حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْقُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ لِي إِلَّا مَا أَدْخَلَ الزُّبَيْرُ بَيْتِي قَالَ أَنْفِقِي وَلَا تُوكِي فَيُوكَى عَلَيْكِ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Men Nabiy ﷺga: «Zubayr uyimga kiritgan narsadan boshqa hech narsam yoʻq», dedim. U zot: «Infoq qil va (ogʻzini) bogʻlab qoʻyma, aks holda senga ham bogʻlab qoʻyiladi», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Набий ﷺга: «Зубайр уйимга киритган нарсадан бошқа ҳеч нарсам йўқ», дедим. У зот: «Инфоқ қил ва (оғзини) боғлаб қўйма, акс ҳолда сенга ҳам боғлаб қўйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُمِّهِ قَالَتْأَتَتْنِي أُمِّي رَاغِبَةً فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصِلُهَا قَالَ نَعَمْحَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَسْمَاءَ مِثْلَهُ وَقَالَ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ وَمُدَّتِهِمْ إِذْ عَاهَدُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Quraysh (bilan tuzilgan) ahd paytida onam (mendan yaxshilik) umid qilib oldimga keldi, u mushrik edi. Men Rasululloh ﷺdan: «Unga sila qilaymi?» deb soʻradim. U zot: «Ha», dedilar. Bizga Yunus hadis aytdi, u aytdi: Bizga Lays — yaʼni ibn Saʼd — Hishomdan, u otasidan, u Asmodan uning mislini (rivoyat qildi) va: «U Quraysh Rasululloh ﷺ bilan ahd tuzgan paytda, ularning muddatlarida mushrik edi», dedi.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Қурайш (билан тузилган) аҳд пайтида онам (мендан яхшилик) умид қилиб олдимга келди, у мушрик эди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Унга сила қилайми?» деб сўрадим. У зот: «Ҳа», дедилар. Бизга Юнус ҳадис айтди, у айтди: Бизга Лайс — яъни ибн Саъд — Ҳишомдан, у отасидан, у Асмодан унинг мислини (ривоят қилди) ва: «У Қурайш Расулуллоҳ ﷺ билан аҳд тузган пайтда, уларнинг муддатларида мушрик эди», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَسْوَدِ أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَدِمَتْ أُمِّي وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ إِذْ عَاهَدُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَفْتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ أُمِّي قَدِمَتْ وَهِيَ رَاغِبَةٌ أَفَأَصِلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ صِلِي أُمَّكِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Quraysh Rasululloh ﷺ bilan ahd tuzgan paytda onam mushrik holida keldi. Men Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab: «Onam keldi va u (mendan yaxshilik) kutyapti; unga sila qilaymi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Ha, onangga sila qil», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қурайш Расулуллоҳ ﷺ билан аҳд тузган пайтда онам мушрик ҳолида келди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб: «Онам келди ва у (мендан яхшилик) кутяпти; унга сила қилайми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, онангга сила қил», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُجَّاجًا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْعَرْجِ نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسَتْ عَائِشَةُ إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِ أَبِي وَكَانَتْ زِمَالَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزِمَالَةُ أَبِي بَكْرٍ وَاحِدَةً مَعَ غُلَامِ أَبِي بَكْرٍ فَجَلَسَ أَبُو بَكْرٍ يَنْتَظِرُهُ أَنْ يَطْلُعَ عَلَيْهِ فَطَلَعَ وَلَيْسَ مَعَهُ بَعِيرُهُ فَقَالَ أَيْنَ بَعِيرُكَ قَالَ قَدْ أَضْلَلْتُهُ الْبَارِحَةَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعِيرٌ وَاحِدٌ تُضِلُّهُ فَطَفِقَ يَضْرِبُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَبَسَّمُ وَيَقُولُ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الْمُحْرِمِ وَمَا يَصْنَعُ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hajga chiqdik. Al-Arjga yetganimizda Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushdilar. Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺning yonlariga oʻtirdi, men esa otamning yoniga oʻtirdim. Rasululloh ﷺning yuk-anjomlari bilan Abu Bakrning yuk-anjomlari bitta boʻlib, Abu Bakrning xizmatkori bilan birga edi. Abu Bakr uning koʻrinishini kutib oʻtirdi. U koʻrindi, ammo tuyasi yonida yoʻq edi. (Abu Bakr): «Tuyang qani?» dedi. U: «Kechasi uni yoʻqotib qoʻydim», dedi. Abu Bakr: «Birgina tuya boʻlsa, uni ham yoʻqotasanmi?» dedi va uni ura boshladi. Rasululloh ﷺ esa tabassum qilib: «Mana bu ihromdagi kishiga va u nima qilayotganiga qaranglar!» der edilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга чиқдик. Ал-Аржга етганимизда Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушдилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларига ўтирди, мен эса отамнинг ёнига ўтирдим. Расулуллоҳ ﷺнинг юк-анжомлари билан Абу Бакрнинг юк-анжомлари битта бўлиб, Абу Бакрнинг хизматкори билан бирга эди. Абу Бакр унинг кўринишини кутиб ўтирди. У кўринди, аммо туяси ёнида йўқ эди. (Абу Бакр): «Туянг қани?» деди. У: «Кечаси уни йўқотиб қўйдим», деди. Абу Бакр: «Биргина туя бўлса, уни ҳам йўқотасанми?» деди ва уни ура бошлади. Расулуллоҳ ﷺ эса табассум қилиб: «Мана бу иҳромдаги кишига ва у нима қилаётганига қаранглар!» дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ أَفْرِدُوا بِالْحَجِّ وَدَعُوا قَوْلَ هَذَا يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ ابْنُ الْعَبَّاسِ أَلَا تَسْأَلُ أُمَّكَ عَنْ هَذَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَقَالَتْ صَدَقَ ابْنُ عَبَّاسٍ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُجَّاجًا فَأَمَرَنَا فَجَعَلْنَاهَا عُمْرَةً فَحَلَّ لَنَا الْحَلَالُ حَتَّى سَطَعَتْ الْمَجَامِرُ بَيْنَ النِّسَاءِ وَالرِّجَالِ

Mujohid aytdi: Abdulloh ibn Zubayr: «Hajni ifrod qilinglar va manavining — yaʼni Ibn Abbosning — soʻzini tark etinglar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Bu haqda onangdan soʻramaysanmi?» dedi. U onasiga odam yubordi. U (Asmo): «Ibn Abbos rost aytdi. Biz Rasululloh ﷺ bilan hajga chiqdik, u zot bizga buyurdilar va biz uni umraga aylantirdik. Bizga halol (narsalar) halol boʻldi — hatto ayollar bilan erkaklar orasida xushbuy tutatqilar taralib ketdi», dedi.Мужоҳид айтди: Абдуллоҳ ибн Зубайр: «Ҳажни ифрод қилинглар ва манавининг — яъни Ибн Аббоснинг — сўзини тарк этинглар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Бу ҳақда онангдан сўрамайсанми?» деди. У онасига одам юборди. У (Асмо): «Ибн Аббос рост айтди. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ҳажга чиқдик, у зот бизга буюрдилар ва биз уни умрага айлантирдик. Бизга ҳалол (нарсалар) ҳалол бўлди — ҳатто аёллар билан эркаклар орасида хушбуй тутатқилар таралиб кетди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي ابْنَةً عَرِيسًا وَإِنَّهُ أَصَابَتْهَا حَصْبَةٌ فَتَمَرَّقَ شَعْرُهَا أَفَأَصِلُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, mening yangi turmush qurgan qizim bor, uni qizamiq tutib, sochi toʻkilib ketdi. Unga (soch) ulasam boʻladimi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh soch ulagan va soch ulatgan ayolni laʼnatladi», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг янги турмуш қурган қизим бор, уни қизамиқ тутиб, сочи тўкилиб кетди. Унга (соч) уласам бўладими?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ соч улаган ва соч улатган аёлни лаънатлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْنَحَرْنَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَسًا فَأَكَلْنَا مِنْهُ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni boʻgʻizladik va undan yedik.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни бўғизладик ва ундан едик.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْمَرْأَةُ يُصِيبُهَا مِنْ دَمِ حَيْضِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِتَحُتَّهُ ثُمَّ لِتَقْرِضْهُ بِمَاءٍ ثُمَّ لِتُصَلِّي فِيهِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, ayolning (kiyimiga) hayz qoni tegsa (nima qiladi)?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qirib tashlasin, soʻng suv bilan ishqalasin, soʻng oʻshanda namoz oʻqisin», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, аёлнинг (кийимига) ҳайз қони тегса (нима қилади)?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қириб ташласин, сўнг сув билан ишқаласин, сўнг ўшанда намоз ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْجَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي عَلَى ضَرَّةٍ فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ أَنْ أَتَشَبَّعَ مِنْ زَوْجِي بِمَا لَمْ يُعْطِنِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَ كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, mening kundoshim bor. Erim menga bermagan narsa bilan oʻzimni toʻq qilib koʻrsatsam, menga gunoh boʻladimi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Oʻziga berilmagan narsa bilan toʻq qilib koʻrsatuvchi kishi yolgʻonning ikki kiyimini kiygan kabidir», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг кундошим бор. Эрим менга бермаган нарса билан ўзимни тўқ қилиб кўрсатсам, менга гуноҳ бўладими?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзига берилмаган нарса билан тўқ қилиб кўрсатувчи киши ёлғоннинг икки кийимини кийган кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْفَحِي أَوْ ارْضَحِي أَوْ أَنْفِقِي وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Ulashgin — yoki: sochgin, yoki: infoq qilgin — va (yigʻib) berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitadi; sanab oʻtirma, aks holda Alloh ham senga sanab beradi», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Улашгин — ёки: сочгин, ёки: инфоқ қилгин — ва (йиғиб) беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитади; санаб ўтирма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга санаб беради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ أَبُو عَلِيٍّ الْعَامِرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْإِنْ كُنَّا لَنُؤْمَرُ بِالْعَتَاقَةِ فِي صَلَاةِ الْخُسُوفِ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Biz (quyosh) tutilishi namozida qul ozod qilishga buyurilar edik.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз (қуёш) тутилиши намозида қул озод қилишга буюрилар эдик.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْوَلَقَدْ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْعَتَاقَةِ فِي صَلَاةِ كُسُوفِ الشَّمْسِ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni quyosh tutilishi namozida qul ozod qilishga buyurdilar.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни қуёш тутилиши намозида қул озод қилишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْخَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ يُصَلُّونَ فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَقُلْتُ آيَةٌ قَالَتْ نَعَمْ فَأَطَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقِيَامَ جِدًّا حَتَّى تَجَلَّانِي الْغَشْيُ فَأَخَذْتُ قِرْبَةً إِلَى جَنْبِي فَأَخَذْتُ أَصُبُّ عَلَى رَأْسِي الْمَاءَ فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ فَخَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ مَا مِنْ شَيْءٍ لَمْ أَكُنْ رَأَيْتُهُ إِلَّا قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا حَتَّى الْجَنَّةُ وَالنَّارُ إِنَّهُ قَدْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ قَرِيبًا أَوْ مِثْلَ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ لَا أَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ يُؤْتَى أَحَدُكُمْ فَيُقَالُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ أَوْ الْمُوقِنُ لَا أَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَيَقُولُ هُوَ مُحَمَّدٌ هُوَ رَسُولُ اللَّهِ جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى فَأَجَبْنَا وَاتَّبَعْنَا ثَلَاثَ مِرَارٍ فَيُقَالُ لَهُ قَدْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنْ كُنْتَ لَتُؤْمِنُ بِهِ فَنَمْ صَالِحًا وَأَمَّا الْمُنَافِقُ أَوْ الْمُرْتَابُ لَا يَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَيَقُولُ مَا أَدْرِي سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُ

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Men Oishaning oldiga kirdim va: «Odamlarga nima boʻldi, namoz oʻqiyaptilar?» dedim. U boshi bilan osmonga ishora qildi. «(Bu) bir alomatmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Rasululloh ﷺ qiyomni shu qadar uzun qildilarki, hatto meni hushdan ketish qopladi; men yonimdagi suv toʻla mesh (qirbat)ni olib, boshimga suv quya boshladim. Soʻng Rasululloh ﷺ namozdan chiqdilar, quyosh esa ochilib boʻlgan edi. Soʻng Rasululloh ﷺ odamlarga xutba qildilar, Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, soʻng: «Ammo baʼd, men ilgari koʻrmagan biror narsa yoʻqki, uni mana shu oʻrnimda koʻrgan boʻlmasam — hatto jannat va doʻzaxgacha. Va albatta menga vahiy qilindiki, sizlar qabrlaringizda Masih Dajjolning fitnasiga yaqin (yoki: oʻxshash) sinovga uchratilasizlar. Sizlardan biringiz keltirilib: ‹Bu kishi haqida bilganing nima?› deyiladi. Ammo moʻmin (yoki: ishongan): ‹U Muhammaddir, u Allohning Rasulidir, bizga aniq dalillar va hidoyat bilan keldi, biz (chaqirigʻiga) javob berdik va itoat qildik›, deydi — uch marta. Shunda unga: ‹Biz sening unga ishonishingni bilar edik, bas, solih (banda) boʻlib uxla›, deyiladi. Ammo munofiq (yoki: shubhalanuvchi): ‹Bilmayman, odamlarning bir narsa deyayotganini eshitib, men ham (shuni) aytgan edim›, deydi», dedilar.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Мен Оишанинг олдига кирдим ва: «Одамларга нима бўлди, намоз ўқияптилар?» дедим. У боши билан осмонга ишора қилди. «(Бу) бир аломатми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Расулуллоҳ ﷺ қиёмни шу қадар узун қилдиларки, ҳатто мени ҳушдан кетиш қоплади; мен ёнимдаги сув тўла меш (қирбат)ни олиб, бошимга сув қуя бошладим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоздан чиқдилар, қуёш эса очилиб бўлган эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, сўнг: «Аммо баъд, мен илгари кўрмаган бирор нарса йўқки, уни мана шу ўрнимда кўрган бўлмасам — ҳатто жаннат ва дўзахгача. Ва албатта менга ваҳий қилиндики, сизлар қабрларингизда Масиҳ Дажжолнинг фитнасига яқин (ёки: ўхшаш) синовга учратиласизлар. Сизлардан бирингиз келтирилиб: ‹Бу киши ҳақида билганинг нима?› дейилади. Аммо мўмин (ёки: ишонган): ‹У Муҳаммаддир, у Аллоҳнинг Расулидир, бизга аниқ далиллар ва ҳидоят билан келди, биз (чақириғига) жавоб бердик ва итоат қилдик›, дейди — уч марта. Шунда унга: ‹Биз сенинг унга ишонишингни билар эдик, бас, солиҳ (банда) бўлиб ухла›, дейилади. Аммо мунофиқ (ёки: шубҳаланувчи): ‹Билмайман, одамларнинг бир нарса деяётганини эшитиб, мен ҳам (шуни) айтган эдим›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْإِنَّهَا كَانَتْ إِذَا أُتِيَتْ بِالْمَرْأَةِ لِتَدْعُوَ لَهَا صَبَّتْ الْمَاءَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ جَيْبِهَا وَقَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنَا أَنْ نُبْرِدَهَا بِالْمَاءِ وَقَالَ إِنَّهَا مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: uning oldiga (isitmali) ayol duo qilib berishi uchun keltirilsa, u oʻzi bilan (ayolning) yoqasi orasiga suv quyar va: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizni uni suv bilan sovutishga buyurdilar», der edi. U zot: «Albatta, u (isitma) jahannamning qaynashidandir», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: унинг олдига (иситмали) аёл дуо қилиб бериши учун келтирилса, у ўзи билан (аёлнинг) ёқаси орасига сув қуяр ва: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизни уни сув билан совутишга буюрдилар», дер эди. У зот: «Албатта, у (иситма) жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْأَفْطَرْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَوْمِ غَيْمٍ فِي رَمَضَانَ ثُمَّ طَلَعَتْ الشَّمْسُ قُلْتُ لِهِشَامٍ أُمِرُوا بِالْقَضَاءِ قَالَ وَبُدٌّ مِنْ ذَاكَ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida Ramazonning bulutli bir kunida iftor qildik, soʻng quyosh chiqib qoldi. Men Hishomga: «Ular qazo qilishga buyurildimi?» dedim. U: «Bundan boshqa iloj bormidi?» dedi.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида Рамазоннинг булутли бир кунида ифтор қилдик, сўнг қуёш чиқиб қолди. Мен Ҳишомга: «Улар қазо қилишга буюрилдими?» дедим. У: «Бундан бошқа илож бормиди?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْصَنَعْتُ سُفْرَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ حِينَ أَرَادَ أَنْ يُهَاجِرَ قَالَتْ فَلَمْ نَجِدْ لِسُفْرَتِهِ وَلَا لِسِقَائِهِ مَا نَرْبِطُهُمَا بِهِ قَالَتْ فَقُلْتُ لِأَبِي بَكْرٍ وَاللَّهِ مَا أَجِدُ شَيْئًا أَرْبِطُهُ بِهِ إِلَّا نِطَاقِي قَالَ فَقَالَ شُقِّيهِ بِاثْنَيْنِ فَارْبِطِي بِوَاحِدٍ السِّقَاءَ وَالْآخَرِ السُّفْرَةَ فَلِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ hijrat qilmoqchi boʻlganlarida, men Abu Bakrning uyida u zotning safar ozigʻini tayyorladim. U zotning ozuqa xaltasini ham, meshini ham bogʻlaydigan narsa topmadik. Men Abu Bakrga: «Allohga qasamki, belbogʻimdan boshqa (bularni) bogʻlaydigan hech narsa topmayapman», dedim. U: «Uni ikkiga boʻlib yirt: biri bilan meshni, ikkinchisi bilan ozuqa xaltasini bogʻla», dedi. Shu sababdan u Zotun-nitoqayn deb ataldi.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳижрат қилмоқчи бўлганларида, мен Абу Бакрнинг уйида у зотнинг сафар озиғини тайёрладим. У зотнинг озуқа халтасини ҳам, мешини ҳам боғлайдиган нарса топмадик. Мен Абу Бакрга: «Аллоҳга қасамки, белбоғимдан бошқа (буларни) боғлайдиган ҳеч нарса топмаяпман», дедим. У: «Уни иккига бўлиб йирт: бири билан мешни, иккинчиси билан озуқа халтасини боғла», деди. Шу сабабдан у Зотун-нитоқайн деб аталди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ امْرَأَةً قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي ضَرَّةً فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ إِنْ تَشَبَّعْتُ مِنْ زَوْجِي بِغَيْرِ الَّذِي يُعْطِينِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَ كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol: «Ey Allohning Rasuli, mening kundoshim bor; oʻzimni erimdan — u menga bermagan narsa bilan — toʻq qilib koʻrsatsam, menga gunoh boʻladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Oʻziga berilmagan narsa bilan toʻq qilib koʻrsatuvchi kishi ikki yolgʻon kiyim kiygan kishi kabidir», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг кундошим бор; ўзимни эримдан — у менга бермаган нарса билан — тўқ қилиб кўрсатсам, менга гуноҳ бўладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзига берилмаган нарса билан тўқ қилиб кўрсатувчи киши икки ёлғон кийим кийган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْأَكَلْنَا لَحْمَ فَرَسٍ لَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Asmo (roziyallohu anho) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida oʻzimizning bir otning goʻshtini yedik.Асмо (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ўзимизнинг бир отнинг гўштини едик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ وَوَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِي بُنَيَّةً عَرِيسًا وَإِنَّهُ تَمَرَّقَ شَعْرُهَا فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ إِنْ وَصَلْتُ رَأْسَهَا قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ansorlik bir ayol Rasululloh ﷺga: «Mening yaqinda kelin boʻlgan qizcham bor, uning sochi toʻkilib ketdi. Uning boshiga soch ulasam, menga gunoh boʻladimi?» dedi. U zot: «Alloh soch ulagan va soch ulatgan ayolni laʼnatladi», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ансорлик бир аёл Расулуллоҳ ﷺга: «Менинг яқинда келин бўлган қизчам бор, унинг сочи тўкилиб кетди. Унинг бошига соч уласам, менга гуноҳ бўладими?» деди. У зот: «Аллоҳ соч улаган ва соч улатган аёлни лаънатлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ عَنْ أَسْمَاءَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِحْدَانَا يُصِيبُ ثَوْبَهَا مِنْ دَمِ الْحَيْضَةِ قَالَتْ تَحُتُّهُ ثُمَّ لِتَقْرُصْهُ بِالْمَاءِ ثُمَّ لِتَنْضَحْهُ ثُمَّ تُصَلِّي فِيهِ

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Birimizning kiyimiga hayz qoni tegsa (nima qiladi)?» dedi. (Asmo) aytdi: U zot: «Uni qirib tashlasin, soʻng suv bilan ishqalasin, soʻng (suv) sepsin, soʻng oʻshanda namoz oʻqisin», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Биримизнинг кийимига ҳайз қони тегса (нима қилади)?» деди. (Асмо) айтди: У зот: «Уни қириб ташласин, сўнг сув билан ишқаласин, сўнг (сув) сепсин, сўнг ўшанда намоз ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْنَحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَكَلْنَا لَحْمَهُ أَوْ مِنْ لَحْمِهِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni boʻgʻizladik va uning goʻshtini — yoki goʻshtidan — yedik.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни бўғизладик ва унинг гўштини — ёки гўштидан — едик.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا أَنْفِقِي أَوْ ارْضَخِي وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga: «Infoq qil — yoki: sochib ber — va sanab oʻtirma, aks holda Alloh ham senga sanab beradi; (yigʻib) berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitadi», dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Инфоқ қил — ёки: сочиб бер — ва санаб ўтирма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга санаб беради; (йиғиб) беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَكَانَتْ مُحْصِيَةً وَعَنْ عَبَّادِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا أَنْفِقِي أَوْ انْضَخِي أَوْ انْفَحِي هَكَذَا وَهَكَذَا وَلَا تُوعِي فَيُوعَى عَلَيْكِ وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan — u (bergan sadaqasini) sanaydigan edi — rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga: «Infoq qil — yoki: sochib ber, yoki: ulash — mana bunday va mana bunday; (yigʻib) berkitma, aks holda senga ham berkitiladi; sanab oʻtirma, aks holda Alloh ham senga sanab beradi», dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан — у (берган садақасини) санайдиган эди — ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Инфоқ қил — ёки: сочиб бер, ёки: улаш — мана бундай ва мана бундай; (йиғиб) беркитма, акс ҳолда сенга ҳам беркитилади; санаб ўтирма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга санаб беради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْكُنَّا نُؤَدِّي زَكَاةَ الْفِطْرِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ بِالْمُدِّ الَّذِي تَقْتَاتُونَ بِهِ

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida fitr zakotini oʻzlaringiz (kundalik) ovqatlanadigan mud (oʻlchov) bilan bugʻdoydan ikki mud qilib berardik.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида фитр закотини ўзларингиз (кундалик) овқатланадиган муд (ўлчов) билан буғдойдан икки муд қилиб берардик.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْتَزَوَّجَنِي الزُّبَيْرُ وَمَا لَهُ فِي الْأَرْضِ مِنْ مَالٍ وَلَا مَمْلُوكٍ وَلَا شَيْءٍ غَيْرَ فَرَسِهِ قَالَتْ فَكُنْتُ أَعْلِفُ فَرَسَهُ وَأَكْفِيهِ مَئُونَتَهُ وَأَسُوسُهُ وَأَدُقُّ النَّوَى لِنَاضِحِهِ أَعْلِبُ وَأَسْتَقِي الْمَاءَ وَأَخْرُزُ غَرْبَهُ وَأَعْجِنُ وَلَمْ أَكُنْ أُحْسِنُ أَخْبِزُ فَكَانَ يَخْبِزُ لِي جَارَاتٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَكُنَّ نِسْوَةَ صِدْقٍ وَكُنْتُ أَنْقُلُ النَّوَى مِنْ أَرْضِ الزُّبَيْرِ الَّتِي أَقْطَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَأْسِي وَهِيَ مِنِّي عَلَى ثُلُثَيْ فَرْسَخٍ قَالَتْ فَجِئْتُ يَوْمًا وَالنَّوَى عَلَى رَأْسِي فَلَقِيتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَدَعَانِي ثُمَّ قَالَ إِخْ إِخْ لِيَحْمِلَنِي خَلْفَهُ قَالَتْ فَاسْتَحَيْتُ أَنْ أَسِيرَ مَعَ الرِّجَالِ وَذَكَرْتُ الزُّبَيْرَ وَغَيْرَتَهُ قَالَتْ وَكَانَ أَغْيَرَ النَّاسِ فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي قَدْ اسْتَحَيْتُ فَمَضَى وَجِئْتُ الزُّبَيْرَ فَقُلْتُ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى رَأْسِي النَّوَى وَمَعَهُ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَأَنَاخَ لِأَرْكَبَ مَعَهُ فَاسْتَحَيْتُ وَعَرَفْتُ غَيْرَتَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَحَمْلُكِ النَّوَى أَشَدُّ عَلَيَّ مِنْ رُكُوبِكِ مَعَهُ قَالَتْ حَتَّى أَرْسَلَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ ذَلِكَ بِخَادِمٍ فَكَفَتْنِي سِيَاسَةَ الْفَرَسِ فَكَأَنَّمَا أَعْتَقَنِي

Zubayr menga uylandi; uning yer yuzida otidan boshqa na moli, na quli, na biror narsasi bor edi. Men uning otiga yem berar, uning yemishini yetkazib turar, unga qarab-boqar, suvkash tuyasi uchun xurmo danaklarini yanchar, suv tortib kelar, suv meshini tikar va xamir qorar edim; lekin men non yopishni yaxshi bilmas edim. Menga ansorlardan boʻlgan qoʻshni ayollar non yopib berar edi; ular rost soʻzli, sodiq ayollar edi. Men Rasululloh ﷺ Zubayrga boʻlib bergan yerdan xurmo danaklarini boshimda tashir edim; u yer mendan bir farsaxning uchdan ikki masofasida edi. Bir kuni danaklar boshimda boʻlgan holda kelayotgan edim, Rasululloh ﷺni uchratdim; u zot bilan ashoblaridan bir necha kishi bor edi. U zot meni chaqirdilar, soʻng meni ortlariga mindirish uchun tuyani choʻktirib: «Ix, ix!» dedilar. Men erkaklar bilan birga yurishdan uyaldim va Zubayrni hamda uning gʻayratini esladim; u odamlarning eng gʻayratlisi edi. Rasululloh ﷺ mening uyalganimni bildilar va yoʻllarida davom etdilar. Men Zubayrning oldiga kelib: «Rasululloh ﷺ meni boshimda danaklar boʻlgan holda uchratdilar; u zot bilan ashoblaridan bir necha kishi bor edi; u zot meni mindirish uchun tuyani choʻktirdilar, lekin men uyaldim va sening gʻayratingni esladim», dedim. U: «Allohga qasamki, sening danak tashishing menga u zot bilan birga minishingdan koʻra ogʻirroqdir», dedi. Shundan keyin Abu Bakr menga bir xizmatchi yubordi; u ot boqish yumushini mendan olib qoʻydi, goʻyo u meni ozod qilgandek boʻldi.Зубайр менга уйланди; унинг ер юзида отидан бошқа на моли, на қули, на бирор нарсаси бор эди. Мен унинг отига ем берар, унинг емишини етказиб турар, унга қараб-боқар, сувкаш туяси учун хурмо данакларини янчар, сув тортиб келар, сув мешини тикар ва хамир қорар эдим; лекин мен нон ёпишни яхши билмас эдим. Менга ансорлардан бўлган қўшни аёллар нон ёпиб берар эди; улар рост сўзли, содиқ аёллар эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ Зубайрга бўлиб берган ердан хурмо данакларини бошимда ташир эдим; у ер мендан бир фарсахнинг учдан икки масофасида эди. Бир куни данаклар бошимда бўлган ҳолда келаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺни учратдим; у зот билан ашобларидан бир неча киши бор эди. У зот мени чақирдилар, сўнг мени ортларига миндириш учун туяни чўктириб: «Их, их!» дедилар. Мен эркаклар билан бирга юришдан уялдим ва Зубайрни ҳамда унинг ғайратини эсладим; у одамларнинг энг ғайратлиси эди. Расулуллоҳ ﷺ менинг уялганимни билдилар ва йўлларида давом этдилар. Мен Зубайрнинг олдига келиб: «Расулуллоҳ ﷺ мени бошимда данаклар бўлган ҳолда учратдилар; у зот билан ашобларидан бир неча киши бор эди; у зот мени миндириш учун туяни чўктирдилар, лекин мен уялдим ва сенинг ғайратингни эсладим», дедим. У: «Аллоҳга қасамки, сенинг данак ташишинг менга у зот билан бирга минишингдан кўра оғирроқдир», деди. Шундан кейин Абу Бакр менга бир хизматчи юборди; у от боқиш юмушини мендан олиб қўйди, гўё у мени озод қилгандек бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّهَا حَمَلَتْ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ بِمَكَّةَ قَالَتْ فَخَرَجْتُ وَأَنَا مُتِمٌّ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَنَزَلْتُ بِقُبَاءَ فَوَلَدْتُهُ بِقُبَاءَ ثُمَّ أَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَضَعْتُهُ فِي حِجْرِهِ ثُمَّ دَعَا بِتَمْرَةٍ فَمَضَغَهَا ثُمَّ تَفَلَ فِي فِيهِ فَكَانَ أَوَّلَ مَا دَخَلَ فِي جَوْفِهِ رِيقُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ ثُمَّ حَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ ثُمَّ دَعَا لَهُ وَبَرَّكَ عَلَيْهِ وَكَانَ أَوَّلَ مَوْلُودٍ وُلِدَ فِي الْإِسْلَامِ

