نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُمْ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلًى لِبَنِي أَبِي أَحْمَدَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : " صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ ، فَقَامَ ذُو الْيَدَيْنِ ، فَقَالَ : أَقَصُرَتِ الصَّلاةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ " ، فَقَالَ : قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى النَّاسِ ، فَقَالَ : " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ " فَقَالُوا : نَعَمْ ، فَأَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاةِ ، ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ التَّسْلِيمِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَهَكَذَا رَوَاهُ أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارِ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِهِمْ فَذَكَرَ الْقِصَّةَ . ثناهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَأَبُو هُرَيْرَةَ يُخْبِرُ أَنَّهُ شَهِدَ هَذِهِ الصَّلاةَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي فِيهَا هَذِهِ الْقِصَّةُ ، فَكَيْفَ تَكُونُ قِصَّةُ ذِي الْيَدَيْنِ هَذِهِ قَبْلَ نَهْيِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْكَلامِ فِي الصَّلاةِ ؟ وَابْنُ مَسْعُودٍ يُخْبِرُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمَهُ عِنْدَ رُجُوعِهِ مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ لَمَّا سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّ مِمَّا أَحْدَثَ اللَّهُ أَنْ لا يَتَكَلَّمُوا فِي الصَّلاةِ ، وَرُجُوعُ ابْنِ مَسْعُودَ مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ كَانَ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ، إِذِ ابْنُ مَسْعُودٍ قَدْ كَانَ شَهِدَ بَدْرًا ، وَادَّعَى أَنَّهُ قَتَلَ أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ يَوْمَئِذٍ ، قَدْ أَمْلَيْتُ هَذِهِ الْقِصَّةَ فِي كِتَابِ الْجِهَادِ ، وَأَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّمَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ بَعْدَ بَدْرٍ بِسِنِينَ ، قَدِمَ الْمَدِينَةَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ ، وَقَدِ اسْتَخْلَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ سِبَاعَ بْنَ عُرْفُطَةَ الْغِفَارِيَّ ، أنا أَبُو عَمَّارٍ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى ، نَا خُثَيْمُ بْنُ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ ، وَقَدِ اسْتُخْلِفَ عَلَى الْمَدِينَةِ سِبَاعُ ابْنُ عُرْفُطَةَ . قَدْ خَرَّجْتُ هَذَا الْخَبَرَ فِي غَيْرِ هَذَا الْمَوْضِعِ ، وَخَرَّجْتُ قُدُومَهُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ فِي كِتَابِ الْجِهَادِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga asr namozini oʻqib berdilar va ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zul-Yadayn turib: «Yo Rasululloh! Namoz qisqartirildimi yoki unutdingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bularning hech biri boʻlmadi», dedilar. (Zul-Yadayn): «Yo Rasululloh! Bularning baʼzisi boʻldi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ namozning qolganini toʻliq oʻqidilar, soʻng salomdan keyin oʻtirgan holida ikki sajda qildilar. Abu Bakr aytdi: Abon ibn Yazid al-Attor ham buni Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan — Nabiy ﷺ ularga namoz oʻqib berganlari haqida — shu tariqa rivoyat qilib, qissani zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Bas, Abu Hurayra bu qissa boʻlgan oʻsha namozda Nabiy ﷺ bilan birga hozir boʻlganini xabar bermoqda. Unday boʻlsa, bu Zul-Yadayn qissasi qanday qilib Nabiy ﷺ namozda gapirishdan qaytarishlaridan oldin boʻlsin? Holbuki Ibn Masʼud Habasha yeridan qaytib kelib, Nabiy ﷺga salom berganida, u zot unga Alloh yangi (hukm) qilgan narsalardan biri — namozda gapirmasliklari ekanini bildirganlarini xabar bermoqda. Ibn Masʼudning Habasha yeridan qaytishi esa Badr voqeasidan oldin boʻlgan; zero Ibn Masʼud Badrda hozir boʻlgan va oʻsha kuni Abu Jahl ibn Hishomni oʻldirganini aytgan. Men bu qissani Kitobul-jihodda yozdirganman. Abu Hurayra esa Madinaga Badrdan bir necha yil keyin kelgan: u Madinaga Nabiy ﷺ Xaybarda ekanlarida kelgan, u zot Madinaga Sibo ibn Urfuta al-Gʻiforiyni oʻrinbosar qilgan edilar. Abu Hurayra aytdi: Men Madinaga Nabiy ﷺ Xaybarda ekanlarida keldim; Madinaga Sibo ibn Urfuta oʻrinbosar qilingan edi. Men bu xabarni bundan boshqa joyda ham chiqarganman; uning Xaybarda Nabiy ﷺ huzurlariga kelishini esa Kitobul-jihodda chiqarganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини ўқиб бердилар ва икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зул-Ядайн туриб: «Ё Расулуллоҳ! Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буларнинг ҳеч бири бўлмади», дедилар. (Зул-Ядайн): «Ё Расулуллоҳ! Буларнинг баъзиси бўлди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намознинг қолганини тўлиқ ўқидилар, сўнг саломдан кейин ўтирган ҳолида икки сажда қилдилар. Абу Бакр айтди: Абон ибн Язид ал-Аттор ҳам буни Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан — Набий ﷺ уларга намоз ўқиб берганлари ҳақида — шу тариқа ривоят қилиб, қиссани зикр қилди. Абу Бакр айтди: Бас, Абу Ҳурайра бу қисса бўлган ўша намозда Набий ﷺ билан бирга ҳозир бўлганини хабар бермоқда. Ундай бўлса, бу Зул-Ядайн қиссаси қандай қилиб Набий ﷺ намозда гапиришдан қайтаришларидан олдин бўлсин? Ҳолбуки Ибн Масъуд Ҳабаша еридан қайтиб келиб, Набий ﷺга салом берганида, у зот унга Аллоҳ янги (ҳукм) қилган нарсалардан бири — намозда гапирмасликлари эканини билдирганларини хабар бермоқда. Ибн Масъуднинг Ҳабаша еридан қайтиши эса Бадр воқеасидан олдин бўлган; зеро Ибн Масъуд Бадрда ҳозир бўлган ва ўша куни Абу Жаҳл ибн Ҳишомни ўлдирганини айтган. Мен бу қиссани Китобул-жиҳодда ёздирганман. Абу Ҳурайра эса Мадинага Бадрдан бир неча йил кейин келган: у Мадинага Набий ﷺ Хайбарда эканларида келган, у зот Мадинага Сибо ибн Урфута ал-Ғифорийни ўринбосар қилган эдилар. Абу Ҳурайра айтди: Мен Мадинага Набий ﷺ Хайбарда эканларида келдим; Мадинага Сибо ибн Урфута ўринбосар қилинган эди. Мен бу хабарни бундан бошқа жойда ҳам чиқарганман; унинг Хайбарда Набий ﷺ ҳузурларига келишини эса Китобул-жиҳодда чиқарганман.