عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً وَحَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan, garchi bir oyat boʻlsa ham, yetkazinglar; Bani Isroildan (rivoyatlar) aytinglar, bunda zarar yoʻq. Kim atayin mening nomimdan yolgʻon (gap) toʻqisa, doʻzaxdan oʻziga joy hozirlasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан, гарчи бир оят бўлса ҳам, етказинглар; Бани Исроилдан (ривоятлар) айтинглар, бунда зарар йўқ. Ким атайин менинг номимдан ёлғон (гап) тўқиса, дўзахдан ўзига жой ҳозирласин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن سَمُرَة بن جُنْدُب وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ حَدَّثَ عَنِّي بِحَدِيثٍ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبِينَ» . رَوَاهُ مُسلم

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

وَعَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَإِنَّمَا أَنَا قَاسِمٌ وَاللَّهِ يُعْطِي»

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar Alloh biror kishiga yaxshilik (xohlasa), uni dinda (yaʼni Islomda) chuqur bilimli qiladi; Alloh — beruvchi(dir), men esa — Qosim (yaʼni taqsimlovchi)man; va bu (musulmon) ummat — Allohning amri kelguncha — oʻz raqiblari ustidan gʻolib boʻlib qoladi va ular hamon gʻolib boʻladi», — dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар Аллоҳ бирор кишига яхшилик (хоҳласа), уни динда (яъни Исломда) чуқур билимли қилади; Аллоҳ — берувчи(дир), мен эса — Қосим (яъни тақсимловчи)ман; ва бу (мусулмон) уммат — Аллоҳнинг амри келгунча — ўз рақиблари устидан ғолиб бўлиб қолади ва улар ҳамон ғолиб бўлади», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «النَّاسُ مَعَادِنُ كَمَعَادِنِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الْإِسْلَامِ إِذَا فَقِهُوا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar oltin va kumush konlari kabi turli konlardir. Ularning johiliyatdagi yaxshilari, dinni yaxshi anglaganlarida, Islomdagi ham yaxshilaridir», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар олтин ва кумуш конлари каби турли конлардир. Уларнинг жоҳилиятдаги яхшилари, динни яхши англаганларида, Исломдаги ҳам яхшиларидир», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا حَسَدَ إِلَّا فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٍ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَرَجُلٍ آتَاهُ اللَّهُ الْحِكْمَة فَهُوَ يقْضِي بهَا وَيعلمهَا)

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad (havas) qilsa boʻladi: Alloh mol ato etgan, uni haq yoʻlida sarflashga musallat qilingan kishi; va Alloh hikmat ato etgan, u bilan hukm chiqaruvchi va uni oʻrgatuvchi kishi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад (ҳавас) қилса бўлади: Аллоҳ мол ато этган, уни ҳақ йўлида сарфлашга мусаллат қилинган киши; ва Аллоҳ ҳикмат ато этган, у билан ҳукм чиқарувчи ва уни ўргатувчи киши», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ: صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أوعلم ينْتَفع بِهِ أوولد صَالح يَدْعُو لَهُ) رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Inson vafot etganida, amali uch narsadan boshqa uziladi: sadaqai joriya, foydalaniladigan ilm yoki unga duo qiladigan solih farzand», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Инсон вафот этганида, амали уч нарсадан бошқа узилади: садақаи жория, фойдаланиладиган илм ёки унга дуо қиладиган солиҳ фарзанд», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمِنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ. وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ وَمَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ إِلَّا نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَحَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ وَمَنْ بَطَّأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نسبه» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir moʻminning dunyo gʻam-tashvishlaridan birini aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻam-tashvishlaridan birini aritadi. Kim qiyinchilikka tushganga yengillik koʻrsatsa, Alloh unga dunyo va oxiratda yengillik koʻrsatadi. Kim bir musulmonning (aybini) berkitsa, Alloh uning aybini dunyo va oxiratda berkitadi. Banda oʻz birodariga yordamda boʻlar ekan, Alloh ham bandaga yordamda boʻladi. Kim ilm istab bir yoʻlga kirsa, Alloh shu (ilm) sababli unga jannatga olib boruvchi yoʻlni oson qiladi. Qaysi bir qavm Allohning uylaridan bir uyda jamlanib, Allohning Kitobini tilovat qilib, uni oʻzaro oʻrganishsa, ularga albatta sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi, ularni rahmat qoplab oladi, farishtalar ularni oʻrab oladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar (farishtalar) orasida zikr etadi. Kimni ameli orqada qoldirsa, nasabi uni (oldinga) tezlatmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мўминнинг дунё ғам-ташвишларидан бирини аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғам-ташвишларидан бирини аритади. Ким қийинчиликка тушганга енгиллик кўрсатса, Аллоҳ унга дунё ва охиратда енгиллик кўрсатади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) беркитса, Аллоҳ унинг айбини дунё ва охиратда беркитади. Банда ўз биродарига ёрдамда бўлар экан, Аллоҳ ҳам бандага ёрдамда бўлади. Ким илм истаб бир йўлга кирса, Аллоҳ шу (илм) сабабли унга жаннатга олиб борувчи йўлни осон қилади. Қайси бир қавм Аллоҳнинг уйларидан бир уйда жамланиб, Аллоҳнинг Китобини тиловат қилиб, уни ўзаро ўрганишса, уларга албатта сакина (хотиржамлик) нозил бўлади, уларни раҳмат қоплаб олади, фаришталар уларни ўраб олади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар (фаришталар) орасида зикр этади. Кимни амели орқада қолдирса, насаби уни (олдинга) тезлатмайди», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن أول النَّاس يقْضى عَلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ اسْتُشْهِدَ فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا قَالَ فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا؟ قَالَ قَاتَلْتُ فِيكَ حَتَّى اسْتُشْهِدْتُ قَالَ كَذَبْتَ وَلَكِنَّكَ قَاتَلْتَ لِأَنْ يُقَالَ جَرِيءٌ فَقَدْ قِيلَ ثُمَّ أَمر بِهِ فسحب على وَجهه حَتَّى ألقِي فِي النَّارِ وَرَجُلٌ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ وَعَلَّمَهُ وَقَرَأَ الْقُرْآنَ فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا قَالَ فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا قَالَ تَعَلَّمْتُ الْعِلْمَ وَعَلَّمْتُهُ وَقَرَأْتُ فِيكَ الْقُرْآنَ قَالَ كَذَبْتَ وَلَكِنَّكَ تَعَلَّمْتَ الْعلم ليقال عَالِمٌ وَقَرَأْتَ الْقُرْآنَ لِيُقَالَ هُوَ قَارِئٌ فَقَدْ قِيلَ ثُمَّ أُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلَى وَجْهِهِ حَتَّى أُلْقِيَ فِي النَّارِ وَرَجُلٌ وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَعْطَاهُ مِنْ أَصْنَافِ الْمَالِ كُلِّهِ فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا قَالَ فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا؟ قَالَ مَا تَرَكْتُ مِنْ سَبِيلٍ تُحِبُّ أَنْ يُنْفَقَ فِيهَا إِلَّا أَنْفَقْتُ فِيهَا لَكَ قَالَ كَذَبْتَ وَلَكِنَّكَ فَعَلْتَ لِيُقَالَ هُوَ جَوَادٌ فَقَدْ قِيلَ ثُمَّ أُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ أُلْقِيَ فِي النَّارِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Odamlar Abu Hurayraning atrofidan tarqaldilar. Shunda Shom ahlidan boʻlgan Notil unga: ‹Ey shayx! Bizga Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir hadisni aytib ber›, dedi. (Abu Hurayra): ‹Ha, men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: Qiyomat kuni odamlardan birinchi boʻlib hukm chiqariladigani shahid boʻlgan kishidir. U keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu (neʼmatlar) borasida nima qilding?» deydi. U: «Sening (yoʻling) uchun shahid boʻlgunimcha jang qildim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹botir› deyilishi uchun jang qilding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudralib, doʻzaxga tashlanadi. Yana bir kishi — ilm oʻrgangan, uni (boshqalarga) oʻrgatgan va Qurʼon oʻqigan kishi — keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu borada nima qilding?» deydi. U: «Ilm oʻrgandim, uni oʻrgatdim va Sening (yoʻling) uchun Qurʼon oʻqidim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹olim› deyilishi uchun ilm oʻrganding, ‹u qori› deyilishi uchun Qurʼon oʻqiding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudralib, doʻzaxga tashlanadi. Yana bir kishi — Alloh unga (rizqni) keng qilib bergan va har turdagi moldan ato etgan kishi — keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu borada nima qilding?» deydi. U: «Sen sarflanishini suygan hech bir yoʻlni qoldirmay, undan Sening (yoʻling) uchun sarfladim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹u saxiy› deyilishi uchun shunday qilding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudraladi, soʻng doʻzaxga tashlanadi›, dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Одамлар Абу Ҳурайранинг атрофидан тарқалдилар. Шунда Шом аҳлидан бўлган Нотил унга: ‹Эй шайх! Бизга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир ҳадисни айтиб бер›, деди. (Абу Ҳурайра): ‹Ҳа, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: Қиёмат куни одамлардан биринчи бўлиб ҳукм чиқариладигани шаҳид бўлган кишидир. У келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу (неъматлар) борасида нима қилдинг?» дейди. У: «Сенинг (йўлинг) учун шаҳид бўлгунимча жанг қилдим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹ботир› дейилиши учун жанг қилдинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралиб, дўзахга ташланади. Яна бир киши — илм ўрганган, уни (бошқаларга) ўргатган ва Қуръон ўқиган киши — келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу борада нима қилдинг?» дейди. У: «Илм ўргандим, уни ўргатдим ва Сенинг (йўлинг) учун Қуръон ўқидим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹олим› дейилиши учун илм ўргандинг, ‹у қори› дейилиши учун Қуръон ўқидинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралиб, дўзахга ташланади. Яна бир киши — Аллоҳ унга (ризқни) кенг қилиб берган ва ҳар турдаги молдан ато этган киши — келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу борада нима қилдинг?» дейди. У: «Сен сарфланишини суйган ҳеч бир йўлни қолдирмай, ундан Сенинг (йўлинг) учун сарфладим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹у сахий› дейилиши учун шундай қилдинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралади, сўнг дўзахга ташланади›, деди».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ الْعِبَادِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ حَتَّى إِذَا لَمْ يُبْقِ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالًا فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فضلوا وأضلوا»

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Alloh ilmni odamlarning (qalbidan) tortib olish bilan emas, balki olimlarni vafot ettirish bilan koʻtaradi. Nihoyat, biror olim qolmaganda, odamlar johil kishilarni rahbar qilib oladilar; ulardan (masala) soʻralsa, ilmsiz fatvo beradilar — shu bilan oʻzlari ham adashadilar, odamlarni ham adashtiradilar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳ илмни одамларнинг (қалбидан) тортиб олиш билан эмас, балки олимларни вафот эттириш билан кўтаради. Ниҳоят, бирор олим қолмаганда, одамлар жоҳил кишиларни раҳбар қилиб оладилар; улардан (масала) сўралса, илмсиз фатво берадилар — шу билан ўзлари ҳам адашадилар, одамларни ҳам адаштирадилар», — дедилар.

