига кирди, у зот саҳарлик қилаётган эдилар. Шунда у зот: «Бу Аллоҳ азза ва жалла сизларга берган баракадир, уни тарк этманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ رَجُلٍجَعَلَ يَرْصُدُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي وَوَسِّعْ لِي فِي ذَاتِي وَبَارِكْ لِي فِيمَا رَزَقْتَنِي ثُمَّ رَصَدَهُ الثَّانِيَةَ فَكَانَ يَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ

Bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Allohning Nabiysi ﷺni poylab turar edi. U zot duolarida: «Allohumma, gunohimni magʻfirat qil, oʻzimda menga kenglik ber va menga rizq qilib berganingda baraka ber», der edilar. Soʻng u ikkinchi marta u zotni poyladi, u zot yana shunday der edilar.Бир кишидан ривоят қилинадики, у Аллоҳнинг Набийси ﷺни пойлаб турар эди. У зот дуоларида: «Аллоҳумма, гуноҳимни мағфират қил, ўзимда менга кенглик бер ва менга ризқ қилиб берганингда барака бер», дер эдилар. Сўнг у иккинчи марта у зотни пойлади, у зот яна шундай дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْجُعْفِيَّ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ حَصْبَةَ أَوْ أَبِي حَصْبَةَ عَنْ رَجُلٍشَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ فَقَالَ تَدْرُونَ مَا الرَّقُوبُ قَالُوا الَّذِي لَا وَلَدَ لَهُ فَقَالَ الرَّقُوبُ كُلُّ الرَّقُوبِ الرَّقُوبُ كُلُّ الرَّقُوبِ الرَّقُوبُ كُلُّ الرَّقُوبِ الَّذِي لَهُ وَلَدٌ فَمَاتَ وَلَمْ يُقَدِّمْ مِنْهُمْ شَيْئًا قَالَ تَدْرُونَ مَا الصُّعْلُوكُ قَالُوا الَّذِي لَيْسَ لَهُ مَالٌ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصُّعْلُوكُ كُلُّ الصُّعْلُوكِ الصُّعْلُوكُ كُلُّ الصُّعْلُوكِ الَّذِي لَهُ مَالٌ فَمَاتَ وَلَمْ يُقَدِّمْ مِنْهُ شَيْئًا قَالَ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا الصُّرَعَةُ قَالُوا الصَّرِيعُ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصُّرَعَةُ كُلُّ الصُّرَعَةِ الصُّرَعَةُ كُلُّ الصُّرَعَةِ الرَّجُلُ يَغْضَبُ فَيَشْتَدُّ غَضَبُهُ وَيَحْمَرُّ وَجْهُهُ وَيَقْشَعِرُّ شَعَرُهُ فَيَصْرَعُهُ غَضَبُهُ

Bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ xutba qilayotganlarida hozir boʻldi. U zot: «Raqub nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Farzandi yoʻq kishi», dedilar. U zot: «Raqub — haqiqiy raqub, raqub — haqiqiy raqub, raqub — haqiqiy raqub farzandi boʻlib, oʻlib ketgan-u, ulardan birortasini (oʻzidan) oldin yubormagan kishidir», dedilar. Soʻng: «Saʼluk nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Moli yoʻq kishi», dedilar. Nabiy ﷺ: «Saʼluk — haqiqiy saʼluk, saʼluk — haqiqiy saʼluk moli boʻlib, oʻlib ketgan-u, undan hech narsani (oʻzidan) oldin yubormagan kishidir», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Surʼa nima?» dedilar. Ular: «Yiqitilgan kishi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Surʼa — haqiqiy surʼa, surʼa — haqiqiy surʼa gʻazablanib, gʻazabi kuchayadigan, yuzi qizarib, tuklari tikka boʻladigan va gʻazabi oʻzini yiqitadigan kishidir», dedilar.Бир кишидан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ хутба қилаётганларида ҳозир бўлди. У зот: «Рақуб нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Фарзанди йўқ киши», дедилар. У зот: «Рақуб — ҳақиқий рақуб, рақуб — ҳақиқий рақуб, рақуб — ҳақиқий рақуб фарзанди бўлиб, ўлиб кетган-у, улардан бирортасини (ўзидан) олдин юбормаган кишидир», дедилар. Сўнг: «Саълук нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Моли йўқ киши», дедилар. Набий ﷺ: «Саълук — ҳақиқий саълук, саълук — ҳақиқий саълук моли бўлиб, ўлиб кетган-у, ундан ҳеч нарсани (ўзидан) олдин юбормаган кишидир», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Суръа нима?» дедилар. Улар: «Йиқитилган киши», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Суръа — ҳақиқий суръа, суръа — ҳақиқий суръа ғазабланиб, ғазаби кучаядиган, юзи қизариб, туклари тикка бўладиган ва ғазаби ўзини йиқитадиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ قَالَأَسَرَنِي نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكُنْتُ مَعَهُمْ فَأَصَابُوا غَنَمًا فَانْتَهَبُوهَا فَطَبَخُوهَا قَالَ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النُّهْبَى أَوْ النُّهْبَةَ لَا تَصْلُحُ فَأَكْفِئُوا الْقُدُورَ

Banu Laysdan bir kishi aytdi: Meni Nabiy ﷺning sahobalaridan baʼzi odamlar asir olishdi, men ular bilan birga edim. Ular qoʻylarni qoʻlga kiritib, ularni talon-taroj qilishdi va pishirishdi. Shunda men Rasululloh ﷺning: «Albatta, talon-taroj qilingan (mol) halol boʻlmaydi; qozonlarni agʻdaringlar!» deyayotganlarini eshitdim.Бану Лайсдан бир киши айтди: Мени Набий ﷺнинг саҳобаларидан баъзи одамлар асир олишди, мен улар билан бирга эдим. Улар қўйларни қўлга киритиб, уларни талон-тарож қилишди ва пиширишди. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, талон-тарож қилинган (мол) ҳалол бўлмайди; қозонларни ағдаринглар!» деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ وَحَجَّاجٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِنْهَالِ أَوْ ابْنِ مَسْلَمَةَ عَنْ عَمِّهِ قَالَ حَجَّاجٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبِي الْمِنْهَالِ بْنِ مَسْلَمَةَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ عَمِّهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِأَسْلَمَ صُومُوا الْيَوْمَ قَالُوا إِنَّا قَدْ أَكَلْنَا قَالَ صُومُوا بَقِيَّةَ يَوْمِكُمْ يَعْنِي يَوْمَ عَاشُورَاءَ

Abdurrahmon (rahimahulloh) oʻz amakisidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ Aslam (qabilasi)ga: «Bugun roʻza tutinglar», dedilar. Ular: «Biz yeb boʻldik-ku», dedilar. U zot: «Kuningizning qolganida roʻza tutinglar», dedilar — yaʼni Ashuro kunini nazarda tutdilar.Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) ўз амакисидан ривоят қиладики, Набий ﷺ Аслам (қабиласи)га: «Бугун рўза тутинглар», дедилар. Улар: «Биз еб бўлдик-ку», дедилар. У зот: «Кунингизнинг қолганида рўза тутинглар», дедилар — яъни Ашуро кунини назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْمَدِينِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ حَدَّثَنِي الْقَيْسِيُّ أَنَّهُكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَبَالَ فَأَتَى بِمَاءٍ فَهَالَ عَلَى يَدِهِ مِنْ الْإِنَاءِ فَغَسَلَهَا مَرَّةً وَعَلَى وَجْهِهِ مَرَّةً وَذِرَاعَيْهِ مَرَّةً وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ مَرَّةً بِيَدَيْهِ كِلْتَيْهِمَا وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ الْتَفَّ إِصْبَعُهُ الْإِبْهَامُ

Qaysiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edi. U zot bavl qildilar, soʻng suv keltirildi. U zot idishdan qoʻllariga suv quyib, qoʻllarini bir marta, yuzlarini bir marta, ikki bilaklarini bir marta yuvdilar va ikki qoʻllari bilan oyoqlarini bir marta yuvdilar. U oʻz hadisida: «Bosh barmogʻini aylantirdi», dedi.Қайсий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди. У зот бавл қилдилар, сўнг сув келтирилди. У зот идишдан қўлларига сув қуйиб, қўлларини бир марта, юзларини бир марта, икки билакларини бир марта ювдилар ва икки қўллари билан оёқларини бир марта ювдилар. У ўз ҳадисида: «Бош бармоғини айлантирди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ حَجَّاجَ بْنَ حَجَّاجٍ الْأَسْلَمِيَّ وَكَانَ إِمَامَهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ وَكَانَ يَحُجُّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حَجَّاجٌ أُرَاهُ عَبْدَ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَإِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنْ الصَّلَاةِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan — Hajjoj: «Menimcha, u Abdullohdir», dedi — rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir; issiq qattiq boʻlganda namozni salqinga qoldiringlar», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан — Ҳажжож: «Менимча, у Абдуллоҳдир», деди — ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир; иссиқ қаттиқ бўлганда намозни салқинга қолдиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي عُبَيْدٌ الْمُكْتِبُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ شُعْبَةُ أَوْ قَالَ أَفْضَلُ الْعَمَلِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا وَبِرُّ الْوَالِدَيْنِ وَالْجِهَادُ

Abu Amr ash-Shayboniy Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amal afzal?» deb soʻraldi. Shuʼba aytdi: yoxud u zot: «Amalning afzali — namozni oʻz vaqtida (oʻqish), ota-onaga yaxshilik qilish va jihoddir», dedilar.Абу Амр аш-Шайбоний Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амал афзал?» деб сўралди. Шуъба айтди: ёхуд у зот: «Амалнинг афзали — намозни ўз вақтида (ўқиш), ота-онага яхшилик қилиш ва жиҳоддир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الْعَصْرَ فَقَامَ رَجُلٌ يُصَلِّي فَرَآهُ عُمَرُ فَقَالَ لَهُ اجْلِسْ فَإِنَّمَا هَلَكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِصَلَاتِهِمْ فَصْلٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْسَنَ ابْنُ الْخَطَّابِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqidilar, soʻng bir kishi turib namoz oʻqiy boshladi. Umar uni koʻrib: «Oʻtir! Ahli kitob halok boʻldi, chunki ularning namozlari orasida ajratish yoʻq edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ibn Xattob yaxshi qildi», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқидилар, сўнг бир киши туриб намоз ўқий бошлади. Умар уни кўриб: «Ўтир! Аҳли китоб ҳалок бўлди, чунки уларнинг намозлари орасида ажратиш йўқ эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ибн Хаттоб яхши қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ رَجُلٍأَنَّ أَعْرَابِيًّا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَلَتْنَا الضَّبُعُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ الضَّبُعِ عِنْدِي أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ مِنْ الضَّبُعِ إِنَّ الدُّنْيَا سَتُصَبُّ عَلَيْكُمْ صَبًّا فَيَا لَيْتَ أُمَّتِي لَا تَلْبَسُ الذَّهَبَ

Bir kishidan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, bizni sirtlon (ochlik) yeb qoʻydi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Men sizlar uchun sirtlondan koʻra sirtlondan boshqasidan koʻproq qoʻrqaman. Albatta, dunyo sizlarning ustingizga toʻkilib quyiladi. Qaniydi, ummatim oltin taqmasa edi!» dedilar.Бир кишидан ривоят қилинадики, бир аъробий Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизни сиртлон (очлик) еб қўйди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар учун сиртлондан кўра сиртлондан бошқасидан кўпроқ қўрқаман. Албатта, дунё сизларнинг устингизга тўкилиб қуйилади. Қанийди, умматим олтин тақмаса эди!» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ مُزَيْنَةَ أَوْ جُهَيْنَةَ قَالَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ قَبْلَ الْأَضْحَى بِيَوْمٍ أَوْ بِيَوْمَيْنِ أَعْطَوْا جَذَعَيْنِ وَأَخَذُوا ثَنِيًّا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْجَذَعَةَ تُجْزِئُ مِمَّا تُجْزِئُ مِنْهُ الثَّنِيَّةُ

Muzayna — yoki Juhayna — dan boʻlgan bir kishi aytdi: Nabiy ﷺning sahobalari Qurbon hayitidan bir yoki ikki kun oldin jazʼa (yosh qoʻy)larni berib, saniy (katta qoʻy)larni olar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, jazʼa saniyya kifoya qiladigan narsaga kifoya qiladi», dedilar.Музайна — ёки Жуҳайна — дан бўлган бир киши айтди: Набий ﷺнинг саҳобалари Қурбон ҳайитидан бир ёки икки кун олдин жазъа (ёш қўй)ларни бериб, саний (катта қўй)ларни олар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жазъа санийя кифоя қиладиган нарсага кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ مَرْثَدٍ أَوْ مَرْثَدِ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنَّهُسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ قَالَ هَلْ مِنْ وَالِدَيْكَ مِنْ أَحَدٍ حَيٌّ قَالَ لَهُ مَرَّاتٍ قَالَ لَا قَالَ فَاسْقِ الْمَاءَ قَالَ كَيْفَ أَسْقِيهِ قَالَ اكْفِهِمْ آلَتَهُ إِذَا حَضَرُوهُ وَاحْمِلْهُ إِلَيْهِمْ إِذَا غَابُوا عَنْهُ

