حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ ـ وَهْوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لَحِيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ، يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ، فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلاً نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ. فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ، فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ، فَقَالُوا لَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلاً. فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ. فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ، وَبَقِيَ خُبَيْبٌ، وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَأَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ، فَلَمَّا أَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا. فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ. فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَلَمْ يَفْعَلْ، فَقَتَلُوهُ، وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ، فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ، فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسَى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ أَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي، وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ، وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا كَانَ إِلاَّ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ، فَخَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ، لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ. ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلاَ أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنَ الْمَوْتِ، لَزِدْتُ. فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ، وَبَعَثَ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ، وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَىْءٍ.
Paygʻambar ﷺ bir sariyya (otryad)ni josus (kuzatuvchi) qilib yuborib, ularga Osim ibn Sobitni — u Osim ibn Umar ibn Xattobning bobosidir — amir qildilar. Ular yurib, Usfon bilan Makka orasiga yetganlarida, Huzayldan boʻlgan, Bani Lihyon deb ataladigan bir qabilaga (xabar qilib) zikr qilindi. Ular ularning ortidan yuzga yaqin oʻq otuvchi bilan ergashib, ularning izlaridan ketishdi, to ular (musulmonlar) tushgan bir manzilga yetib, unda Madinadan ozuqa qilib olgan xurmoning danaklarini topib: «Bu Yasrib (Madina) xurmosi!» deyishdi. Ular izlaridan ergashib, ularga yetib oldilar. Osim va sheriklari (buni) sezganlarida, bir tepalikka panoh oldilar. Qavm kelib, ularni oʻrab oldi va: «Sizlarga ahd va paymon (boʻlsin)ki, bizning oldimizga tushsangiz, sizlardan bir kishini ham oʻldirmaymiz», deyishdi. Osim: «Men esa kofirning zimmasiga (omoniga ishonib) tushmayman. Allohim, biz haqimizda paygʻambaringga xabar ber», dedi. Ular jang qilib, Osimni yetti kishi bilan birga oʻq bilan oʻldirishdi. Xubayb, Zayd va yana bir kishi qoldi. (Qavm) ularga ahd va paymon berdi. Ahd va paymon berganlarida, (haligilar) ularning oldiga tushdilar. Qachonki (qavm) ulardan toʻla qoʻlga olgach, kamonlarining iplarini yechib, ular bilan ularni bogʻlashdi. Ular bilan boʻlgan uchinchi kishi: «Bu xiyonatning boshlanishi», dedi va ularga hamroh boʻlishdan bosh tortdi. Ular uni sudrab, hamroh boʻlishga (majburlashga) urinishdi, ammo u qilmadi, shunda uni oʻldirishdi. Ular Xubayb va Zaydni olib ketib, ularni Makkada sotishdi. Xubaybni Bani Horis ibn Omir ibn Navfal sotib oldi — Xubayb Badr kuni Horisni oʻldirgan edi. U ularning huzurida asir boʻlib turdi, to ular uni oʻldirishga jamlanishdi (qaror qilishdi). U Horisning qizlaridan biridan soch (qov) tozalaydigan ustara soʻrab oldi, u berdi. (Ayol) aytdi: Men kichkina bolamdan gʻofil boʻ ldim, u emaklab uning oldiga bordi, u (Xubayb) uni tizzasiga oʻtqazdi. Men buni koʻrib, shunday qoʻrqib ketdimki, u buni mendan bildi (sezdi) — qoʻlida ustara bor edi. U: «Uni oʻldirishimdan qoʻrqyapsanmi? Men — inshaalloh — bunday qilmasdim», dedi. (Ayol) shunday derdi: «Men Xubaybdan yaxshiroq biror asirni hech koʻrmaganman. Men uni bir bosh uzumdan yeyayotgan holda koʻrdim — holbuki oʻsha kunlari Makkada (hech qanday) meva yoʻq, u temir (kishan) bilan bogʻlangan edi. Bu faqat Alloh unga bergan rizq edi». Ular uni oʻldirish uchun Haramdan tashqariga chiqarishdi. U: «Meni qoʻyinglar, ikki rakat namoz oʻqib olay», dedi. Soʻng ular tomon (qaytib): «Sizlar ‹mendagi oʻlimdan qoʻrquv (kechiktirdi)› deb koʻrmasangiz edi, albatta koʻproq (oʻqirdim)», dedi. U oʻlim oldida ikki rakat (namoz)ni birinchi boʻlib sunnat qilgan (joriy etgan) kishi edi. Soʻng: «Allohim, ularning (sonini) birma-bir sanab ol», dedi. Soʻng (sheʼr aytdi): «Musulmon holimda oʻldirilar ekanman, qaysi yonim ustida boʻlsa ham — Alloh (yoʻli)dagi oʻlimimga (parvo qilmayman). Bu Alloh zoti (yoʻli)dadir; agar U xohlasa, boʻlak-boʻlak qilingan tananing aʼzolariga (ham) baraka beradi». Soʻng unga Uqba ibn Horis turib (kelib), uni oʻldirdi. Quraysh Osim(ning jasadi)ga — undan tanib olinadigan biror narsa keltirilishi uchun (odam) yuborishdi, chunki Osim Badr kuni ularning ulugʻlaridan birini oʻldirgan edi. Shunda Alloh uning (jasadi) ustiga ariga (asalariga) oʻxshash bir soyabon (toʻda) yubordi, u uni ularning elchilaridan himoya qildi, ular undan biror narsa(ga) qodir boʻlolmadilar (kesib ololmadilar).Пайғамбар ﷺ бир сарийя (отряд)ни жосус (кузатувчи) қилиб юбориб, уларга Осим ибн Собитни — у Осим ибн Умар ибн Хаттобнинг бобосидир — амир қилдилар. Улар юриб, Усфон билан Макка орасига етганларида, Ҳузайлдан бўлган, Бани Лиҳён деб аталадиган бир қабилага (хабар қилиб) зикр қилинди. Улар уларнинг ортидан юзга яқин ўқ отувчи билан эргашиб, уларнинг изларидан кетишди, то улар (мусулмонлар) тушган бир манзилга етиб, унда Мадинадан озуқа қилиб олган хурмонинг данакларини топиб: «Бу Ясриб (Мадина) хурмоси!» дейишди. Улар изларидан эргашиб, уларга етиб олдилар. Осим ва шериклари (буни) сезганларида, бир тепаликка паноҳ олдилар. Қавм келиб, уларни ўраб олди ва: «Сизларга аҳд ва паймон (бўлсин)ки, бизнинг олдимизга тушсангиз, сизлардан бир кишини ҳам ўлдирмаймиз», дейишди. Осим: «Мен эса кофирнинг зиммасига (омонига ишониб) тушмайман. Аллоҳим, биз ҳақимизда пайғамбарингга хабар бер», деди. Улар жанг қилиб, Осимни етти киши билан бирга ўқ билан ўлдиришди. Хубайб, Зайд ва яна бир киши қолди. (Қавм) уларга аҳд ва паймон берди. Аҳд ва паймон берганларида, (ҳалигилар) уларнинг олдига тушдилар. Қачонки (қавм) улардан тўла қўлга олгач, камонларининг ипларини ечиб, улар билан уларни боғлашди. Улар билан бўлган учинчи киши: «Бу хиёнатнинг бошланиши», деди ва уларга ҳамроҳ бўлишдан бош тортди. Улар уни судраб, ҳамроҳ бўлишга (мажбурлашга) уринишди, аммо у қилмади, шунда уни ўлдиришди. Улар Хубайб ва Зайдни олиб кетиб, уларни Маккада сотишди. Хубайбни Бани Ҳорис ибн Омир ибн Навфал сотиб олди — Хубайб Бадр куни Ҳорисни ўлдирган эди. У уларнинг ҳузурида асир бўлиб турди, то улар уни ўлдиришга жамланишди (қарор қилишди). У Ҳориснинг қизларидан биридан соч (қов) тозалайдиган устара сўраб олди, у берди. (Аёл) айтди: Мен кичкина боламдан ғофил бў лдим, у эмаклаб унинг олдига борди, у (Хубайб) уни тиззасига ўтқазди. Мен буни кўриб, шундай қўрқиб кетдимки, у буни мендан билди (сезди) — қўлида устара бор эди. У: «Уни ўлдиришимдан қўрқяпсанми? Мен — иншааллоҳ — бундай қилмасдим», деди. (Аёл) шундай дерди: «Мен Хубайбдан яхшироқ бирор асирни ҳеч кўрмаганман. Мен уни бир бош узумдан еяётган ҳолда кўрдим — ҳолбуки ўша кунлари Маккада (ҳеч қандай) мева йўқ, у темир (кишан) билан боғланган эди. Бу фақат Аллоҳ унга берган ризқ эди». Улар уни ўлдириш учун Ҳарамдан ташқарига чиқаришди. У: «Мени қўйинглар, икки ракат намоз ўқиб олай», деди. Сўнг улар томон (қайтиб): «Сизлар ‹мендаги ўлимдан қўрқув (кечиктирди)› деб кўрмасангиз эди, албатта кўпроқ (ўқирдим)», деди. У ўлим олдида икки ракат (намоз)ни биринчи бўлиб суннат қилган (жорий этган) киши эди. Сўнг: «Аллоҳим, уларнинг (сонини) бирма-бир санаб ол», деди. Сўнг (шеър айтди): «Мусулмон ҳолимда ўлдирилар эканман, қайси ёним устида бўлса ҳам — Аллоҳ (йўли)даги ўлимимга (парво қилмайман). Бу Аллоҳ зоти (йўли)дадир; агар У хоҳласа, бўлак-бўлак қилинган тананинг аъзоларига (ҳам) барака беради». Сўнг унга Уқба ибн Ҳорис туриб (келиб), уни ўлдирди. Қурайш Осим(нинг жасади)га — ундан таниб олинадиган бирор нарса келтирилиши учун (одам) юборишди, чунки Осим Бадр куни уларнинг улуғларидан бирини ўлдирган эди. Шунда Аллоҳ унинг (жасади) устига арига (асаларига) ўхшаш бир соябон (тўда) юборди, у уни уларнинг элчиларидан ҳимоя қилди, улар ундан бирор нарса(га) қодир бўлолмадилар (кесиб ололмадилар).