U Abdulloh ibn Zubayrga Makkada homilador boʻldi. (Asmo) aytdi: Men homilam toʻliq holatda yoʻlga chiqib, Madinaga keldim va Quboʼda tushdim, uni Quboʼda tugʻdim. Soʻng uni Nabiy ﷺning oldilariga olib kelib, u zotning bagʻrilariga qoʻydim. U zot bir xurmo soʻrab, uni chaynadilar, soʻng uning ogʻziga tupurdilar. Shunday qilib, uning ichiga kirgan birinchi narsa Rasululloh ﷺning soʻlaklari boʻldi. Soʻng u zot uning tanglayini xurmo bilan ishqaladilar, soʻng u uchun duo qilib, unga baraka tiladilar. U islomda tugʻilgan birinchi chaqaloq edi.У Абдуллоҳ ибн Зубайрга Маккада ҳомиладор бўлди. (Асмо) айтди: Мен ҳомилам тўлиқ ҳолатда йўлга чиқиб, Мадинага келдим ва Қубўда тушдим, уни Қубўда туғдим. Сўнг уни Набий ﷺнинг олдиларига олиб келиб, у зотнинг бағриларига қўйдим. У зот бир хурмо сўраб, уни чайнадилар, сўнг унинг оғзига тупурдилар. Шундай қилиб, унинг ичига кирган биринчи нарса Расулуллоҳ ﷺнинг сўлаклари бўлди. Сўнг у зот унинг танглайини хурмо билан ишқаладилар, сўнг у учун дуо қилиб, унга барака тиладилар. У исломда туғилган биринчи чақалоқ эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَقِيلٍ الثَّقَفِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ أُمِّهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَدِمَتْ عَلَيَّ أُمِّي فِي مُدَّةِ قُرَيْشٍ مُشْرِكَةً وَهِيَ رَاغِبَةٌ يَعْنِي مُحْتَاجَةٌ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي قَدِمَتْ عَلَيَّ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ رَاغِبَةٌ أَفَأَصِلُهَا قَالَ صِلِي أُمَّكِ

Quraysh bilan tuzilgan sulh muddatida onam huzurimga mushrika holida keldi; u mendan yaxshilik istab kelgan edi. Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh! Onam huzurimga keldi; u mushrika boʻlib, mendan yaxshilik kutmoqda. Onam bilan silai rahm qilaymi?» dedim. U zot: «Onang bilan silai rahm qil», dedilar.Қурайш билан тузилган сулҳ муддатида онам ҳузуримга мушрика ҳолида келди; у мендан яхшилик истаб келган эди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ! Онам ҳузуримга келди; у мушрика бўлиб, мендан яхшилик кутмоқда. Онам билан силаи раҳм қилайми?» дедим. У зот: «Онанг билан силаи раҳм қил», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَدِمَتْ عَلَيَّ أُمِّي وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ إِذْ عَاهَدُوا فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي قَدِمَتْ وَهِيَ رَاغِبَةٌ أَفَأَصِلُهَا قَالَ نَعَمْ صِلِي أُمَّكِ

Quraysh bilan ahd tuzilgan paytda onam huzurimga mushrika holida keldi. Men Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh! Onam mendan yaxshilik istab keldi. Onam bilan silai rahm qilaymi?» dedim. U zot: «Ha, onang bilan silai rahm qil», dedilar.Қурайш билан аҳд тузилган пайтда онам ҳузуримга мушрика ҳолида келди. Мен Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам мендан яхшилик истаб келди. Онам билан силаи раҳм қилайми?» дедим. У зот: «Ҳа, онанг билан силаи раҳм қил», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّهَا نَزَلَتْ عِنْدَ دَارِ الْمُزْدَلِفَةِ فَقَالَتْ أَيْ بُنَيَّ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَهِيَ تُصَلِّي قُلْتُ لَا فَصَلَّتْ سَاعَةً ثُمَّ قَالَتْ أَيْ بُنَيَّ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ قَالَ وَقَدْ غَابَ الْقَمَرُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَتْ فَارْتَحِلُوا فَارْتَحَلْنَا ثُمَّ مَضَيْنَا بِهَا حَتَّى رَمَيْنَا الْجَمْرَةَ ثُمَّ رَجَعَتْ فَصَلَّتْ الصُّبْحَ فِي مَنْزِلِهَا فَقُلْتُ لَهَا أَيْ هَنْتَاهُ لَقَدْ غَلَّسْنَا قَالَتْ كَلَّا يَا بُنَيَّ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَذِنَ لِلظُّعُنِ

Asmoning mavlosi Abdullohdan rivoyat qilinadi: Asmo Muzdalifadagi bir uyning yonida tushdi va namoz oʻqiy boshladi. Soʻng: «Ey oʻgʻilcham, Jamʼ kechasi oy botdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U bir muddat namoz oʻqidi, soʻng yana: «Ey oʻgʻilcham, oy botdimi?» dedi. Oy botgan edi, men: «Ha», dedim. U: «Koʻchinglar», dedi. Biz koʻchdik, soʻng u bilan birga yurdik, toki jamraga tosh otdik. Soʻng u qaytib, oʻz manzilida bomdod namozini oʻqidi. Men unga: «Ey xonim, biz juda qorongʻida qildik-ku?» dedim. U: «Yoʻq, ey oʻgʻilcham, Allohning Nabiysi ﷺ kajavadagi ayollarga ruxsat berganlar», dedi.Асмонинг мавлоси Абдуллоҳдан ривоят қилинади: Асмо Муздалифадаги бир уйнинг ёнида тушди ва намоз ўқий бошлади. Сўнг: «Эй ўғилчам, Жамъ кечаси ой ботдими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У бир муддат намоз ўқиди, сўнг яна: «Эй ўғилчам, ой ботдими?» деди. Ой ботган эди, мен: «Ҳа», дедим. У: «Кўчинглар», деди. Биз кўчдик, сўнг у билан бирга юрдик, токи жамрага тош отдик. Сўнг у қайтиб, ўз манзилида бомдод намозини ўқиди. Мен унга: «Эй хоним, биз жуда қоронғида қилдик-ку?» дедим. У: «Йўқ, эй ўғилчам, Аллоҳнинг Набийси ﷺ кажавадаги аёлларга рухсат берганлар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَأَخْرَجَتْ إِلَيَّ جُبَّةً طَيَالِسَةً عَلَيْهَا لَبِنَةُ شَبْرٍ مِنْ دِيبَاجٍ كِسْرَوَانِيٍّ وَفَرْجَاهَا مَكْفُوفَانِ بِهِ قَالَتْ هَذِهِ جُبَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَلْبَسُهَا كَانَتْ عِنْدَ عَائِشَةَ فَلَمَّا قُبِضَتْ عَائِشَةُ قَبَضْتُهَا إِلَيَّ فَنَحْنُ نَغْسِلُهَا لِلْمَرِيضِ مِنَّا يَسْتَشْفِي بِهَا

Asmoning mavlosi Abdullohdan rivoyat qilinadi: U menga tayalisadan boʻlgan bir jubbani chiqarib koʻrsatdi; uning yoqasida bir qarich enli kisroniy diboj bor edi, ikki old etagi ham shu bilan hoshiyalangan edi. U: «Bu — Rasululloh ﷺning jubbalaridir, u zot buni kiyar edilar. U Oishaning huzurida edi; Oisha vafot etgach, men uni oʻzimga oldim. Biz kasalimiz shifo tilab, uni yuvib beramiz», dedi.Асмонинг мавлоси Абдуллоҳдан ривоят қилинади: У менга таялисадан бўлган бир жуббани чиқариб кўрсатди; унинг ёқасида бир қарич энли кисроний дибож бор эди, икки олд этаги ҳам шу билан ҳошияланган эди. У: «Бу — Расулуллоҳ ﷺнинг жуббаларидир, у зот буни кияр эдилар. У Оишанинг ҳузурида эди; Оиша вафот этгач, мен уни ўзимга олдим. Биз касалимиз шифо тилаб, уни ювиб берамиз», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ الْعَطَّارِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ لَا شَيْءَ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Allohning Nabiysi ﷺ: «Alloh azza va jalladan koʻra gʻayratliroq hech narsa yoʻq», der edilar.Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалладан кўра ғайратлироқ ҳеч нарса йўқ», дер эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ حَجَّاجٍ عَنْ أَبِي عُمَرَ مَوْلَى أَسْمَاءَ قَالَأَخْرَجَتْ إِلَيْنَا أَسْمَاءُ جُبَّةً مَزْرُورَةً بِالدِّيبَاجِ فَقَالَتْ فِي هَذِهِ كَانَ يَلْقَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَدُوَّ

Asmoning mavlosi Abu Umardan rivoyat qilinadi: Asmo bizga diboj bilan tugmalangan bir jubbani chiqarib: «Rasululloh ﷺ dushmanga shu (kiyim)da roʻbaroʻ boʻlar edilar», dedi.Асмонинг мавлоси Абу Умардан ривоят қилинади: Асмо бизга дибож билан тугмаланган бир жуббани чиқариб: «Расулуллоҳ ﷺ душманга шу (кийим)да рўбарў бўлар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ مَوْلًى لِأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جُبَّةٌ مِنْ طَيَالِسَةٍ لَبِنَتُهَا دِيبَاجٌ كِسْرَوَانِيٌّ

Rasululloh ﷺning tayalisadan boʻlgan bir jubbalari bor edi; uning yoqasi kisroniy diboj edi.Расулуллоҳ ﷺнинг таялисадан бўлган бир жуббалари бор эди; унинг ёқаси кисроний дибож эди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُسْلِمٍ الْقُرِّيِّ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ مُتْعَةِ الْحَجِّ فَرَخَّصَ فِيهَا وَكَانَ ابْنُ الزُّبَيْرِ يَنْهَى عَنْهَا فَقَالَ هَذِهِ أُمُّ ابْنِ الزُّبَيْرِ تُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِيهَا فَادْخُلُوا عَلَيْهَا فَاسْأَلُوهَا قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَيْهَا فَإِذَا امْرَأَةٌ ضَخْمَةٌ عَمْيَاءُ فَقَالَتْ قَدْ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا

Muslim al-Qurriy aytdi: Men Ibn Abbosdan hajdagi tamattuʼ haqida soʻradim, u unga ruxsat berdi. Ibn Zubayr esa undan qaytarar edi. Shunda Ibn Abbos: «Mana bu Ibn Zubayrning onasi Rasululloh ﷺ unga ruxsat berganlarini soʻzlab beryapti. Uning oldiga kiringlar va undan soʻranglar», dedi. Biz uning oldiga kirdik, qarasak, u tanasi yirik, koʻzi koʻr ayol ekan. U: «Rasululloh ﷺ unga ruxsat berganlar», dedi.Муслим ал-Қуррий айтди: Мен Ибн Аббосдан ҳаждаги таматтуъ ҳақида сўрадим, у унга рухсат берди. Ибн Зубайр эса ундан қайтарар эди. Шунда Ибн Аббос: «Мана бу Ибн Зубайрнинг онаси Расулуллоҳ ﷺ унга рухсат берганларини сўзлаб беряпти. Унинг олдига киринглар ва ундан сўранглар», деди. Биз унинг олдига кирдик, қарасак, у танаси йирик, кўзи кўр аёл экан. У: «Расулуллоҳ ﷺ унга рухсат берганлар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ أَخُو الزُّهْرِيِّ عَنْ مَوْلَى لِأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ مِنْكُنَّ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا تَرْفَعْ رَأْسَهَا حَتَّى نَرْفَعَ رُءُوسَنَا كَرَاهَةَ أَنْ يَرَيْنَ عَوْرَاتِ الرِّجَالِ لِصِغَرِ أُزُرِهِمْ وَكَانُوا إِذْ ذَاكَ يَأْتَزِرُونَ بِهَذِهِ النَّمِرَةِ