Ulardan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Ey Allohning Rasuli, meni jannatga kiritadigan amalni menga aytib bering», dedi. U zot: «Ota-onangdan biror tirigi bormi?» dedilar — buni unga bir necha marta aytdilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, suv ichir», dedilar. U: «Uni qanday ichiraman?» dedi. U zot: «Ular (suvga) kelganlarida asboblarini oʻzing kifoya qil, ular (suvdan) yiroq boʻlganlarida esa uni oʻzing ularga olib bor», dedilar.Улардан бўлган бир кишидан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени жаннатга киритадиган амални менга айтиб беринг», деди. У зот: «Ота-онангдан бирор тириги борми?» дедилар — буни унга бир неча марта айтдилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, сув ичир», дедилар. У: «Уни қандай ичираман?» деди. У зот: «Улар (сувга) келганларида асбобларини ўзинг кифоя қил, улар (сувдан) йироқ бўлганларида эса уни ўзинг уларга олиб бор», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ شَبِيبًا أَبَا رَوْحٍ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى الصُّبْحَ فَقَرَأَ فِيهَا بِالرُّومِ فَأَوْهَمَ فِيهَا فَقَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي قَالَ شُعْبَةُ فَذَكَرَ الرُّقَعَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ إِنَّكُمْ لَسْتُمْ بِمُتَنَظِّفِينَحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ عِيَاضَ بْنَ مَرْثَدٍ أَوْ مَرْثَدَ بْنَ عِيَاضٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَمَلٍ يُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ فَذَكَرَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تَكْفِيهِمْ آلَتَهُمْ إِذَا حَضَرُوهُ وَتَحْمِلُهُ إِلَيْهِمْ إِذَا غَابُوا عَنْهُ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bomdod namozini oʻqib, unda Rum surasini qiroat qildilar va unda adashib ketdilar. Soʻng: «Meni nima toʻsdi...», dedilar. Shuʼba dedi: soʻng u ruqʼani va u zotning: «Sizlar poklanmagansizlar» degan soʻzlarining maʼnosini zikr qildi. Affon bizga rivoyat qildi: Shuʼba aytdi: Osim ibn Kulayb menga xabar berdi: Men Iyoz ibn Marsad — yoki Marsad ibn Iyoz — ning ulardan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilganini eshitdimki, u Nabiy ﷺdan oʻzini jannatga kiritadigan amal haqida soʻradi — soʻng uni zikr qildi; faqat unda: «Ular (suvga) kelganlarida asboblarini kifoya qilasan, ular (suvdan) yiroq boʻlganlarida esa uni ularga olib borasan», deyilgan.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бомдод намозини ўқиб, унда Рум сурасини қироат қилдилар ва унда адашиб кетдилар. Сўнг: «Мени нима тўсди...», дедилар. Шуъба деди: сўнг у руқъани ва у зотнинг: «Сизлар покланмагансизлар» деган сўзларининг маъносини зикр қилди. Аффон бизга ривоят қилди: Шуъба айтди: Осим ибн Кулайб менга хабар берди: Мен Иёз ибн Марсад — ёки Марсад ибн Иёз — нинг улардан бўлган бир кишидан ривоят қилганини эшитдимки, у Набий ﷺдан ўзини жаннатга киритадиган амал ҳақида сўради — сўнг уни зикр қилди; фақат унда: «Улар (сувга) келганларида асбобларини кифоя қиласан, улар (сувдан) йироқ бўлганларида эса уни уларга олиб борасан», дейилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي عَامِرٍ أَنَّهُاسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَأَلِجُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِخَادِمِهِ اخْرُجِي إِلَيْهِ فَإِنَّهُ لَا يُحْسِنُ الِاسْتِئْذَانَ فَقُولِي لَهُ فَلْيَقُلْ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَدْخُلُ قَالَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ذَلِكَ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَدْخُلُ قَالَ فَأَذِنَ أَوْ قَالَ فَدَخَلْتُ فَقُلْتُ بِمَ أَتَيْتَنَا بِهِ قَالَ لَمْ آتِكُمْ إِلَّا بِخَيْرٍ أَتَيْتُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنْ تَدَعُوا اللَّاتَ وَالْعُزَّى وَأَنْ تُصَلُّوا بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ وَأَنْ تَصُومُوا مِنْ السَّنَةِ شَهْرًا وَأَنْ تَحُجُّوا الْبَيْتَ وَأَنْ تَأْخُذُوا مِنْ مَالِ أَغْنِيَائِكُمْ فَتَرُدُّوهَا عَلَى فُقَرَائِكُمْ قَالَ فَقَالَ هَلْ بَقِيَ مِنْ الْعِلْمِ شَيْءٌ لَا تَعْلَمُهُ قَالَ قَدْ عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ خَيْرًا وَإِنَّ مِنْ الْعِلْمِ مَا لَا يَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ}

Banu Omirdan bir kishidan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺdan kirishga izn soʻrab: «Kiraymi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ xizmatchilariga: «Uning oldiga chiq, chunki u izn soʻrashni yaxshi bilmaydi. Unga ayt: ‹Assalomu alaykum, kiraymi?› desin», dedilar. (U kishi) dedi: Men u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim va: «Assalomu alaykum, kiraymi?» dedim. Bas, u zot izn berdilar — yoki: «kirdim», dedi — va men: «Bizga nima bilan keldingiz?» dedim. U zot: «Men sizlarga faqat yaxshilik bilan keldim. Sizlarga Allohga — yolgʻiz Oʻzigagina, sherigi yoʻq holda — ibodat qilishingiz uchun keldim» — Shuʼba aytdi: menimcha, u: «yolgʻiz Oʻzigagina, sherigi yoʻq holda», degan edi — «va Lot bilan Uzzoni tark etishingiz, kechayu kunduz besh vaqt namoz oʻqishingiz, yilda bir oy roʻza tutishingiz, Baytni haj qilishingiz hamda boylaringizning molidan olib, kambagʻallaringizga qaytarishingiz uchun keldim», dedilar. (U kishi) dedi: «Ilmdan siz bilmaydigan biror narsa qoldimi?» dedi. U zot: «Alloh azza va jalla yaxshilikni bilgan; ilmda shundaylari borki, uni Allohdan oʻzga hech kim bilmaydi: ‹Albatta, qiyomat (vaqti) ilmi Alloh huzuridadir; yomgʻirni (ham) U yogʻdiradi; bachadonlardagi (narsa)ni U biladi; hech bir jon ertaga nima qilishini bilmaydi; hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmaydi; albatta, Alloh biluvchi, xabardordir›», dedilar.Бану Омирдан бир кишидан ривоят қилинадики, у Набий ﷺдан киришга изн сўраб: «Кирайми?» деди. Шунда Набий ﷺ хизматчиларига: «Унинг олдига чиқ, чунки у изн сўрашни яхши билмайди. Унга айт: ‹Ассалому алайкум, кирайми?› десин», дедилар. (У киши) деди: Мен у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим ва: «Ассалому алайкум, кирайми?» дедим. Бас, у зот изн бердилар — ёки: «кирдим», деди — ва мен: «Бизга нима билан келдингиз?» дедим. У зот: «Мен сизларга фақат яхшилик билан келдим. Сизларга Аллоҳга — ёлғиз Ўзигагина, шериги йўқ ҳолда — ибодат қилишингиз учун келдим» — Шуъба айтди: менимча, у: «ёлғиз Ўзигагина, шериги йўқ ҳолда», деган эди — «ва Лот билан Уззони тарк этишингиз, кечаю кундуз беш вақт намоз ўқишингиз, йилда бир ой рўза тутишингиз, Байтни ҳаж қилишингиз ҳамда бойларингизнинг молидан олиб, камбағалларингизга қайтаришингиз учун келдим», дедилар. (У киши) деди: «Илмдан сиз билмайдиган бирор нарса қолдими?» деди. У зот: «Аллоҳ азза ва жалла яхшиликни билган; илмда шундайлари борки, уни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди: ‹Албатта, қиёмат (вақти) илми Аллоҳ ҳузуридадир; ёмғирни (ҳам) У ёғдиради; бачадонлардаги (нарса)ни У билади; ҳеч бир жон эртага нима қилишини билмайди; ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмайди; албатта, Аллоҳ билувчи, хабардордир›», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ قَتَلَ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَرَحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ أَوْ لَمْ يَجِدْ رِيحَ الْجَنَّةِ مَنْصُورٌ الشَّاكُّ إِنَّ رِيحَهَا تُوجَدُ مِنْ قَدْرِ سَبْعِينَ عَامًا

