حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ذصلى الله عليه وسلم بَاعَ الْمُدَبَّرَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mudabbarni (egasi vafotidan keyin ozod boʻlishi shart qilingan qulni) sotdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мудаббарни (эгаси вафотидан кейин озод бўлиши шарт қилинган қулни) сотдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَبَّرَ رَجُلٌ مِنَّا غُلاَمًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَبَاعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَرَاهُ ابْنُ النَّحَّامِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَدِيٍّ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizdan bir kishi oʻzining qulini mudabbar qildi (vafotidan soʻng ozod boʻlishini shart qildi), undan boshqa moli ham yoʻq edi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni sotdilar va Adiy oʻgʻillaridan boʻlgan Ibnun-Nahhom degan kishi uni sotib oldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биздан бир киши ўзининг қулини мудаббар қилди (вафотидан сўнг озод бўлишини шарт қилди), ундан бошқа моли ҳам йўқ эди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни сотдилар ва Адий ўғилларидан бўлган Ибнун-Наҳҳом деган киши уни сотиб олди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ظَبْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُدَبَّرُ مِنَ الثُّلُثِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَاجَهْ سَمِعْتُ عُثْمَانَ - يَعْنِي ابْنَ أَبِي شَيْبَةَ - يَقُولُ هَذَا خَطَأٌ يَعْنِي حَدِيثَ ‏"‏ الْمُدَبَّرُ مِنَ الثُّلُثِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ لَهُ أَصْلٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mudabbar (moddiy jihatdan) uchdan bir moldandir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мудаббар (моддий жиҳатдан) учдан бир молдандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ وَلَدَتْ أَمَتُهُ مِنْهُ فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishining choʻrisi undan farzand tugʻsa, u (choʻri) egasi vafotidan keyin ozod boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир кишининг чўриси ундан фарзанд туғса, у (чўри) эгаси вафотидан кейин озод бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي النَّهْشَلِيَّ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ذُكِرَتْ أُمُّ إِبْرَاهِيمَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlarida Ibrohimning onasi (haqida) zikr qilindi. Shunda u zot: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Иброҳимнинг онаси (ҳақида) зикр қилинди. Шунда у зот: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كُنَّا نَبِيعُ سَرَارِينَا وَأُمَّهَاتِ أَوْلاَدِنَا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِينَا حَىٌّ لاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oramizda tirik ekanlarida biz choʻrilarimizni va ummu valadlarimizni (farzand tuqqan choʻrilarimizni) sotar edik, buni yomon deb hisoblamas edik.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ орамизда тирик эканларида биз чўриларимизни ва умму валадларимизни (фарзанд туққан чўриларимизни) сотар эдик, буни ёмон деб ҳисобламас эдик.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثَةٌ كُلُّهُمْ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَوْنُهُ الْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُكَاتَبُ الَّذِي يُرِيدُ الأَدَاءَ وَالنَّاكِحُ الَّذِي يُرِيدُ التَّعَفُّفَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi borki, ularga yordam berish Alloh zimmasidagi haqdir: Alloh yoʻlidagi gʻoziy, (ozodlik pulini) toʻlashni istagan mukotab qul va iffatli boʻlishni istab nikohlanuvchi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши борки, уларга ёрдам бериш Аллоҳ зиммасидаги ҳақдир: Аллоҳ йўлидаги ғозий, (озодлик пулини) тўлашни истаган мукотаб қул ва иффатли бўлишни истаб никоҳланувчи», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا عَبْدٍ كُوتِبَ عَلَى مِائَةِ أُوقِيَّةٍ فَأَدَّاهَا إِلاَّ عَشْرَ أُوقِيَّاتٍ فَهُوَ رَقِيقٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qul yuz uqiyaga (ozodlik uchun) shartnoma tuzsa-yu, oʻn uqiyadan boshqasini toʻlab boʻlsa ham, u hali qul (holicha) qoladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қул юз уқияга (озодлик учун) шартнома тузса-ю, ўн уқиядан бошқасини тўлаб бўлса ҳам, у ҳали қул (ҳолича) қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ نَبْهَانَ، - مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ - عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ لإِحْدَاكُنَّ مُكَاتَبٌ وَكَانَ عِنْدَهُ مَا يُؤَدِّي فَلْتَحْتَجِبْ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Birortangizning mukotab (qul)i boʻlsa-yu, uning (ozodlik pulini) toʻlashga yetarli mablagʻi boʻlsa, undan hijob tuting (parda tuting)», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирортангизнинг мукотаб (қул)и бўлса-ю, унинг (озодлик пулини) тўлашга етарли маблағи бўлса, ундан ҳижоб тутинг (парда тутинг)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ بَرِيرَةَ أَتَتْهَا وَهِيَ مُكَاتَبَةٌ قَدْ كَاتَبَهَا أَهْلُهَا عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فَقَالَتْ لَهَا إِنْ شَاءَ أَهْلُكِ عَدَدْتُ لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَكَانَ الْوَلاَءُ لِي قَالَ فَأَتَتْ أَهْلَهَا فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُمْ فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ تَشْتَرِطَ الْوَلاَءَ لَهُمْ فَذَكَرَتْ عَائِشَةُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ افْعَلِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ كُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ كِتَابُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَالْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira uning huzuriga keldi, u mukotaba (ozodlik shartnomasi tuzgan choʻri) edi. Egalari uni toʻqqiz uqiyaga (ozod boʻlish sharti bilan) shartnoma qilgan edilar. (Oisha) unga: «Agar egalaring xohlasa, men ularga (pulni) bir yoʻla sanab beraman, val (voris boʻlish huquqi) esa menga tegishli boʻladi», dedi. (Barira) egalariga borib, buni ularga aytdi. Ammo ular val oʻzlariga shart qilib qoʻyilishidan boshqasiga koʻnmadilar. Oisha buni Paygʻambar ﷺga aytdi. Shunda u zot: «Sotib olaver», dedilar. (Oisha) dedi: Soʻng Paygʻambar ﷺ oʻrinlaridan turib, odamlarga xutba oʻqidilar, Allohga hamd va sano aytganlaridan soʻng: «Baʼzi kishilarga nima boʻldiki, Alloh Kitobida boʻlmagan shartlarni shart qilib qoʻyadilar? Alloh Kitobida boʻlmagan har qanday shart botildir, garchi yuzta shart boʻlsa ham. Alloh Kitobi haqroq va Alloh sharti mustahkamroqdir. Val (voris boʻlish huquqi) esa ozod qilgan kishiniki boʻladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира унинг ҳузурига келди, у мукотаба (озодлик шартномаси тузган чўри) эди. Эгалари уни тўққиз уқияга (озод бўлиш шарти билан) шартнома қилган эдилар. (Оиша) унга: «Агар эгаларинг хоҳласа, мен уларга (пулни) бир йўла санаб бераман, вал (ворис бўлиш ҳуқуқи) эса менга тегишли бўлади», деди. (Барира) эгаларига бориб, буни уларга айтди. Аммо улар вал ўзларига шарт қилиб қўйилишидан бошқасига кўнмадилар. Оиша буни Пайғамбар ﷺга айтди. Шунда у зот: «Сотиб олавер», дедилар. (Оиша) деди: Сўнг Пайғамбар ﷺ ўринларидан туриб, одамларга хутба ўқидилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтганларидан сўнг: «Баъзи кишиларга нима бўлдики, Аллоҳ Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўядилар? Аллоҳ Китобида бўлмаган ҳар қандай шарт ботилдир, гарчи юзта шарт бўлса ҳам. Аллоҳ Китоби ҳақроқ ва Аллоҳ шарти мустаҳкамроқдир. Вал (ворис бўлиш ҳуқуқи) эса озод қилган кишиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ، قَالَ قُلْتُ لِكَعْبٍ يَا كَعْبَ بْنَ مُرَّةَ حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاحْذَرْ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ امْرَأً مُسْلِمًا كَانَ فِكَاكَهُ مِنَ النَّارِ يُجْزِئُ بِكُلِّ عَظْمٍ مِنْهُ عَظْمٌ مِنْهُ وَمَنْ أَعْتَقَ امْرَأَتَيْنِ مُسْلِمَتَيْنِ كَانَتَا فِكَاكَهُ مِنَ النَّارِ يُجْزِئُ بِكُلِّ عَظْمَيْنِ مِنْهُمَا عَظْمٌ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Murra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Kim bir musulmon kishini ozod qilsa, u (ozod qilingan qul) uning doʻzaxdan qutulishiga sabab boʻladi; uning har bir suyagi evaziga (ozod qiluvchining) bir suyagi (doʻzaxdan) forigʻ boʻladi. Kim ikki musulmon ayolni ozod qilsa, u ikkovi uning doʻzaxdan qutulishiga sabab boʻladi; ularning har ikki suyagi evaziga (ozod qiluvchining) bir suyagi (doʻzaxdan) forigʻ boʻladi», deganlarini eshitdim.