Men Nabiy ﷺning: «Sizlardan kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, biz boshlarimizni koʻtarmagunimizcha boshini koʻtarmasin», deganlarini eshitdim. Bu — erkaklarning izorlari kalta boʻlgani sababli, ayollar ularning avratlarini koʻrib qolishlari noxush boʻlgani uchun edi. Ular oʻsha paytda mana shu namira bilan izor bogʻlar edilar.Мен Набий ﷺнинг: «Сизлардан ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган бўлса, биз бошларимизни кўтармагунимизча бошини кўтармасин», деганларини эшитдим. Бу — эркакларнинг изорлари калта бўлгани сабабли, аёллар уларнинг авратларини кўриб қолишлари нохуш бўлгани учун эди. Улар ўша пайтда мана шу намира билан изор боғлар эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا رَبَاحٌ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ بَعْضِهِمْ عَنْ مَوْلَى لِأَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ أَنَّهَا قَالَتْكَانَ الْمُسْلِمُونَ ذَوِي حَاجَةٍ يَأْتَزِرُونَ بِهَذِهِ النَّمِرَةِ فَكَانَتْ إِنَّمَا تَبْلُغُ أَنْصَافَ سُوقِهِمْ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يَعْنِي النِّسَاءَ فَلَا تَرْفَعْ رَأْسَهَا حَتَّى نَرْفَعَ رُءُوسَنَا كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى عَوْرَاتِ الرِّجَالِ مِنْ صِغَرِ أُزُرِهِمْحَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ شِهَابٍ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ مَوْلًى لِأَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَانَ مِنْكُنَّ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Musulmonlar muhtoj kishilar edi; ular mana shu namira bilan izor bogʻlar edilar, u ularning boldirlarining yarmiga yoki shunga yaqin joyga yetar edi. Men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa» — yaʼni ayollarni nazarda tutdilar — «biz boshlarimizni koʻtarmagunimizcha boshini koʻtarmasin», deganlarini eshitdim. Bu — erkaklarning izorlari kalta boʻlgani sababli ularning avratlariga nazari tushib qolishi noxush boʻlgani uchun edi. Boshqa bir sanad bilan ham Asmo binti Abu Bakrdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa», dedilar — soʻng hadisni zikr qildi.Мусулмонлар муҳтож кишилар эди; улар мана шу намира билан изор боғлар эдилар, у уларнинг болдирларининг ярмига ёки шунга яқин жойга етар эди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган бўлса» — яъни аёлларни назарда тутдилар — «биз бошларимизни кўтармагунимизча бошини кўтармасин», деганларини эшитдим. Бу — эркакларнинг изорлари калта бўлгани сабабли уларнинг авратларига назари тушиб қолиши нохуш бўлгани учун эди. Бошқа бир санад билан ҳам Асмо бинти Абу Бакрдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган бўлса», дедилар — сўнг ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ رَاشِدٍ عَنِ ابْنِ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ مَوْلًى لِأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا تَرْفَعْ رَأْسَهَا حَتَّى يَرْفَعَ الرِّجَالُ رُءُوسَهُمْ قَالَتْ وَذَلِكَ أَنَّ أُزُرَهُمْ كَانَتْ قَصِيرَةً مَخَافَةَ أَنْ تَنْكَشِفَ عَوْرَاتُهُمْ إِذَا سَجَدُوا

Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi! Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, erkaklar boshlarini koʻtarmagunlaricha boshini koʻtarmasin», dedilar. (Asmo) dedi: Bu — ularning izorlari kalta boʻlgani uchun, sajda qilganlarida avratlari ochilib qolishidan qoʻrqib aytilgan edi.Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси! Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган бўлса, эркаклар бошларини кўтармагунларича бошини кўтармасин», дедилар. (Асмо) деди: Бу — уларнинг изорлари калта бўлгани учун, сажда қилганларида авратлари очилиб қолишидан қўрқиб айтилган эди.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ مَنْ كَانَ مِنْكُنَّ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا تَرْفَعْ رَأْسَهَا حَتَّى يَرْفَعَ الْإِمَامُ رَأْسَهُ مِنْ ضِيقِ ثِيَابِ الرِّجَالِ

Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi! Sizlardan kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, imom boshini koʻtarmaguncha boshini koʻtarmasin», dedilar — erkaklarning kiyimlari tor boʻlgani sababli.Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси! Сизлардан ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган бўлса, имом бошини кўтармагунча бошини кўтармасин», дедилар — эркакларнинг кийимлари тор бўлгани сабабли.

حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْحَجَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَنَا فَجَعَلْنَاهَا عُمْرَةً فَأَحْلَلْنَا كُلَّ الْإِحْلَالِ حَتَّى سَطَعَتْ الْمَجَامِرُ بَيْنَ النِّسَاءِ وَالرِّجَالِ

Biz Rasululloh ﷺ bilan birga haj qildik. U zot bizga buyurdilar, biz uni umra qildik va toʻliq ehromdan chiqdik, hatto ayollar bilan erkaklar orasida xushbuy tutatgichlarning hidi taraldi.Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳаж қилдик. У зот бизга буюрдилар, биз уни умра қилдик ва тўлиқ эҳромдан чиқдик, ҳатто аёллар билан эркаклар орасида хушбуй тутатгичларнинг ҳиди таралди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ جَدَّتِهِ فَمَا أَدْرِي أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ أَوْ سُعْدَى بِنْتَ عَوْفٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى ضُبَاعَةَ بِنْتِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ مَا يَمْنَعُكَ مِنْ الْحَجِّ يَا عَمَّةُ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ سَقِيمَةٌ وَإِنِّي أَخَافُ الْحَبْسَ قَالَ فَأَحْرِمِي وَاشْتَرِطِي أَنَّ مَحِلَّكِ حَيْثُ حُبِسْتِ

Rasululloh ﷺ Duboa binti Zubayr ibn Abdulmuttalibning oldiga kirib: «Ey ammajon, sizni hajdan nima toʻsyapti?» dedilar. U: «Yo Rasululloh! Men kasalvand ayolman va toʻxtab qolishdan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Unda ehromga kir va: ‹Meni toʻsib qoʻygan joyda ehromdan chiqaman›, deb shart qoʻy», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ Дубоа бинти Зубайр ибн Абдулмутталибнинг олдига кириб: «Эй аммажон, сизни ҳаждан нима тўсяпти?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Мен касалванд аёлман ва тўхтаб қолишдан қўрқаман», деди. У зот: «Унда эҳромга кир ва: ‹Мени тўсиб қўйган жойда эҳромдан чиқаман›, деб шарт қўй», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهَا قَالَتْفَزِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ كَسَفَتْ الشَّمْسُ فَأَخَذَ دِرْعًا حَتَّى أَدْرَكَ بِرِدَائِهِ فَقَامَ بِالنَّاسِ قِيَامًا طَوِيلًا يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ قَالَتْ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَرْأَةِ الَّتِي هِيَ أَكْبَرُ مِنِّي قَائِمَةً وَإِلَى الْمَرْأَةِ الَّتِي هِيَ أَسْقَمُ مِنِّي قَائِمَةً فَقُلْتُ إِنِّي أَحَقُّ أَنْ أَصْبِرَ عَلَى طُولِ الْقِيَامِ مِنْكِو قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أُمِّهِ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَزِعَ

Nabiy ﷺ quyosh tutilgan kuni qoʻrqib ketdilar va shoshib bir koʻylakni oldilar, hatto keyin ridolari yetkazib berildi. Soʻng odamlarga juda uzun qiyom bilan turdilar: turar, soʻng rukuʼ qilar edilar. (Asmo) dedi: Men oʻzimdan katta boʻlgan ayolga qarab turardim — u tik turgan edi, oʻzimdan koʻra kasalmandroq boʻlgan ayolga qarardim — u ham tik turgan edi. Shunda oʻzimga: «Uzun qiyomga sabr qilishga men sendan koʻra haqliroqman», dedim. Ibn Jurayj yana Mansur ibn Abdurrahmondan, u onasi Safiya binti Shaybadan, u Asmo binti Abu Bakrdan rivoyat qilib: Nabiy ﷺ qoʻrqib ketdilar, dedi.Набий ﷺ қуёш тутилган куни қўрқиб кетдилар ва шошиб бир кўйлакни олдилар, ҳатто кейин ридолари етказиб берилди. Сўнг одамларга жуда узун қиём билан турдилар: турар, сўнг рукуъ қилар эдилар. (Асмо) деди: Мен ўзимдан катта бўлган аёлга қараб турардим — у тик турган эди, ўзимдан кўра касалмандроқ бўлган аёлга қарардим — у ҳам тик турган эди. Шунда ўзимга: «Узун қиёмга сабр қилишга мен сендан кўра ҳақлироқман», дедим. Ибн Журайж яна Мансур ибн Абдурраҳмондан, у онаси Сафия бинти Шайбадан, у Асмо бинти Абу Бакрдан ривоят қилиб: Набий ﷺ қўрқиб кетдилар, деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقْرَأُ وَهُوَ يُصَلِّي نَحْوَ الرُّكْنِ قَبْلَ أَنْ يَصْدَعَ بِمَا يُؤْمَرُ وَالْمُشْرِكُونَ يَسْتَمِعُونَ {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}

Rasululloh ﷺ oʻzlariga buyurilgan narsani oshkor qilishlaridan oldin Ruknga qarab namoz oʻqiyotganlarida, mushriklar quloq solib turgan holda, u zotning: «Bas, Robbingizning qaysi neʼmatlarini yolgʻonga chiqarasizlar?» deb qiroat qilayotganlarini eshitdim.Расулуллоҳ ﷺ ўзларига буюрилган нарсани ошкор қилишларидан олдин Рукнга қараб намоз ўқиётганларида, мушриклар қулоқ солиб турган ҳолда, у зотнинг: «Бас, Роббингизнинг қайси неъматларини ёлғонга чиқарасизлар?» деб қироат қилаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدَّتِهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْلَمَّا وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذِي طُوًى قَالَ أَبُو قُحَافَةَ لِابْنَةٍ لَهُ مِنْ أَصْغَرِ وَلَدِهِ أَيْ بُنَيَّةُ اظْهَرِي بِي عَلَى أَبِي قَبِيسٍ قَالَتْ وَقَدْ كُفَّ بَصَرُهُ قَالَتْ فَأَشْرَفْتُ بِهِ عَلَيْهِ فَقَالَ يَا بُنَيَّةُ مَاذَا تَرَيْنَ قَالَتْ أَرَى سَوَادًا مُجْتَمِعًا قَالَ تِلْكَ الْخَيْلُ قَالَتْ وَأَرَى رَجُلًا يَسْعَى بَيْنَ ذَلِكَ السَّوَادِ مُقْبِلًا وَمُدْبِرًا قَالَ يَا بُنَيَّةُ ذَلِكَ الْوَازِعُ يَعْنِي الَّذِي يَأْمُرُ الْخَيْلَ وَيَتَقَدَّمُ إِلَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ قَدْ وَاللَّهِ انْتَشَرَ السَّوَادُ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ إِذَا دَفَعَتْ الْخَيْلُ فَأَسْرِعِي بِي إِلَى بَيْتِي فَانْحَطَّتْ بِهِ وَتَلَقَّاهُ الْخَيْلُ قَبْلَ أَنْ يَصِلَ إِلَى بَيْتِهِ وَفِي عُنُقِ الْجَارِيَةِ طَوْقٌ لَهَا مِنْ وَرِقٍ فَتَلَقَّاهُ الرَّجُلُ فَاقْتَلَعَهُ مِنْ عُنُقِهَا قَالَتْ فَلَمَّا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ وَدَخَلَ الْمَسْجِدَ أَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ بِأَبِيهِ يَعُودُهُ فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَلَّا تَرَكْتَ الشَّيْخَ فِي بَيْتِهِ حَتَّى أَكُونَ أَنَا آتِيهِ فِيهِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ أَحَقُّ أَنْ يَمْشِيَ إِلَيْكَ مِنْ أَنْ تَمْشِيَ أَنْتَ إِلَيْهِ قَالَ فَأَجْلَسَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ مَسَحَ صَدْرَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَسْلِمْ فَأَسْلَمَ وَدَخَلَ بِهِ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى رَسُولِ

