قَالَ أَبُو بَكْرٍ خَبَرُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مِنْ هَذَا الْجِنْسِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُحَدِّثُنَا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ حَتَّى يُصْبِحَ مَا يَقُومُ فِيهَا إِلا إِلَى عُظْمِ صَلاةٍ " . ثناهُ بُنْدَارٌ ، ثنا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا عَفَّانُ ، ثنا أَبُو هِلالٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يُحَدِّثُهُمْ بَعْدَ الْعِشَاءِ عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ لِيَتَّعِظُوا مِمَّا قَدْ نَالَهُمْ مِنَ الْعُقُوبَةِ فِي الدُّنْيَا مَعَ مَا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مِنَ الْعِقَابِ فِي الآخِرَةِ لَمَّا عَصَوْا رُسُلَهُمْ ، وَلَمْ يُؤْمِنُوا فَجَائِزٌ لِلْمَرْءِ أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا يَعْلَمُ أَنَّ السَّامِعَ يَنْتَفِعُ بِهِ مِنْ أَمْرِ دِينِهِ بَعْدَ الْعِشَاءِ ، إِذِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يَسْمُرُ بَعْدَ الْعِشَاءِ فِي الأَمْرِ مِنْ أُمُورِ الْمُسْلِمِينَ ، مِمَّا يَرْجِعُ إِلَى مَنْفَعَتِهِمْ عَاجِلا وَآجِلا دِينًا وَدُنْيَا ، وَكَانَ يُحَدِّثُ أَصْحَابَهُ عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ لِيَنْتَفِعُوا بِحَدِيثِهِ ، فَدَلَّ فِعْلُهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَنَّ كَرَاهَةَ الْحَدِيثِ بَعْدَ الْعِشَاءِ بِمَا لا مَنْفَعَةَ فِيهِ دِينًا ، وَلا دُنْيَا ، وَيَخْطِرُ بِبَالِي أَنَّ كَرَاهَتَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الاشْتِغَالَ بِالسَّمَرِ ، لأَنَّ ذَلِكَ يُثَبِّطُ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ ، لأَنَّهُ إِذَا اشْتَغَلَ أَوَّلَ اللَّيْلِ بِالسَّمَرِ ثَقُلَ عَلَيْهِ النَّوْمُ آخِرَ اللَّيْلِ ، فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ ، وَإِنِ اسْتَيْقَظَ لَمْ يَنْشَطْ لِلْقِيَامِ
Abu Bakr aytdi: Abdulloh ibn Amrning xabari shu turdandir: Rasululloh ﷺ bizga Bani Isroil haqida tong otguncha hadis aytib berar edilar; u (majlis)dan faqat farz namozga turardilar. Imron ibn Husayn ham Nabiy ﷺdan shuning kabisini (rivoyat qildi). Abu Bakr aytdi: Demak, Nabiy ﷺ ularga xuftondan keyin Bani Isroil haqida — ular rasullariga osiy boʻlib, imon keltirmaganlarida dunyoda ularga yetgan uqubatdan hamda Alloh ular uchun oxiratda tayyorlab qoʻygan azobdan ibrat olsinlar, deb — soʻzlab berar edilar. Bas, kishiga xuftondan keyin eshituvchi dini ishida foydalanadi deb bilgan har bir narsani soʻzlab berishi joizdir; chunki Nabiy ﷺ xuftondan keyin musulmonlarning ishlaridan bir ish borasida — ularga hozir ham, keyin ham, dinda ham, dunyoda ham foyda keltiradigan narsada — tunab suhbatlashar edilar; va u zot ashoblariga hadislaridan foyda olsinlar deb Bani Isroil haqida soʻzlab berar edilar. Bas, u zot ﷺning bu ishlari xuftondan keyin dinda ham, dunyoda ham foydasi yoʻq narsa bilan suhbatlashish makruh ekaniga dalolat qildi. Koʻnglimga shu keladiki, u zot ﷺning tungi suhbat bilan mashgʻul boʻlishni makruh sanashlari — bu (ish) kecha qiyomidan toʻsgani uchundir; chunki kishi kechaning avvalida suhbat bilan mashgʻul boʻlsa, kechaning oxirida unga uyqu ogʻirlik qiladi va uygʻonmaydi; uygʻonsa ham, (namozga) turishga chaqqonlik qilmaydi.Абу Бакр айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг хабари шу турдандир: Расулуллоҳ ﷺ бизга Бани Исроил ҳақида тонг отгунча ҳадис айтиб берар эдилар; у (мажлис)дан фақат фарз намозга турардилар. Имрон ибн Ҳусайн ҳам Набий ﷺдан шунинг кабисини (ривоят қилди). Абу Бакр айтди: Демак, Набий ﷺ уларга хуфтондан кейин Бани Исроил ҳақида — улар расулларига осий бўлиб, имон келтирмаганларида дунёда уларга етган уқубатдан ҳамда Аллоҳ улар учун охиратда тайёрлаб қўйган азобдан ибрат олсинлар, деб — сўзлаб берар эдилар. Бас, кишига хуфтондан кейин эшитувчи дини ишида фойдаланади деб билган ҳар бир нарсани сўзлаб бериши жоиздир; чунки Набий ﷺ хуфтондан кейин мусулмонларнинг ишларидан бир иш борасида — уларга ҳозир ҳам, кейин ҳам, динда ҳам, дунёда ҳам фойда келтирадиган нарсада — тунаб суҳбатлашар эдилар; ва у зот ашобларига ҳадисларидан фойда олсинлар деб Бани Исроил ҳақида сўзлаб берар эдилар. Бас, у зот ﷺнинг бу ишлари хуфтондан кейин динда ҳам, дунёда ҳам фойдаси йўқ нарса билан суҳбатлашиш макруҳ эканига далолат қилди. Кўнглимга шу келадики, у зот ﷺнинг тунги суҳбат билан машғул бўлишни макруҳ санашлари — бу (иш) кеча қиёмидан тўсгани учундир; чунки киши кечанинг аввалида суҳбат билан машғул бўлса, кечанинг охирида унга уйқу оғирлик қилади ва уйғонмайди; уйғонса ҳам, (намозга) туришга чаққонлик қилмайди.