وَعَن شَقِيق: كَانَ عبد الله يُذَكِّرُ النَّاسَ فِي كُلِّ خَمِيسٍ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوَدِدْتُ أَنَّكَ ذكرتنا كُلِّ يَوْمٍ قَالَ أَمَا إِنَّهُ يَمْنَعُنِي مِنْ ذَلِكَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أُمِلَّكُمْ وَإِنِّي أَتَخَوَّلُكُمْ بِالْمَوْعِظَةِ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَخَوَّلُنَا بِهَا مَخَافَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا

Abu Voildan rivoyat qilinadi: Abdulloh (ibn Masʼud) har payshanba kuni odamlarga vaʼz qilardi. Bir kishi: «Ey Abu Abdurrahmon, koshki har kuni vaʼz qilsangiz», — dedi. U: «Buni qilishdan meni faqat sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmasligim toʻsib turibdi. Men Paygʻambar ﷺ biz bilan qilganlaridek, sizlarni zeriktirmaslik uchun vaʼzda payt tanlab, eʼtibor beraman», — dedi.Абу Воилдан ривоят қилинади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ҳар пайшанба куни одамларга ваъз қиларди. Бир киши: «Эй Абу Абдурраҳмон, кошки ҳар куни ваъз қилсангиз», — деди. У: «Буни қилишдан мени фақат сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаслигим тўсиб турибди. Мен Пайғамбар ﷺ биз билан қилганларидек, сизларни зериктирмаслик учун ваъзда пайт танлаб, эътибор бераман», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَعَادَهَا ثَلَاثًا حَتَّى تُفْهَمَ عَنْهُ وَإِذَا أَتَى عَلَى قَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثَلَاثًا ". رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ biror gap aytganlarida, odamlar uni (yaxshi) anglashlari uchun uni uch marta takrorlardilar; (kirishga) izn soʻraganlarida esa, salom bilan (eshikni) uch marta (taqillatardilar).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бирор гап айтганларида, одамлар уни (яхши) англашлари учун уни уч марта такрорлардилар; (киришга) изн сўраганларида эса, салом билан (эшикни) уч марта (тақиллатардилар).

عَن أبي مَسْعُود الْأَنْصَارِيِّ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنِّي أُبْدِعَ بِي فَاحْمِلْنِي فَقَالَ مَا عِنْدِي فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَدُلُّهُ عَلَى مَنْ يَحْمِلُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مثل أجر فَاعله» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Mening ulovim halok boʻldi, meni (ulovga) mindiring», dedi. (Nabiy ﷺ): «Menda (ulov) yoʻq», dedilar. Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh! Men uni ulov beradigan (kimsa)ga yoʻllab qoʻyaman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshilikka yoʻllasa, unga uni qilgan kishining ajriga oʻxshash (ajr) boʻladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Менинг уловим ҳалок бўлди, мени (уловга) миндиринг», деди. (Набий ﷺ): «Менда (улов) йўқ», дедилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ! Мен уни улов берадиган (кимса)га йўллаб қўяман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхшиликка йўлласа, унга уни қилган кишининг ажрига ўхшаш (ажр) бўлади», дедилар.

وَعَن جرير قَالَ: (كُنَّا فِي صدر النهارعند رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَهُ قَوْمٌ عُرَاةٌ مُجْتَابِي النِّمَارِ أَوِ الْعَبَاءِ مُتَقَلِّدِي السُّيُوفِ عَامَّتُهُمْ مِنْ مُضَرَ بَلْ كُلُّهُمْ مِنْ مُضَرَ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَا رَأَى بِهِمْ مِنَ الْفَاقَةِ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ وَأَقَامَ فَصَلَّى ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ) إِلَى آخَرِ الْآيَةِ (إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رقيبا) وَالْآيَةُ الَّتِي فِي الْحَشْرِ (اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ) تَصَدَّقَ رَجُلٌ مِنْ دِينَارِهِ مِنْ دِرْهَمِهِ مِنْ ثَوْبِهِ مِنْ صَاعِ بُرِّهِ مِنْ صَاعِ تَمْرِهِ حَتَّى قَالَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ بِصُرَّةٍ كَادَتْ كَفُّهُ تَعْجَزُ عَنْهَا بل قد عجزت قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ النَّاسُ حَتَّى رَأَيْتُ كَوْمَيْنِ مِنْ طَعَامٍ وَثِيَابٍ حَتَّى رَأَيْتُ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَهَلَّلُ كَأَنَّهُ مُذْهَبَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَنَّ فِي الْإِسْلَامِ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ وَمَنْ سَنَّ فِي الْإِسْلَامِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْء» . رَوَاهُ مُسلم

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz kunduzning avvalida Rasululloh ﷺ huzurida edik. Shunda u zotning oldiga yalangoyoq, yalangʻoch, yoʻl-yoʻl junli choponlarni yoki abolarni teshib boshlaridan kiyib olgan, qilichlarini osib olgan bir qavm keldi — ularning koʻpchiligi Muzar (qabilasi)dan, balki hammasi Muzardan edi. Rasululloh ﷺ ularda koʻrgan qashshoqlik sababli yuzlari oʻzgardi. Soʻng (uyga) kirdilar, keyin chiqdilar va Bilolga buyurdilar, u azon va iqomat aytdi. Soʻng (u zot) namoz oʻqidilar, keyin xutba qilib: {Ey insonlar! Sizlarni bir jondan yaratgan Rabbingizdan qoʻrqinglar} oyatining oxirigacha {Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir} (Niso 1) (deb oʻqidilar) va Hashr (surasi)dagi oyatni: {Allohdan qoʻrqinglar! Har bir jon ertaga uchun nimani (oldindan) tayyorlaganiga nazar solsin! Va Allohdan qoʻrqinglar!} (Hashr 18) (oʻqidilar). «Kishi dinoridan, dirhamidan, kiyimidan, bir soʼ bugʻdoyidan, bir soʼ xurmosidan sadaqa qilsin» — toki: «Yarim xurmo bilan boʻlsa-da», degunlaricha (aytdilar). (Roviy) dedi: Shunda ansorlardan bir kishi kafti koʻtarishga zoʻrgʻa yetadigan, balki koʻtarolmagan bir hamyon (pul) keltirdi. Soʻng odamlar ketma-ket (sadaqa keltira boshladi), hatto men taom va kiyimlardan ikki uyum (toʻplangani)ni koʻrdim, hatto Rasululloh ﷺ ning yuzlari xuddi tilladay charaqlab yashnaganini koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Kim Islomda yaxshi sunnat (yoʻl) boshlasa, unga oʻzining ajri va undan keyin shu bilan amal qilganlarning ajri — ularning ajrlaridan biror narsa kamaymagan holda — boʻladi. Kim Islomda yomon sunnat (yoʻl) boshlasa, uning zimmasiga oʻzining gunohi va undan keyin shu bilan amal qilganlarning gunohi — ularning gunohlaridan biror narsa kamaymagan holda — boʻladi», — dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз кундузнинг аввалида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик. Шунда у зотнинг олдига ялангоёқ, яланғоч, йўл-йўл жунли чопонларни ёки аболарни тешиб бошларидан кийиб олган, қиличларини осиб олган бир қавм келди — уларнинг кўпчилиги Музар (қабиласи)дан, балки ҳаммаси Музардан эди. Расулуллоҳ ﷺ уларда кўрган қашшоқлик сабабли юзлари ўзгарди. Сўнг (уйга) кирдилар, кейин чиқдилар ва Билолга буюрдилар, у азон ва иқомат айтди. Сўнг (у зот) намоз ўқидилар, кейин хутба қилиб: {Эй инсонлар! Сизларни бир жондан яратган Раббингиздан қўрқинглар} оятининг охиригача {Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир} (Нисо 1) (деб ўқидилар) ва Ҳашр (сураси)даги оятни: {Аллоҳдан қўрқинглар! Ҳар бир жон эртага учун нимани (олдиндан) тайёрлаганига назар солсин! Ва Аллоҳдан қўрқинглар!} (Ҳашр 18) (ўқидилар). «Киши диноридан, дирҳамидан, кийимидан, бир сў буғдойидан, бир сў хурмосидан садақа қилсин» — токи: «Ярим хурмо билан бўлса-да», дегунларича (айтдилар). (Ровий) деди: Шунда ансорлардан бир киши кафти кўтаришга зўрға етадиган, балки кўтаролмаган бир ҳамён (пул) келтирди. Сўнг одамлар кетма-кет (садақа келтира бошлади), ҳатто мен таом ва кийимлардан икки уюм (тўплангани)ни кўрдим, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ нинг юзлари худди тилладай чарақлаб яшнаганини кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Исломда яхши суннат (йўл) бошласа, унга ўзининг ажри ва ундан кейин шу билан амал қилганларнинг ажри — уларнинг ажрларидан бирор нарса камаймаган ҳолда — бўлади. Ким Исломда ёмон суннат (йўл) бошласа, унинг зиммасига ўзининг гуноҳи ва ундан кейин шу билан амал қилганларнинг гуноҳи — уларнинг гуноҳларидан бирор нарса камаймаган ҳолда — бўлади», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُقْتَلُ نَفْسٌ ظُلْمًا إِلَّا كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الْأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا لِأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ» . وَسَنَذْكُرُ حَدِيثَ مُعَاوِيَةَ: «لَا يَزَالُ مِنْ أُمَّتِي» فِي بَابِ ثَوَابِ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِنْ شَاءَ الله تَعَالَى

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Qachon bir kishi nohaq oʻldirilsa, uning gunohi (yukidan) bir ulush — Odamning birinchi oʻgʻliga (ham boʻladi) — chunki u — odam oʻldirish odatini birinchi boʻlib boshlagan edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қачон бир киши ноҳақ ўлдирилса, унинг гуноҳи (юкидан) бир улуш — Одамнинг биринчи ўғлига (ҳам бўлади) — чунки у — одам ўлдириш одатини биринчи бўлиб бошлаган эди», — деди.

عَن كثير بن قيس قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فِي مَسْجِد دمشق فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ إِنِّي جِئْتُكَ مِنْ مَدِينَةِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا جِئْتُ لِحَاجَةٍ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ يسْتَغْفر لَهُ من فِي السَّمَوَات وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالْحِيتَانُ فِي جَوْفِ الْمَاءِ وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ وَإِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَإِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَسَمَّاهُ التِّرْمِذِيُّ قَيْسَ بن كثير

Kasir ibn Qays aytadi: Men Dimashq masjidida Abud-Dardo (roziyallohu anhu) bilan oʻtirgan edim. Bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abud-Dardo, men sizning oldingizga Rasululloh ﷺdan rivoyat qilayotganingiz menga yetib kelgan bir hadis uchun Rasululloh ﷺ shahridan keldim. Boshqa biror hojat uchun kelmadim», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Kim ilm talab qilib bir yoʻlga kirsa, Alloh uni Jannat yoʻllaridan biriga soladi. Albatta, farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar. Albatta, olim uchun osmonlardagi va yerdagi (zotlar), hatto suv ichidagi baliqlar ham istigʻfor aytadilar. Albatta, olimning obid (toat-ibodatli kishi) ustidan fazli oʻn toʻrt kechalik toʻlin oyning qolgan yulduzlar ustidan fazli kabidir. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Albatta, paygʻambarlar na dinor, na dirham meros qoldirmadilar, balki ilmni meros qoldirdilar. Kim uni olsa, mukammal nasiba olibdi›», dedi.Касир ибн Қайс айтади: Мен Димашқ масжидида Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) билан ўтирган эдим. Бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абуд-Дардо, мен сизнинг олдингизга Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилаётганингиз менга етиб келган бир ҳадис учун Расулуллоҳ ﷺ шаҳридан келдим. Бошқа бирор ҳожат учун келмадим», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ким илм талаб қилиб бир йўлга кирса, Аллоҳ уни Жаннат йўлларидан бирига солади. Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар. Албатта, олим учун осмонлардаги ва ердаги (зотлар), ҳатто сув ичидаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар. Албатта, олимнинг обид (тоат-ибодатли киши) устидан фазли ўн тўрт кечалик тўлин ойнинг қолган юлдузлар устидан фазли кабидир. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Албатта, пайғамбарлар на динор, на дирҳам мерос қолдирмадилар, балки илмни мерос қолдирдилар. Ким уни олса, мукаммал насиба олибди›», деди.

وَعَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ قَالَ: " ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا عَابِدٌ وَالْآخَرُ عَالِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ» ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى معلم النَّاس الْخَيْر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ حسن غَرِيب وَرَوَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنْ مَكْحُولٍ مُرْسَلًا وَلَمْ يَذْكُرْ: رَجُلَانِ وَقَالَ: فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: (إِنَّمَا يخْشَى الله من عباده الْعلمَاء)

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida ikki kishi — biri obid, ikkinchisi olim zikr qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Olimning obiddan afzalligi mening sizlarning eng oddiyingizdan afzalligim kabidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh, Uning farishtalari, osmonlar va yer ahli, hatto inidagi chumoli, hatto baliq ham odamlarga yaxshilikni oʻrgatuvchi kishiga (xayrli) duo qiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида икки киши — бири обид, иккинчиси олим зикр қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Олимнинг обиддан афзаллиги менинг сизларнинг энг оддийингиздан афзаллигим кабидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ, Унинг фаришталари, осмонлар ва ер аҳли, ҳатто инидаги чумоли, ҳатто балиқ ҳам одамларга яхшиликни ўргатувчи кишига (хайрли) дуо қиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ النَّاسَ لَكُمْ تَبَعٌ وَإِنَّ رِجَالًا يَأْتُونَكُمْ مِنْ أَقْطَارِ الْأَرْضِ يَتَفَقَّهُونَ فِي الدِّينِ فَإِذَا أَتَوْكُمْ فَاسْتَوْصُوا بهم خيرا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, odamlar sizlarga ergashuvchidir. Yer yuzining turli tomonlaridan kishilar dinni oʻrganish uchun oldingizga keladilar. Ular oldingizga kelganlarida, ularga yaxshilik tavsiya qilinglar», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, одамлар сизларга эргашувчидир. Ер юзининг турли томонларидан кишилар динни ўрганиш учун олдингизга келадилар. Улар олдингизга келганларида, уларга яхшилик тавсия қилинглар», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْكَلِمَةُ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْحَكِيمِ فَحَيْثُ وَجَدَهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْفَضْلِ الرَّاوِي يضعف فِي الحَدِيث

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hikmatli soʻz — moʻminning yoʻqotgan narsasidir, qayerdan topsa, oʻsha narsaga u eng haqlidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Ibrohim ibn al-Fazl al-Madaniy al-Maxzumiy hifzi (yodlash quvvati) tomonidan hadisda zaif sanaladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳикматли сўз — мўминнинг йўқотган нарсасидир, қаердан топса, ўша нарсага у энг ҳақлидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Иброҳим ибн ал-Фазл ал-Маданий ал-Махзумий ҳифзи (ёдлаш қуввати) томонидан ҳадисда заиф саналади.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَقِيهٌ وَاحِدٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْن مَاجَه)

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bitta faqih shayton uchun ming obiddan koʻra ogʻirroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Битта фақиҳ шайтон учун минг обиддан кўра оғирроқдир», дедилар.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَوَاضِعُ الْعِلْمِ عِنْدَ غير أَهله كمقلد الْخَنَازِير الْجَوْهَر واللؤلؤ وَالذَّهَبَ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ إِلَى قَوْلِهِ مُسْلِمٍ. وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ مَتْنُهُ مَشْهُورٌ وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ وَقَدْ رُوِيَ من أوجه كلهَا ضَعِيف

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilm talab qilish har bir musulmonga farzdir. Ilmni unga loyiq boʻlmagan kishilarga qoʻygan kishi choʻchqalarning boʻyniga javohir, marvarid va oltin osgan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмонга фарздир. Илмни унга лойиқ бўлмаган кишиларга қўйган киши чўчқаларнинг бўйнига жавоҳир, марварид ва олтин осган кишига ўхшайди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " خَصْلَتَانِ لَا تَجْتَمِعَانِ فِي مُنَافِقٍ: حُسْنُ سَمْتٍ وَلَا فِقْهٌ فِي الدّين ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xislat munofiqda jamlanmaydi: chiroyli xulq va dinda fiqh (chuqur tushuncha)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Biz bu hadisni Avfning hadisidan faqat shu shayx Xalaf ibn Ayyub al-Omiriyning hadisi orqali bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки хислат мунофиқда жамланмайди: чиройли хулқ ва динда фиқҳ (чуқур тушунча)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Биз бу ҳадисни Авфнинг ҳадисидан фақат шу шайх Халаф ибн Айюб ал-Омирийнинг ҳадиси орқали биламиз.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ خَرَجَ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يرجع» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ والدارمي

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilm talab qilib (uydan) chiqsa, qaytib kelguniga qadar u Alloh yoʻlidadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilmay rivoyat qilganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илм талаб қилиб (уйдан) чиқса, қайтиб келгунига қадар у Аллоҳ йўлидадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилмай ривоят қилганлар.

وَعَن سَخْبَرَة الْأَزْدِيّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مِنْ طَلَبَ الْعِلْمَ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا مَضَى» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفُ الْإِسْنَادِ وَأَبُو دَاوُدَ الرَّاوِي يُضَعَّفُ

Saxbara al-Azdiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilm talab qilsa, bu oʻtgan gunohlariga kafforat boʻladi», dedilar. Termiziy va Dorimiy rivoyat qilgan.Сахбара ал-Аздий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илм талаб қилса, бу ўтган гуноҳларига каффорат бўлади», дедилар. Термизий ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَنْ يَشْبَعَ الْمُؤْمِنُ مِنْ خَيْرٍ يَسْمَعُهُ حَتَّى يَكُونَ مُنْتَهَاهُ الْجنَّة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin oxir-oqibati jannat boʻlguncha eshitgan yaxshilikidan toʻymaydi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин охир-оқибати жаннат бўлгунча эшитган яхшиликидан тўймайди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «من سُئِلَ عَنْ عِلْمٍ عَلِمَهُ ثُمَّ كَتَمَهُ أُلْجِمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ ابْن مَاجَه عَن أنس

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimdan oʻzi biladigan ilm haqida soʻralsa-yu, soʻng uni yashirsa, qiyomat kunida unga olovdan jilov solinadi», dedilar. Bu bobda Jobir va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимдан ўзи биладиган илм ҳақида сўралса-ю, сўнг уни яширса, қиёмат кунида унга оловдан жилов солинади», дедилар. Бу бобда Жобир ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِيُجَارِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِيُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ أَوْ يصرف بِهِ وُجُوه النَّاس إِلَيْهِ أَدخل الله النَّار» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ ابْن مَاجَه عَن ابْن عمر

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitgan: «Kim ulamolar bilan bahslashish, yoki johillar bilan tortishish, yoxud odamlarning yuzini oʻziga qaratish uchun ilm talab qilsa, Alloh uni doʻzaxga kiritadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu tariqadan bilamiz, xolos. Ishoq ibn Yahyo ibn Talha ular nazdida unchalik kuchli (roviy) emas; uning yodlash (qobiliyati) jihatidan haqida (tanqid bilan) gapirilgan.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитган: «Ким уламолар билан баҳслашиш, ёки жоҳиллар билан тортишиш, ёхуд одамларнинг юзини ўзига қаратиш учун илм талаб қилса, Аллоҳ уни дўзахга киритади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу тариқадан биламиз, холос. Ишоқ ибн Яҳё ибн Талҳа улар наздида унчалик кучли (ровий) эмас; унинг ёдлаш (қобилияти) жиҳатидан ҳақида (танқид билан) гапирилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِمَّا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللَّهِ لَا يَتَعَلَّمُهُ إِلَّا لِيُصِيبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . يَعْنِي رِيحَهَا. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning yuzi (roziligi) uchun oʻrganiladigan ilmni faqat dunyo manfaatiga erishish uchun oʻrgansa, qiyomat kuni jannatning hidini topmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг юзи (розилиги) учун ўрганиладиган илмни фақат дунё манфаатига эришиш учун ўрганса, қиёмат куни жаннатнинг ҳидини топмайди», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَضَّرَ اللَّهُ عَبْدًا سَمِعَ مَقَالَتِي فَحَفِظَهَا وَوَعَاهَا وَأَدَّاهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ. ثَلَاثٌ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَالنَّصِيحَةُ لِلْمُسْلِمِينَ وَلُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ تُحِيطُ مِنْ ورائهم» . رَوَاهُ الشَّافِعِي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْمدْخل وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ. إِلَّا أَنَّ التِّرْمِذِيّ وَأَبا دواد لَمْ يَذْكُرَا: «ثَلَاثٌ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ» . إِلَى آخِره

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minadagi Xayfda turib shunday dedilar: «Alloh mening soʻzimni eshitib, uni boshqalarga yetkazgan kishining yuzini nurli qilsin. Zero, ilmni koʻtaruvchining baʼzisi oʻzi faqih boʻlmasligi mumkin, ilmni koʻtaruvchining baʼzisi esa uni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga yetkazadi. Uch narsa borki, ularga nisbatan moʻmin bandaning qalbi xiyonat qilmaydi: amalni Alloh uchun xolis qilish, musulmonlar hokimlariga nasihat qilish va ularning jamoatidan ajralmaslik. Zero, ularning daʼvati (duosi) oʻz ortidagilarni qamrab oladi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минадаги Хайфда туриб шундай дедилар: «Аллоҳ менинг сўзимни эшитиб, уни бошқаларга етказган кишининг юзини нурли қилсин. Зеро, илмни кўтарувчининг баъзиси ўзи фақиҳ бўлмаслиги мумкин, илмни кўтарувчининг баъзиси эса уни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига етказади. Уч нарса борки, уларга нисбатан мўмин банданинг қалби хиёнат қилмайди: амални Аллоҳ учун холис қилиш, мусулмонлар ҳокимларига насиҳат қилиш ва уларнинг жамоатидан ажралмаслик. Зеро, уларнинг даъвати (дуоси) ўз ортидагиларни қамраб олади.

