حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ أَبِي طُوَالَةَ ، أَنَّ أَبَا يُونُسَ مَوْلَى عَائِشَةَ أَخْبَرَهُ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ رَجُلا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَفْتِيهِ وَهِيَ تَسْمَعُ مِنْ وَرَاءِ الْبَابِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , تُدْرِكُنِي الصَّلاةُ وَأَنَا جُنُبٌ أَفَأَصُومُ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَأَنَا تُدْرِكُنِي الصَّلاةُ وَأَنَا جُنُبٌ فَأَصُومُ " . فَقَالَ : لَسْتَ مِثْلَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ . فَقَالَ : " وَاللَّهِ " يَعْنِي : " إِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَخْشَاكُمْ لِلَّهِ , وَأَعْلَمَكُمْ بِمَا أَتَّقِي " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الرَّجَاءُ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَقُولُ : إِنَّهُ جَائِزٌ أَنْ يَقُولَ الْمَرْءُ فِيمَا لا يَشُكُّ فِيهِ وَلا يَمْتَرِي : وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يَكُونَ كَذَا وَكَذَا , إِذْ لا شَكَّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مُسْتَيْقِنًا غَيْرَ شَاكٍّ , وَلا مُرْتَابٍ أَنْ كَانَ أَخْشَى الْقَوْمِ لِلَّهِ ، وَأَعْلَمَهُمْ بِمَا يَتَّقِي . وَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي رُوِيَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ قَيْسٍ أَنَّهُ قِيلَ لَهُ : أَمُؤْمِنٌ أَنْتَ ؟ قَالَ : أَرْجُو , وَلا شَكَّ وَلا ارْتِيَابَ أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ كَانَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ أَحْكَامُ الْمُؤْمِنِينَ مِنَ الْمُنَاكَحَاتِ , وَالْمُبَايَعَاتِ وَشَرَائِعِ الإِسْلامِ . وَقَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ فِي كِتَابِ الإِيمَانِ . فَاسْمَعِ الدَّلِيلَ الْوَاضِحَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَادَ بِقَوْلِهِ : " إِنِّي لأَرْجُو " مَا أَعْلَمْتُ أَنَّهُ : قَدْ أَقْسَمَ بِاللَّهِ أَنَّهُ أَشَدُّهُمْ خَشْيَةً
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga undan fatvo soʻragani keldi, Oisha esa eshik ortidan eshitib turardi. (U kishi:) «Yo Rasululloh! Men junublik holatida boʻlganimda namoz vaqti meni qarshilaydi, shunda roʻza tutaymi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Meni ham junublik holatida boʻlganimda namoz vaqti qarshilaydi, men esa roʻza tutaman», dedilar. Shunda (u kishi): «Siz bizga oʻxshamaysiz, yo Rasululloh! Alloh Sizning oʻtgan va kelajakdagi gunohlaringizni magʻfirat qilgan», dedi. (Rasululloh ﷺ:) «Allohga qasamki, men sizlardan Allohga eng koʻp qoʻrquvchi va saqlanadigan narsamni sizlardan eng yaxshi biluvchi boʻlishimni umid qilaman», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu umid qilish men aytadigan jinsdandir: kishi shubha qilmaydigan va ikkilanmaydigan narsa haqida ham: «Men shunday va shunday boʻlishini umid qilaman», deyishi joizdir. Zero shubhasizki, Nabiy ﷺ oʻzlarining qavmning Allohdan eng koʻp qoʻrquvchisi va saqlanadigan narsani ularning eng yaxshi biluvchisi ekanlariga yaqiynda edilar, shubha va ikkilanishda emas. Bu Alqama ibn Qaysdan rivoyat qilingan narsa jinsidandir: unga: «Sen moʻminmisan?» deyilganda, u: «Umid qilaman», dedi. Holbuki uning nikohlar, oldi-sotdilar va Islom shariatlarida moʻminlar hukmi joriy boʻladigan moʻminlardan ekanida hech shubha va ikkilanish yoʻq. Men bu masalani Iymon kitobida bayon qilganman. Endi Nabiy ﷺ «Men umid qilaman» degan soʻzlari bilan men bildirgan maʼnoni iroda qilganlariga ochiq dalilni eshit: u zot Alloh bilan qasam ichib, oʻzlari ularning eng koʻp qoʻrquvchisi ekanlarini (aytdilar).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига ундан фатво сўрагани келди, Оиша эса эшик ортидан эшитиб турарди. (У киши:) «Ё Расулуллоҳ! Мен жунублик ҳолатида бўлганимда намоз вақти мени қаршилайди, шунда рўза тутайми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мени ҳам жунублик ҳолатида бўлганимда намоз вақти қаршилайди, мен эса рўза тутаман», дедилар. Шунда (у киши): «Сиз бизга ўхшамайсиз, ё Расулуллоҳ! Аллоҳ Сизнинг ўтган ва келажакдаги гуноҳларингизни мағфират қилган», деди. (Расулуллоҳ ﷺ:) «Аллоҳга қасамки, мен сизлардан Аллоҳга энг кўп қўрқувчи ва сақланадиган нарсамни сизлардан энг яхши билувчи бўлишимни умид қиламан», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу умид қилиш мен айтадиган жинсдандир: киши шубҳа қилмайдиган ва иккиланмайдиган нарса ҳақида ҳам: «Мен шундай ва шундай бўлишини умид қиламан», дейиши жоиздир. Зеро шубҳасизки, Набий ﷺ ўзларининг қавмнинг Аллоҳдан энг кўп қўрқувчиси ва сақланадиган нарсани уларнинг энг яхши билувчиси эканларига яқийнда эдилар, шубҳа ва иккиланишда эмас. Бу Алқама ибн Қайсдан ривоят қилинган нарса жинсидандир: унга: «Сен мўминмисан?» дейилганда, у: «Умид қиламан», деди. Ҳолбуки унинг никоҳлар, олди-сотдилар ва Ислом шариатларида мўминлар ҳукми жорий бўладиган мўминлардан эканида ҳеч шубҳа ва иккиланиш йўқ. Мен бу масалани Иймон китобида баён қилганман. Энди Набий ﷺ «Мен умид қиламан» деган сўзлари билан мен билдирган маънони ирода қилганларига очиқ далилни эшит: у зот Аллоҳ билан қасам ичиб, ўзлари уларнинг энг кўп қўрқувчиси эканларини (айтдилар).