نَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالا : ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، نَا الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ بَعْدَ الْكَلامِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : إِنْ كَانَ أَرَادَ ابْنُ مَسْعُودٍ بِقَوْلِهِ بَعْدَ الْكَلامِ قَوْلَهُ لَمَّا صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسًا ، فَقَالَ : أَزِيدَ فِي الصَّلاةِ ؟ فَقَالَ : وَمَا ذَاكَ ؟ ، فَهَذَا الْكَلامُ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَعْنَى كَلامِهِ فِي قِصَّةِ ذِي الْيَدَيْنِ ، وَإِنْ كَانَ أَرَادَ الْكَلامَ الَّذِي فِي الْخَبَرِ الآخَرِ لَمَّا صَلَّى فَزَادَ أَوْ نَقَصَ ، فَقِيلَ لَهُ ، فَقَالَ " إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ " ؛ فَإِنَّ هَذِهِ لَفْظَةٌ قَدِ اخْتَلَفَ الرُّوَاةُ فِي الْوَقْتِ الَّذِي تَكَلَّمَ بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَمَّا الأَعْمَشُ فِي خَبَرِهِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، و أَبُو بَكْرٍ النَّهْشَلِيُّ فِي خَبَرِهِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، ذَكَرَ أَنَّ هَذَا الْكَلامَ كَانَ مِنْهُ قَبْلَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ ، وَأَمَّا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ ، وَالْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ فَإِنَّهُمَا ذَكَرَا فِي خَبَرِهِمَا عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ هَذَا الْكَلامَ كَانَ مِنْهُ بَعْدَ فَرَاغِهِ مِنْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ فَلَمْ يَثْبُتْ بِخَبَرٍ لا مُخَالِفَ لَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَكَلَّمَ وَهُوَ عَالِمٌ ذَاكِرٌ بِأَنَّ عَلَيْهِ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ ، وَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَكَلَّمَ سَاهِيًا بَعْدَ السَّلامِ وَهُوَ لا يَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ سَهَا سَهْوًا يَجِبُ عَلَيْهِ سَجْدَتَا السَّهْوِ ، ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ بَعْدَ كَلامِهِ سَاهِيًا
Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sahvning ikki sajdasini kalomdan keyin qildilar. Abu Bakr aytdi: Agar Ibn Masʼud «kalomdan keyin» degan soʻzi bilan u zot peshinni besh oʻqiganlarida: «Namozga (rakaat) ziyoda qilindimi?» deyilib, u zot: «U nima?» deganlarini nazarda tutgan boʻlsa — bu Nabiy ﷺdan (sodir boʻlgan) kalom Zul-Yadayn qissasidagi kalomlari maʼnosidadir. Agar u boshqa xabardagi kalomni — u zot namoz oʻqib, (rakaatni) ziyoda yoki kam qilganlarida, u zotga aytilib, u zot: «Men faqat basharman, sizlar unutganingizdek men ham unutaman», deganlarini — nazarda tutgan boʻlsa, bu lafz haqida roviylar Nabiy ﷺ uni qaysi vaqtda aytganlarida ixtilof qilishgan. Aʼmash oʻz xabarida — Ibrohimdan, u Alqamadan, u Abdullohdan — hamda Abu Bakr an-Nahshaliy oʻz xabarida — Abdurahmon ibn al-Asvaddan, u otasidan, u Abdullohdan — bu kalom u zotdan sahvning ikki sajdasidan oldin boʻlganini zikr qilishgan. Mansur ibn al-Muʼtamir va Hasan ibn Ubaydulloh esa oʻz xabarlarida — Ibrohimdan, u Alqamadan, u Abdullohdan — bu kalom u zotdan sahvning ikki sajdasini tugatganlaridan keyin boʻlganini zikr qilishgan. Bas, Nabiy ﷺ zimmalarida sahvning ikki sajdasi borligini bilib, esda tutgan holda gapirganlari — unga muxolifi boʻlmagan bir xabar bilan sobit boʻlmadi. Sobit boʻlgani shuki, u zot ﷺ salomdan keyin sahv holida — oʻzlariga sahvning ikki sajdasi vojib boʻladigan sahv qilganlarini bilmagan holda — gapirdilar, soʻng sahv holida gapirganlaridan keyin sahvning ikki sajdasini qildilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ саҳвнинг икки саждасини каломдан кейин қилдилар. Абу Бакр айтди: Агар Ибн Масъуд «каломдан кейин» деган сўзи билан у зот пешинни беш ўқиганларида: «Намозга (ракаат) зиёда қилиндими?» дейилиб, у зот: «У нима?» деганларини назарда тутган бўлса — бу Набий ﷺдан (содир бўлган) калом Зул-Ядайн қиссасидаги каломлари маъносидадир. Агар у бошқа хабардаги каломни — у зот намоз ўқиб, (ракаатни) зиёда ёки кам қилганларида, у зотга айтилиб, у зот: «Мен фақат башарман, сизлар унутганингиздек мен ҳам унутаман», деганларини — назарда тутган бўлса, бу лафз ҳақида ровийлар Набий ﷺ уни қайси вақтда айтганларида ихтилоф қилишган. Аъмаш ўз хабарида — Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан — ҳамда Абу Бакр ан-Наҳшалий ўз хабарида — Абдураҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан, у Абдуллоҳдан — бу калом у зотдан саҳвнинг икки саждасидан олдин бўлганини зикр қилишган. Мансур ибн ал-Муътамир ва Ҳасан ибн Убайдуллоҳ эса ўз хабарларида — Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан — бу калом у зотдан саҳвнинг икки саждасини тугатганларидан кейин бўлганини зикр қилишган. Бас, Набий ﷺ зиммаларида саҳвнинг икки саждаси борлигини билиб, эсда тутган ҳолда гапирганлари — унга мухолифи бўлмаган бир хабар билан собит бўлмади. Собит бўлгани шуки, у зот ﷺ саломдан кейин саҳв ҳолида — ўзларига саҳвнинг икки саждаси вожиб бўладиган саҳв қилганларини билмаган ҳолда — гапирдилар, сўнг саҳв ҳолида гапирганларидан кейин саҳвнинг икки саждасини қилдилар.