وَعَن ابْن مَسْعُودٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَهُ فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى لَهُ مِنْ سَامِعٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Bizdan biror narsani eshitib, uni eshitgani kabi yetkazgan kishini Alloh ravshan qilsin. Zero, koʻp yetkazilgan kishi eshitganidan koʻra uni yaxshiroq anglab olguvchidir», deb aytganlarini eshitdim. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Биздан бирор нарсани эшитиб, уни эшитгани каби етказган кишини Аллоҳ равшан қилсин. Зеро, кўп етказилган киши эшитганидан кўра уни яхшироқ англаб олгувчидир», деб айтганларини эшитдим. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اتَّقُوا الْحَدِيثَ عَنِّي إِلَّا مَا عَلِمْتُمْ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَلَمْ يَذْكُرِ: «اتَّقُوا الْحَدِيثَ عَنِّي إِلَّا مَا علمْتُم»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bilganlaringizdan boshqa narsani mendan rivoyat qilishdan saqlaning. Kim atayin menga nisbatan yolgʻon gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin. Kim Qurʼon haqida oʻz raʼyi bilan gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Билганларингиздан бошқа нарсани мендан ривоят қилишдан сақланинг. Ким атайин менга нисбатан ёлғон гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин. Ким Қуръон ҳақида ўз раъйи билан гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِرَأْيِهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَليَتَبَوَّأ مَقْعَده من النَّار» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼon haqida ilmsiz (oʻzicha) gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръон ҳақида илмсиз (ўзича) гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ جُنْدُبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِرَأْيِهِ فَأَصَابَ فقد أَخطَأ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Jundub ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼon haqida oʻz raʼyi bilan gapirib, toʻgʻri (gap) aytsa ham, baribir xato qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ilm ahlining baʼzilari Suhayl ibn Abu Hazm haqida (tanqidiy) soʻz aytishgan. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan ilm ahli va boshqalardan shu tariqa rivoyat qilingan: ular Qurʼonni ilmsiz tafsir qilish borasida qattiq turishgan. Mujohid, Qatoda va boshqa ilm ahlidan rivoyat qilingan, ular Qurʼonni tafsir qilishgan boʻlsa-da, ular haqida ular Qurʼon haqida ilmsiz yoki oʻzlaridan gapirgan deb gumon qilinmaydi. Ulardan biz aytgan narsani, yaʼni ular oʻzlaridan ilmsiz gapirmaganliklarini koʻrsatuvchi (rivoyatlar) ham keltirilgan. Qatoda aytdi: Qurʼonda men u haqida biror narsa eshitmagan oyat yoʻq. Aʼmash aytdi: Mujohid aytdi: Agar men Ibn Masʼudning qiroatida oʻqiganimda edi, Ibn Abbosdan Qurʼonning koʻp joylarini soʻrashga ehtiyoj sezmagan boʻlardim.Жундуб ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръон ҳақида ўз раъйи билан гапириб, тўғри (гап) айтса ҳам, барибир хато қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Илм аҳлининг баъзилари Суҳайл ибн Абу Ҳазм ҳақида (танқидий) сўз айтишган. Абу Исо айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган илм аҳли ва бошқалардан шу тариқа ривоят қилинган: улар Қуръонни илмсиз тафсир қилиш борасида қаттиқ туришган. Мужоҳид, Қатода ва бошқа илм аҳлидан ривоят қилинган, улар Қуръонни тафсир қилишган бўлса-да, улар ҳақида улар Қуръон ҳақида илмсиз ёки ўзларидан гапирган деб гумон қилинмайди. Улардан биз айтган нарсани, яъни улар ўзларидан илмсиз гапирмаганликларини кўрсатувчи (ривоятлар) ҳам келтирилган. Қатода айтди: Қуръонда мен у ҳақида бирор нарса эшитмаган оят йўқ. Аъмаш айтди: Мужоҳид айтди: Агар мен Ибн Масъуднинг қироатида ўқиганимда эди, Ибн Аббосдан Қуръоннинг кўп жойларини сўрашга эҳтиёж сезмаган бўлардим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمِرَاءُ فِي الْقُرْآنِ كُفْرٌ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon haqida bahslashish kufrdir», dedilar. Ahmad va Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ҳақида баҳслашиш куфрдир», дедилар. Аҳмад ва Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قوما يتدارؤون فِي الْقُرْآنِ فَقَالَ: " إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِهَذَا: ضَرَبُوا كِتَابَ اللَّهِ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ وَإِنَّمَا نَزَلَ كِتَابُ اللَّهِ يُصَدِّقُ بَعْضُهُ بَعْضًا فَلَا تُكَذِّبُوا بَعْضَهُ بِبَعْضٍ فَمَا عَلِمْتُمْ مِنْهُ فَقُولُوا وَمَا جَهِلْتُمْ فَكِلُوهُ إِلَى عَالِمِهِ ". رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qurʼon haqida tortishayotgan bir qavmni eshitib qoldilar-da: «Sizlardan oldingilar aynan shu sababdan halok boʻlgan: ular Allohning Kitobining bir qismini boshqa qismiga urdilar. Holbuki, Allohning Kitobi bir-birini tasdiqlash uchun nozil boʻlgan. Bas, uning bir qismi bilan boshqa qismini yolgʻonga chiqarmanglar. Undan bilganingizni ayting, bilmaganingizni esa uni biladiganga havola qiling», dedilar. Ahmad va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қуръон ҳақида тортишаётган бир қавмни эшитиб қолдилар-да: «Сизлардан олдингилар айнан шу сабабдан ҳалок бўлган: улар Аллоҳнинг Китобининг бир қисмини бошқа қисмига урдилар. Ҳолбуки, Аллоҳнинг Китоби бир-бирини тасдиқлаш учун нозил бўлган. Бас, унинг бир қисми билан бошқа қисмини ёлғонга чиқарманглар. Ундан билганингизни айтинг, билмаганингизни эса уни биладиганга ҳавола қилинг», дедилар. Аҳмад ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أُنْزِلَ الْقُرْآنُ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ لِكُلِّ آيَةٍ مِنْهَا ظَهْرٌ وَبَطْنٌ وَلِكُلِّ حَدٍّ مَطْلَعٌ» رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon yetti harf (qiroat) ustida nozil qilingan. Undagi har bir oyatning zohiri va botini bor, har bir chegaraning esa matlai bor», dedilar. Bagʻaviy «Sharh us-sunna»da rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон етти ҳарф (қироат) устида нозил қилинган. Ундаги ҳар бир оятнинг зоҳири ва ботини бор, ҳар бир чегаранинг эса матлаи бор», дедилар. Бағавий «Шарҳ ус-сунна»да ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ وَمَا كَانَ سِوَى ذَلِكَ فَهُوَ فضل ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilm uchtadir, undan boshqasi esa ortiqchadir: muhkam oyat, yoki amal qilinadigan sunnat, yoki adolatli farz», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илм учтадир, ундан бошқаси эса ортиқчадир: муҳкам оят, ёки амал қилинадиган суннат, ёки адолатли фарз», дедилар.

وَعَن عَوْف بن مَالك الْأَشْجَعِيّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَقُصُّ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَو مختال» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ وَفِي رِوَايَته بدل «أَو مختال»

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men va yuzi qoraygan bir ayol Qiyomat kunida mana bu ikkitaday boʻlamiz», dedilar. Yazid oʻrta barmogʻi bilan koʻrsatkich barmogʻiga ishora qildi. (U zot:) «Bu — eridan judo boʻlgan, martaba va goʻzallik egasi boʻlgan, biroq yetim bolalari katta boʻlib (oʻz yoʻllariga) ketguncha yoki vafot etguncha oʻzini ularga (xizmatga) bagʻishlagan ayoldir», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва юзи қорайган бир аёл Қиёмат кунида мана бу иккитадай бўламиз», дедилар. Язид ўрта бармоғи билан кўрсаткич бармоғига ишора қилди. (У зот:) «Бу — эридан жудо бўлган, мартаба ва гўзаллик эгаси бўлган, бироқ етим болалари катта бўлиб (ўз йўлларига) кетгунча ёки вафот этгунча ўзини уларга (хизматга) бағишлаган аёлдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَفْتَى بِغَيْرِ عِلْمٍ كَانَ إِثْمُهُ عَلَى مَنْ أَفْتَاهُ وَمَنْ أَشَارَ عَلَى أَخِيهِ بِأَمْرٍ يَعْلَمُ أَنَّ الرُّشْدَ فِي غَيْرِهِ فَقَدْ خانه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimga ilmsiz holda fatvo berilsa, uning gunohi unga fatvo bergan kishining zimmasiga boʻladi». Sulaymon al-Mahriy oʻz rivoyatida shu (jumlani) ziyoda qildi: «Kimki birodariga, toʻgʻrilik undan boshqasida ekanini bila turib, biror ish toʻgʻrisida maslahat bersa, unga xiyonat qilgan boʻladi». Bu — Sulaymonning lafzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимга илмсиз ҳолда фатво берилса, унинг гуноҳи унга фатво берган кишининг зиммасига бўлади». Сулаймон ал-Маҳрий ўз ривоятида шу (жумлани) зиёда қилди: «Кимки биродарига, тўғрилик ундан бошқасида эканини била туриб, бирор иш тўғрисида маслаҳат берса, унга хиёнат қилган бўлади». Бу — Сулаймоннинг лафзидир.

وَعَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: إِنَّ النَّبِيَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنِ الْأُغْلُوطَاتِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ chigal masalalar haqida bahslashishdan qaytardilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ чигал масалалар ҳақида баҳслашишдан қайтардилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَالْقُرْآنَ وَعَلِّمُوا النَّاسَ فَإِنِّي مَقْبُوضٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzlarni va Qurʼonni oʻrganinglar hamda odamlarga oʻrgatinglar. Chunki men olib ketilaman», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзларни ва Қуръонни ўрганинглар ҳамда одамларга ўргатинглар. Чунки мен олиб кетиламан», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَخَصَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ: «هَذَا أَوَانٌ يُخْتَلَسُ فِيهِ الْعِلْمُ مِنَ النَّاسِ حَتَّى لَا يَقْدِرُوا مِنْهُ على شَيْء» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. U zot koʻzlarini osmonga tikdilar, soʻng: «Mana shu ilm odamlardan tortib olinadigan, hatto undan biron narsaga ham qodir boʻlolmaydigan paytdir», dedilar. Shunda Ziyod ibn Labid al-Ansoriy: «Biz Qurʼonni oʻqib turibmiz, qanday qilib bizdan tortib olinadi? Allohga qasamki, biz uni albatta oʻqiymiz va uni xotinlarimizga hamda farzandlarimizga ham albatta oʻqitamiz», dedi. Shunda u zot: «Onang seni yoʻqotsin, ey Ziyod! Men seni Madina ahlining faqihlaridan deb hisoblar edim. Mana, Tavrot va Injil yahudiy va nasorolar qoʻlida-ku, ammo ular ulardan nimani befoyda qildi (yaʼni foyda bermadi)?» dedilar. Jubayr aytdi: Soʻng men Uboda ibn Somitni uchratib: «Birodaring Abu Dardoning aytayotgan (gapi)ni eshitmaysanmi?» dedim va Abu Dardo aytgan narsani unga xabar qildim. U: «Abu Dardo rost aytibdi. Xohlasang, odamlardan birinchi boʻlib koʻtariladigan ilm haqida senga aytib beray: u xushuʼdir. Yaqinda jamoat masjidiga kirasan-u, unda biron xushuʼ qiluvchi kishini koʻrmaysan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Muoviya ibn Solih hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir; uning haqida Yahyo ibn Said al-Qattondan boshqa biror kishi (tanqid bilan) gapirganini bilmaymiz. Muoviya ibn Solihdan shunga oʻxshash (rivoyat) ham qilingan. Baʼzilar bu hadisni Abdurrahmon ibn Jubayr ibn Nufayrdan, u otasidan, u Avf ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan (degan tariqada) rivoyat qilganlar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. У зот кўзларини осмонга тикдилар, сўнг: «Мана шу илм одамлардан тортиб олинадиган, ҳатто ундан бирон нарсага ҳам қодир бўлолмайдиган пайтдир», дедилар. Шунда Зиёд ибн Лабид ал-Ансорий: «Биз Қуръонни ўқиб турибмиз, қандай қилиб биздан тортиб олинади? Аллоҳга қасамки, биз уни албатта ўқиймиз ва уни хотинларимизга ҳамда фарзандларимизга ҳам албатта ўқитамиз», деди. Шунда у зот: «Онанг сени йўқотсин, эй Зиёд! Мен сени Мадина аҳлининг фақиҳларидан деб ҳисоблар эдим. Мана, Таврот ва Инжил яҳудий ва насоролар қўлида-ку, аммо улар улардан нимани бефойда қилди (яъни фойда бермади)?» дедилар. Жубайр айтди: Сўнг мен Убода ибн Сомитни учратиб: «Биродаринг Абу Дардонинг айтаётган (гапи)ни эшитмайсанми?» дедим ва Абу Дардо айтган нарсани унга хабар қилдим. У: «Абу Дардо рост айтибди. Хоҳласанг, одамлардан биринчи бўлиб кўтариладиган илм ҳақида сенга айтиб берай: у хушуъдир. Яқинда жамоат масжидига кирасан-у, унда бирон хушуъ қилувчи кишини кўрмайсан», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муовия ибн Солиҳ ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир; унинг ҳақида Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан бошқа бирор киши (танқид билан) гапирганини билмаймиз. Муовия ибн Солиҳдан шунга ўхшаш (ривоят) ҳам қилинган. Баъзилар бу ҳадисни Абдурраҳмон ибн Жубайр ибн Нуфайрдан, у отасидан, у Авф ибн Моликдан, у Набий ﷺдан (деган тариқада) ривоят қилганлар.

