HadislarҲадисларPaygʻambarlar vorislariПайғамбарлар ворислари
Sunan ad-Dorimiy · HadisСунан ад-Доримий · Ҳадис648

أَخْبَرَنَا أَبُو عُثْمَانَ الْبَصْرِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ الْقَسْمَلِيِّ ، أَخْبَرَنَا زَيْدٌ الْعَمِّيُّ ، عَنْ بَعْضِ الْفُقَهَاءِ أَنَّهُ، قَالَ : " يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، اعْمَلْ بِعِلْمِكَ، وَأَعْطِ فَضْلَ مَالِكَ، وَاحْبِسْ الْفَضْلَ مِنْ قَوْلِكَ إِلَّا بِشَيْءٍ مِنْ الْحَدِيثِ يَنْفَعُكَ عِنْدَ رَبِّكَ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الَّذِي عَلِمْتَ ثُمَّ لَمْ تَعْمَلْ بِهِ قَاطِعٌ حُجَّتَكَ وَمَعْذِرَتَكَ عِنْدِ رَبِّكَ إِذَا لَقِيتَهُ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، إِنَّ الَّذِي أُمِرْتَ بِهِ مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ لَيَشْغَلُكَ عَمَّا نُهِيتَ عَنْهُ مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، لَا تَكُونَنَّ قَوِيًّا فِي عَمَلِ غَيْرِكَ، ضَعِيفًا فِي عَمَلِ نَفْسِكَ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، لَا يَشْغَلَنَّكَ الَّذِي لِغَيْرِكَ عَنْ الَّذِي لَكَ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، جَالِسْ الْعُلَمَاءَ، وَزَاحِمْهُمْ وَاسْتَمِعْ مِنْهُمْ، وَدَعْ مُنَازَعَتَهُمْ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، عَظِّمْ الْعُلَمَاءَ لِعِلْمِهِمْ، وَصَغِّرْ الْجُهَّالَ لِجَهْلِهِمْ، وَلَا تُبَاعِدْهُمْ، وَقَرِّبْهُمْ وَعَلِّمْهُمْ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، لَا تُحَدِّثْ بِحَدِيثٍ فِي مَجْلِسٍ حَتَّى تَفْهَمَهُ، وَلَا تُجِبْ امْرَأً فِي قَوْلِهِ حَتَّى تَعْلَمَ مَا قَالَ لَكَ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، لَا تَغْتَرَّ بِاللَّهِ، وَلَا تَغْتَرَّ بِالنَّاسِ، فَإِنَّ الْغِرَّةَ بِاللَّهِ تَرْكُ أَمْرِهِ، وَالْغِرَّةَ بِالنَّاسِ اتِّبَاعُ أَهْوَائِهِمْ، وَاحْذَرْ مِنْ اللَّهِ مَا حَذَّرَكَ مِنْ نَفْسِهِ، وَاحْذَرْ مِنْ النَّاسِ فِتْنَتَهُمْ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، إِنَّهُ لَا يَكْمُلُ ضَوْءُ النَّهَارِ إِلَّا بِالشَّمْسِ، كَذَلِكَ لَا تَكْمُلُ الْحِكْمَةُ إِلَّا بِطَاعَةِ اللَّهِ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، إِنَّهُ لَا يَصْلُحُ الزَّرْعُ إِلَّا بِالْمَاءِ وَالتُّرَابِ، كَذَلِكَ لَا يَصْلُحُ الْإِيمَانُ إِلَّا بِالْعِلْمِ وَالْعَمَلِ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، كُلُّ مُسَافِرٍ مُتَزَوِّدٌ، وَسَيَجِدُ إِذَا احْتَاجَ إِلَى زَادِهِ مَا تَزَوَّدَ، وَكَذَلِكَ سَيَجِدُ كُلُّ عَامِلٍ إِذَا احْتَاجَ إِلَى عَمَلِهِ فِي الْآخِرَةِ مَا عَمِلَ فِي الدُّنْيَا، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، إِذَا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَحُضَّكَ عَلَى عِبَادَتِهِ، فَاعْلَمْ أَنَّهُ إِنَّمَا أَرَادَ أَنْ يُبَيِّنَ لَكَ كَرَامَتَكَ عَلَيْهِ، فَلَا تَحَوَّلَنَّ إِلَى غَيْرِهِ، فَتَرْجِعَ مِنْ كَرَامَتِهِ إِلَى هَوَانِهِ، يَا صَاحِبَ الْعِلْمِ، إِنَّكَ إِنْ تَنْقُلْ الْحِجَارَةَ وَالْحَدِيدَ أَهْوَنُ عَلَيْكَ مِنْ أَنْ تُحَدِّثَ مَنْ لَا يَعْقِلُ حَدِيثَكَ، وَمَثَلُ الَّذِي يُحَدِّثُ مَنْ لَا يَعْقِلُ حَدِيثَهُ كَمَثَلِ الَّذِي يُنَادِي الْمَيِّتَ وَيَضَعُ الْمَائِدَةَ لِأَهْلِ الْقُبُورِ "

Zayd al-Ammiy fuqaholardan biridan (rivoyat qildi)ki, u shunday degan: «Ey ilm sohibi, ilmingga amal qil, molingning ortiqchasini ber va soʻzingning ortiqchasini tiy — faqat Robbing huzurida senga foyda beradigan hadisdan (boʻlagini ayt). Ey ilm sohibi, sen bilib turib amal qilmagan narsang — Robbingni uchratganingda Uning huzurida hujjatingni ham, uzringni ham kesuvchidir. Ey ilm sohibi, Allohning toatidan senga buyurilgan narsa seni Allohning maʼsiyatidan qaytarilgan narsadan albatta mashgʻul qiladi. Ey ilm sohibi, oʻzganing amalida kuchli, oʻz nafsingning amalida ojiz boʻlma. Ey ilm sohibi, oʻzganiki boʻlgan narsa seni oʻzingniki boʻlgan narsadan mashgʻul qilib qoʻymasin. Ey ilm sohibi, olimlar bilan oʻtir, ularga (yaqin boʻlishga) intil va ulardan eshit; ular bilan tortishishni tark et. Ey ilm sohibi, olimlarni ilmlari uchun ulugʻla, johillarni jaholatlari uchun kichik (sana); lekin ularni uzoqlashtirma — ularni yaqinlashtir va oʻrgat. Ey ilm sohibi, majlisda bir hadisni tushunmaguningcha soʻzlama va bir kishiga u senga nima deganini bilmaguningcha javob berma. Ey ilm sohibi, Alloh bilan ham, odamlar bilan ham magʻrur boʻlma; chunki Alloh bilan magʻrurlik — Uning amrini tark etish, odamlar bilan magʻrurlik esa ularning havolariga ergashishdir. Alloh seni Oʻzidan ogohlantirgan narsadan ehtiyot boʻl, odamlardan esa ularning fitnasidan ehtiyot boʻl. Ey ilm sohibi, kunduzning yorugʻi quyoshsiz kamolga yetmagani kabi, hikmat ham Allohning toatisiz kamolga yetmaydi. Ey ilm sohibi, ekin suv va tuproqsiz oʻnglanmagani kabi, iymon ham ilm va amalsiz oʻnglanmaydi. Ey ilm sohibi, har bir musofir ozuqa oladi va ozuqasiga muhtoj boʻlganda oʻzi olgan narsani topadi; shuningdek, har bir amal qiluvchi oxiratda amaliga muhtoj boʻlganda dunyoda qilgan amalini topadi. Ey ilm sohibi, Alloh seni Oʻziga ibodat qilishga ragʻbatlantirmoqchi boʻlsa, bilginki, U faqat sening Oʻz huzuringdagi karomatingni senga bayon qilishni istagan; bas, Undan oʻzgaga burilma — (aks holda) Uning karomatidan xorligiga qaytasan. Ey ilm sohibi, tosh va temir tashishing sening soʻzingni anglamaydigan kishiga hadis soʻzlashingdan yengilroqdir. Soʻzini anglamaydigan kishiga hadis soʻzlaydiganning misoli — oʻlikni chaqiradigan va qabr ahliga dasturxon yozadigan kishining misolidir».Зайд ал-Аммий фуқаҳолардан биридан (ривоят қилди)ки, у шундай деган: «Эй илм соҳиби, илмингга амал қил, молингнинг ортиқчасини бер ва сўзингнинг ортиқчасини тий — фақат Роббинг ҳузурида сенга фойда берадиган ҳадисдан (бўлагини айт). Эй илм соҳиби, сен билиб туриб амал қилмаган нарсанг — Роббингни учратганингда Унинг ҳузурида ҳужжатингни ҳам, узрингни ҳам кесувчидир. Эй илм соҳиби, Аллоҳнинг тоатидан сенга буюрилган нарса сени Аллоҳнинг маъсиятидан қайтарилган нарсадан албатта машғул қилади. Эй илм соҳиби, ўзганинг амалида кучли, ўз нафсингнинг амалида ожиз бўлма. Эй илм соҳиби, ўзганики бўлган нарса сени ўзингники бўлган нарсадан машғул қилиб қўймасин. Эй илм соҳиби, олимлар билан ўтир, уларга (яқин бўлишга) интил ва улардан эшит; улар билан тортишишни тарк эт. Эй илм соҳиби, олимларни илмлари учун улуғла, жоҳилларни жаҳолатлари учун кичик (сана); лекин уларни узоқлаштирма — уларни яқинлаштир ва ўргат. Эй илм соҳиби, мажлисда бир ҳадисни тушунмагунингча сўзлама ва бир кишига у сенга нима деганини билмагунингча жавоб берма. Эй илм соҳиби, Аллоҳ билан ҳам, одамлар билан ҳам мағрур бўлма; чунки Аллоҳ билан мағрурлик — Унинг амрини тарк этиш, одамлар билан мағрурлик эса уларнинг ҳаволарига эргашишдир. Аллоҳ сени Ўзидан огоҳлантирган нарсадан эҳтиёт бўл, одамлардан эса уларнинг фитнасидан эҳтиёт бўл. Эй илм соҳиби, кундузнинг ёруғи қуёшсиз камолга етмагани каби, ҳикмат ҳам Аллоҳнинг тоатисиз камолга етмайди. Эй илм соҳиби, экин сув ва тупроқсиз ўнгланмагани каби, иймон ҳам илм ва амалсиз ўнгланмайди. Эй илм соҳиби, ҳар бир мусофир озуқа олади ва озуқасига муҳтож бўлганда ўзи олган нарсани топади; шунингдек, ҳар бир амал қилувчи охиратда амалига муҳтож бўлганда дунёда қилган амалини топади. Эй илм соҳиби, Аллоҳ сени Ўзига ибодат қилишга рағбатлантирмоқчи бўлса, билгинки, У фақат сенинг Ўз ҳузурингдаги кароматингни сенга баён қилишни истаган; бас, Ундан ўзгага бурилма — (акс ҳолда) Унинг кароматидан хорлигига қайтасан. Эй илм соҳиби, тош ва темир ташишинг сенинг сўзингни англамайдиган кишига ҳадис сўзлашингдан енгилроқдир. Сўзини англамайдиган кишига ҳадис сўзлайдиганнинг мисоли — ўликни чақирадиган ва қабр аҳлига дастурхон ёзадиган кишининг мисолидир».