Qosim ibn Muxaymira (rahimahulloh) Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ: «Kim zimmiy ahlidan boʻlgan bir kishini oʻldirsa, jannatning hidini hidlamaydi» — yoki: «jannatning hidini topmaydi», dedilar — shak qilgan Mansurdir — «albatta, uning hidi yetmish yillik (masofa) qadaridan topiladi».Қосим ибн Мухаймира (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилади: Набий ﷺ: «Ким зиммий аҳлидан бўлган бир кишини ўлдирса, жаннатнинг ҳидини ҳидламайди» — ёки: «жаннатнинг ҳидини топмайди», дедилар — шак қилган Мансурдир — «албатта, унинг ҳиди етмиш йиллик (масофа) қадаридан топилади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا حُذَيْفَةَ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَظَرْتُ إِلَى الْقَمَرِ صَبِيحَةَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَرَأَيْتُهُ كَأَنَّهُ فِلْقُ جَفْنَةٍو قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ إِنَّمَا يَكُونُ الْقَمَرُ كَذَاكَ صَبِيحَةَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَرَأَيْتُهُ كَأَنَّهُ فِلْقُ جَفْنَةٍ و قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ إِنَّمَا يَكُونُ لَيْلَةَ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qadr kechasining tongida oyga qaradim va uni goʻyo tos (kosa)ning bir boʻlagiday koʻrdim», dedilar. Abu Ishoq aytdi: Oy faqat Qadr kechasining tongida shunday boʻladi; men uni goʻyo tosning bir boʻlagiday koʻrdim. Abu Ishoq aytdi: U faqat yigirma uchinchi kechadadir.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қадр кечасининг тонгида ойга қарадим ва уни гўё тос (коса)нинг бир бўлагидай кўрдим», дедилар. Абу Ишоқ айтди: Ой фақат Қадр кечасининг тонгида шундай бўлади; мен уни гўё тоснинг бир бўлагидай кўрдим. Абу Ишоқ айтди: У фақат йигирма учинчи кечададир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ يَزِيدَ بْنَ أَبِي كَبْشَةَ يَخْطُبُ بِالشَّامِ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْخَمْرِإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الْخَمْرِ إِنْ شَرِبَهَا فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُ

Yazid ibn Abu Kabsha Shomda xutba qilib dedi: Men Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishining Abdulmalik ibn Marvonga xamr haqida shunday rivoyat qilganini eshitdim: Rasululloh ﷺ xamr haqida: «Agar uni ichsa, uni durra uringlar; soʻng qaytarsa, uni durra uringlar; soʻng qaytarsa, uni durra uringlar; soʻng toʻrtinchi marta qaytarsa, uni oʻldiringlar», dedilar.Язид ибн Абу Кабша Шомда хутба қилиб деди: Мен Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишининг Абдулмалик ибн Марвонга хамр ҳақида шундай ривоят қилганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ хамр ҳақида: «Агар уни ичса, уни дурра уринглар; сўнг қайтарса, уни дурра уринглар; сўнг қайтарса, уни дурра уринглар; сўнг тўртинчи марта қайтарса, уни ўлдиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ الْجَنَّةِ قَالُوا بَلَى قَالَ الضُّعَفَاءُ الْمُتَظَلِّمُونَ ثُمَّ قَالَ أَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ النَّارِ قَالُوا بَلَى قَالَ كُلُّ شَدِيدٍ جَعْظَرِيٍّ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlarga jannat ahlini aytib beraymi?» dedilar. Ular: «Albatta», dedilar. U zot: «Zaiflar, zulm ostida qolganlar», dedilar. Soʻng: «Sizlarga doʻzax ahlini aytib beraymi?» dedilar. Ular: «Albatta», dedilar. U zot: «Har bir qattiqqoʻl, qoʻpol takabburdir», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизларга жаннат аҳлини айтиб берайми?» дедилар. Улар: «Албатта», дедилар. У зот: «Заифлар, зулм остида қолганлар», дедилар. Сўнг: «Сизларга дўзах аҳлини айтиб берайми?» дедилар. Улар: «Албатта», дедилар. У зот: «Ҳар бир қаттиққўл, қўпол такаббурдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ لَقِيتُ رَجُلًا صَحِبَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا صَحِبَهُ أَبُو هُرَيْرَةَ أَرْبَعَ سِنِينَ قَالَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَمَشَّطَ أَحَدُنَا كُلَّ يَوْمٍ أَوْ يَبُولَ فِي مُغْتَسَلِهِ أَوْ تَغْتَسِلَ الْمَرْأَةُ بِفَضْلِ الرَّجُلِ أَوْ يَغْتَسِلَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ الْمَرْأَةِ وَلْيَغْتَرِفَا جَمِيعًا

Humayd ibn Abdurrahmon aytdi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ bilan hamsuhbat boʻlganidek toʻrt yil hamsuhbat boʻlgan bir kishini uchratdim. U dedi: Rasululloh ﷺ birimizning har kuni soch tarashini, yoki gʻusl qiladigan joyiga bavl qilishini, yoki ayolning erkakdan ortgan suv bilan, erkakning ayoldan ortgan suv bilan gʻusl qilishini qaytardilar va: «Ikkovi birga hovuchlab olsin», dedilar.Ҳумайд ибн Абдурраҳмон айтди: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ билан ҳамсуҳбат бўлганидек тўрт йил ҳамсуҳбат бўлган бир кишини учратдим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ биримизнинг ҳар куни соч тарашини, ёки ғусл қиладиган жойига бавл қилишини, ёки аёлнинг эркакдан ортган сув билан, эркакнинг аёлдан ортган сув билан ғусл қилишини қайтардилар ва: «Иккови бирга ҳовучлаб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ رَجُلًا أَخْبَرَهُ أَنَّهُرَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضُمُّ إِلَيْهِ حَسَنًا وَحُسَيْنًا يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا

Ato (rahimahulloh)ga bir kishi xabar berdiki, u Nabiy ﷺni Hasan bilan Husaynni oʻzlariga qisib olib: «Allohumma, men bu ikkovini sevaman, Sen ham ularni sevgin», deyayotganlarini koʻrgan.Ато (раҳимаҳуллоҳ)га бир киши хабар бердики, у Набий ﷺни Ҳасан билан Ҳусайнни ўзларига қисиб олиб: «Аллоҳумма, мен бу икковини севаман, Сен ҳам уларни севгин», деяётганларини кўрган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنِي مَالِكٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي ضَمْرَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ الْعَقِيقَةِ فَقَالَ لَا أُحِبُّ الْعُقُوقَ كَأَنَّهُ كَرِهَ الِاسْمَ وَقَالَ مَنْ وُلِدَ لَهُ فَأَحَبَّ أَنْ يَنْسُكَ عَنْ وَلَدِهِ فَلْيَفْعَلْ

Banu Zamradan boʻlgan bir kishi otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺdan aqiqa haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Men uquqni (itoatsizlikni) yoqtirmayman», dedilar — goʻyo u zot bu nomni yoqtirmagandek — va: «Kimning farzandi tugʻilsa-yu, farzandi uchun qurbonlik (nusk) qilishni istasa, qilaversin», dedilar.Бану Замрадан бўлган бир киши отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺдан ақиқа ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Мен уқуқни (итоатсизликни) ёқтирмайман», дедилар — гўё у зот бу номни ёқтирмагандек — ва: «Кимнинг фарзанди туғилса-ю, фарзанди учун қурбонлик (нуск) қилишни истаса, қилаверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ يَعْنِي ابْنَ بِلَالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ جُهَيْنَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْكَافِرَ يَشْرَبُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ وَإِنَّ الْمُؤْمِنَ يَشْرَبُ فِي مِعًى وَاحِدٍ