Rasululloh ﷺ Zu Tuvoda toʻxtaganlarida, Abu Quhofa farzandlarining eng kichigi boʻlgan qiziga: «Ey qizalogʻim, meni Abu Qubaysga chiqar», dedi — uning koʻzi ojiz boʻlib qolgan edi. (Qiz) aytdi: Men uni oʻsha (togʻ)ga chiqardim. U: «Ey qizalogʻim, nima koʻryapsan?» dedi. Men: «Bir toʻplangan qoraliqni koʻryapman», dedim. U: «U — otliqlardir», dedi. Men: «Oʻsha qoraliq orasida bir kishi u yoqdan-bu yoqqa yugurayotganini koʻryapman», dedim. U: «Ey qizalogʻim, u — vozeʼdir», yaʼni otliqlarga buyruq beradigan va ularning oldiga chiqadigan kishidir, dedi. Soʻng (qiz): «Allohga qasamki, qoraliq tarqaldi», dedi. U: «Allohga qasamki, otliqlar yoyilgan ekan, meni tezroq uyimga yetkaz», dedi. (Qiz) uni pastga tushirdi, lekin u uyiga yetib bormasidan otliqlar unga roʻbaroʻ keldi; qizning boʻynida kumushdan boʻlgan bir sirgʻa-shodda bor edi. Bir kishi unga duch kelib, uni qizning boʻynidan sugʻurib oldi. (Asmo) dedi: Rasululloh ﷺ Makkaga kirib, masjidga kirganlarida, Abu Bakr otasini boshlab u zotning oldilariga keldi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida: «Cholni uyida qoldirsang boʻlmasmidi, oʻzim uning oldiga borar edim-ku?» dedilar. Abu Bakr: «Yo Rasululloh! Siz uning oldiga yurishingizdan koʻra, uning oʻzi sizning oldingizga yurishi haqliroqdir», dedi. U zot uni oldilariga oʻtqazdilar, soʻng koʻksini siladilar, soʻng unga: «Islomga kir», dedilar. U islomga kirdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) uni Rasululloh (ﷺ)ning huzurlariga olib kirgan edi.Расулуллоҳ ﷺ Зу Тувода тўхтаганларида, Абу Қуҳофа фарзандларининг энг кичиги бўлган қизига: «Эй қизалоғим, мени Абу Қубайсга чиқар», деди — унинг кўзи ожиз бўлиб қолган эди. (Қиз) айтди: Мен уни ўша (тоғ)га чиқардим. У: «Эй қизалоғим, нима кўряпсан?» деди. Мен: «Бир тўпланган қоралиқни кўряпман», дедим. У: «У — отлиқлардир», деди. Мен: «Ўша қоралиқ орасида бир киши у ёқдан-бу ёққа югураётганини кўряпман», дедим. У: «Эй қизалоғим, у — возеъдир», яъни отлиқларга буйруқ берадиган ва уларнинг олдига чиқадиган кишидир, деди. Сўнг (қиз): «Аллоҳга қасамки, қоралиқ тарқалди», деди. У: «Аллоҳга қасамки, отлиқлар ёйилган экан, мени тезроқ уйимга етказ», деди. (Қиз) уни пастга туширди, лекин у уйига етиб бормасидан отлиқлар унга рўбарў келди; қизнинг бўйнида кумушдан бўлган бир сирға-шодда бор эди. Бир киши унга дуч келиб, уни қизнинг бўйнидан суғуриб олди. (Асмо) деди: Расулуллоҳ ﷺ Маккага кириб, масжидга кирганларида, Абу Бакр отасини бошлаб у зотнинг олдиларига келди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида: «Чолни уйида қолдирсанг бўлмасмиди, ўзим унинг олдига борар эдим-ку?» дедилар. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ! Сиз унинг олдига юришингиздан кўра, унинг ўзи сизнинг олдингизга юриши ҳақлироқдир», деди. У зот уни олдиларига ўтқаздилар, сўнг кўксини силадилар, сўнг унга: «Исломга кир», дедилар. У исломга кирди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уни Расулуллоҳ (ﷺ)нинг ҳузурларига олиб кирган эди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ جَدَّتِهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْلَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجَ مَعَهُ أَبُو بَكْرٍ احْتَمَلَ أَبُو بَكْرٍ مَالَهُ كُلَّهُ مَعَهُ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ سِتَّةَ آلَافِ دِرْهَمٍ قَالَتْ وَانْطَلَقَ بِهَا مَعَهُ قَالَتْ فَدَخَلَ عَلَيْنَا جَدِّي أَبُو قُحَافَةَ وَقَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ قَدْ فَجَعَكُمْ بِمَالِهِ مَعَ نَفْسِهِ قَالَتْ قُلْتُ كَلَّا يَا أَبَتِ إِنَّهُ قَدْ تَرَكَ لَنَا خَيْرًا كَثِيرًا قَالَتْ فَأَخَذْتُ أَحْجَارًا فَتَرَكْتُهَا فَوَضَعْتُهَا فِي كُوَّةِ الْبَيْتِ كَانَ أَبِي يَضَعُ فِيهَا مَالَهُ ثُمَّ وَضَعْتُ عَلَيْهَا ثَوْبًا ثُمَّ أَخَذْتُ بِيَدِهِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ ضَعْ يَدَكَ عَلَى هَذَا الْمَالِ قَالَتْ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِنْ كَانَ قَدْ تَرَكَ لَكُمْ هَذَا فَقَدْ أَحْسَنَ وَفِي هَذَا لَكُمْ بَلَاغٌ قَالَتْ لَا وَاللَّهِ مَا تَرَكَ لَنَا شَيْئًا وَلَكِنِّي قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أُسْكِنَ الشَّيْخَ بِذَلِكَ

Rasululloh ﷺ chiqqanlarida, Abu Bakr ham u zot bilan birga chiqdi va butun molini — besh ming yoki olti ming dirhamni — oʻzi bilan koʻtarib, olib ketdi. (Asmo) dedi: Bobom Abu Quhofa huzurimizga kirdi — uning koʻzi ojiz boʻlib qolgan edi — va: «Allohga qasamki, men uning oʻzi bilan birga molini ham olib ketib, sizlarni musibatga qoldirganini koʻryapman», dedi. Men: «Yoʻq, ey otajon, u bizga koʻp yaxshilik qoldirdi», dedim. Soʻng men bir necha tosh olib, ularni otam molini qoʻyadigan uy tokchasiga qoʻydim, ustiga bir kiyim yopdim, soʻng uning qoʻlidan ushlab: «Ey otajon, qoʻlingni mana shu molning ustiga qoʻy», dedim. U qoʻlini uning ustiga qoʻyib: «Zarari yoʻq; agar u sizlarga shuni qoldirgan boʻlsa, yaxshi qilibdi, bunda sizlarga yetarli narsa bor», dedi. (Asmo) dedi: Yoʻq, Allohga qasamki, u bizga hech narsa qoldirmagan edi; lekin men shu bilan cholni tinchlantirmoqchi boʻldim.Расулуллоҳ ﷺ чиққанларида, Абу Бакр ҳам у зот билан бирга чиқди ва бутун молини — беш минг ёки олти минг дирҳамни — ўзи билан кўтариб, олиб кетди. (Асмо) деди: Бобом Абу Қуҳофа ҳузуримизга кирди — унинг кўзи ожиз бўлиб қолган эди — ва: «Аллоҳга қасамки, мен унинг ўзи билан бирга молини ҳам олиб кетиб, сизларни мусибатга қолдирганини кўряпман», деди. Мен: «Йўқ, эй отажон, у бизга кўп яхшилик қолдирди», дедим. Сўнг мен бир неча тош олиб, уларни отам молини қўядиган уй токчасига қўйдим, устига бир кийим ёпдим, сўнг унинг қўлидан ушлаб: «Эй отажон, қўлингни мана шу молнинг устига қўй», дедим. У қўлини унинг устига қўйиб: «Зарари йўқ; агар у сизларга шуни қолдирган бўлса, яхши қилибди, бунда сизларга етарли нарса бор», деди. (Асмо) деди: Йўқ, Аллоҳга қасамки, у бизга ҳеч нарса қолдирмаган эди; лекин мен шу билан чолни тинчлантирмоқчи бўлдим.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّهَا كَانَتْ إِذَا ثَرَدَتْ غَطَّتْهُ شَيْئًا حَتَّى يَذْهَبَ فَوْرُهُ ثُمَّ تَقُولُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْبَرَكَةِحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ عُقَيْلٍ و حَدَّثَنَا عَتَّابٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهَا كَانَتْ إِذَا ثَرَدَتْ غَطَّتْهُ فَذَكَرَ مِثْلَهُ

U sarid tayyorlaganida, uning bugʻi ketguncha ustini biror narsa bilan yopib qoʻyar va: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bu barakaning kattaroq boʻlishiga sababdir›, deganlarini eshitganman», der edi. Boshqa bir sanad bilan ham Asmo binti Abu Bakrdan rivoyat qilinadiki, u sarid tayyorlaganida ustini yopar edi — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.У сарид тайёрлаганида, унинг буғи кетгунча устини бирор нарса билан ёпиб қўяр ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу бараканинг каттароқ бўлишига сабабдир›, деганларини эшитганман», дер эди. Бошқа бир санад билан ҳам Асмо бинти Абу Бакрдан ривоят қилинадики, у сарид тайёрлаганида устини ёпар эди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ الْقَطَّانُ بَصْرِيٌّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِنِّي زَوَّجْتُ ابْنَتِي فَمَرِضَتْ فَتَمَرَّطَ رَأْسُهَا وَإِنَّ زَوْجَهَا قَدْ اخْتَلَفَ إِلَيَّ أَفَأَصِلُ رَأْسَهَا قَالَتْ فَسَبَّ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ

Bir ayol Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Men qizimni turmushga berdim; u kasal boʻlib, boshining sochi toʻkilib ketdi. Eri esa mening oldimga qatnab yuribdi. Uning sochini ulasam boʻladimi?» dedi. Shunda u zot soch ulovchi ayolni ham, soch ulattirgan ayolni ham qoraladilar.Бир аёл Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен қизимни турмушга бердим; у касал бўлиб, бошининг сочи тўкилиб кетди. Эри эса менинг олдимга қатнаб юрибди. Унинг сочини уласам бўладими?» деди. Шунда у зот соч уловчи аёлни ҳам, соч улаттирган аёлни ҳам қораладилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ أُمِّهِ عَنِ أَسْمَاءَ قَالَتْخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَقَالَتْ فَقَالَ لَنَا مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَقُمْ عَلَى إِحْرَامِهِ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ

Biz Rasululloh ﷺ bilan haj niyatida ehrom bogʻlab chiqdik. U zot bizga: «Kimning yonida hadiy boʻlsa, ehromida tursin; kimning yonida hadiy boʻlmasa, ehromdan chiqsin», dedilar.Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ҳаж ниятида эҳром боғлаб чиқдик. У зот бизга: «Кимнинг ёнида ҳадий бўлса, эҳромида турсин; кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, эҳромдан чиқсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ قَالَ سَمِعْتُ عُبَادَةَ بْنَ الْمُهَاجِرِ يَقُولُسَمِعْتُ ابْنَ الْعَبَّاسِ يَقُولُ لِابْنِ الزُّبَيْرِ أَلَا تَسْأَلُ أُمَّكَ قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَى أُمِّهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَالَ مَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يُهِلَّ بِالْحَجِّ فَلْيُهِلَّ وَمَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّقَالَتْ أَسْمَاءُ وَكُنْتُ أَنَا وَعَائِشَةُ وَالْمِقْدَادُ وَالزُّبَيْرُ مِمَّنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ

Ubodaa ibn Muhojir aytdi: Men Ibn Abbosning Ibn Zubayrga: «Onangdan soʻramaysanmi?» deganini eshitdim. Soʻng biz uning onasi Asmo binti Abu Bakrning oldiga kirdik. U shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdik; Zul-Hulayfaga yetganimizda u zot: «Sizlardan kim haj bilan ehromga kirishni istasa, ehromga kirsin; kim umra bilan ehromga kirishni istasa, ehromga kirsin», dedilar. Asmo dedi: Men, Oisha, Miqdod va Zubayr umra bilan ehromga kirganlardan edik.Убодаа ибн Муҳожир айтди: Мен Ибн Аббоснинг Ибн Зубайрга: «Онангдан сўрамайсанми?» деганини эшитдим. Сўнг биз унинг онаси Асмо бинти Абу Бакрнинг олдига кирдик. У шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдик; Зул-Ҳулайфага етганимизда у зот: «Сизлардан ким ҳаж билан эҳромга киришни истаса, эҳромга кирсин; ким умра билан эҳромга киришни истаса, эҳромга кирсин», дедилар. Асмо деди: Мен, Оиша, Миқдод ва Зубайр умра билан эҳромга кирганлардан эдик.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْكُسُوفِ قَالَتْ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقَيَّامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ دَنَتْ مِنِّي الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ اجْتَرَأْتُ لَجِئْتُكُمْ بِقِطَافٍ مِنْ قِطَافِهَا وَدَنَتْ مِنِّي النَّارُ حَتَّى قُلْتُ يَا رَبُّ وَأَنَا مَعَهُمْ وَإِذَا امْرَأَةٌ قَالَ نَافِعٌ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ تَخْدِشُهَا هِرَّةٌ قُلْتُ مَا شَأْنُ هَذِهِ قِيلَ لِي حَبَسَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ لَا هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلَا هِيَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خِشَاشِ الْأَرْضِ

Rasululloh ﷺ tutilish namozini oʻqidilar. U zot qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng turib, qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiyomni uzun qildilar, soʻng sajda qilib, sajdani uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar, soʻng yana sajda qilib, sajdani uzun qildilar. Soʻng turib, qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar, soʻng sajda qilib, sajdani uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar, soʻng yana sajda qilib, sajdani uzun qildilar. Soʻng namozdan chiqib: «Jannat menga shunchalik yaqinlashdiki, agar jurʼat qilganimda, sizlarga uning shingillaridan bir shingil olib kelar edim. Doʻzax ham menga shunchalik yaqinlashdiki, men: ‹Ey Robbim, men ham ular bilan birgamanmi?› dedim. Shunda bir ayolni koʻrdim» — Nofeʼ aytdi: U zot: «Uni bir mushuk tirnab turardi», deganlar deb oʻylayman — «Men: ‹Bu ayolning holi nima?› dedim. Menga: ‹U mushukni oʻlguncha qamab qoʻygan, uni na boqqan, na yer hasharotlaridan yeb yursin deb qoʻyib yuborgan›, deyildi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ тутилиш намозини ўқидилар. У зот қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг туриб, қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узун қилдилар, сўнг сажда қилиб, саждани узун қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг яна сажда қилиб, саждани узун қилдилар. Сўнг туриб, қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узун қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг яна сажда қилиб, саждани узун қилдилар. Сўнг намоздан чиқиб: «Жаннат менга шунчалик яқинлашдики, агар журъат қилганимда, сизларга унинг шингилларидан бир шингил олиб келар эдим. Дўзах ҳам менга шунчалик яқинлашдики, мен: ‹Эй Роббим, мен ҳам улар билан биргаманми?› дедим. Шунда бир аёлни кўрдим» — Нофеъ айтди: У зот: «Уни бир мушук тирнаб турарди», деганлар деб ўйлайман — «Мен: ‹Бу аёлнинг ҳоли нима?› дедим. Менга: ‹У мушукни ўлгунча қамаб қўйган, уни на боққан, на ер ҳашаротларидан еб юрсин деб қўйиб юборган›, дейилди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ الْجُمَحِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْانْكَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ فَصَلَّى فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ فَعَلَ فِي الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ لَقَدْ أُدْنِيَتْ مِنِّي الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ اجْتَرَأْتُ عَلَيْهَا لَأَتَيْتُكُمْ بِقِطْفٍ مِنْ أَقْطَافِهَا وَلَقَدْ أُدْنِيَتْ مِنِّي النَّارُ حَتَّى قُلْتُ يَا رَبُّ وَأَنَا مَعَهُمْ فَرَأَيْتُ فِيهَا هِرَّةً قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهَا تَخْدِشُ امْرَأَةً حَبَسَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خِشَاشِ الْأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ

Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. U zot turib namoz oʻqidilar: qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiyomni uzun qildilar, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼni uzun qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiyomni uzun qildilar, soʻng ikki sajda qildilar. Soʻng ikkinchi (rakaat)da ham shunday qildilar. Soʻng: «Jannat menga shunchalik yaqinlashtirildiki, agar unga jurʼat qilganimda, sizlarga uning shingillaridan bir shingil olib kelar edim. Doʻzax ham menga shunchalik yaqinlashtirildiki, men: ‹Ey Robbim, men ham ular bilan birgamanmi?› dedim. Soʻng unda bir mushukni koʻrdim» — (rovij) aytdi: U mushuk oʻzini qamab qoʻygan bir ayolni tirnayotgan edi deb oʻylayman — «u ayol mushukni na boqqan, na yer hasharotlaridan yesin deb qoʻyib yuborgan edi, toki u oʻlib ketdi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. У зот туриб намоз ўқидилар: қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узун қилдилар, сўнг рукуъ қилиб, рукуъни узун қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни узун қилдилар, сўнг икки сажда қилдилар. Сўнг иккинчи (ракаат)да ҳам шундай қилдилар. Сўнг: «Жаннат менга шунчалик яқинлаштирилдики, агар унга журъат қилганимда, сизларга унинг шингилларидан бир шингил олиб келар эдим. Дўзах ҳам менга шунчалик яқинлаштирилдики, мен: ‹Эй Роббим, мен ҳам улар билан биргаманми?› дедим. Сўнг унда бир мушукни кўрдим» — (ровиж) айтди: У мушук ўзини қамаб қўйган бир аёлни тирнаётган эди деб ўйлайман — «у аёл мушукни на боққан, на ер ҳашаротларидан есин деб қўйиб юборган эди, токи у ўлиб кетди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ وَهِيَ أُمُّهُ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْخَرَجْنَا مُحْرِمِينَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُتِمَّ وَقَالَ رَوْحٌ فَلْيَقُمْ عَلَى إِحْرَامِهِ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْقَالَتْ فَلَمْ يَكُنْ مَعِي هَدْيٌ فَحَلَلْتُ وَكَانَ مَعَ الزُّبَيْرِ زَوْجِهَا هَدْيٌ فَلَمْ يَحِلَّ قَالَتْ فَلَبِسْتُ ثِيَابِي وَحَلَلْتُ فَجِئْتُ إِلَى الزُّبَيْرِ فَقَالَ قُومِي عَنِّي قَالَتْ فَقُلْتُ أَتَخْشَى أَنْ أَثِبَ عَلَيْكَ

Biz ehrom bogʻlagan holda chiqdik. Shunda Nabiy ﷺ: «Kimning yonida hadiy boʻlsa, (hajini) toʻliq qilsin» — Ravh: «ehromida tursin», dedi — «kimning yonida hadiy boʻlmasa, ehromdan chiqsin», dedilar. (Asmo) dedi: Mening yonimda hadiy yoʻq edi, shuning uchun ehromdan chiqdim. Erim Zubayrning yonida esa hadiy bor edi, shuning uchun u ehromdan chiqmadi. Men kiyimlarimni kiyib, ehromdan chiqqan holda Zubayrning oldiga keldim. U: «Mening yonimdan tur», dedi. Men: «Ustingga otilib tushishimdan qoʻrqyapsanmi?» dedim.Биз эҳром боғлаган ҳолда чиқдик. Шунда Набий ﷺ: «Кимнинг ёнида ҳадий бўлса, (ҳажини) тўлиқ қилсин» — Равҳ: «эҳромида турсин», деди — «кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, эҳромдан чиқсин», дедилар. (Асмо) деди: Менинг ёнимда ҳадий йўқ эди, шунинг учун эҳромдан чиқдим. Эрим Зубайрнинг ёнида эса ҳадий бор эди, шунинг учун у эҳромдан чиқмади. Мен кийимларимни кийиб, эҳромдан чиққан ҳолда Зубайрнинг олдига келдим. У: «Менинг ёнимдан тур», деди. Мен: «Устингга отилиб тушишимдан қўрқяпсанми?» дедим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهَا قَالَتْأَيْ بُنَيَّ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ لَيْلَةَ جَمْعٍ قُلْتُ لَا ثُمَّ قَالَتْ أَيْ بُنَيَّ هَلْ غَابَ الْقَمَرُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَتْ فَارْتَحِلُوا فَارْتَحَلْنَا ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى رَمَتْ الْجَمْرَةَ ثُمَّ رَجَعَتْ فَصَلَّتْ الصُّبْحَ فِي مَنْزِلِهَا فَقُلْتُ لَهَا لَقَدْ غَلَّسْنَا قَالَ رَوْحٌ أَيْ هَنْتَاهُ قَالَتْ كَلَّا يَا بُنَيَّ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَذِنَ لِلظُّعُنِ

Asmoning mavlosi Abdullohdan rivoyat qilinadi: U (Asmo): «Ey oʻgʻilcham, Jamʼ kechasi oy botdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. Soʻng yana: «Ey oʻgʻilcham, oy botdimi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Koʻchinglar», dedi. Biz koʻchdik, soʻng yurdik, toki u jamraga tosh otdi. Soʻng qaytib, oʻz manzilida bomdod namozini oʻqidi. Men unga: «Biz juda qorongʻida qildik-ku», dedim — Ravh: «Ey xonim», deb qoʻshdi. U: «Yoʻq, ey oʻgʻilcham, Allohning Nabiysi ﷺ kajavadagi ayollarga ruxsat berganlar», dedi.Асмонинг мавлоси Абдуллоҳдан ривоят қилинади: У (Асмо): «Эй ўғилчам, Жамъ кечаси ой ботдими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. Сўнг яна: «Эй ўғилчам, ой ботдими?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Кўчинглар», деди. Биз кўчдик, сўнг юрдик, токи у жамрага тош отди. Сўнг қайтиб, ўз манзилида бомдод намозини ўқиди. Мен унга: «Биз жуда қоронғида қилдик-ку», дедим — Равҳ: «Эй хоним», деб қўшди. У: «Йўқ, эй ўғилчам, Аллоҳнинг Набийси ﷺ кажавадаги аёлларга рухсат берганлар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّأَنَّ الْحَجَّاجَ بْنَ يُوسُفَ دَخَلَ عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ بَعْدَمَا قُتِلَ ابْنُهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَقَالَ إِنَّ ابْنَكِ أَلْحَدَ فِي هَذَا الْبَيْتِ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَذَاقَهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ وَفَعَلَ بِهِ مَا فَعَلَ فَقَالَتْ كَذَبْتَ كَانَ بَرًّا بِالْوَالِدَيْنِ صَوَّامًا قَوَّامًا وَاللَّهِ لَقَدْ أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَخْرُجُ مِنْ ثَقِيفٍ كَذَّابَانِ الْآخِرُ مِنْهُمَا شَرٌّ مِنْ الْأَوَّلِ وَهُوَ مُبِيرٌ

Abus-Siddiq an-Nojiydan rivoyat qilinadi: Hajjoj ibn Yusuf Asmo binti Abu Bakrning oʻgʻli Abdulloh ibn Zubayr oʻldirilganidan keyin uning oldiga kirib: «Sening oʻgʻling mana shu Baytda ilhod qildi; Alloh azza va jalla unga alamli azobdan totdirdi va unga qilganini qildi», dedi. U: «Yolgʻon aytding! U ota-onasiga yaxshilik qiluvchi, koʻp roʻza tutuvchi, koʻp namoz oʻquvchi edi. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ bizga Saqifdan ikki yolgʻonchi chiqishini, ularning ikkinchisi birinchisidan koʻra yomonroq va u halok qiluvchi ekanini xabar qilganlar», dedi.Абус-Сиддиқ ан-Ножийдан ривоят қилинади: Ҳажжож ибн Юсуф Асмо бинти Абу Бакрнинг ўғли Абдуллоҳ ибн Зубайр ўлдирилганидан кейин унинг олдига кириб: «Сенинг ўғлинг мана шу Байтда илҳод қилди; Аллоҳ азза ва жалла унга аламли азобдан тотдирди ва унга қилганини қилди», деди. У: «Ёлғон айтдинг! У ота-онасига яхшилик қилувчи, кўп рўза тутувчи, кўп намоз ўқувчи эди. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ бизга Сақифдан икки ёлғончи чиқишини, уларнинг иккинчиси биринчисидан кўра ёмонроқ ва у ҳалок қилувчи эканини хабар қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أُمِّهِ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْفَزِعَ يَوْمَ كَسَفَتْ الشَّمْسُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ دِرْعًا حَتَّى أَدْرَكَ بِرِدَائِهِ فَقَامَ بِالنَّاسِ قِيَامًا طَوِيلًا يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَلَوْ جَاءَ إِنْسَانٌ بَعْدَمَا رَكَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَعْلَمْ أَنَّهُ رَكَعَ مَا حَدَّثَ نَفْسَهُ أَنَّهُ رَكَعَ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ قَالَتْ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَرْأَةِ الَّتِي هِيَ أَكْبَرُ مِنِّي وَإِلَى الْمَرْأَةِ الَّتِي هِيَ أَسْقَمُ مِنِّي قَائِمَةً وَأَنَا أَحَقُّ أَنْ أَصْبِرَ عَلَى طُولِ الْقِيَامِ مِنْهَا

Quyosh tutilgan kuni Rasululloh ﷺ qoʻrqib ketdilar va shoshib bir koʻylakni oldilar, hatto keyin ridolari yetkazib berildi. Soʻng odamlarga juda uzun qiyom bilan turdilar: turar, soʻng rukuʼ qilar edilar. Agar bir inson Nabiy ﷺ rukuʼ qilganlaridan keyin kelib qolsa, qiyomning uzunligi sababli u zot rukuʼ qilganlarini bilmas, koʻnglidan ham u zot rukuʼ qildilar deb oʻtkazmas edi. (Asmo) dedi: Men oʻzimdan katta boʻlgan ayolga va oʻzimdan koʻra kasalmandroq boʻlgan ayolga qarardim — ular tik turgan edi; uzun qiyomga sabr qilishga men undan koʻra haqliroq edim.Қуёш тутилган куни Расулуллоҳ ﷺ қўрқиб кетдилар ва шошиб бир кўйлакни олдилар, ҳатто кейин ридолари етказиб берилди. Сўнг одамларга жуда узун қиём билан турдилар: турар, сўнг рукуъ қилар эдилар. Агар бир инсон Набий ﷺ рукуъ қилганларидан кейин келиб қолса, қиёмнинг узунлиги сабабли у зот рукуъ қилганларини билмас, кўнглидан ҳам у зот рукуъ қилдилар деб ўтказмас эди. (Асмо) деди: Мен ўзимдан катта бўлган аёлга ва ўзимдан кўра касалмандроқ бўлган аёлга қарардим — улар тик турган эди; узун қиёмга сабр қилишга мен ундан кўра ҳақлироқ эдим.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبَانُ بْنُ يَزِيدَ كِلَاهُمَا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ أَنَّ عُرْوَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَسْمَاءَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَاسَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ إِنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ أَغْيَرَ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَقَالَ يُونُسُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبَانَ لَا شَيْءَ أَغْيَرَ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Rasululloh ﷺning minbar ustida turib: «Alloh azza va jalladan koʻra gʻayratliroq hech narsa yoʻq», deganlarini eshitdim. Yunus Abondan rivoyat qilgan hadisida: «Alloh azza va jalladan gʻayratliroq hech narsa yoʻq», dedi.Расулуллоҳ ﷺнинг минбар устида туриб: «Аллоҳ азза ва жалладан кўра ғайратлироқ ҳеч нарса йўқ», деганларини эшитдим. Юнус Абондан ривоят қилган ҳадисида: «Аллоҳ азза ва жалладан ғайратлироқ ҳеч нарса йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أُحْصِي شَيْئًا وَأَكِيلُهُ قَالَ يَا أَسْمَاءُ لَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ قَالَتْ فَمَا أَحْصَيْتُ شَيْئًا بَعْدَ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مِنْ عِنْدِي وَلَا دَخَلَ عَلَيَّ وَمَا نَفِدَ عِنْدِي مِنْ رِزْقِ اللَّهِ إِلَّا أَخْلَفَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ

Men bir narsani sanab, oʻlchayotgan paytimda Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtdilar va: «Ey Asmo! Sanama, aks holda Alloh ham senga nisbatan sanab qoʻyadi», dedilar. (Asmo) dedi: Rasululloh ﷺning shu soʻzlaridan keyin men huzurimdan chiqqan yoki huzurimga kirgan hech narsani sanamadim; Allohning rizqidan huzurimda tugagan har bir narsaning oʻrnini Alloh azza va jalla toʻldirib qoʻydi.Мен бир нарсани санаб, ўлчаётган пайтимда Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтдилар ва: «Эй Асмо! Санама, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга нисбатан санаб қўяди», дедилар. (Асмо) деди: Расулуллоҳ ﷺнинг шу сўзларидан кейин мен ҳузуримдан чиққан ёки ҳузуримга кирган ҳеч нарсани санамадим; Аллоҳнинг ризқидан ҳузуримда тугаган ҳар бир нарсанинг ўрнини Аллоҳ азза ва жалла тўлдириб қўйди.

