نَا عَبْدُ الْجَبَّارِ ، نَا سُفْيَانُ ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نَا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى بِنَا أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ . ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا حُسَيْنٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَسَنِ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، قَالَ : أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، ح وَثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، عَنْ سَلَمَةَ وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى صَلاتَيِ الْعَشِيِّ ، صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ، فَأَتَى خَشَبَةً مَعْرُوضَةً فِي الْمَسْجِدِ ، فَقَالَ بِيَدَيْهِ عَلَيْهَا ، كَأَنَّهُ غَضْبَانُ ، قَالَ : وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ ، فَقَالُوا : قَصُرَتِ الصَّلاةُ ، وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ ، وَعُمَرُ ، فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ ، فَكَانَ يُسَمَّى ذَا الْيَدَيْنِ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتِ الصَّلاةُ ؟ فَقَالَ : " لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تَقْصُرِ الصَّلاةُ " ، فَقَالَ : أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ؟ قَالُوا : نَعَمْ ، قَالَ : " فَجَاءَ فَصَلَّى مَا كَانَ تَرَكَ ، ثُمَّ سَلَّمَ ، ثُمَّ كَبَّرَ ، فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ قَالَ : فَكَانَ رُبَّمَا قَالُوا لَهُ : ثُمَّ سَلَّمَ " ، فَيَقُولُ : نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ، قَالَ : ثُمَّ سَلَّمَ هَذَا حَدِيثُ الصَّنْعَانِيِّ ، نَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، حَدَّثَنِي قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي أَنَّهُ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ يَوْمَ جَاءَهُ ذُو الْيَدَيْنِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ دَالٌ عَلَى إِغْفَالِ مَنْ زَعَمَ أَنَّ هَذِهِ الْقِصَّةَ كَانَتْ قَبْلَ نَهْيِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْكَلامِ فِي الصَّلاةِ ، وَمَنْ فَهِمَ الْعِلْمَ ، وَتَدَبَّرَ أَخْبَارِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَلْفَاظَ رُوَاةِ هَذَا الْخَبَرِ ، عَلِمَ أَنَّ هَذَا الْقَوْلَ جَهْلٌ مِنْ قَائِلِهِ فِي خَبَرِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهَكَذَا رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ مَوْلَى بَنِي أَحْمَدَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga ikki oqshom namozining birini oʻqib berdilar: ikki rakaat oʻqidilar-da, salom berdilar. Soʻng masjidda koʻndalang qoʻyilgan bir yogʻoch oldiga bordilar va goʻyo gʻazablangandek, ikki qoʻllarini uning ustiga qoʻydilar. Shoshqaloqlar masjid eshiklaridan chiqib ketishdi va: «Namoz qisqartirildi», deyishdi. Qavm ichida Abu Bakr va Umar bor edi, lekin ikkovi u zotga gapirishga hayiqishdi. Qavm ichida qoʻllari uzun bir kishi bor edi — u Zul-Yadayn deb atalar edi. U: «Yo Rasululloh, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?» dedi. U zot: «Men ham unutmadim, namoz ham qisqartirilmadi», dedilar. Soʻng: «Zul-Yadayn aytganidekmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot kelib, tark qilgan (rakaatlar)ini oʻqidilar, soʻng salom berdilar; keyin takbir aytib, (odatdagi) sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar; keyin takbir aytib, (odatdagi) sajdalaridek yoki undan uzunroq sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar va takbir aytdilar. (Roviy) dedi: Baʼzan unga: «Soʻng salom berdilarmi?» deyishardi. U: «Menga xabar berilishicha, Imron ibn Husayn: ‹Soʻng salom berdilar›, degan», der edi. Bu — as-Sanʼoniyning hadisidir. Qatoda ibn Diʼoma Ibn Siyrindan, u Abu Hurayradan, u Rasululloh ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi) — yaʼni u zot Zul-Yadayn kelgan kuni sahvning ikki sajdasini salomdan keyin qilganlarini. Abu Bakr aytdi: Ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabari — bu qissa Nabiy ﷺ namozda gapirishdan qaytarishlaridan oldin boʻlgan deb daʼvo qilgan kishining gʻofilligiga dalolat qiladi. Kim ilmni tushunsa, Nabiy ﷺning xabarlarini va bu xabar roviylarining lafzlarini mulohaza qilsa, bu soʻz uni aytuvchining johilligi ekanini biladi. Ibn Siyrinning Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) xabarida: «Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar», (deyilgan). Molik ibn Anas ham buni Dovud ibn al-Husayndan, u Bani Abu Ahmadning mavlosi Abu Sufyondan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilib): «Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar», deb rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга икки оқшом намозининг бирини ўқиб бердилар: икки ракаат ўқидилар-да, салом бердилар. Сўнг масжидда кўндаланг қўйилган бир ёғоч олдига бордилар ва гўё ғазаблангандек, икки қўлларини унинг устига қўйдилар. Шошқалоқлар масжид эшикларидан чиқиб кетишди ва: «Намоз қисқартирилди», дейишди. Қавм ичида Абу Бакр ва Умар бор эди, лекин иккови у зотга гапиришга ҳайиқишди. Қавм ичида қўллари узун бир киши бор эди — у Зул-Ядайн деб аталар эди. У: «Ё Расулуллоҳ, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?» деди. У зот: «Мен ҳам унутмадим, намоз ҳам қисқартирилмади», дедилар. Сўнг: «Зул-Ядайн айтганидекми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот келиб, тарк қилган (ракаатлар)ини ўқидилар, сўнг салом бердилар; кейин такбир айтиб, (одатдаги) саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар; кейин такбир айтиб, (одатдаги) саждаларидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар ва такбир айтдилар. (Ровий) деди: Баъзан унга: «Сўнг салом бердиларми?» дейишарди. У: «Менга хабар берилишича, Имрон ибн Ҳусайн: ‹Сўнг салом бердилар›, деган», дер эди. Бу — ас-Санъонийнинг ҳадисидир. Қатода ибн Диъома Ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллоҳ ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди) — яъни у зот Зул-Ядайн келган куни саҳвнинг икки саждасини саломдан кейин қилганларини. Абу Бакр айтди: Ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабари — бу қисса Набий ﷺ намозда гапиришдан қайтаришларидан олдин бўлган деб даъво қилган кишининг ғофиллигига далолат қилади. Ким илмни тушунса, Набий ﷺнинг хабарларини ва бу хабар ровийларининг лафзларини мулоҳаза қилса, бу сўз уни айтувчининг жоҳиллиги эканини билади. Ибн Сийриннинг Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) хабарида: «Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар», (дейилган). Молик ибн Анас ҳам буни Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Бани Абу Аҳмаднинг мавлоси Абу Суфёндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб): «Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар», деб ривоят қилган.