Juhayna qabilasidan boʻlgan bir kishi aytdi: Men Nabiy ﷺning: «Albatta, kofir yetti ichak bilan ichadi, moʻmin esa bitta ichak bilan ichadi», deyayotganlarini eshitdim.Жуҳайна қабиласидан бўлган бир киши айтди: Мен Набий ﷺнинг: «Албатта, кофир етти ичак билан ичади, мўмин эса битта ичак билан ичади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنِي مَالِكٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ عَمَّنْصَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمِ الرِّقَاعِ صَلَاةَ الْخَوْفِ أَنَّ طَائِفَةً صَفَّتْ مَعَهُ وَطَائِفَةً وِجَاهَ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِالَّتِي مَعَهُ رَكْعَةً ثُمَّ ثَبَتَ قَائِمًا وَأَتَمُّوا لِأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَصَفُّوا وِجَاهَ الْعَدُوِّ وَجَاءَتْ الطَّائِفَةُ الْأُخْرَى فَصَلَّى بِهِمْ الرَّكْعَةَ الَّتِي بَقِيَتْ مِنْ صَلَاتِهِ ثُمَّ ثَبَتَ جَالِسًا وَأَتَمُّوا لِأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ سَلَّمَقَالَ مَالِكٌ وَهَذَا أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَيَّ فِي صَلَاةِ الْخَوْفِ

(Solih ibn Xavvot) Zotur-Riqoʼ kuni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlib, xavf namozini oʻqigan birovdan rivoyat qildiki: bir toifa u zot bilan saf tortdi, bir toifa esa dushmanga roʻbaroʻ (turdi). U zot oʻzlari bilan boʻlgan(lar) bilan bir rakat oʻqib, soʻng tik (qiyomda) turdilar; ular oʻzlari uchun (qolganini) toʻldirdilar, soʻng (safdan) chiqib, dushmanga roʻbaroʻ saf tortdilar. Boshqa toifa kelib, u zot ular bilan namozdan qolgan (oxirgi) rakatni oʻqidilar, soʻng (tashahhudda) oʻtirib turdilar; ular oʻzlari uchun (qolganini) toʻldirdilar, soʻng u zot salom berdilar. Molik aytdi: Bu — xavf namozi haqida men eshitgan narsalarning menga eng sevimlisidir.(Солиҳ ибн Хаввот) Зотур-Риқў куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлиб, хавф намозини ўқиган бировдан ривоят қилдики: бир тоифа у зот билан саф тортди, бир тоифа эса душманга рўбарў (турди). У зот ўзлари билан бўлган(лар) билан бир ракат ўқиб, сўнг тик (қиёмда) турдилар; улар ўзлари учун (қолганини) тўлдирдилар, сўнг (сафдан) чиқиб, душманга рўбарў саф тортдилар. Бошқа тоифа келиб, у зот улар билан намоздан қолган (охирги) ракатни ўқидилар, сўнг (ташаҳҳудда) ўтириб турдилар; улар ўзлари учун (қолганини) тўлдирдилар, сўнг у зот салом бердилар. Молик айтди: Бу — хавф намози ҳақида мен эшитган нарсаларнинг менга энг севимлисидир.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَمٍّ لِي قَالَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْ لِي قَوْلًا وَأَقْلِلْ لَعَلِّي أَعْقِلُهُ قَالَ لَا تَغْضَبْ قَالَ فَعُدْتُ لَهُ مِرَارًا كُلُّ ذَلِكَ يَعُودُ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَغْضَبْ

Ahnaf ibn Qays aytdi: Menga amakivachchalarimdan biri xabar berib dedi: Men Rasululloh ﷺga: «Ey Allohning Rasuli, menga bir soʻz ayting va uni oz qiling, shoyad men uni anglab olsam», dedim. U zot: «Gʻazablanma», dedilar. Men buni bir necha marta takrorladim, har safar Rasululloh ﷺ menga: «Gʻazablanma», deb qaytardilar.Аҳнаф ибн Қайс айтди: Менга амакиваччаларимдан бири хабар бериб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺга: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга бир сўз айтинг ва уни оз қилинг, шояд мен уни англаб олсам», дедим. У зот: «Ғазабланма», дедилар. Мен буни бир неча марта такрорладим, ҳар сафар Расулуллоҳ ﷺ менга: «Ғазабланма», деб қайтардилар.

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ عَنْ مُوسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْخَطْمِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ وَهُوَ يَسْأَلُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ يَقُولُ أَخْبِرْنِي مَا سَمِعْتَ أَبَاكَ يَقُولُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَثَلُ الَّذِي يَلْعَبُ بِالنَّرْدِ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي مَثَلُ الَّذِي يَتَوَضَّأُ بِالْقَيْحِ وَدَمِ الْخِنْزِيرِ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي

Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Men otamning shunday deyayotganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Nard oʻynab, soʻng turib namoz oʻqiydigan kishining misoli yiring va choʻchqa qoni bilan tahorat qilib, soʻng turib namoz oʻqiydigan kishining misoliday», deyayotganlarini eshitdim.Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен отамнинг шундай деяётганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Нард ўйнаб, сўнг туриб намоз ўқийдиган кишининг мисоли йиринг ва чўчқа қони билан таҳорат қилиб, сўнг туриб намоз ўқийдиган кишининг мисолидай», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ جُرَيٍّ النَّهْدِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَدَ فِي يَدِهِ أَوْ فِي يَدِ السُّلَمِيِّ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَأُ الْمِيزَانَ وَاللَّهُ أَكْبَرُ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَالطُّهُورُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ

Banu Sulaymdan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oʻz qoʻllarida — yoki sulaymlik kishining qoʻlida — (barmoq bukib) sanadilar va: «Subhanalloh — mezonning yarmi, alhamdulillah mezonni toʻldiradi, Allohu akbar osmon bilan yer orasini toʻldiradi, tahorat — mezonning yarmi va roʻza — sabrning yarmidir», dedilar.Бану Сулаймдан бўлган бир кишидан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ўз қўлларида — ёки сулаймлик кишининг қўлида — (бармоқ букиб) санадилар ва: «Субҳаналлоҳ — мезоннинг ярми, алҳамдулиллаҳ мезонни тўлдиради, Аллоҳу акбар осмон билан ер орасини тўлдиради, таҳорат — мезоннинг ярми ва рўза — сабрнинг ярмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ عَنْ رَجُلٍ حَدَّثَهُ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَنَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَوْمٍ مَطِيرٍ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ

Rasululloh ﷺning muazzini boʻlgan bir kishi rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺning nido qiluvchisi yomgʻirli kunda: «Namozni turar joylaringizda oʻqinglar», deb nido qildi.Расулуллоҳ ﷺнинг муаззини бўлган бир киши ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺнинг нидо қилувчиси ёмғирли кунда: «Намозни турар жойларингизда ўқинглар», деб нидо қилди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَسَنٍ حَدَّثَتْنِي مَرْيَمُ ابْنَةُ إِيَاسِ بْنِ الْبُكَيْرِ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا فَقَالَ أَعِنْدَكِ ذَرِيرَةٌ قَالَتْ نَعَمْ فَدَعَا بِهَا فَوَضَعَهَا عَلَى بَثْرَةٍ بَيْنَ أَصَابِعِ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ مُطْفِئَ الْكَبِيرِ وَمُكَبِّرَ الصَّغِيرِ أَطْفِهَا عَنِّي فَطُفِئَتْ

Maryam bint Iyos ibn Bukayr — Nabiy ﷺning sahobalaridan biri (Iyosning qizi) — Nabiy ﷺning ayollaridan biridan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar va: «Senda zarira (xushboʻy dori) bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot uni keltirishni buyurdilar va uni oyoq barmoqlari orasidagi yaraga qoʻydilar, soʻng: «Allohumma, kattani oʻchiruvchi va kichikni kattalashtiruvchi Zot, buni mendan oʻchirgin», dedilar. Bas, u oʻchdi.Марям бинт Иёс ибн Букайр — Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири (Иёснинг қизи) — Набий ﷺнинг аёлларидан биридан ривоят қилдики, Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар ва: «Сенда зарира (хушбўй дори) борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот уни келтиришни буюрдилар ва уни оёқ бармоқлари орасидаги ярага қўйдилар, сўнг: «Аллоҳумма, каттани ўчирувчи ва кичикни катталаштирувчи Зот, буни мендан ўчиргин», дедилар. Бас, у ўчди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ صَاحِبُ الزِّيَادِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ رَجُلًا دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَسَحَّرُ فَقَالَ إِنَّ السَّحُورَ بَرَكَةٌ أَعْطَاكُمُوهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَلَا تَدَعُوهَا