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي مُعَاوِيَةُ يَعْنِي شَيْبَانَ عَنْ يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أُمِّهِ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهَاسَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا مِنْ شَيْءٍ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Rasululloh ﷺning minbar ustida turib: «Alloh azza va jalladan gʻayratliroq hech narsa yoʻq», deganlarini eshitdim.Расулуллоҳ ﷺнинг минбар устида туриб: «Аллоҳ азза ва жалладан ғайратлироқ ҳеч нарса йўқ», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ أَنَّ أَسْمَاءَ قَالَتْكُنْتُ أَخْدُمُ الزُّبَيْرَ زَوْجَهَا وَكَانَ لَهُ فَرَسٌ كُنْتُ أَسُوسُهُ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ مِنْ الْخِدْمَةِ أَشَدَّ عَلَيَّ مِنْ سِيَاسَةِ الْفَرَسِ فَكُنْتُ أَحْتَشُّ لَهُ وَأَقُومُ عَلَيْهِ وَأَسُوسُهُ وَأَرْضَخُ لَهُ النَّوَى قَالَ ثُمَّ إِنَّهَا أَصَابَتْ خَادِمًا أَعْطَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ فَكَفَتْنِي سِيَاسَةَ الْفَرَسِ فَأَلْقَتْ عَنِّي مَئُونَتَهُ

Men erim Zubayrga xizmat qilar edim. Uning bir oti bor edi, men shuni boqar edim; xizmatlarning ichida menga ot boqishdan ogʻirrogʻi yoʻq edi. Men unga oʻt oʻrar, uning ustida turar, uni boqar va unga xurmo danaklarini yanchib berar edim. Soʻng unga Rasululloh ﷺ bergan bir xizmatchi nasib boʻldi. (Asmo) dedi: U ot boqish yumushini mendan olib qoʻydi va uning mashaqqatini mendan soqit qildi.Мен эрим Зубайрга хизмат қилар эдим. Унинг бир оти бор эди, мен шуни боқар эдим; хизматларнинг ичида менга от боқишдан оғирроғи йўқ эди. Мен унга ўт ўрар, унинг устида турар, уни боқар ва унга хурмо данакларини янчиб берар эдим. Сўнг унга Расулуллоҳ ﷺ берган бир хизматчи насиб бўлди. (Асмо) деди: У от боқиш юмушини мендан олиб қўйди ва унинг машаққатини мендан соқит қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ لَا شَيْءَ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Rasululloh ﷺning minbar ustida turib: «Alloh azza va jalladan koʻra gʻayratliroq hech narsa yoʻq», deganlarini eshitdim.Расулуллоҳ ﷺнинг минбар устида туриб: «Аллоҳ азза ва жалладан кўра ғайратлироқ ҳеч нарса йўқ», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي هَذَا الْحَدِيثَ بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ سَعْدَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ يَعْنِي ابْنَ الْعَوَّامِ عَنْ هَارُونَ بْنِ عَنْتَرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا قَتَلَ الْحَجَّاجُ بْنَ الزُّبَيْرِ وَصَلَبَهُ مَنْكُوسًا فَبَيْنَا هُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ إِذْ جَاءَتْ أَسْمَاءُ وَمَعَهَا أَمَةٌ تَقُودُهَا وَقَدْ ذَهَبَ بَصَرُهَا فَقَالَتْ أَيْنَ أَمِيرُكُمْ فَذَكَرَ قِصَّةً فَقَالَتْ كَذَبْتَ وَلَكِنِّي أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَخْرُجُ مِنْ ثَقِيفٍ كَذَّابَانِ الْآخِرُ مِنْهُمَا أَشَرُّ مِنْ الْأَوَّلِ وَهُوَ مُبِيرٌ

Antara oʻz otasidan rivoyat qilib aytdi: Hajjoj Ibn Zubayrni oʻldirib, uni boshi quyi holda osganida, u minbar ustida turgan edi, shunda Asmo keldi — koʻzi ojiz boʻlib qolgan, bir choʻri uni yetaklab kelayotgan edi. U: «Amiringiz qani?» dedi — soʻng bir qissani zikr qildi. Soʻng u: «Yolgʻon aytding! Lekin men senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni aytib beray; u zot: ‹Saqifdan ikki yolgʻonchi chiqadi; ularning ikkinchisi birinchisidan koʻra yomonroqdir va u halok qiluvchidir›, der edilar», dedi.Антара ўз отасидан ривоят қилиб айтди: Ҳажжож Ибн Зубайрни ўлдириб, уни боши қуйи ҳолда осганида, у минбар устида турган эди, шунда Асмо келди — кўзи ожиз бўлиб қолган, бир чўри уни етаклаб келаётган эди. У: «Амирингиз қани?» деди — сўнг бир қиссани зикр қилди. Сўнг у: «Ёлғон айтдинг! Лекин мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни айтиб берай; у зот: ‹Сақифдан икки ёлғончи чиқади; уларнинг иккинчиси биринчисидан кўра ёмонроқдир ва у ҳалок қилувчидир›, дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَعْمَرُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُبَارَكٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنِ ابْنِ يَزِيدَ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ مَوْلَى أَسْمَاءَ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ تَقُولُعِنْدِي لِلزُّبَيْرِ سَاعِدَانِ مِنْ دِيبَاجٍ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَاهُمَا إِيَّاهُ يُقَاتِلُ فِيهِمَا

Zubayrga tegishli, dibojdan boʻlgan ikki yeng mening huzurimda bor; Nabiy ﷺ ularni unga bergan edilar, u shuni kiyib jang qilar edi.Зубайрга тегишли, дибождан бўлган икки енг менинг ҳузуримда бор; Набий ﷺ уларни унга берган эдилар, у шуни кийиб жанг қилар эди.

حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ الْمَاجِشُونَ عَنْ مُحَمَّدٍ يَعْنِي ابْنَ الْمُنْكَدِرِ قَالَ كَانَتْ أَسْمَاءُ تُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ قَالَ إِذَا دَخَلَ الْإِنْسَانُ قَبْرَهُ فَإِنْ كَانَ مُؤْمِنًا أَحَفَّ بِهِ عَمَلُهُ الصَّلَاةُ وَالصِّيَامُ قَالَ فَيَأْتِيهِ الْمَلَكُ مِنْ نَحْوِ الصَّلَاةِ فَتَرُدُّهُ وَمِنْ نَحْوِ الصِّيَامِ فَيَرُدُّهُ قَالَ فَيُنَادِيهِ اجْلِسْ قَالَ فَيَجْلِسُ فَيَقُولُ لَهُ مَاذَا تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ أَنَا أَشْهَدُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَقُولُ وَمَا يُدْرِيكَ أَدْرَكْتَهُ أَشْهَدُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ يَقُولُ عَلَى ذَلِكَ عِشْتَ وَعَلَيْهِ مِتَّ وَعَلَيْهِ تُبْعَثُ قَالَ وَإِنْ كَانَ فَاجِرًا أَوْ كَافِرًا قَالَ جَاءَ الْمَلَكُ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَيْءٌ يَرُدُّهُ قَالَ فَأَجْلَسَهُ قَالَ يَقُولُ اجْلِسْ مَاذَا تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ قَالَ أَيُّ رَجُلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ قَالَ فَيَقُولُ لَهُ الْمَلَكُ عَلَى ذَلِكَ عِشْتَ وَعَلَيْهِ مِتَّ وَعَلَيْهِ تُبْعَثُ قَالَ وَتُسَلَّطُ عَلَيْهِ دَابَّةٌ فِي قَبْرِهِ مَعَهَا سَوْطٌ تَمْرَتُهُ جَمْرَةٌ مِثْلُ غَرْبِ الْبَعِيرِ تَضْرِبُهُ مَا شَاءَ اللَّهُ صَمَّاءُ لَا تَسْمَعُ صَوْتَهُ فَتَرْحَمَهُ

Muhammad ibn Munkadir aytdi: Asmo Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, u zot shunday dedilar, der edi: «Inson qabriga kirganida, agar u moʻmin boʻlsa, ameli — namozi va roʻzasi — uni oʻrab oladi. Malak unga namoz tarafidan keladi, u qaytaradi; roʻza tarafidan keladi, u ham qaytaradi. Soʻng malak unga: ‹Oʻtir›, deb nido qiladi, u oʻtiradi. Malak unga: ‹Mana bu kishi haqida nima deysan?› — yaʼni Nabiy ﷺ haqida — deydi. U: ‹Kim haqida?› deydi. Malak: ‹Muhammad›, deydi. U: ‹Men u zot Allohning Rasuli ﷺ ekanliklariga guvohlik beraman›, deydi. Malak: ‹Buni qayerdan bilding? U zotni koʻrganmiding?› deydi. U: ‹Men u zot Allohning Rasuli ekanliklariga guvohlik beraman›, deydi. Malak: ‹Shu ustida yashading, shu ustida oʻlding va shu ustida qayta tirilasan›, deydi. Agar u fojir yoki kofir boʻlsa, malak keladi va u bilan malak oʻrtasida uni qaytaradigan hech narsa boʻlmaydi. Malak uni oʻtqazib: ‹Oʻtir! Mana bu kishi haqida nima deysan?› deydi. U: ‹Qaysi kishi haqida?› deydi. Malak: ‹Muhammad›, deydi. U: ‹Allohga qasamki, bilmayman; odamlarning bir narsa deyayotganini eshitib, men ham shuni aytgan edim›, deydi. Shunda malak unga: ‹Shu ustida yashading, shu ustida oʻlding va shu ustida qayta tirilasan›, deydi. Uning qabrida unga bir jonivor musallat qilinadi; uning qoʻlida uchi choʻgʻdek, tuyaning katta chelagidek qamchi boʻlib, Alloh xohlagancha uni uradi; u kar boʻlib, uning ovozini eshitmaydi va unga rahm qilmaydi».Муҳаммад ибн Мункадир айтди: Асмо Набий ﷺдан ривоят қилиб, у зот шундай дедилар, дер эди: «Инсон қабрига кирганида, агар у мўмин бўлса, амели — намози ва рўзаси — уни ўраб олади. Малак унга намоз тарафидан келади, у қайтаради; рўза тарафидан келади, у ҳам қайтаради. Сўнг малак унга: ‹Ўтир›, деб нидо қилади, у ўтиради. Малак унга: ‹Мана бу киши ҳақида нима дейсан?› — яъни Набий ﷺ ҳақида — дейди. У: ‹Ким ҳақида?› дейди. Малак: ‹Муҳаммад›, дейди. У: ‹Мен у зот Аллоҳнинг Расули ﷺ эканликларига гувоҳлик бераман›, дейди. Малак: ‹Буни қаердан билдинг? У зотни кўрганмидинг?› дейди. У: ‹Мен у зот Аллоҳнинг Расули эканликларига гувоҳлик бераман›, дейди. Малак: ‹Шу устида яшадинг, шу устида ўлдинг ва шу устида қайта тириласан›, дейди. Агар у фожир ёки кофир бўлса, малак келади ва у билан малак ўртасида уни қайтарадиган ҳеч нарса бўлмайди. Малак уни ўтқазиб: ‹Ўтир! Мана бу киши ҳақида нима дейсан?› дейди. У: ‹Қайси киши ҳақида?› дейди. Малак: ‹Муҳаммад›, дейди. У: ‹Аллоҳга қасамки, билмайман; одамларнинг бир нарса деяётганини эшитиб, мен ҳам шуни айтган эдим›, дейди. Шунда малак унга: ‹Шу устида яшадинг, шу устида ўлдинг ва шу устида қайта тириласан›, дейди. Унинг қабрида унга бир жонивор мусаллат қилинади; унинг қўлида учи чўғдек, туянинг катта челагидек қамчи бўлиб, Аллоҳ хоҳлаганча уни уради; у кар бўлиб, унинг овозини эшитмайди ва унга раҳм қилмайди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ امْرَأَةً قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي ضَرَّةً فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ إِنْ تَشَبَّعْتُ مِنْ زَوْجِي بِغَيْرِ الَّذِي يُعْطِينِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَهُ كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ

Bir ayol: «Yo Rasululloh! Mening kundoshim bor. Erim menga bermagan narsa bilan oʻzimni toʻq qilib koʻrsatsam, menga gunoh boʻladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Oʻziga berilmagan narsa bilan toʻq qilib koʻrsatuvchi kishi — ikki yolgʻon kiyim kiygan kishi kabidir», dedilar.Бир аёл: «Ё Расулуллоҳ! Менинг кундошим бор. Эрим менга бермаган нарса билан ўзимни тўқ қилиб кўрсатсам, менга гуноҳ бўладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзига берилмаган нарса билан тўқ қилиб кўрсатувчи киши — икки ёлғон кийим кийган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْأَكَلْنَا فَرَسًا لَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida oʻzimizga tegishli bir otning goʻshtini yedik.Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ўзимизга тегишли бир отнинг гўштини едик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِي بُنَيَّةً عَرِيسًا وَإِنَّهُ تَمَرَّقَ شَعَرُهَا فَهَلْ عَلَيَّ مِنْ جُنَاحٍ إِنْ وَصَلْتُ رَأْسَهَا وَقَالَ وَكِيعٌ تَمَرَّطَ شَعْرُهَا قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ

Ansorlardan boʻlgan bir ayol Rasululloh ﷺga: «Mening kelinchak boʻlgan qizim bor; uning sochi toʻkilib ketdi. Uning boshiga soch ulasam, menga gunoh boʻladimi?» dedi — Vakiʼ: «uning sochi toʻkildi», dedi. U zot: «Alloh soch ulovchi ayolni ham, soch ulattirgan ayolni ham lanʼatladi», dedilar.Ансорлардан бўлган бир аёл Расулуллоҳ ﷺга: «Менинг келинчак бўлган қизим бор; унинг сочи тўкилиб кетди. Унинг бошига соч уласам, менга гуноҳ бўладими?» деди — Вакиъ: «унинг сочи тўкилди», деди. У зот: «Аллоҳ соч уловчи аёлни ҳам, соч улаттирган аёлни ҳам ланъатлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أَسْمَاءَ أَنَّهَا قَالَتْيَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ لِي إِلَّا مَا أَدْخَلَ عَلَيَّ الزُّبَيْرُ أَفَأَرْضَخُ مِنْهُ قَالَ ارْضَخِي وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Men: «Yo Rasululloh! Menda Zubayr kiritgan narsadan boshqa hech narsa yoʻq. Shundan ozgina ulashsam boʻladimi?» dedim. U zot: «Ulashib tur va yigʻib berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitib qoʻyadi», dedilar.Мен: «Ё Расулуллоҳ! Менда Зубайр киритган нарсадан бошқа ҳеч нарса йўқ. Шундан озгина улашсам бўладими?» дедим. У зот: «Улашиб тур ва йиғиб беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِحْدَانَا يُصِيبُ ثَوْبُهَا مِنْ دَمِ الْحَيْضَةِ قَالَ تَحُتُّهُ ثُمَّ لِتَقْرِضْهُ بِالْمَاءِ ثُمَّ تَنْضَحْهُ ثُمَّ تُصَلِّي فِيهِ

