حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ فُلاَنٍ، قَالَ تَنَازَعَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَحِبَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لِحِبَّانَ لَقَدْ عَلِمْتُ الَّذِي جَرَّأَ صَاحِبَكَ عَلَى الدِّمَاءِ يَعْنِي عَلِيًّا. قَالَ مَا هُوَ لاَ أَبَا لَكَ قَالَ شَىْءٌ سَمِعْتُهُ يَقُولُهُ. قَالَ مَا هُوَ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالزُّبَيْرَ وَأَبَا مَرْثَدٍ وَكُلُّنَا فَارِسٌ قَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ حَاجٍ ـ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ هَكَذَا قَالَ أَبُو عَوَانَةَ حَاجٍ ـ فَإِنَّ فِيهَا امْرَأَةً مَعَهَا صَحِيفَةٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ فَأْتُونِي بِهَا ". فَانْطَلَقْنَا عَلَى أَفْرَاسِنَا حَتَّى أَدْرَكْنَاهَا حَيْثُ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسِيرُ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، وَكَانَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ بِمَسِيرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ. فَقُلْنَا أَيْنَ الْكِتَابُ الَّذِي مَعَكِ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ. فَأَنَخْنَا بِهَا بَعِيرَهَا، فَابْتَغَيْنَا فِي رَحْلِهَا فَمَا وَجَدْنَا شَيْئًا. فَقَالَ صَاحِبِي مَا نَرَى مَعَهَا كِتَابًا. قَالَ فَقُلْتُ لَقَدْ عَلِمْنَا مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ حَلَفَ عَلِيٌّ وَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لأُجَرِّدَنَّكِ. فَأَهْوَتْ إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتِ الصَّحِيفَةَ، فَأَتَوْا بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ. دَعْنِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا حَاطِبُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَالِي أَنْ لاَ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَلَكِنِّي أَرَدْتُ أَنْ يَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ، يُدْفَعُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ مِنْ أَصْحَابِكَ أَحَدٌ إِلاَّ لَهُ هُنَالِكَ مِنْ قَوْمِهِ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ. قَالَ " صَدَقَ، لاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ". قَالَ فَعَادَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولُ اللَّهِ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، دَعْنِي فَلأَضْرِبَ عُنُقَهُ. قَالَ " أَوَلَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ أَوْجَبْتُ لَكُمُ الْجَنَّةَ ". فَاغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ.
(Husayn falon (kishi)dan rivoyat qildiki:) Abu Abdurrahmon va Hibbon ibn Atiyya tortishib qoldilar. Abu Abdurrahmon Hibbonga: «Sening sherigingni (Alini nazarda tutib) qon (toʻkish)ga jurʼatli qilgan (narsa)ni men, albatta, bilaman», dedi. (Hibbon): «U nima — otang yoʻq (boʻlsin)?!» dedi. (Abu Abdurrahmon): «Men uning (Alining) aytganini eshitgan bir narsa», dedi. (Hibbon): «U nima?» dedi. (Abu Abdurrahmon Alidan naql qildi:) «Rasululloh ﷺ meni, Zubayrni va Abu Marsadni yubordilar — hammamiz otliq edik. U zot: ‹(Roʻzatu) Hoj (degan joy)ga yetib borguncha boringlar; u yerda bir ayol bor — uning yonida Hotib ibn Abu Baltaadan mushriklarga (yozilgan) bir maktub (sahifa) bor. Bas, uni menga keltiringlar›, dedilar. Biz otlarimizda yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺ bizga aytgan joyda uni (ayolni) — tuyasida ketayotgan holda — yetib oldik. U (Hotib) Makka ahliga Rasululloh ﷺning ular tomon (yurish qilib) kelishi haqida yozgan edi. Biz: ‹Yoningdagi maktub qani?› dedik. U: ‹Menda hech qanday maktub yoʻq›, dedi. Biz tuyasini choʻktirib, yukini titdik, lekin hech narsa topmadik. Sherigim: ‹Uning yonida maktub koʻrmayapmiz›, dedi. Men: ‹Rasululloh ﷺ yolgʻon aytmaganliklarini bilamiz›, dedim. Soʻng Ali qasam ichib: ‹U (Zot) bilan qasam ichiladigan Zotga qasamki, sen maktubni (albatta) chiqarasan, yoki men seni (kiyimingdan) yechintiraman!