ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، ثنا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، ثنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، وَعَطَاءٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : كَثُرَتِ الْمَقَالَةُ مِنَ النَّاسِ ، فَخَرَجْنَا حُجَّاجًا حَتَّى بَيْنَنَا وَبَيْنَ أَنْ نَحِلَّ إِلا لَيَالِي ، قَائِلا : أُمِرْنَا بِالإِحْلالِ فَيَرُوحُ أَحَدُنَا إِلَى عَرَفَةَ وَفَرْجُهُ يَقْطُرُ مَنِيًّا ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَامَ خَطِيبًا ، فَقَالَ : " أَبِاللَّهِ تُعْلِمُونِي أَيُّهَا النَّاسُ ، فَأَنَا وَاللَّهِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ ، وَلَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا سُقْتُ هَدْيًا ، وَلَحَلَلْتُ كَمَا أَحَلُّوا ، فَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ ، فَلْيَصُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ ، وَمَنْ وَجَدَ هَدْيًا فَلْيَنْحَرْ " ، فَكُنَّا نَنْحَرُ الْجَزُورَ عَنْ سَبْعَةٍ ، وَقَالَ عَطَاءٌ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسَمَ يَوْمَئِذٍ فِي أَصْحَابِهِ غَنَمًا فَأَصَابَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ تَيْسًا ، فَذَبَحَهُ عَنْ نَفْسِهِ ، فَلَمَّا وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ أَمَرَ رَبِيعَةَ بْنَ أُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ ، فَقَامَ تَحْتَ ثَدْيِ نَاقَتِهِ ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اصْرُخْ أَيُّهَا النَّاسُ ، هَلْ تَدْرُونَ أَيُّ شَهْرٍ هَذَا ؟ " قَالُوا : الشَّهْرُ الْحَرَامُ ، قَالَ : " فَهَلْ تَدْرُونَ أَيُّ بَلَدٍ هَذَا ؟ " قَالُوا : الْبَلَدُ الْحَرَامُ ، قَالَ : " فَهَلْ تَدْرُونَ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا ؟ " قَالُوا : الْحَجُّ الأَكْبَرِ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ دِمَاءَكُمْ ، وَأَمْوَالَكُمْ كَحُرْمَةِ شَهْرِكُمْ هَذَا ، وَكَحُرْمَةِ بَلَدِكُمْ هَذَا ، وَكَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا " ، فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّهُ ، وَقَالَ حِينَ وَقَفَ بِعَرَفَةَ : هَذَا الْمَوْقِفُ ، كُلُّ عَرَفَةَ مَوْقِفٌ ، وَقَالَ حِينَ وَقَفَ عَلَى قُزَحٍ : هَذَا الْمَوْقِفُ ، وَكُلُّ مُزْدَلِفَةَ مَوْقِفٌ "
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Odamlarning gap-soʻzi koʻpaydi. Biz haj qilib chiqqan edik; ihromdan chiqishimizga bir necha kecha qolganda, aytuvchi: «Bizga ihromdan chiqish buyurildi; endi birimiz Arafaga maniysi tomchilab turgan holda boradimi?» deyardi. Bu Rasululloh ﷺga yetdi. Shunda u zot xutbaga turib: «Ey odamlar, menga Allohni oʻrgatmoqchimisizlar? Vallohi, men sizlarning Allohni eng yaxshi biluvchingiz va Undan eng koʻp qoʻrquvchingizman. Agar men ishimning oldini keyin bilganimdek bilganimda edi, hadiy haydab kelmas va ular ihromdan chiqqanidek, men ham chiqqan boʻlardim. Kimning yonida hadiy boʻlmasa, uch kun, oilasiga qaytganida esa yetti kun roʻza tutsin. Kim hadiy topsa, soʻysin», dedilar. Shunday qilib, biz tuyani yetti kishi nomidan soʻyar edik. Ato aytdi: Ibn Abbos dedi: Rasululloh ﷺ oʻsha kuni ashoblariga qoʻylarni taqsimladilar; Saʼd ibn Abu Vaqqosga bir taka tegdi, u uni oʻzi nomidan soʻydi. Rasululloh ﷺ Arafada turganlarida, Rabiʼa ibn Umayya ibn Xalafga buyurdilar, u u zotning tuyalari koʻkragi ostida turdi. Nabiy ﷺ unga: «Baqirib ayt: Ey odamlar, bu qaysi oy ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Harom oy», dedilar. U zot: «Bu qaysi shahar ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Harom shahar», dedilar. U zot: «Bu qaysi kun ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Hajji akbar (kuni)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarga qonlaringizni va mollaringizni — mana shu oyingizning hurmati kabi, mana shu shahringizning hurmati kabi, mana shu kuningizning hurmati kabi — harom qildi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ hajlarini ado etdilar va Arafada turganlarida: «Bu — turish joyidir, Arafaning hammasi turish joyidir», dedilar; Quzahda turganlarida esa: «Bu — turish joyidir, Muzdalifaning hammasi turish joyidir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Одамларнинг гап-сўзи кўпайди. Биз ҳаж қилиб чиққан эдик; иҳромдан чиқишимизга бир неча кеча қолганда, айтувчи: «Бизга иҳромдан чиқиш буюрилди; энди биримиз Арафага манийси томчилаб турган ҳолда борадими?» деярди. Бу Расулуллоҳ ﷺга етди. Шунда у зот хутбага туриб: «Эй одамлар, менга Аллоҳни ўргатмоқчимисизлар? Валлоҳи, мен сизларнинг Аллоҳни энг яхши билувчингиз ва Ундан энг кўп қўрқувчингизман. Агар мен ишимнинг олдини кейин билганимдек билганимда эди, ҳадий ҳайдаб келмас ва улар иҳромдан чиққанидек, мен ҳам чиққан бўлардим. Кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, уч кун, оиласига қайтганида эса етти кун рўза тутсин. Ким ҳадий топса, сўйсин», дедилар. Шундай қилиб, биз туяни етти киши номидан сўяр эдик. Ато айтди: Ибн Аббос деди: Расулуллоҳ ﷺ ўша куни ашобларига қўйларни тақсимладилар; Саъд ибн Абу Ваққосга бир така тегди, у уни ўзи номидан сўйди. Расулуллоҳ ﷺ Арафада турганларида, Рабиъа ибн Умайя ибн Халафга буюрдилар, у у зотнинг туялари кўкраги остида турди. Набий ﷺ унга: «Бақириб айт: Эй одамлар, бу қайси ой эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Ҳаром ой», дедилар. У зот: «Бу қайси шаҳар эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Ҳаром шаҳар», дедилар. У зот: «Бу қайси кун эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Ҳажжи акбар (куни)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларга қонларингизни ва молларингизни — мана шу ойингизнинг ҳурмати каби, мана шу шаҳрингизнинг ҳурмати каби, мана шу кунингизнинг ҳурмати каби — ҳаром қилди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳажларини адо этдилар ва Арафада турганларида: «Бу — туриш жойидир, Арафанинг ҳаммаси туриш жойидир», дедилар; Қузаҳда турганларида эса: «Бу — туриш жойидир, Муздалифанинг ҳаммаси туриш жойидир», дедилар.