حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْخَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُ رَجَّةَ النَّاسِ وَهُمْ يَقُولُونَ آيَةٌ وَنَحْنُ يَوْمَئِذٍ فِي فَازِعٍ فَخَرَجْتُ مُتَلَفِّعَةً بِقَطِيفَةٍ لِلزُّبَيْرِ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يُصَلِّي لِلنَّاسِ فَقُلْتُ لِعَائِشَةَ مَا لِلنَّاسِ فَأَشَارَتْ بِيَدِهَا إِلَى السَّمَاءِ قَالَتْ فَصَلَّيْتُ مَعَهُمْ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَغَ مِنْ سَجْدَتِهِ الْأُولَى قَالَتْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيَامًا طَوِيلًا حَتَّى رَأَيْتُ بَعْضَ مَنْ يُصَلِّي يَنْتَضِحُ بِالْمَاءِ ثُمَّ رَكَعَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا ثُمَّ قَامَ وَلَمْ يَسْجُدْ قِيَاما طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ رُكُوعِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ سَلَّمَ وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ ثُمَّ رَقِيَ الْمِنْبَرَ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَا يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلَاةِ وَإِلَى الصَّدَقَةِ وَإِلَى ذِكْرِ اللَّهِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ شَيْءٌ لَمْ أَكُنْ رَأَيْتُهُ إِلَّا وَقَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا وَقَدْ أُرِيتُكُمْ تُفْتَنُونَ فِي قُبُورِكُمْ يُسْأَلُ أَحَدُكُمْ مَا كُنْتَ تَقُولُ وَمَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَإِنْ قَالَ لَا أَدْرِي رَأَيْتُ
Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Men odamlarning shovqinini eshitdim; ular: «Bu bir oyatdir», deyishardi. Biz oʻsha kuni qoʻrquvda edik. Men Zubayrning bir choponiga oʻralgan holda chiqdim va Oishaning oldiga kirdim; Rasululloh ﷺ tik turib, odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar. Men Oishaga: «Odamlarga nima boʻldi?» dedim. U qoʻli bilan osmonga ishora qildi. (Asmo) dedi: Men ular bilan birga namoz oʻqidim; Rasululloh ﷺ birinchi sajdalarini tugatgan edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ shunday uzun qiyom bilan turdilarki, men namoz oʻqiyotganlarning baʼzisi suv sepib turganini koʻrdim. Soʻng rukuʼ qilib, uzun rukuʼ qildilar, soʻng turdilar va sajda qilmay, uzun qiyom qildilar — u birinchi qiyomdan qisqaroq edi. Soʻng uzun rukuʼ qildilar — u birinchi rukuʼlaridan qisqaroq edi. Soʻng sajda qildilar, soʻng salom berdilar; quyosh ochilib boʻlgan edi. Soʻng minbarga chiqib: «Ey odamlar! Quyosh va oy — Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Buni koʻrsangiz, namozga, sadaqaga va Allohning zikriga shoshilinglar. Ey odamlar! Men koʻrmagan hech bir narsa qolmadi, hammasini mana shu turgan joyimda koʻrdim. Menga sizlarning qabrlaringizda fitnaga solinishingiz koʻrsatildi: sizlardan biringizdan: ‹Nima der eding va nimaga ibodat qilar eding?› deb soʻraladi; agar u: ‹Bilmayman›, desa» — koʻrdim.Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Мен одамларнинг шовқинини эшитдим; улар: «Бу бир оятдир», дейишарди. Биз ўша куни қўрқувда эдик. Мен Зубайрнинг бир чопонига ўралган ҳолда чиқдим ва Оишанинг олдига кирдим; Расулуллоҳ ﷺ тик туриб, одамларга намоз ўқитаётган эдилар. Мен Оишага: «Одамларга нима бўлди?» дедим. У қўли билан осмонга ишора қилди. (Асмо) деди: Мен улар билан бирга намоз ўқидим; Расулуллоҳ ﷺ биринчи саждаларини тугатган эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ шундай узун қиём билан турдиларки, мен намоз ўқиётганларнинг баъзиси сув сепиб турганини кўрдим. Сўнг рукуъ қилиб, узун рукуъ қилдилар, сўнг турдилар ва сажда қилмай, узун қиём қилдилар — у биринчи қиёмдан қисқароқ эди. Сўнг узун рукуъ қилдилар — у биринчи рукуъларидан қисқароқ эди. Сўнг сажда қилдилар, сўнг салом бердилар; қуёш очилиб бўлган эди. Сўнг минбарга чиқиб: «Эй одамлар! Қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Буни кўрсангиз, намозга, садақага ва Аллоҳнинг зикрига шошилинглар. Эй одамлар! Мен кўрмаган ҳеч бир нарса қолмади, ҳаммасини мана шу турган жойимда кўрдим. Менга сизларнинг қабрларингизда фитнага солинишингиз кўрсатилди: сизлардан бирингиздан: ‹Нима дер эдинг ва нимага ибодат қилар эдинг?› деб сўралади; агар у: ‹Билмайман›, деса» — кўрдим.