وَعَن أبي هُرَيْرَة رِوَايَةً: «يُوشِكُ أَنْ يَضْرِبَ النَّاسُ أَكْبَادَ الْإِبِلِ يَطْلُبُونَ الْعِلْمَ فَلَا يَجِدُونَ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْ عَالم الْمَدِينَة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ فِي جَامِعِهِ. قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ: إِنَّهُ مَالِكُ بْنُ أنس وَمثله عَن عبد الرَّزَّاق قَالَ اسحق بْنُ مُوسَى: وَسَمِعْتُ ابْنَ عُيَيْنَةَ أَنَّهُ قَالَ: هُوَ الْعُمَرِيُّ الزَّاهِدُ وَاسْمُهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عبد الله

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yaqinda kishilar ilm izlab tuyalarning jigarlarini uradilar (yaʼni tuyalarda safarga chiqadilar), lekin Madina olimidan koʻra bilimliroq birovni topmaydilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va u Ibn Uyaynaning hadisidir. Ibn Uyaynadan rivoyat qilinishicha, undan: «Madina olimi kim?» deb soʻralganda, u: «U Molik ibn Anasdir», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Яқинда кишилар илм излаб туяларнинг жигарларини урадилар (яъни туяларда сафарга чиқадилар), лекин Мадина олимидан кўра билимлироқ бировни топмайдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва у Ибн Уяйнанинг ҳадисидир. Ибн Уяйнадан ривоят қилинишича, ундан: «Мадина олими ким?» деб сўралганда, у: «У Молик ибн Анасдир», деган.

وَعَنْهُ فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْعَثُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةٍ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, mening bilishimcha, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib dedilar: «Albatta, Alloh bu ummatga har yuz yilning boshida unga dinini yangilab beradigan kishini yuboradi». Abu Dovud aytdi: Buni Abdurrahmon ibn Shurayh al-Iskandaroniy ham rivoyat qilgan, lekin u Sharohilgacha (sanadni) oshirmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, менинг билишимча, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб дедилар: «Албатта, Аллоҳ бу умматга ҳар юз йилнинг бошида унга динини янгилаб берадиган кишини юборади». Абу Довуд айтди: Буни Абдурраҳмон ибн Шурайҳ ал-Искандароний ҳам ривоят қилган, лекин у Шароҳилгача (санадни) оширмаган.

وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعُذْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «يَحْمِلُ هَذَا الْعِلْمَ مِنْ كُلِّ خَلَفٍ عُدُولُهُ يَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِيفَ الْغَالِينَ وَانْتِحَالَ الْمُبْطِلِينَ وَتَأْوِيلَ الْجَاهِلين» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ

Ibrohim ibn Abdurrahmon al-Uzriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ilmni har bir keyingi avloddan uning adolatli kishilari koʻtaradi. Ular undan haddan oshuvchilarning buzib talqin qilishini, botil ahlining daʼvolarini va johillarning notoʻgʻri taʼvillarini daf qiladilar», dedilar. Bayhaqiy rivoyat qilgan.Иброҳим ибн Абдурраҳмон ал-Узрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу илмни ҳар бир кейинги авлоддан унинг адолатли кишилари кўтаради. Улар ундан ҳаддан ошувчиларнинг бузиб талқин қилишини, ботил аҳлининг даъволарини ва жоҳилларнинг нотўғри таъвилларини даф қиладилар», дедилар. Байҳақий ривоят қилган.

وسنذكر حديث جابر: "فإنما شفاء العي السؤال" في باب التيمم إن شاء الله تعالى.

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bilmaslikning (johillikning) davosi — soʻrashdir». Bu hadisni, inshaalloh, tayammum bobida keltiramiz.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Билмасликнинг (жоҳилликнинг) давоси — сўрашдир». Бу ҳадисни, иншааллоҳ, таяммум бобида келтирамиз.

عَنِ الْحَسَنِ مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ جَاءَهُ الْمَوْتُ وَهُوَ يَطْلُبُ الْعِلْمَ لِيُحْيِيَ بِهِ الْإِسْلَامَ فَبَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّبِيِّينَ دَرَجَةٌ وَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga ilm talab qilayotgan va u bilan Islomni tiriltirishni istagan holida oʻlim kelsa, jannatda u bilan paygʻambarlar orasida faqat bir daraja boʻladi», dedilar. Doramiy rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга илм талаб қилаётган ва у билан Исломни тирилтиришни истаган ҳолида ўлим келса, жаннатда у билан пайғамбарлар орасида фақат бир даража бўлади», дедилар. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْهُ مُرْسَلًا قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ رَجُلَيْنِ كَانَا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ أَحَدُهُمَا كَانَ عَالِمًا يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ يَجْلِسُ فَيُعَلِّمُ النَّاسَ الْخَيْرَ وَالْآخِرُ يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ أَيُّهُمَا أَفْضَلُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَضْلُ هَذَا الْعَالِمِ الَّذِي يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ يَجْلِسُ فَيُعَلِّمُ النَّاسَ الْخَيْرَ عَلَى الْعَابِدِ الَّذِي يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan Bani Isroildagi ikki kishi haqida soʻraldi: ulardan biri olim boʻlib, farz namozni oʻqir, soʻng oʻtirib odamlarga yaxshilikni oʻrgatardi; ikkinchisi esa kunduzi roʻza tutib, kechasi (ibodatga) turardi — qay biri afzalroq? Rasululloh ﷺ: «Farz namozni oʻqib, soʻng oʻtirib odamlarga yaxshilikni oʻrgatadigan bu olimning kunduzi roʻza tutib, kechasi turadigan obidga nisbatan fazli — xuddi mening sizlarning eng past (kishilaringiz)ga nisbatan fazlimdekdir», dedilar. Doramiy rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан Бани Исроилдаги икки киши ҳақида сўралди: улардан бири олим бўлиб, фарз намозни ўқир, сўнг ўтириб одамларга яхшиликни ўргатарди; иккинчиси эса кундузи рўза тутиб, кечаси (ибодатга) турарди — қай бири афзалроқ? Расулуллоҳ ﷺ: «Фарз намозни ўқиб, сўнг ўтириб одамларга яхшиликни ўргатадиган бу олимнинг кундузи рўза тутиб, кечаси турадиган обидга нисбатан фазли — худди менинг сизларнинг энг паст (кишиларингиз)га нисбатан фазлимдекдир», дедилар. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نِعْمَ الرَّجُلُ الْفَقِيهُ فِي الدِّينِ إِنِ احْتِيجَ إِلَيْهِ نَفَعَ وَإِنِ اسْتُغْنِيَ عَنْهُ أَغْنَى نَفْسَهُ» . رَوَاهُ رزين

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Abu Bakr qanday yaxshi kishi! Umar qanday yaxshi kishi! Abu Ubayda ibn al-Jarroh qanday yaxshi kishi!» dedilar. Bu hadis hasandir, uni faqat Suhaylning rivoyatidan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Бакр қандай яхши киши! Умар қандай яхши киши! Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ қандай яхши киши!» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир, уни фақат Суҳайлнинг ривоятидан биламиз.

وَعَن عِكْرِمَة أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ: حَدِّثِ النَّاسَ كُلَّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ أَبَيْتَ فَمَرَّتَيْنِ فَإِنْ أَكْثَرْتَ فَثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَلَا تُمِلَّ النَّاسَ هَذَا الْقُرْآنَ وَلَا أُلْفِيَنَّكَ تَأْتِي الْقَوْمَ وَهُمْ فِي حَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِهِمْ فَتَقُصُّ عَلَيْهِمْ فَتَقْطَعُ عَلَيْهِمْ حَدِيثَهُمْ فَتُمِلَّهُمْ وَلَكِنْ أَنْصِتْ فَإِذَا أَمَرُوكَ فَحَدِّثْهُمْ وَهُمْ يَشْتَهُونَهُ وَانْظُرِ السَّجْعَ مِنَ الدُّعَاءِ فَاجْتَنِبْهُ فَإِنِّي عَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ لَا يَفْعَلُونَ ذَلِك " رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Ikrima rivoyat qiladiki,) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (shunday) dedi: «Odamlarga har juma(da) bir marta (vaʼz qilib) hadis ayt; agar (kamroq) istasang, ikki marta; agar koʻproq qilsang, uch marta — va odamlarni mana shu Qurʼondan zeriktirma. Men seni odamlarning oldiga, ular oʻz suhbatlari bilan band paytida borib, ularga (vaʼz) aytib, ularning suhbatini boʻlib, ularni zeriktirayotgan holda koʻrmay. Aksincha, jim tur; ular sendan (vaʼz) soʻrasalar, ular uni xohlab turgan paytda ularga ayt. Duodagi saj (qofiyabozlik)dan ehtiyot boʻl va undan saqlangin — chunki men Rasululloh ﷺ va u zotning sahobalarini faqat shu (saqlangan) holatda koʻrganman».(Икрима ривоят қиладики,) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (шундай) деди: «Одамларга ҳар жума(да) бир марта (ваъз қилиб) ҳадис айт; агар (камроқ) истасанг, икки марта; агар кўпроқ қилсанг, уч марта — ва одамларни мана шу Қуръондан зериктирма. Мен сени одамларнинг олдига, улар ўз суҳбатлари билан банд пайтида бориб, уларга (ваъз) айтиб, уларнинг суҳбатини бўлиб, уларни зериктираётган ҳолда кўрмай. Аксинча, жим тур; улар сендан (ваъз) сўрасалар, улар уни хоҳлаб турган пайтда уларга айт. Дуодаги саж (қофиябозлик)дан эҳтиёт бўл ва ундан сақлангин — чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг саҳобаларини фақат шу (сақланган) ҳолатда кўрганман».

وَعَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ فَأَدْرَكَهُ كَانَ لَهُ كِفْلَانِ مِنَ الْأَجْرِ فَإِنْ لَمْ يُدْرِكْهُ كَانَ لَهُ كفل من الْأجر» . رَوَاهُ الدِّرَامِي

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayol uchta merosni egallaydi: oʻzi ozod qilgan (qulining), oʻzi topib olgan (chaqalogʻining) va oʻzi liʼon qilgan bolasining (merosini)», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, faqat shu yoʻl bilan — Muhammad ibn Harbning hadisi orqaligina maʼlumdir.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл учта меросни эгаллайди: ўзи озод қилган (қулининг), ўзи топиб олган (чақалоғининг) ва ўзи лиъон қилган боласининг (меросини)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, фақат шу йўл билан — Муҳаммад ибн Ҳарбнинг ҳадиси орқалигина маълумдир.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ مِمَّا يَلْحَقُ الْمُؤْمِنَ مِنْ عَمَلِهِ وَحَسَنَاتِهِ بَعْدَ مَوْتِهِ عِلْمًا علمه ونشره وَولدا صَالحا تَركه ومصحفا وَرَّثَهُ أَوْ مَسْجِدًا بَنَاهُ أَوْ بَيْتًا لِابْنِ السَّبِيلِ بَنَاهُ أَوْ نَهْرًا أَجْرَاهُ أَوْ صَدَقَةً أخرجهَا من مَاله فِي صِحَّته وحياته يلْحقهُ من بعد مَوته» . رَوَاهُ بن مَاجَه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muʼminga oʻlimidan keyin uning amali va yaxshiliklaridan yetib turadigan narsalar: oʻrgatib, yoygan ilmi, oʻzidan keyin qoldirgan solih farzandi, meros qoldirgan mushafi, qurgan masjidi, yoki yoʻlovchilar uchun qurgan uyi, yoki oqizgan daryosi, yoki sogʻ va tirikligida molidan chiqargan sadaqasidir. Bular oʻlimidan keyin unga yetib turadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминга ўлимидан кейин унинг амали ва яхшиликларидан етиб турадиган нарсалар: ўргатиб, ёйган илми, ўзидан кейин қолдирган солиҳ фарзанди, мерос қолдирган мушафи, қурган масжиди, ёки йўловчилар учун қурган уйи, ёки оқизган дарёси, ёки соғ ва тириклигида молидан чиқарган садақасидир. Булар ўлимидан кейин унга етиб туради», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَوْحَى إِلَيَّ أَنَّهُ مَنْ سَلَكَ مَسْلَكًا فِي طَلَبِ الْعِلْمِ سَهَّلْتُ لَهُ طَرِيقَ الْجَنَّةِ وَمَنْ سَلَبْتُ كَرِيمَتَيْهِ أَثَبْتُهُ عَلَيْهِمَا الْجَنَّةَ. وَفَضْلٌ فِي عِلْمٍ خَيْرٌ مِنْ فَضْلٍ فِي عِبَادَةٍ وَمِلَاكُ الدِّينِ الْوَرَعُ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla menga vahiy qildi: kim ilm talabida bir yoʻlni tutsa, unga jannat yoʻlini oson qilaman; kimning ikki (suyukli) koʻzini tortib olsam, ularning evaziga unga jannatni beraman. Ilmdagi fazl ibodatdagi fazldan yaxshiroqdir, dinning asosi esa — varadir (taqvodir)». Bayhaqiy uni «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла менга ваҳий қилди: ким илм талабида бир йўлни тутса, унга жаннат йўлини осон қиламан; кимнинг икки (суюкли) кўзини тортиб олсам, уларнинг эвазига унга жаннатни бераман. Илмдаги фазл ибодатдаги фазлдан яхшироқдир, диннинг асоси эса — варадир (тақводир)». Байҳақий уни «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تَدَارُسُ الْعِلْمِ سَاعَةً مِنَ اللَّيْلِ خَيْرٌ من إحيائها. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kechaning bir soatini ilmni oʻzaro mudorasa qilib (oʻrganib) oʻtkazish, uni (butun kechani) ibodat bilan tiriltirishdan yaxshiroqdir». Doramiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Кечанинг бир соатини илмни ўзаро мудораса қилиб (ўрганиб) ўтказиш, уни (бутун кечани) ибодат билан тирилтиришдан яхшироқдир». Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِمَجْلِسَيْنِ فِي مَسْجِدِهِ فَقَالَ: «كِلَاهُمَا عَلَى خَيْرٍ وَأَحَدُهُمَا أَفْضَلُ مِنْ صَاحِبِهِ أَمَّا هَؤُلَاءِ فَيَدْعُونَ اللَّهَ وَيَرْغَبُونَ إِلَيْهِ فَإِنْ شَاءَ أَعْطَاهُمْ وَإِنْ شَاءَ مَنَعَهُمْ. وَأَمَّا هَؤُلَاءِ فَيَتَعَلَّمُونَ الْفِقْهَ أَوِ الْعِلْمَ وَيُعَلِّمُونَ الْجَاهِلَ فَهُمْ أَفْضَلُ وَإِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّمًا» ثمَّ جلس فيهم. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidlarida ikki majlisning yonidan oʻtib: «Ikkovi ham yaxshilik ustidadir, biroq biri ikkinchisidan afzalroqdir. Mana bular Allohga duo qilib, Unga ragʻbat qilmoqdalar; xohlasa, ularga beradi, xohlasa, bermaydi. Mana bular esa fiqh yoxud ilm oʻrganmoqda va johilga oʻrgatmoqdalar; shu bois ular afzalroqdir. Men faqat muallim qilib yuborilganman», dedilar. Soʻng ular orasiga oʻtirdilar. Doramiy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидларида икки мажлиснинг ёнидан ўтиб: «Иккови ҳам яхшилик устидадир, бироқ бири иккинчисидан афзалроқдир. Мана булар Аллоҳга дуо қилиб, Унга рағбат қилмоқдалар; хоҳласа, уларга беради, хоҳласа, бермайди. Мана булар эса фиқҳ ёхуд илм ўрганмоқда ва жоҳилга ўргатмоқдалар; шу боис улар афзалроқдир. Мен фақат муаллим қилиб юборилганман», дедилар. Сўнг улар орасига ўтирдилар. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَا حَدُّ الْعِلْمِ الَّذِي إِذَا بَلَغَهُ الرَّجُلُ كَانَ فَقِيهًا؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «من حَفِظَ عَلَى أُمَّتِي أَرْبَعِينَ حَدِيثًا فِي أَمْرِ دِينِهَا بَعَثَهُ اللَّهُ فَقِيهًا وَكُنْتُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَة شافعا وشهيدا»

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Ilmning qaysi darajasiga yetganda kishi faqih boʻladi?» deb soʻraldi. Rasululloh ﷺ: «Kim ummatim uchun uning dini ishida qirqta hadisni yod olib saqlasa, Alloh uni faqih qilib tiriltiradi va men qiyomat kuni unga shafoatchi va guvoh boʻlaman», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Илмнинг қайси даражасига етганда киши фақиҳ бўлади?» деб сўралди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким умматим учун унинг дини ишида қирқта ҳадисни ёд олиб сақласа, Аллоҳ уни фақиҳ қилиб тирилтиради ва мен қиёмат куни унга шафоатчи ва гувоҳ бўламан», дедилар.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَلْ تَدْرُونَ مَنْ أَجْوَدُ جُودًا؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «اللَّهُ تَعَالَى أَجْوَدُ جُودًا ثُمَّ أَنَا أَجْوَدُ بَنِي آدَمَ وَأَجْوَدُهُمْ مِنْ بَعْدِي رَجُلٌ عَلِمَ عِلْمًا فَنَشَرَهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمِيرًا وَحده أَو قَالَ أمة وَحده»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eng saxovatli kim ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», deyishdi. U zot: «Alloh taolo eng saxovatlidir, soʻng men odam bolalarining eng saxovatlisiman, mendan keyin ularning eng saxovatlisi — bir ilmni bilib, uni yoygan kishidir. U qiyomat kuni yolgʻiz oʻzi amir boʻlib keladi», dedilar. Yoki: «Yolgʻiz oʻzi bir ummat boʻlib (keladi)», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг саховатли ким эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дейишди. У зот: «Аллоҳ таоло энг саховатлидир, сўнг мен одам болаларининг энг саховатлисиман, мендан кейин уларнинг энг саховатлиси — бир илмни билиб, уни ёйган кишидир. У қиёмат куни ёлғиз ўзи амир бўлиб келади», дедилар. Ёки: «Ёлғиз ўзи бир уммат бўлиб (келади)», дедилар.

وَعَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " مَنْهُومَانِ لَا يَشْبَعَانِ: مَنْهُومٌ فِي الْعِلْمِ لَا يَشْبَعُ مِنْهُ وَمَنْهُومٌ فِي الدُّنْيَا لَا يَشْبَعُ مِنْهَا «. رَوَى الْبَيْهَقِيُّ الْأَحَادِيثَ الثَّلَاثَةَ فِي» شُعَبِ الْإِيمَانِ " وَقَالَ: قَالَ الْإِمَامُ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي الدَّرْدَاءِ: هَذَا مَتْنٌ مَشْهُورٌ فِيمَا بَين النَّاس وَلَيْسَ لَهُ إِسْنَاد صَحِيح

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki ochkoʻz toʻymaydi: ilmga oʻch boʻlgan undan toʻymaydi, dunyoga oʻch boʻlgan undan toʻymaydi», dedilar. Bayhaqiy bu uchala hadisni «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan va Imom Ahmad Abu Dardoning hadisi haqida: «Bu odamlar orasida mashhur matndir, ammo uning sahih isnodi yoʻq», deganini keltirgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки очкўз тўймайди: илмга ўч бўлган ундан тўймайди, дунёга ўч бўлган ундан тўймайди», дедилар. Байҳақий бу учала ҳадисни «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган ва Имом Аҳмад Абу Дардонинг ҳадиси ҳақида: «Бу одамлар орасида машҳур матндир, аммо унинг саҳиҳ исноди йўқ», деганини келтирган.