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kirdi, u zot saharlik qilayotgan edilar. Shunda u zot: «Albatta, saharlik Alloh azza va jalla sizlarga bergan barakadir, uni tark etmanglar», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига кирди, у зот саҳарлик қилаётган эдилар. Шунда у зот: «Албатта, саҳарлик Аллоҳ азза ва жалла сизларга берган баракадир, уни тарк этманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَاسْتَشْهَدَ عَلِيٌّ النَّاسَ فَقَالَ أَنْشُدُ اللَّهَ رَجُلًا سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ قَالَ فَقَامَ سِتَّةَ عَشَرَ رَجُلًا فَشَهِدُوا

Zayd ibn Arqam aytdi: Ali odamlardan guvohlik soʻrab: «Nabiy ﷺning: ‹Allohumma, men kimning mavlosi boʻlsam, Ali ham uning mavlosidir. Allohumma, unga doʻst boʻlganga doʻst boʻl va unga dushman boʻlganga dushman boʻl›, deganlarini eshitgan kishini Alloh nomi bilan qasamga chorlayman», dedi. Shunda oʻn olti kishi turib, guvohlik berdi.Зайд ибн Арқам айтди: Али одамлардан гувоҳлик сўраб: «Набий ﷺнинг: ‹Аллоҳумма, мен кимнинг мавлоси бўлсам, Али ҳам унинг мавлосидир. Аллоҳумма, унга дўст бўлганга дўст бўл ва унга душман бўлганга душман бўл›, деганларини эшитган кишини Аллоҳ номи билан қасамга чорлайман», деди. Шунда ўн олти киши туриб, гувоҳлик берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي بَكْرٍ قَالَخَطَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ بِمِنًى عَلَى رَاحِلَتِهِ وَنَحْنُ عِنْدَ يَدَيْهَا قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَلَا أَحْسِبُهُ إِلَّا قَالَ عِنْدَ الْجَمْرَةِ

Banu Bakrdan boʻlgan bir kishi aytdi: Nabiy ﷺ Minoda ulovlari ustida odamlarga xutba qildilar, biz esa uning oldida edik. Ibrohim aytdi: Menimcha, u faqat: «jamra oldida», degan edi.Бану Бакрдан бўлган бир киши айтди: Набий ﷺ Минода уловлари устида одамларга хутба қилдилар, биз эса унинг олдида эдик. Иброҳим айтди: Менимча, у фақат: «жамра олдида», деган эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ قَالَ سَمِعْتُ زَكَرِيَّا بْنَ سَلَّامٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ قَالَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ ثَلَاثَ مِرَارٍ قَالَهَا إِسْحَاقُ

Bir kishi aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga bordim, u zot: «Ey odamlar, jamoatga yopishinglar va tarqoqlikdan saqlaninglar! Ey odamlar, jamoatga yopishinglar va tarqoqlikdan saqlaninglar!» der edilar — uch marta, deb aytdi Ishoq.Бир киши айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига бордим, у зот: «Эй одамлар, жамоатга ёпишинглар ва тарқоқликдан сақланинглар! Эй одамлар, жамоатга ёпишинглар ва тарқоқликдан сақланинглар!» дер эдилар — уч марта, деб айтди Ишоқ.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ جَدِّهِ عُرْوَةَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَصْنَعَ الْمَسَاجِدَ فِي دُورِنَا وَأَنْ نُصْلِحَ صَنْعَتَهَا وَنُطَهِّرَهَا

Urva (rahimahulloh) Rasululloh ﷺning sahobalaridan unga rivoyat qilgan kishidan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ bizga uylarimizda masjid (namozgoh) qilishimizni, uning qurilishini yaxshilashimizni va uni pok tutishimizni buyurar edilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ) Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан унга ривоят қилган кишидан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга уйларимизда масжид (намозгоҳ) қилишимизни, унинг қурилишини яхшилашимизни ва уни пок тутишимизни буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَلَامِ بْنِ عَمْرٍو الْيَشْكُرِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِخْوَانُكُمْ فَأَصْلِحُوا إِلَيْهِمْ وَاسْتَعِينُوهُمْ عَلَى مَا غَلَبَكُمْ وَأَعِينُوهُمْ عَلَى مَا غَلَبَهُمْ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Ular) sizlarning birodarlaringizdir; bas, ularga yaxshilik qilinglar, oʻzingizga ogʻir kelgan ishda ulardan yordam soʻranglar va ularga ogʻir kelgan ishda ularga yordam beringlar», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Улар) сизларнинг биродарларингиздир; бас, уларга яхшилик қилинглар, ўзингизга оғир келган ишда улардан ёрдам сўранглар ва уларга оғир келган ишда уларга ёрдам беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ حَسَّانَ بْنَ بِلَالٍ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ يَرْجِعُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَرْتَمُونَ يُبْصِرُونَ وَقْعَ سِهَامِهِمْ

Nabiy ﷺning sahobalaridan aslamlik bir kishidan rivoyat qilinadiki, ular Nabiy ﷺ bilan shom namozini oʻqir, soʻng oʻq otib, oʻqlarining tushgan joyini koʻra oladigan holda Madinaning eng chekkasidagi oilalari oldiga qaytar edilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан асламлик бир кишидан ривоят қилинадики, улар Набий ﷺ билан шом намозини ўқир, сўнг ўқ отиб, ўқларининг тушган жойини кўра оладиган ҳолда Мадинанинг энг чеккасидаги оилалари олдига қайтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ زَاذَانَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ أَوْ قَالَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ أَنَّهُسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةٍ وَهُوَ يَقُولُ رَبِّ اغْفِرْ لِي قَالَ شُعْبَةُ أَوْ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الْغَفُورُ مِائَةَ مَرَّةٍ

Nabiy ﷺning sahobalaridan, ansorlardan boʻlgan bir kishidan — Shuʼba dedi: yoxud u: «ansorlardan bir kishi», dedi — rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning namozda: «Robbim, meni magʻfirat qil» — Shuʼba dedi: yoxud u: «Allohumma, meni magʻfirat qil va tavbamni qabul ayla; albatta, Sen tavbalarni koʻp qabul qiluvchi, koʻp magʻfirat qiluvchisan», dedi — deb yuz marta aytayotganlarini eshitdi.Набий ﷺнинг саҳобаларидан, ансорлардан бўлган бир кишидан — Шуъба деди: ёхуд у: «ансорлардан бир киши», деди — ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг намозда: «Роббим, мени мағфират қил» — Шуъба деди: ёхуд у: «Аллоҳумма, мени мағфират қил ва тавбамни қабул айла; албатта, Сен тавбаларни кўп қабул қилувчи, кўп мағфират қилувчисан», деди — деб юз марта айтаётганларини эшитди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا فِي إِمْرَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ قَالَسَمِعْتُ رَجُلًا فِي سُوقِ عُكَاظٍ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُوا وَرَجُلٌ يَتْبَعُهُ يَقُولُ إِنَّ هَذَا يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَنْ آلِهَتِكُمْ فَإِذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو جَهْلٍ