› dedi. Shunda u (ayol) — bir kisa (chodra) bilan oʻralgan holida — belbogʻiga qoʻl uzatib, sahifani chiqardi. Ular uni Rasululloh ﷺga keltirdilar. Umar: ‹Yo Rasululloh, u Alloh, Rasuli va mominlarga xiyonat qildi; meni qoʻying, boʻynini uray!› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Ey Hotib, seni qilgan ishingga nima (sabab) undadi?› dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, nega men Alloh va Rasuliga iymon keltirmagan boʻlay?! Lekin men oʻsha qavm (Makka ahli) nazdida (oʻzimga) bir yaxshilik (minnat) boʻlishini istadim — shu bilan ahlim va molim himoya qilinsa (deb). Sizning sahobalaringizdan har birining oʻsha yerda (Makkada) qavmidan — Alloh u orqali uning ahli va molini himoya qiladigan — (qarindoshi) bor; mening esa (u yerda qarindoshim) yoʻq›, dedi. U zot: ‹U toʻgʻri aytdi; unga faqat yaxshi (soʻz)dan boshqani aytmanglar›, dedilar. Umar yana: ‹Yo Rasululloh, u Alloh, Rasuli va mominlarga xiyonat qildi; meni qoʻying, boʻynini uray!› dedi. U zot: ‹U Badr ahlidan (Badr jangchilaridan) emasmi? Sen qaydan bilasan — ehtimol, Alloh Badr ahliga (rahmat nazari bilan) qarab: ‹Xohlaganingizni qilinglar, men sizlarga jannatni vojib (kafolatlab) qoʻydim›, degan boʻlsa?!› dedilar. Shunda Umarning koʻzlari yoshga toʻldi va: ‹Alloh va Rasuli (eng) yaxshi biluvchidir›, dedi.(Ҳусайн фалон (киши)дан ривоят қилдики:) Абу Абдурраҳмон ва Ҳиббон ибн Атийя тортишиб қолдилар. Абу Абдурраҳмон Ҳиббонга: «Сенинг шеригингни (Алини назарда тутиб) қон (тўкиш)га журъатли қилган (нарса)ни мен, албатта, биламан», деди. (Ҳиббон): «У нима — отанг йўқ (бўлсин)?!» деди. (Абу Абдурраҳмон): «Мен унинг (Алининг) айтганини эшитган бир нарса», деди. (Ҳиббон): «У нима?» деди. (Абу Абдурраҳмон Алидан нақл қилди:) «Расулуллоҳ ﷺ мени, Зубайрни ва Абу Марсадни юбордилар — ҳаммамиз отлиқ эдик. У зот: ‹(Рўзату) Ҳож (деган жой)га етиб боргунча боринглар; у ерда бир аёл бор — унинг ёнида Ҳотиб ибн Абу Балтаадан мушрикларга (ёзилган) бир мактуб (саҳифа) бор. Бас, уни менга келтиринглар›, дедилар. Биз отларимизда йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ бизга айтган жойда уни (аёлни) — туясида кетаётган ҳолда — етиб олдик. У (Ҳотиб) Макка аҳлига Расулуллоҳ ﷺнинг улар томон (юриш қилиб) келиши ҳақида ёзган эди. Биз: ‹Ёнингдаги мактуб қани?› дедик. У: ‹Менда ҳеч қандай мактуб йўқ›, деди. Биз туясини чўктириб, юкини титдик, лекин ҳеч нарса топмадик. Шеригим: ‹Унинг ёнида мактуб кўрмаяпмиз›, деди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ ёлғон айтмаганликларини биламиз›, дедим. Сўнг Али қасам ичиб: ‹У (Зот) билан қасам ичиладиган Зотга қасамки, сен мактубни (албатта) чиқарасан, ёки мен сени (кийимингдан) ечинтираман!› деди. Шунда у (аёл) — бир киса (чодра) билан ўралган ҳолида — белбоғига қўл узатиб, саҳифани чиқарди. Улар уни Расулуллоҳ ﷺга келтирдилар. Умар: ‹Ё Расулуллоҳ, у Аллоҳ, Расули ва моминларга хиёнат қилди; мени қўйинг, бўйнини урай!› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй Ҳотиб, сени қилган ишингга нима (сабаб) ундади?› дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, нега мен Аллоҳ ва Расулига иймон келтирмаган бўлай?! Лекин мен ўша қавм (Макка аҳли) наздида (ўзимга) бир яхшилик (миннат) бўлишини истадим — шу билан аҳлим ва молим ҳимоя қилинса (деб). Сизнинг саҳобаларингиздан ҳар бирининг ўша ерда (Маккада) қавмидан — Аллоҳ у орқали унинг аҳли ва молини ҳимоя қиладиган — (қариндоши) бор; менинг эса (у ерда қариндошим) йўқ›, деди. У зот: ‹У тўғри айтди; унга фақат яхши (сўз)дан бошқани айтманглар›, дедилар. Умар яна: ‹Ё Расулуллоҳ, у Аллоҳ, Расули ва моминларга хиёнат қилди; мени қўйинг, бўйнини урай!› деди. У зот: ‹У Бадр аҳлидан (Бадр жангчиларидан) эмасми? Сен қайдан биласан — эҳтимол, Аллоҳ Бадр аҳлига (раҳмат назари билан) қараб: ‹Хоҳлаганингизни қилинглар, мен сизларга жаннатни вожиб (кафолатлаб) қўйдим›, деган бўлса?!› дедилар. Шунда Умарнинг кўзлари ёшга тўлди ва: ‹Аллоҳ ва Расули (энг) яхши билувчидир›, деди.