Каъб ибн Мурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким бир мусулмон кишини озод қилса, у (озод қилинган қул) унинг дўзахдан қутулишига сабаб бўлади; унинг ҳар бир суяги эвазига (озод қилувчининг) бир суяги (дўзахдан) фориғ бўлади. Ким икки мусулмон аёлни озод қилса, у иккови унинг дўзахдан қутулишига сабаб бўлади; уларнинг ҳар икки суяги эвазига (озод қилувчининг) бир суяги (дўзахдан) фориғ бўлади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَغْلاَهَا ثَمَنًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, qaysi qulni (ozod qilish) afzalroq?» dedim. U zot: «Egasi nazdida eng qadrlisi va bahosi eng qimmatlisi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси қулни (озод қилиш) афзалроқ?» дедим. У зот: «Эгаси наздида энг қадрлиси ва баҳоси энг қимматлиси», дедилар.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَعَاصِمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ مَلَكَ ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَهُوَ حُرٌّ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim mahram qarindoshiga (qul sifatida) ega boʻlsa, u (qarindosh) ozod boʻladi», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким маҳрам қариндошига (қул сифатида) эга бўлса, у (қариндош) озод бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعِيدٍ الرَّمْلِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَهْمِ الأَنْمَاطِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ مَلَكَ ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ فَهُوَ حُرٌّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mahram qarindoshiga (qul sifatida) ega boʻlsa, u (qarindosh) ozod boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким маҳрам қариндошига (қул сифатида) эга бўлса, у (қариндош) озод бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ، عَنْ سَفِينَةَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَعْتَقَتْنِي أُمُّ سَلَمَةَ وَاشْتَرَطَتْ عَلَىَّ أَنْ أَخْدُمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَا عَاشَ ‏.‏

Safina Abu Abdurrahmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ummu Salama meni ozod qildi va Nabiy ﷺ tirik ekanlar, u zotga xizmat qilishimni shart qilib qoʻydi».Сафина Абу Абдурраҳмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Умму Салама мени озод қилди ва Набий ﷺ тирик эканлар, у зотга хизмат қилишимни шарт қилиб қўйди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ أَوْ شِقْصًا فَعَلَيْهِ خَلاَصُهُ مِنْ مَالِهِ إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ اسْتُسْعِيَ الْعَبْدُ فِي قِيمَتِهِ غَيْرَ مَشْقُوقٍ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir quldagi oʻz ulushini yoki bir boʻlagini ozod qilsa, agar moli boʻlsa, qolganini oʻz molidan toʻlab, uni butunlay ozod qilishi lozim. Agar moli boʻlmasa, qulga ortiqcha ogʻirlik solmagan holda, uning bahosini ishlab topishga imkon beriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қулдаги ўз улушини ёки бир бўлагини озод қилса, агар моли бўлса, қолганини ўз молидан тўлаб, уни бутунлай озод қилиши лозим. Агар моли бўлмаса, қулга ортиқча оғирлик солмаган ҳолда, унинг баҳосини ишлаб топишга имкон берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ أُقِيمَ عَلَيْهِ بِقِيمَةِ عَدْلٍ فَأَعْطَى شُرَكَاءَهُ حِصَصَهُمْ إِنْ كَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir quldagi oʻz ulushini ozod qilsa, qulning bahosi adolatli baholanadi va agar uning bahosiga yetadigan moli boʻlsa, sheriklariga ulushlarini toʻlab, qul uning nomidan ozod boʻladi. Aks holda, ozod qilgan qismigina ozod boʻlaveradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қулдаги