عَن عَوْنٍ قَالَ: قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ: مَنْهُومَانِ لَا يَشْبَعَانِ صَاحِبُ الْعِلْمِ وَصَاحِبُ الدُّنْيَا وَلَا يَسْتَوِيَانِ أَمَّا صَاحِبُ الْعِلْمِ فَيَزْدَادُ رِضًى لِلرَّحْمَنِ وَأَمَّا صَاحِبُ الدُّنْيَا فَيَتَمَادَى فِي الطُّغْيَانِ. ثُمَّ قَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ (كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى) قَالَ وَقَالَ الْآخَرُ (إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عباده الْعلمَاء. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ikki ochkoʻz toʻymaydi: ilm sohibi va dunyo sohibi. Ammo ular teng emas: ilm sohibi Rahmonning roziligini ziyoda qiladi, dunyo sohibi esa tugʻyonda davom etaveradi». Soʻng Abdulloh {Yoʻq-yoʻq! Albatta, inson tugʻyon qilur. Oʻzini boy koʻrgani uchun} (Alaq surasi 6-7) oyatini oʻqidi. Soʻng boshqa oyatni: {Albatta, Allohdan bandalari ichida faqat olimlargina qoʻrqur} (Fotir surasi 28), deb tilovat qildi. Doramiy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Икки очкўз тўймайди: илм соҳиби ва дунё соҳиби. Аммо улар тенг эмас: илм соҳиби Раҳмоннинг розилигини зиёда қилади, дунё соҳиби эса туғёнда давом этаверади». Сўнг Абдуллоҳ {Йўқ-йўқ! Албатта, инсон туғён қилур. Ўзини бой кўргани учун} (Алақ сураси 6-7) оятини ўқиди. Сўнг бошқа оятни: {Албатта, Аллоҳдан бандалари ичида фақат олимларгина қўрқур} (Фотир сураси 28), деб тиловат қилди. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: " إِنَّ أُنَاسًا مِنْ أُمَّتِي سَيَتَفَقَّهُونَ فِي الدِّينِ ويقرءون الْقُرْآن يَقُولُونَ نَأْتِي الْأُمَرَاءَ فَنُصِيبُ مِنْ دُنْيَاهُمْ وَنَعْتَزِلُهُمْ بِدِينِنَا وَلَا يَكُونُ ذَلِكَ كَمَا لَا يُجْتَنَى مِنَ الْقَتَادِ إِلَّا الشَّوْكُ كَذَلِكَ لَا يُجْتَنَى مِنْ قُرْبِهِمْ إِلَّا - قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ: كَأَنَّهُ يَعْنِي - الْخَطَايَا ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatimdan baʼzi kishilar dinni chuqur oʻrganadilar va Qurʼonni oʻqiydilar, keyin: ‹Amirlarning oldiga boramiz, dunyolaridan bahra olamiz, dinimiz bilan esa ulardan chetda boʻlamiz›, deydilar. Vaholanki, bu shunday boʻlmaydi. Qatad daraxtidan tikondan boshqa narsa terib olinmaganidek, ularga yaqinlashishdan ham [xatolardan] boshqa narsa hosil qilinmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматимдан баъзи кишилар динни чуқур ўрганадилар ва Қуръонни ўқийдилар, кейин: ‹Амирларнинг олдига борамиз, дунёларидан баҳра оламиз, динимиз билан эса улардан четда бўламиз›, дейдилар. Ваҳоланки, бу шундай бўлмайди. Қатад дарахтидан тикондан бошқа нарса териб олинмаганидек, уларга яқинлашишдан ҳам [хатолардан] бошқа нарса ҳосил қилинмайди», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ صَانُوا الْعِلْمَ وَوَضَعُوهُ عِنْدَ أَهْلِهِ لَسَادُوا بِهِ أَهْلَ زَمَانِهِمْ وَلَكِنَّهُمْ بَذَلُوهُ لِأَهْلِ الدُّنْيَا لِيَنَالُوا بِهِ مِنْ دُنْيَاهُمْ فَهَانُوا عَلَيْهِمْ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ هَمًّا وَاحِدًا هَمَّ آخِرَتِهِ كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّ دُنْيَاهُ وَمَنْ تَشَعَّبَتْ بِهِ الْهُمُومُ فِي أَحْوَالِ الدُّنْيَا لَمْ يُبَالِ اللَّهُ فِي أَيِّ أَوْدِيَتِهَا هَلَكَ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه وَرَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِنْ قَوْلِهِ: «مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ» إِلَى آخِره

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar ilm ahli ilmni asrab, uni ahliga qoʻyganlarida edi, u bilan oʻz zamonalari ahliga sarvar boʻlar edilar. Lekin ular uni dunyo ahliga, ularning dunyosidan bahra olish uchun sarfladilar, shu bois ular oldida xor boʻldilar. Men Paygʻambaringiz ﷺ: ‹Kim barcha gʻamlarni bitta gʻam — oxirat gʻami qilib olsa, Alloh unga dunyo gʻamiga kifoya qiladi. Kimning gʻamlari dunyo ahvollari bilan boʻlinib ketsa, Alloh uni qaysi vodiyda halok boʻlishiga parvo qilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар илм аҳли илмни асраб, уни аҳлига қўйганларида эди, у билан ўз замоналари аҳлига сарвар бўлар эдилар. Лекин улар уни дунё аҳлига, уларнинг дунёсидан баҳра олиш учун сарфладилар, шу боис улар олдида хор бўлдилар. Мен Пайғамбарингиз ﷺ: ‹Ким барча ғамларни битта ғам — охират ғами қилиб олса, Аллоҳ унга дунё ғамига кифоя қилади. Кимнинг ғамлари дунё аҳволлари билан бўлиниб кетса, Аллоҳ уни қайси водийда ҳалок бўлишига парво қилмайди›, деганларини эшитганман», дедилар.

وَعَنِ الْأَعْمَشِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «آفَةُ الْعِلْمِ النِّسْيَانُ وَإِضَاعَتُهُ أَنْ تُحَدِّثَ بِهِ غَيْرَ أَهْلِهِ» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ مُرْسلا

Aʼmash (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilmning ofati — unutishdir, uni zoe qilish esa — uni ahli boʻlmaganlarga soʻzlashdir», dedilar. Doramiy uni mursal tarzda rivoyat qilgan.Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илмнинг офати — унутишдир, уни зоэ қилиш эса — уни аҳли бўлмаганларга сўзлашдир», дедилар. Дорамий уни мурсал тарзда ривоят қилган.

وَعَنْ سُفْيَانَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِكَعْبٍ: مَنْ أَرْبَابُ الْعِلْمِ؟ قَالَ: الَّذِي يَعْمَلُونَ بِمَا يَعْلَمُونَ. قَالَ: فَمَا أَخْرَجَ الْعِلْمَ مِنْ قُلُوبِ الْعُلَمَاءِ؟ قَالَ الطَّمَعُ. رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Kaʼbga: «Ilm arboblari (egalari) kimlar?» dedi. (Kaʼb): «Bilganlariga amal qiladiganlardir», dedi. (Umar): «Ilmni olimlarning qalbidan nima chiqaradi?» dedi. (Kaʼb): «Tamaʼ (ochkoʻzlik)», dedi. Doramiy rivoyat qilgan.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Каъбга: «Илм арбоблари (эгалари) кимлар?» деди. (Каъб): «Билганларига амал қиладиганлардир», деди. (Умар): «Илмни олимларнинг қалбидан нима чиқаради?» деди. (Каъб): «Тамаъ (очкўзлик)», деди. Дорамий ривоят қилган.

وَعَن الْأَحْوَص بن حَكِيم عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى الله عَلَيْهِ سلم عَنِ الشَّرِّ فَقَالَ: «لَا تَسْأَلُونِي عَنِ الشَّرِّ وَسَلُونِي عَنِ الْخَيْرِ» يَقُولُهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ: «أَلَا إِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرَارُ الْعُلَمَاءِ وَإِنَّ خير الْخَيْر خِيَار الْعلمَاء» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Hakim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺdan yomonlik (sharr) haqida soʻradi. U zot: «Mendan yomonlik haqida soʻramanglar, mendan yaxshilik haqida soʻranglar», dedilar va buni uch marta takrorladilar. Soʻng: «Ogoh boʻlinglar! Yomonlikning eng yomoni — yomon olimlardir, yaxshilikning eng yaxshisi — yaxshi olimlardir», dedilar. Doramiy rivoyat qilgan.Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺдан ёмонлик (шарр) ҳақида сўради. У зот: «Мендан ёмонлик ҳақида сўраманглар, мендан яхшилик ҳақида сўранглар», дедилар ва буни уч марта такрорладилар. Сўнг: «Огоҳ бўлинглар! Ёмонликнинг энг ёмони — ёмон олимлардир, яхшиликнинг энг яхшиси — яхши олимлардир», дедилар. Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: " إِنَّ مِنْ أَشَرِّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ: عَالِمٌ لَا ينْتَفع بِعِلْمِهِ ". رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Qiyomat kuni Alloh huzurida odamlarning martaba jihatidan eng yomoni — ilmidan foydalanmagan olimdir», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида одамларнинг мартаба жиҳатидан энг ёмони — илмидан фойдаланмаган олимдир», деди. Доримий ривоят қилган.

وَعَن زِيَاد بن حدير قَالَ: قَالَ لِي عُمَرُ: هَلْ تَعْرِفُ مَا يَهْدِمُ الْإِسْلَامَ؟ قَالَ: قُلْتُ: لَا. قَالَ: يَهْدِمُهُ زَلَّةُ الْعَالِمِ وَجِدَالُ الْمُنَافِقِ بِالْكِتَابِ وَحُكْمُ الْأَئِمَّةِ المضلين ". رَوَاهُ الدِّرَامِي

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishiga: «Islomni nima vayron qilishini bilasanmi?» dedi. U kishi: ‹Yoʻq›, deb javob berdi. Shunda Umar: «Uni olimning xato-adashuvi, munofiqning Kitob (Qurʼon) haqidagi tortishuvi va odamlarni yoʻldan ozdiruvchi imomlarning hukmi vayron qiladi», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишига: «Исломни нима вайрон қилишини биласанми?» деди. У киши: ‹Йўқ›, деб жавоб берди. Шунда Умар: «Уни олимнинг хато-адашуви, мунофиқнинг Китоб (Қуръон) ҳақидаги тортишуви ва одамларни йўлдан оздирувчи имомларнинг ҳукми вайрон қилади», деди. Доримий ривоят қилган.

وَعَن الْحسن قَالَ: «الْعِلْمُ عِلْمَانِ فَعِلْمٌ فِي الْقَلْبِ فَذَاكَ الْعلم النافع وَعلم على اللِّسَان فَذَاك حُجَّةُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى ابْنِ آدَمَ» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Hasan Basriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Ilm ikki xildir: qalbdagi ilm — mana shu foydali ilmdir; til uchidagi ilm esa — bu Alloh azza va jallaning odam bolasiga qarshi hujjatidir», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Ҳасан Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Илм икки хилдир: қалбдаги илм — мана шу фойдали илмдир; тил учидаги илм эса — бу Аллоҳ азза ва жалланинг одам боласига қарши ҳужжатидир», деди. Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: «حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ فِيكُمْ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ يَعْنِي مجْرى الطَّعَام» رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan ikki (xil) ilmni yodlab oldim. Birini sizlarga yetkazdim; agar ikkinchisini yetkazsam, bu boʻgʻzim kesilar edi (yaʼni oʻldirilar edim).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан икки (хил) илмни ёдлаб олдим. Бирини сизларга етказдим; агар иккинчисини етказсам, бу бўғзим кесилар эди (яъни ўлдирилар эдим).