Bir ayol Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Birimizning kiyimiga hayz qoni tegib qolsa (nima qilsin)?» dedi. U zot: «Uni qirib tashlasin, soʻng suv bilan ishqalasin, soʻng chayib, oʻshanda namoz oʻqisin», dedilar.Бир аёл Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Биримизнинг кийимига ҳайз қони тегиб қолса (нима қилсин)?» деди. У зот: «Уни қириб ташласин, сўнг сув билан ишқаласин, сўнг чайиб, ўшанда намоз ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ أَبِي عُمَرَ مَوْلَى أَسْمَاءَ قَالَقَالَتْ أَسْمَاءُ يَا جَارِيَةُ نَاوِلِينِي جُبَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأَخْرَجَتْ جُبَّةً مِنْ طَيَالِسَةٍ

Asmoning mavlosi Abu Umardan rivoyat qilinadi: Asmo: «Ey qizcha, menga Rasululloh ﷺning jubbalarini keltir», dedi. Shunda u tayalisadan boʻlgan bir jubbani chiqardi.Асмонинг мавлоси Абу Умардан ривоят қилинади: Асмо: «Эй қизча, менга Расулуллоҳ ﷺнинг жуббаларини келтир», деди. Шунда у таялисадан бўлган бир жуббани чиқарди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْنَحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَكَلْنَا لَحْمَهُ أَوْ مِنْ لَحْمِهِ

Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni boʻgʻizladik va uning goʻshtini — yoki goʻshtidan — yedik.Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни бўғизладик ва унинг гўштини — ёки гўштидан — едик.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَرْدٍ رَجُلَانِ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ سَمِعَاهُ مِنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّهَا سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الزُّبَيْرِ رَجُلٌ شَدِيدٌ وَيَأْتِينِي الْمِسْكِينُ فَأَتَصَدَّقُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْتِهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْضَخِي وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

U Nabiy ﷺdan soʻrab: «Zubayr qattiqqoʻl kishi; mening oldimga miskin keladi, men uning uyidan, uning iznisiz sadaqa bersam (boʻladimi)?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ulashib tur va yigʻib berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitib qoʻyadi», dedilar.У Набий ﷺдан сўраб: «Зубайр қаттиққўл киши; менинг олдимга мискин келади, мен унинг уйидан, унинг изнисиз садақа берсам (бўладими)?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улашиб тур ва йиғиб беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Rasululloh ﷺ: «Yigʻib berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitib qoʻyadi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Йиғиб беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ حَجَّاجٍ عَنْ أَبِي عُمَرَ مَوْلَى أَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ لَهُ جُبَّةٌ مِنْ طَيَالِسَةٍ مَكْفُوفَةٍ بِالدِّيبَاجِ يَلْقَى فِيهَا الْعَدُوَّ

Nabiy ﷺning tayalisadan boʻlgan, diboj bilan hoshiyalangan bir jubbalari bor edi; u zot shu (kiyim)da dushmanga roʻbaroʻ boʻlar edilar.Набий ﷺнинг таялисадан бўлган, дибож билан ҳошияланган бир жуббалари бор эди; у зот шу (кийим)да душманга рўбарў бўлар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ حَدَّثَتْنِي أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لِي شَيْءٌ إِلَّا مَا أَدْخَلَ الزُّبَيْرُ عَلَى بَيْتِي فَأُعْطِي مِنْهُ قَالَ أَعْطِي وَلَا تُوكِي فَيُوكِيَ اللَّهُ عَلَيْكِحَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ أَنَّ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ نَحْوَهُ

Men: «Yo Rasululloh! Zubayr uyimga kiritgan narsadan boshqa menda hech narsa yoʻq. Shundan bersam (boʻladimi)?» dedim. U zot: «Ber va ogʻzini bogʻlab qoʻyma, aks holda Alloh ham sendan bogʻlab qoʻyadi», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham Asmo binti Abu Bakrdan shunga oʻxshashi rivoyat qilingan.Мен: «Ё Расулуллоҳ! Зубайр уйимга киритган нарсадан бошқа менда ҳеч нарса йўқ. Шундан берсам (бўладими)?» дедим. У зот: «Бер ва оғзини боғлаб қўйма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан боғлаб қўяди», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам Асмо бинти Абу Бакрдан шунга ўхшаши ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ مَوْلَى أَسْمَاءَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جُبَّةٌ مِنْ طَيَالِسَةٍ لَبِنَتُهَا دِيبَاجٌ كِسْرَوَانِيٌّ

Rasululloh ﷺning tayalisadan boʻlgan bir jubbalari bor edi; uning yoqasi kisroniy diboj edi.Расулуллоҳ ﷺнинг таялисадан бўлган бир жуббалари бор эди; унинг ёқаси кисроний дибож эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا أَنْفِقِي أَوْ انْضَحِي وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ أَوْ لَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ

Rasululloh ﷺ unga: «Infoq qil — yoki sochib ber — va sanama, aks holda Alloh ham senga nisbatan sanab qoʻyadi», yoxud: «yigʻib berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitib qoʻyadi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ унга: «Инфоқ қил — ёки сочиб бер — ва санама, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга нисбатан санаб қўяди», ёхуд: «йиғиб беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَكَانَتْ مُحْصِيَةً وَعَنِ عَبَّادِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَسْمَاءَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا أَنْفِقِي أَوْ انْضَخِي أَوْ انْفَحِي هَكَذَا وَهَكَذَا وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِي اللَّهُ عَلَيْكِ

Rasululloh ﷺ unga: «Infoq qil — yoki sochib ber, yoxud ulashib ber — mana bunday va mana bunday; yigʻib berkitma, aks holda Alloh ham sendan berkitib qoʻyadi; sanama, aks holda Alloh ham senga nisbatan sanab qoʻyadi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ унга: «Инфоқ қил — ёки сочиб бер, ёхуд улашиб бер — мана бундай ва мана бундай; йиғиб беркитма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан беркитиб қўяди; санама, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга нисбатан санаб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْخَسَفَتْ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعْتُ رَجَّةَ النَّاسِ وَهُمْ يَقُولُونَ آيَةٌ وَنَحْنُ يَوْمَئِذٍ فِي فَازِعٍ فَخَرَجْتُ مُتَلَفِّعَةً بِقَطِيفَةٍ لِلزُّبَيْرِ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يُصَلِّي لِلنَّاسِ فَقُلْتُ لِعَائِشَةَ مَا لِلنَّاسِ فَأَشَارَتْ بِيَدِهَا إِلَى السَّمَاءِ قَالَتْ فَصَلَّيْتُ مَعَهُمْ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَغَ مِنْ سَجْدَتِهِ الْأُولَى قَالَتْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيَامًا طَوِيلًا حَتَّى رَأَيْتُ بَعْضَ مَنْ يُصَلِّي يَنْتَضِحُ بِالْمَاءِ ثُمَّ رَكَعَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا ثُمَّ قَامَ وَلَمْ يَسْجُدْ قِيَاما طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ رُكُوعِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ سَلَّمَ وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ ثُمَّ رَقِيَ الْمِنْبَرَ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَا يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلَاةِ وَإِلَى الصَّدَقَةِ وَإِلَى ذِكْرِ اللَّهِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ شَيْءٌ لَمْ أَكُنْ رَأَيْتُهُ إِلَّا وَقَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا وَقَدْ أُرِيتُكُمْ تُفْتَنُونَ فِي قُبُورِكُمْ يُسْأَلُ أَحَدُكُمْ مَا كُنْتَ تَقُولُ وَمَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَإِنْ قَالَ لَا أَدْرِي رَأَيْتُ

Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Men odamlarning shovqinini eshitdim; ular: «Bu bir oyatdir», deyishardi. Biz oʻsha kuni qoʻrquvda edik. Men Zubayrning bir choponiga oʻralgan holda chiqdim va Oishaning oldiga kirdim; Rasululloh ﷺ tik turib, odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar. Men Oishaga: «Odamlarga nima boʻldi?» dedim. U qoʻli bilan osmonga ishora qildi. (Asmo) dedi: Men ular bilan birga namoz oʻqidim; Rasululloh ﷺ birinchi sajdalarini tugatgan edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ shunday uzun qiyom bilan turdilarki, men namoz oʻqiyotganlarning baʼzisi suv sepib turganini koʻrdim. Soʻng rukuʼ qilib, uzun rukuʼ qildilar, soʻng turdilar va sajda qilmay, uzun qiyom qildilar — u birinchi qiyomdan qisqaroq edi. Soʻng uzun rukuʼ qildilar — u birinchi rukuʼlaridan qisqaroq edi. Soʻng sajda qildilar, soʻng salom berdilar; quyosh ochilib boʻlgan edi. Soʻng minbarga chiqib: «Ey odamlar! Quyosh va oy — Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Buni koʻrsangiz, namozga, sadaqaga va Allohning zikriga shoshilinglar. Ey odamlar! Men koʻrmagan hech bir narsa qolmadi, hammasini mana shu turgan joyimda koʻrdim. Menga sizlarning qabrlaringizda fitnaga solinishingiz koʻrsatildi: sizlardan biringizdan: ‹Nima der eding va nimaga ibodat qilar eding?› deb soʻraladi; agar u: ‹Bilmayman›, desa» — koʻrdim.Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Мен одамларнинг шовқинини эшитдим; улар: «Бу бир оятдир», дейишарди. Биз ўша куни қўрқувда эдик. Мен Зубайрнинг бир чопонига ўралган ҳолда чиқдим ва Оишанинг олдига кирдим; Расулуллоҳ ﷺ тик туриб, одамларга намоз ўқитаётган эдилар. Мен Оишага: «Одамларга нима бўлди?» дедим. У қўли билан осмонга ишора қилди. (Асмо) деди: Мен улар билан бирга намоз ўқидим; Расулуллоҳ ﷺ биринчи саждаларини тугатган эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ шундай узун қиём билан турдиларки, мен намоз ўқиётганларнинг баъзиси сув сепиб турганини кўрдим. Сўнг рукуъ қилиб, узун рукуъ қилдилар, сўнг турдилар ва сажда қилмай, узун қиём қилдилар — у биринчи қиёмдан қисқароқ эди. Сўнг узун рукуъ қилдилар — у биринчи рукуъларидан қисқароқ эди. Сўнг сажда қилдилар, сўнг салом бердилар; қуёш очилиб бўлган эди. Сўнг минбарга чиқиб: «Эй одамлар! Қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Буни кўрсангиз, намозга, садақага ва Аллоҳнинг зикрига шошилинглар. Эй одамлар! Мен кўрмаган ҳеч бир нарса қолмади, ҳаммасини мана шу турган жойимда кўрдим. Менга сизларнинг қабрларингизда фитнага солинишингиз кўрсатилди: сизлардан бирингиздан: ‹Нима дер эдинг ва нимага ибодат қилар эдинг?› деб сўралади; агар у: ‹Билмайман›, деса» — кўрдим.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ عَنْ حَجَّاجٍ عَنْ أَبِي عُمَرَ خَتَنٌ كَانَ لِعَطَاءٍأَخْرَجَتْ لَنَا أَسْمَاءُ جُبَّةً مَزْرُورَةً بِدِيبَاجٍ قَالَتْ قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا لَقِيَ الْحَرْبَ لَبِسَ هَذِهِ

Asmo bizga diboj bilan tugmalangan bir jubbani chiqarib: «Rasululloh ﷺ jangga roʻbaroʻ boʻlganlarida, shuni kiyar edilar», dedi.Асмо бизга дибож билан тугмаланган бир жуббани чиқариб: «Расулуллоҳ ﷺ жангга рўбарў бўлганларида, шуни кияр эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْقَدِمَتْ عَلَيَّ أُمِّي وَهِيَ رَاغِبَةٌ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ وَمُدَّتِهِمْ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي قَدِمَتْ عَلَيَّ وَهِيَ رَاغِبَةٌ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ أَفَأَصِلُهَا قَالَ صِلِيهَا قَالَ وَأَظُنُّهَا ظِئْرَهَا

Quraysh bilan Rasululloh ﷺ oʻrtasida boʻlgan ahd va uning muddati davrida onam huzurimga mendan yaxshilik istab, mushrika holida keldi. Men: «Yo Rasululloh! Onam huzurimga keldi; u mendan yaxshilik kutmoqda va u mushrikadir. U bilan silai rahm qilaymi?» dedim. U zot: «U bilan silai rahm qil», dedilar. (Rovi) dedi: Men uni Asmoning enagasi deb oʻylayman.Қурайш билан Расулуллоҳ ﷺ ўртасида бўлган аҳд ва унинг муддати даврида онам ҳузуримга мендан яхшилик истаб, мушрика ҳолида келди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Онам ҳузуримга келди; у мендан яхшилик кутмоқда ва у мушрикадир. У билан силаи раҳм қилайми?» дедим. У зот: «У билан силаи раҳм қил», дедилар. (Рови) деди: Мен уни Асмонинг энагаси деб ўйлайман.

حَدَّثَنَا عَتَّابٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْكُنَّا نُؤَدِّي زَكَاةَ الْفِطْرِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ بِالْمُدِّ الَّذِي تَقْتَاتُونَ بِهِ

Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida fitr zakotini sizlar oʻlchov qilib yuradigan mudd bilan ikki mudd bugʻdoy qilib berar edik.Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида фитр закотини сизлар ўлчов қилиб юрадиган мудд билан икки мудд буғдой қилиб берар эдик.