ўз улушини озод қилса, қулнинг баҳоси адолатли баҳоланади ва агар унинг баҳосига етадиган моли бўлса, шерикларига улушларини тўлаб, қул унинг номидан озод бўлади. Акс ҳолда, озод қилган қисмигина озод бўлаверади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، جَمِيعًا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُ الْعَبْدِ لَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ السَّيِّدُ مَالَهُ فَيَكُونَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ لَهِيعَةَ إِلاَّ أَنْ يَسْتَثْنِيَهُ السَّيِّدُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim moli boʻlgan bir qulni ozod qilsa, qulning moli oʻziniki boʻladi, magar xoʻjayin uning molini oʻziga shart qilib olsa, u holda moli xoʻjayinniki boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким моли бўлган бир қулни озод қилса, қулнинг моли ўзиники бўлади, магар хўжайин унинг молини ўзига шарт қилиб олса, у ҳолда моли хўжайинники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُطَّلِبُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَدِّهِ، عُمَيْرٍ - وَهُوَ مَوْلَى ابْنِ مَسْعُودٍ - أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، قَالَ لَهُ يَا عُمَيْرُ إِنِّي أُعْتِقُكَ عِتْقًا هَنِيئًا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْتَقَ غُلاَمًا وَلَمْ يُسَمِّ مَالَهُ فَالْمَالُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبِرْنِي مَا مَالُكَ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الْمُطَّلِبُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ لِجَدِّي فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning ozod qilgan quli Umayr rivoyat qiladi: Abdulloh (roziyallohu anhu) unga: «Ey Umayr, men seni ochiq koʻngil bilan ozod qilyapman. Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir kishi bir gʻulomni ozod qilsa-yu, uning molini tilga olmasa, mol qulniki boʻladi›, deganlarini eshitganman. Endi menga aytgin, moling qancha?» dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг озод қилган қули Умайр ривоят қилади: Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) унга: «Эй Умайр, мен сени очиқ кўнгил билан озод қиляпман. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир киши бир ғуломни озод қилса-ю, унинг молини тилга олмаса, мол қулники бўлади›, деганларини эшитганман. Энди менга айтгин, молинг қанча?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي يَزِيدَ الضِّنِّيِّ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ سَعْدٍ، - مَوْلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ وَلَدِ الزِّنَا فَقَالَ ‏"‏ نَعْلاَنِ أُجَاهِدُ فِيهِمَا خَيْرٌ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ وَلَدَ الزِّنَا ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning ozod qilgan chorisi Maymuna bint Saʼd (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan zino farzandi haqida soʻralganda, u zot: «Ozod qiladigan zino farzandidan koʻra, oʻzim jihod qiladigan bir juft choriq afzalroqdir», dedilar.Набий ﷺнинг озод қилган чориси Маймуна бинт Саъд (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан зино фарзанди ҳақида сўралганда, у зот: «Озод қиладиган зино фарзандидан кўра, ўзим жиҳод қиладиган бир жуфт чориқ афзалроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَ لَهَا غُلاَمٌ وَجَارِيَةٌ زَوْجٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُعْتِقَهُمَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ أَعْتَقْتِهِمَا فَابْدَئِي بِالرَّجُلِ قَبْلَ الْمَرْأَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning bir-biriga er-xotin boʻlgan gʻulomi va chorisi bor edi. U: «Ey Rasululloh, men bularning ikkalasini ozod qilmoqchiman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar ularni ozod qilsang, ayoldan oldin erkakdan boshla», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг бир-бирига эр-хотин бўлган ғуломи ва чориси бор эди. У: «Эй Расулуллоҳ, мен буларнинг иккаласини озод қилмоқчиман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар уларни озод қилсанг, аёлдан олдин эркакдан бошла», дедилар.