Ashʼas ibn Sulaym aytdi: Ibn Zubayrning hukmronligi paytida bir kishining shunday deganini eshitdim: Men Ukoz bozorida bir kishining: «Ey odamlar, ‹La ilaha illalloh› denglar, najot topasizlar!» deyayotganini, orqasidan ergashib yurgan bir kishining esa: «Bu sizlarni xudolaringizdan toʻsmoqchi», deyayotganini eshitdim. Qarasam, (birinchisi) Nabiy ﷺ, (ikkinchisi) Abu Jahl ekan.Ашъас ибн Сулайм айтди: Ибн Зубайрнинг ҳукмронлиги пайтида бир кишининг шундай деганини эшитдим: Мен Укоз бозорида бир кишининг: «Эй одамлар, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› денглар, нажот топасизлар!» деяётганини, орқасидан эргашиб юрган бир кишининг эса: «Бу сизларни худоларингиздан тўсмоқчи», деяётганини эшитдим. Қарасам, (биринчиси) Набий ﷺ, (иккинчиси) Абу Жаҳл экан.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ الثَّقَفِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ ثَقِيفٍ أَعْوَرَ يُقَالُ لَهُ مَعْرُوفٌ وَأَثْنَى عَلَيْهِ خَيْرًا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَلِيمَةُ حَقٌّ وَالْيَوْمُ الثَّانِي مَعْرُوفٌ وَالْيَوْمُ الثَّالِثُ سُمْعَةٌ وَرِيَاءٌ

Saqifdan boʻlgan, Maʼruf deb ataladigan koʻzi koʻr bir kishidan — uni yaxshi soʻzlar bilan tilga oldi — rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Valima haqdir, ikkinchi kun maʼrufdir, uchinchi kun esa eshittirish va riyodir», dedilar.Сақифдан бўлган, Маъруф деб аталадиган кўзи кўр бир кишидан — уни яхши сўзлар билан тилга олди — ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Валима ҳақдир, иккинчи кун маъруфдир, учинчи кун эса эшиттириш ва риёдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الزَّعْرَاءِ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكَانَتْ تُعْرَفُ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الظُّهْرِ بِتَحْرِيكِ لِحْيَتِهِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning peshin namozidagi qiroatlari soqollarining qimirlashidan bilinar edi.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг пешин намозидаги қироатлари соқолларининг қимирлашидан билинар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ قَالَدَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى صِهْرٍ لَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ فَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَقَالَ يَا جَارِيَةُ ائْتِينِي بِوَضُوءٍ لَعَلِّي أُصَلِّي فَأَسْتَرِيحَ فَرَآنَا أَنْكَرْنَا ذَاكَ عَلَيْهِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قُمْ يَا بِلَالُ فَأَرِحْنَا بِالصَّلَاةِ

Abdulloh ibn Muhammad ibnul Hanafiyya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men otam bilan ansorlardan boʻlgan bir qudamizning oldiga kirdim. Namoz vaqti kirib qoldi. U: «Ey joriya, menga tahorat suvi keltirgin, namoz oʻqib rohatlansam», dedi. Bizning buni inkor qilganimizni koʻrib: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Tur, ey Bilol, bizni namoz bilan rohatlantir› deyayotganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибнул Ҳанафийя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен отам билан ансорлардан бўлган бир қудамизнинг олдига кирдим. Намоз вақти кириб қолди. У: «Эй жория, менга таҳорат суви келтиргин, намоз ўқиб роҳатлансам», деди. Бизнинг буни инкор қилганимизни кўриб: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тур, эй Билол, бизни намоз билан роҳатлантир› деяётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اتْرُكُوا الْحَبَشَةَ مَا تَرَكُوكُمْ فَإِنَّهُ لَا يَسْتَخْرِجُ كَنْزَ الْكَعْبَةِ إِلَّا ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنْ الْحَبَشَةِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Habashliklar sizlarni tek qoʻygunlaricha, sizlar ham ularni tek qoʻyinglar. Chunki Kaʼba xazinasini faqat habashliklardan boʻlgan ikki ozgʻin oyoqli kishi chiqaradi», deyayotganlarini eshitdim.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳабашликлар сизларни тек қўйгунларича, сизлар ҳам уларни тек қўйинглар. Чунки Каъба хазинасини фақат ҳабашликлардан бўлган икки озғин оёқли киши чиқаради», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا بِهِ جُرْحٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادْعُوا لَهُ طَبِيبَ بَنِي فُلَانٍ قَالَ فَدَعَوْهُ فَجَاءَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَيُغْنِي الدَّوَاءُ شَيْئًا فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَهَلْ أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ دَاءٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا جَعَلَ لَهُ شِفَاءً

Ansorlardan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jarohati bor bir kishini borib koʻrdilar va: «Unga falon oʻgʻillarining tabibini chaqiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Uni chaqirishdi, u ham keldi. Shunda ular: «Ey Allohning Rasuli, dori biror narsaga asqotadimi?» deyishdi. U zot: «Subhanalloh! Alloh yerga biror dardni tushirmadiki, unga shifo ham qilmagan boʻlsa», dedilar.Ансорлардан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жароҳати бор бир кишини бориб кўрдилар ва: «Унга фалон ўғилларининг табибини чақиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: Уни чақиришди, у ҳам келди. Шунда улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, дори бирор нарсага асқотадими?» дейишди. У зот: «Субҳаналлоҳ! Аллоҳ ерга бирор дардни туширмадики, унга шифо ҳам қилмаган бўлса», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ ذِي مِخْمَرٍ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ سَيُصَالِحُكُمْ الرُّومُ صُلْحًا آمِنًا ثُمَّ تَغْزُونَ وَهُمْ عَدُوًّا فَتُنْصَرُونَ وَتَسْلَمُونَ وَتَغْنَمُونَ ثُمَّ تَنْصَرِفُونَ حَتَّى تَنْزِلُوا بِمَرْجٍ ذِي تُلُولٍ فَيَرْفَعُ رَجُلٌ مِنْ النَّصْرَانِيَّةِ صَلِيبًا فَيَقُولُ غَلَبَ الصَّلِيبُ فَيَغْضَبُ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَيَقُومُ إِلَيْهِ فَيَدُقُّهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَغْدِرُ الرُّومُ وَيَجْمَعُونَ لِلْمَلْحَمَةِ

Zu Mixmar (roziyallohu anhu)dan — u Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishi edi — rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Rumliklar sizlar bilan tinch sulh tuzadilar, soʻng sizlar ular bilan birga bir dushmanga qarshi gʻazot qilasizlar, nusratga erishasizlar, sogʻ-salomat qolasizlar va oʻlja olasizlar. Soʻng qaytasizlar, toki tepaliklari koʻp bir maydonga tushasizlar. Shunda nasroniylardan bir kishi salibni koʻtarib: ‹Salib gʻolib keldi›, deydi. Bas, musulmonlardan bir kishi gʻazablanib, unga qarab turadi va uni majaqlaydi. Ana oʻshanda rumliklar ahdni buzadilar va katta jangga toʻplanadilar», deyayotganlarini eshitdim.Зу Михмар (розияллоҳу анҳу)дан — у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир киши эди — ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Румликлар сизлар билан тинч сулҳ тузадилар, сўнг сизлар улар билан бирга бир душманга қарши ғазот қиласизлар, нусратга эришасизлар, соғ-саломат қоласизлар ва ўлжа оласизлар. Сўнг қайтасизлар, токи тепаликлари кўп бир майдонга тушасизлар. Шунда насронийлардан бир киши салибни кўтариб: ‹Салиб ғолиб келди›, дейди. Бас, мусулмонлардан бир киши ғазабланиб, унга қараб туради ва уни мажақлайди. Ана ўшанда румликлар аҳдни бузадилар ва катта жангга тўпланадилар», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ مَدِينِيٌّ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُبَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمِّهِ قَالَكُنَّا فِي مَجْلِسٍ فَطَلَعَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى رَأْسِهِ أَثَرُ مَاءٍ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَرَاكَ طَيِّبَ النَّفْسِ قَالَ أَجَلْ قَالَ ثُمَّ خَاضَ الْقَوْمُ فِي ذِكْرِ الْغِنَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنْ اتَّقَى اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَالصِّحَّةُ لِمَنْ اتَّقَى اللَّهَ خَيْرٌ مِنْ الْغِنَى وَطِيبُ النَّفْسِ مِنْ النِّعَمِ

