حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، حَدَّثَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ،، وَهْوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ أَنَّهُ لَمْ يَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ غَيْرَ غَزْوَتَيْنِ غَزْوَةِ الْعُسْرَةِ وَغَزْوَةِ بَدْرٍ. قَالَ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى، وَكَانَ قَلَّمَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ سَافَرَهُ إِلاَّ ضُحًى وَكَانَ يَبْدَأُ بِالْمَسْجِدِ، فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ، وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِي وَكَلاَمِ صَاحِبَىَّ، وَلَمْ يَنْهَ عَنْ كَلاَمِ أَحَدٍ مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ غَيْرِنَا، فَاجْتَنَبَ النَّاسُ كَلاَمَنَا، فَلَبِثْتُ كَذَلِكَ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ الأَمْرُ، وَمَا مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَمُوتَ فَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ يَمُوتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكُونَ مِنَ النَّاسِ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ، فَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ مِنْهُمْ، وَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَوْبَتَنَا عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَقِيَ الثُّلُثُ الآخِرُ مِنَ اللَّيْلِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ، وَكَانَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مُحْسِنَةً فِي شَأْنِي مَعْنِيَّةً فِي أَمْرِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أُمَّ سَلَمَةَ تِيبَ عَلَى كَعْبٍ ". قَالَتْ أَفَلاَ أُرْسِلُ إِلَيْهِ فَأُبَشِّرَهُ قَالَ " إِذًا يَحْطِمَكُمُ النَّاسُ فَيَمْنَعُونَكُمُ النَّوْمَ سَائِرَ اللَّيْلَةِ ". حَتَّى إِذَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ آذَنَ بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا، وَكَانَ إِذَا اسْتَبْشَرَ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةٌ مِنَ الْقَمَرِ، وَكُنَّا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ الَّذِينَ خُلِّفُوا عَنِ الأَمْرِ الَّذِي قُبِلَ مِنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ اعْتَذَرُوا حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ لَنَا التَّوْبَةَ، فَلَمَّا ذُكِرَ الَّذِينَ كَذَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ، وَاعْتَذَرُوا بِالْبَاطِلِ، ذُكِرُوا بِشَرِّ مَا ذُكِرَ بِهِ أَحَدٌ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ [quran sura="9" aya_start="94" aya_end="94"]{يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لاَ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ} الآيَةَ.
(Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Kaʼb ibn Molik otasidan rivoyat qildi:) Men otam Kaʼb ibn Molikni — u tavbasi qabul qilingan uch (kishi)ning biri (boʻ lib) — (shunday deganini) eshitdim: «Men Rasululloh ﷺdan hech bir gʻazotda — faqat ikki gʻazot, Usra (Tabuk) gʻazoti va Badr gʻazotidan tashqari — orqada qolmagan edim.» (Kaʼb) aytdi: Men Rasululloh ﷺning (oldiga borib) rost soʻzlashni choshgoh (paytida) qatʼiy qildim — u zot safardan kam hollarda (faqat) choshgohda qaytar va (avval) masjiddan boshlab, ikki rakat namoz oʻqir edilar. Paygʻambar ﷺ mening va ikki sherigimning gapirishidan (odamlarni) qaytardilar, biz(uch)dan boshqa hech bir qolgan (kishi)ning gapirishidan qaytarmadilar; shu sababli odamlar bizning gapimizdan chetlandi. Men shu holda turaverdim, to ish menga (juda) choʻ zildi; menga — oʻ lishimdan-u, Paygʻambar ﷺ menga namoz oʻqimasliklaridan, yoki Rasululloh ﷺ vafot etib, men odamlar ichida oʻ sha (chetlatilgan) holatda qolishimdan, hech kim men bilan gapirmasligi va menga namoz oʻqimaslikdan — koʻ ra muhimroq narsa