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَلِمَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ بِهِ وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أعلم فَإِن من الْعلم أَن يَقُول لِمَا لَا تَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِنَبِيِّهِ (قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنا من المتكلفين)

(Masruq aytdi:) Biz Abdulloh ibn Masʼudning oldigʻa kirdik. U: «Ey odamlar, kim bir narsani bilsa, uni aytsin; kim bilmasa, ‹Alloh yaxshi biluvchidir› desin; chunki kishi bilmagan (narsa) haqida ‹Alloh yaxshi biluvchidir› deyishi — ilmdandir. Alloh azza va jalla oʻ z Paygʻambariga ﷺ: ‹Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq (ujrat) soʻramayman va men oʻ zimni (yolgʻonga) uradiganlardan (mutakalliflardan) emasman›› (Sod surasi, 86) degan. Endi men sizlarga duxon (tutun) haqida soʻzlab beraman: Rasululloh ﷺ Qurayshni islomga chaqirdilar, ular esa unga sustlik qildi; shunda u zot: ‹Allohim, ularga (qarshi) menga Yusuf (zamonidagi) yetti (yil) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber› dedilar. Shunda ularni bir yil (qahatchilik) tutdi — u har narsani qirib (yoʻq qildi), hatto ular oʻ lik (jonivor) va terilarni yedilar; kishi — ochlik(dan) — oʻ zi bilan osmon orasini tutun (kabi) koʻ rar edi. Alloh azza va jalla: ‹Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin — (u) odamlarni qoplaydi; bu — alamli azob(dir)› (Duxon surasi, 10-11) dedi.» (Masruq:) Shunda ular: ‹Robbimiz, bizdan azobni arit; albatta biz moʻminmiz — ularga qaerdan eslatma (foyda bersin)? Holbuki ularga ochiq (bayon qiluvchi) bir Rasul kelgan edi — soʻng ular undan yuz oʻ girdi va: ‹(U) — oʻ rgatilgan, majnun› dedilar — Biz azobni ozgina aritamiz; (lekin) sizlar (kufrga) qaytuvchisiz› (Duxon surasi, 12-15) deb duo qildi. «Qiyomat kuni azob aritiladimi? Soʻng (Alloh) azob aritdi (Badrdan oldin), soʻng ular oʻ z kufrlariga qaytdi; shunda Alloh ularni Badr kuni (azob bilan) ushladi. Alloh taolo: ‹Biz katta batsha (ushlash) bilan ushlaydigan kun — albatta Biz intiqom oluvchimiz› (Duxon surasi, 16) dedi», (dedi Ibn Masʼud).(Масруқ айтди:) Биз Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдиға кирдик. У: «Эй одамлар, ким бир нарсани билса, уни айцин; ким билмаса, ‹Аллоҳ яхши билувчидир› десин; чунки киши билмаган (нарса) ҳақида ‹Аллоҳ яхши билувчидир› дейиши — илмдандир. Аллоҳ азза ва жалла ў з Пайғамбарига ﷺ: ‹Айт: ‹Мен сизлардан бу (Қуръон) учун ҳақ (ужрат) сўрамайман ва мен ў зимни (ёлғонга) урадиганлардан (мутакаллифлардан) эмасман›› (Сод сураси, 86) деган. Энди мен сизларга духон (тутун) ҳақида сўзлаб бераман: Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни исломга чақирдилар, улар эса унга сустлик қилди; шунда у зот: ‹Аллоҳим, уларга (қарши) менга Юсуф (замонидаги) етти (йил) каби етти (йил очлик) билан ёрдам бер› дедилар. Шунда уларни бир йил (қаҳатчилик) тутди — у ҳар нарсани қириб (йўқ қилди), ҳатто улар ў лик (жонивор) ва териларни едилар; киши — очлик(дан) — ў зи билан осмон орасини тутун (каби) кў рар эди. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бас, осмон очиқ тутун билан келадиган кунни кутгин — (у) одамларни қоплайди; бу — аламли азоб(дир)› (Духон сураси, 10-11) деди.» (Масруқ:) Шунда улар: ‹Роббимиз, биздан азобни арит; албатта биз мўминмиз — уларга қаэрдан эслатма (фойда берсин)? Ҳолбуки уларга очиқ (баён қилувчи) бир Расул келган эди — сўнг улар ундан юз ў гирди ва: ‹(У) — ў ргатилган, мажнун› дедилар — Биз азобни озгина аритамиз; (лекин) сизлар (куфрга) қайтувчисиз› (Духон сураси, 12-15) деб дуо қилди. «Қиёмат куни азоб аритиладими? Сўнг (Аллоҳ) азоб аритди (Бадрдан олдин), сўнг улар ў з куфрларига қайтди; шунда Аллоҳ уларни Бадр куни (азоб билан) ушлади. Аллоҳ таоло: ‹Биз катта бацҳа (ушлаш) билан ушлайдиган кун — албатта Биз интиқом олувчимиз› (Духон сураси, 16) деди», (деди Ибн Масъуд).

وَعَنِ ابْنِ سِيرِينَ قَالَ: إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ دِينٌ فَانْظُرُوا عَمَّنْ تَأْخُذُونَ دِينَكُمْ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Albatta bu ilm — dindir. Bas, diningizni kimdan olayotganingizga diqqat bilan qaranglar».Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Албатта бу илм — диндир. Бас, динингизни кимдан олаётганингизга диққат билан қаранглар».

وَعَن حُذَيْفَة قَالَ: يَا مَعْشَرَ الْقُرَّاءِ اسْتَقِيمُوا فَقَدْ سَبَقْتُمْ سَبْقًا بَعِيدًا وَإِنْ أُخِذْتُمْ يَمِينًا وَشِمَالًا لَقَدْ ضللتم ضلالا بَعيدا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: «Ey qorilar jamoasi, toʻgʻri yoʻlda turinglar, chunki sizlar ancha oldinga oʻtib ketdingiz. Agar oʻngga yo soʻlga ogʻsangiz, juda uzoq adashish bilan adashgan boʻlasizlar».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: «Эй қорилар жамоаси, тўғри йўлда туринглар, чунки сизлар анча олдинга ўтиб кетдингиз. Агар ўнгга ё сўлга оғсангиз, жуда узоқ адашиш билан адашган бўласизлар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ جُبِّ الْحَزَنِ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا جُبُّ الْحَزَنِ؟ قَالَ: «وَادٍ فِي جَهَنَّمَ تَتَعَوَّذُ مِنْهُ جَهَنَّم كل يَوْم أَرْبَعمِائَة مرّة» . قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ يَدْخُلُهَا قَالَ: «الْقُرَّاءُ الْمُرَاءُونَ بِأَعْمَالِهِمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَكَذَا ابْنُ مَاجَهْ وَزَادَ فِيهِ: «وَإِنَّ مِنْ أَبْغَضِ الْقُرَّاءِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى الَّذِينَ يَزُورُونَ الْأُمَرَاءَ» . قَالَ الْمُحَارِبِيُّ: يَعْنِي الجورة

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ollohdan ‹Jubbul huzn›dan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ‹Jubbul huzn› nima?» dedilar. U zot: «Jahannamdagi bir vodiy boʻlib, jahannam undan har kuni yuz marta (Ollohdan) panoh soʻraydi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, unga kim kiradi?» dedik. U zot: «Amallarini riyo qilgan qorilar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оллоҳдан ‹Жуббул ҳузн›дан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ‹Жуббул ҳузн› нима?» дедилар. У зот: «Жаҳаннамдаги бир водий бўлиб, жаҳаннам ундан ҳар куни юз марта (Оллоҳдан) паноҳ сўрайди», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, унга ким киради?» дедик. У зот: «Амалларини риё қилган қорилар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يَبْقَى مِنَ الْإِسْلَامِ إِلَّا اسْمُهُ وَلَا يَبْقَى مِنَ الْقُرْآنِ إِلَّا رَسْمُهُ مَسَاجِدُهُمْ عَامِرَةٌ وَهِيَ خَرَابٌ مِنَ الْهُدَى عُلَمَاؤُهُمْ شَرُّ مَنْ تَحْتَ أَدِيمِ السَّمَاءِ مِنْ عِنْدِهِمْ تَخْرُجُ الْفِتْنَةُ وَفِيهِمْ تَعُودُ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar boshiga shunday zamon kelishi yaqinki, Islomdan faqat nomi, Qurʼondan faqat yozuvigina qoladi. Ularning masjidlari obod, biroq hidoyatdan vayrona boʻladi. Olimlari osmon ostidagi eng yomon kishilardir. Fitna ulardan chiqadi va yana ularga qaytadi», dedilar. Bayhaqiy ‹Shuʼabul-iymon›da rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар бошига шундай замон келиши яқинки, Исломдан фақат номи, Қуръондан фақат ёзувигина қолади. Уларнинг масжидлари обод, бироқ ҳидоятдан вайрона бўлади. Олимлари осмон остидаги энг ёмон кишилардир. Фитна улардан чиқади ва яна уларга қайтади», дедилар. Байҳақий ‹Шуъабул-иймон›да ривоят қилган.

وَعَن زِيَاد بن لبيد قَالَ ذَكَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فَقَالَ: «ذَاكَ عِنْدَ أَوَانِ ذَهَابِ الْعِلْمِ» . قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَذْهَبُ الْعِلْمُ وَنحن نَقْرَأ الْقُرْآن ونقرئه أبناءنا ويقرؤه ابناؤنا أَبْنَاءَهُم إِلَى يَوْم الْقِيَامَة قَالَ: «ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ زِيَادُ إِنْ كُنْتُ لَأُرَاكَ مِنْ أَفْقَهِ رَجُلٍ بِالْمَدِينَةِ أَوَلَيْسَ هَذِهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ لَا يَعْمَلُونَ بِشَيْءٍ مِمَّا فِيهِمَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ عَنهُ نَحوه وَكَذَا الدَّارمِيّ عَن أبي أُمَامَة

Ziyod ibn Labid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir narsani zikr qilib: «Bu ilm ketadigan payt boʻladi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, biz Qurʼonni oʻqib tursak, uni bolalarimizga oʻrgatsak, bolalarimiz esa uni oʻz bolalariga qiyomat kunigacha oʻrgatib borsalar, ilm qanday ketadi?» dedim. U zot: «Onang seni yoʻqotgur, ey Ziyod! Men seni Madinadagi eng faqih kishilardan biri deb bilar edim. Mana bu yahudiy va nasoro Tavrot va Injilni oʻqiydilar-ku, biroq ulardagi hech narsaga amal qilmaydilar-ku!» dedilar.Зиёд ибн Лабид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир нарсани зикр қилиб: «Бу илм кетадиган пайт бўлади», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, биз Қуръонни ўқиб турсак, уни болаларимизга ўргатсак, болаларимиз эса уни ўз болаларига қиёмат кунигача ўргатиб борсалар, илм қандай кетади?» дедим. У зот: «Онанг сени йўқотгур, эй Зиёд! Мен сени Мадинадаги энг фақиҳ кишилардан бири деб билар эдим. Мана бу яҳудий ва насоро Таврот ва Инжилни ўқийдилар-ку, бироқ улардаги ҳеч нарсага амал қилмайдилар-ку!» дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَعَلِّمُوهَا النَّاسَ تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَعَلِّمُوهُ النَّاسَ فَإِنِّي امْرُؤٌ مَقْبُوضٌ وَالْعِلْمُ سَيُقْبَضُ وَتَظْهَرُ الْفِتَنُ حَتَّى يَخْتَلِفَ اثْنَانِ فِي فَرِيضَةٍ لَا يَجِدَانِ أَحَدًا يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ وَالدَّارَقُطْنِيّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ilmni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar; farzlarni oʻrganinglar va ularni odamlarga oʻrgatinglar; Qurʼonni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar. Chunki men olib ketiladigan (vafot etadigan) kishiman, ilm ham koʻtariladi, fitnalar zohir boʻladi, hatto ikki kishi bir farz haqida ixtilof qiladi-yu, oʻrtalarini ajrim qilib beradigan birontasini topolmaydilar», dedilar. Dorimiy va Doraqutniy rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Илмни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар; фарзларни ўрганинглар ва уларни одамларга ўргатинглар; Қуръонни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар. Чунки мен олиб кетиладиган (вафот этадиган) кишиман, илм ҳам кўтарилади, фитналар зоҳир бўлади, ҳатто икки киши бир фарз ҳақида ихтилоф қилади-ю, ўрталарини ажрим қилиб берадиган биронтасини тополмайдилар», дедилар. Доримий ва Дорақутний ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ عِلْمٍ لَا يُنْتَفَعُ بِهِ كَمَثَلِ كَنْزٍ لَا يُنْفَقُ مِنْهُ فِي سَبِيل الله» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Foydalanilmaydigan ilmning misoli — Alloh yoʻlida undan hech narsa sarflanmaydigan xazinaning misoli kabidir», dedilar. Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фойдаланилмайдиган илмнинг мисоли — Аллоҳ йўлида ундан ҳеч нарса сарфланмайдиган хазинанинг мисоли кабидир», дедилар. Доримий ривоят қилган.