Abdulloh ibn Xubaybning togʻasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir majlisda oʻtirgan edik. Shunda Rasululloh ﷺ boshlarida suv izi bilan oldimizga chiqdilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizni koʻngli xush koʻrmoqdamiz», dedik. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng qavm boylik haqida gapira boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalladan taqvo qilgan kishiga boylikning ziyoni yoʻq. Taqvo qilgan kishi uchun sogʻliq boylikdan koʻra yaxshiroqdir. Koʻngil xushligi esa neʼmatlardandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Хубайбнинг тоғаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир мажлисда ўтирган эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бошларида сув изи билан олдимизга чиқдилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни кўнгли хуш кўрмоқдамиз», дедик. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг қавм бойлик ҳақида гапира бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалладан тақво қилган кишига бойликнинг зиёни йўқ. Тақво қилган киши учун соғлиқ бойликдан кўра яхшироқдир. Кўнгил хушлиги эса неъматлардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَرَأَيْتُ رَجُلًا بِالْمَدِينَةِ وَقَدْ طَافَ النَّاسُ بِهِ وَهُوَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَسَمِعْتُهُ وَهُوَ يَقُولُ إِنَّ مِنْ بَعْدِكُمْ الْكَذَّابَ الْمُضِلَّ وَإِنَّ رَأْسَهُ مِنْ بَعْدِهِ حُبُكٌ حُبُكٌ حُبُكٌ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَإِنَّهُ سَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَمَنْ قَالَ لَسْتَ رَبَّنَا لَكِنَّ رَبَّنَا اللَّهُ عَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْهِ أَنَبْنَا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّكَ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَيْهِ سُلْطَانٌ

Abu Qilaba (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir kishini koʻrdim, odamlar uning atrofini oʻrab olishgan edi, u esa: «Rasululloh ﷺ dedilar, Rasululloh ﷺ dedilar», derdi. Qarasam, u Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi ekan. Men uning shunday deyayotganini eshitdim: «Albatta, sizlardan keyin yoʻldan ozdiruvchi kazzob (chiqadi). Uning boshi orqasidan jingalakdir, jingalakdir, jingalakdir», — uch marta (dedi). «U: ‹Men Rabbingizman›, deydi. Kim unga: ‹Sen bizning Rabbimiz emassan, balki Rabbimiz Allohdir, Unga tavakkal qildik va Unga qaytdik, Sening yomonligingdan Allohdan panoh soʻraymiz›, desa, uning bu kishi ustidan hech qanday hukmronligi boʻlmaydi».Абу Қилаба (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мадинада бир кишини кўрдим, одамлар унинг атрофини ўраб олишган эди, у эса: «Расулуллоҳ ﷺ дедилар, Расулуллоҳ ﷺ дедилар», дерди. Қарасам, у Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши экан. Мен унинг шундай деяётганини эшитдим: «Албатта, сизлардан кейин йўлдан оздирувчи каззоб (чиқади). Унинг боши орқасидан жингалакдир, жингалакдир, жингалакдир», — уч марта (деди). «У: ‹Мен Раббингизман›, дейди. Ким унга: ‹Сен бизнинг Раббимиз эмассан, балки Раббимиз Аллоҳдир, Унга таваккал қилдик ва Унга қайтдик, Сенинг ёмонлигингдан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, деса, унинг бу киши устидан ҳеч қандай ҳукмронлиги бўлмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ جُرَيٍّ النَّهْدِيِّ أَنَّهُ قَالَلَقِيتُ شَيْخًا مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ بِالْكُنَاسَةِ فَحَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَدَّ خَمْسًا فِي يَدِهِ أَوْ فِي يَدِي فَقَالَ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَالتَّكْبِيرُ يَمْلَأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ وَالطُّهُورُ نِصْفُ الْإِيمَانِ

Banu Sulaymdan bir keksa kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz qoʻllarida yoki mening qoʻlimda beshtani sanab: «Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdulillah› uni toʻldiradi, takbir osmon bilan yer orasini toʻldiradi, roʻza sabrning yarmidir, tahorat esa iymonning yarmidir», dedilar.Бану Сулаймдан бир кекса киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз қўлларида ёки менинг қўлимда бештани санаб: «Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллаҳ› уни тўлдиради, такбир осмон билан ер орасини тўлдиради, рўза сабрнинг ярмидир, таҳорат эса иймоннинг ярмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْأَحْنَفِ قَالَبَيْنَمَا أَطُوفُ بِالْبَيْتِ إِذْ لَقِيَنِي رَجُلٌ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ فَقَالَ أَلَا أُبَشِّرُكَ قَالَ قُلْتُ بَلَى قَالَ أَتَذْكُرُ إِذْ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَوْمِكَ بَنِي سَعْدٍ أَدْعُوهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ قَالَ فَقُلْتُ أَنْتَ وَاللَّهِ مَا قَالَ إِلَّا خَيْرًا وَلَا أَسْمَعُ إِلَّا حُسْنًا فَإِنِّي رَجَعْتُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَقَالَتِكَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَحْنَفِ قَالَ فَمَا أَنَا لِشَيْءٍ أَرْجَى مِنْهَا

Ahnaf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Baytni tavof qilib yurganimda, Banu Sulaymdan bir kishi meni uchratib: «Senga xushxabar bermaymi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Rasululloh ﷺ meni qavming Banu Saʼd oldiga ularni Islomga daʼvat qilishim uchun yuborganlarini eslaysanmi? Sen: ‹Alloh nomiga qasamki, u faqat yaxshilikni aytdi, men undan faqat goʻzallikni eshitmoqdaman›, deding. Men qaytib, Nabiy ﷺga sening bu soʻzingni yetkazdim. Shunda u zot: ‹Allohim, Ahnafni magʻfirat qilgin›, dedilar», dedi. (Ahnaf) aytdi: Men hech bir narsadan bundan koʻra koʻproq umidvor emasman.Аҳнаф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Байтни тавоф қилиб юрганимда, Бану Сулаймдан бир киши мени учратиб: «Сенга хушхабар бермайми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ мени қавминг Бану Саъд олдига уларни Исломга даъват қилишим учун юборганларини эслайсанми? Сен: ‹Аллоҳ номига қасамки, у фақат яхшиликни айтди, мен ундан фақат гўзалликни эшитмоқдаман›, дединг. Мен қайтиб, Набий ﷺга сенинг бу сўзингни етказдим. Шунда у зот: ‹Аллоҳим, Аҳнафни мағфират қилгин›, дедилар», деди. (Аҳнаф) айтди: Мен ҳеч бир нарсадан бундан кўра кўпроқ умидвор эмасман.