yoʻq edi. Soʻng Alloh — kechaning oxirgi uchdan biri qolganida, Rasululloh ﷺ Ummu Salama huzurida boʻ lgan paytda — bizning tavbamizni oʻz Paygʻambariga ﷺ nozil qildi. Ummu Salama mening ishimda yaxshilik qiluvchi, ishimga eʼtiborli edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Ummu Salama, Kaʼbning tavbasi qabul qilindi», dedilar. U: «Unga (odam) yuborib, xushxabar bermaymanmi?» dedi. U zot: «Unda odamlar sizlarni bosib (yanchib) ketadi va kechaning qolganida sizlarni uxlatmaydi», dedilar. To Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, Allohning bizga (qilgan) tavbasini eʼlon qildilar. U zot xursand boʻ lganlarida, yuzlari — goʻyo oydan bir parcha kabi — nurlanar edi. Biz — Alloh bizga tavbani nozil qilganida — uzr aytgan (yolgʻonchi)lardan qabul qilingan ishdan orqada qoldirilgan uch (kishi) edik. Rasululloh ﷺga yolgʻon soʻzlab, botil bilan uzr aytgan oʻ sha qolganlar zikr qilinganida, ular — hech kim zikr qilinmagan eng yomon (sifat) bilan zikr qilindi. Alloh subhanahu: ‹Sizlar ularning oldiga qaytganingizda, ular sizlarga uzr aytadilar; ayt: ‹Uzr aytmanglar, biz sizlarga aslo ishonmaymiz; Alloh bizga xabarlaringizdan (allaqachon) xabar berdi; Alloh va Rasuli amalingizni (albatta) koʻ radi...›› (Tavba surasi, 94) (oyatini) oxiriga qadar (aytdi).(Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик отасидан ривоят қилди:) Мен отам Каъб ибн Моликни — у тавбаси қабул қилинган уч (киши)нинг бири (бў либ) — (шундай деганини) эшитдим: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч бир ғазотда — фақат икки ғазот, Усра (Табук) ғазоти ва Бадр ғазотидан ташқари — орқада қолмаган эдим.» (Каъб) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг (олдига бориб) рост сўзлашни чошгоҳ (пайтида) қатъий қилдим — у зот сафардан кам ҳолларда (фақат) чошгоҳда қайтар ва (аввал) масжиддан бошлаб, икки ракат намоз ўқир эдилар. Пайғамбар ﷺ менинг ва икки шеригимнинг гапиришидан (одамларни) қайтардилар, биз(уч)дан бошқа ҳеч бир қолган (киши)нинг гапиришидан қайтармадилар; шу сабабли одамлар бизнинг гапимиздан четланди. Мен шу ҳолда туравердим, то иш менга (жуда) чў зилди; менга — ў лишимдан-у, Пайғамбар ﷺ менга намоз ўқимасликларидан, ёки Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, мен одамлар ичида ў ша (четлатилган) ҳолатда қолишимдан, ҳеч ким мен билан гапирмаслиги ва менга намоз ўқимасликдан — кў ра муҳимроқ нарса йўқ эди. Сўнг Аллоҳ — кечанинг охирги учдан бири қолганида, Расулуллоҳ ﷺ Умму Салама ҳузурида бў лган пайтда — бизнинг тавбамизни ўз Пайғамбарига ﷺ нозил қилди. Умму Салама менинг ишимда яхшилик қилувчи, ишимга эътиборли эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умму Салама, Каъбнинг тавбаси қабул қилинди», дедилар. У: «Унга (одам) юбориб, хушхабар бермайманми?» деди. У зот: «Унда одамлар сизларни босиб (янчиб) кетади ва кечанинг қолганида сизларни ухлатмайди», дедилар. То Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, Аллоҳнинг бизга (қилган) тавбасини эълон қилдилар. У зот хурсанд бў лганларида, юзлари — гўё ойдан бир парча каби — нурланар эди. Биз — Аллоҳ бизга тавбани нозил қилганида — узр айтган (ёлғончи)лардан қабул қилинган ишдан орқада қолдирилган уч (киши) эдик. Расулуллоҳ ﷺга ёлғон сўзлаб, ботил билан узр айтган ў ша қолганлар зикр қилинганида, улар — ҳеч ким зикр қилинмаган энг ёмон (сифат) билан зикр қилинди. Аллоҳ субҳанаҳу: ‹Сизлар уларнинг олдига қайтганингизда, улар сизларга узр айтадилар; айт: ‹Узр айтманглар, биз сизларга асло ишонмаймиз; Аллоҳ бизга хабарларингиздан (аллақачон) хабар берди; Аллоҳ ва Расули амалингизни (албатта) кў ради...›› (Тавба сураси, 94) (оятини) охирига қадар (айтди).