عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعْرِ لَا يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلَا يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فأسند رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخْذَيْهِ وَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الْإِسْلَامِ قَالَ: " الْإِسْلَامُ: أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ". قَالَ: صَدَقْتَ. فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الْإِيمَانِ. قَالَ: «أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ» . قَالَ صَدَقْتَ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الْإِحْسَانِ. قَالَ: «أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ» . قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ. قَالَ: «مَا المسؤول عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ» . قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَاتِهَا. قَالَ: «أَنْ تَلِدَ الْأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ» . قَالَ: ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي: «يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ» ؟ قُلْتُ: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «فَإِنَّهُ جِبْرِيل أَتَاكُم يعلمكم دينكُمْ» . رَوَاهُ مُسلم

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺ ning huzurida edik. Shunday paytda oldimizda kiyimi gʻoyat oppoq, sochi gʻoyat qora bir kishi paydo boʻldi; unda safar asari (alomati) koʻrinmas va bizdan hech kim uni tanimas edi. Nihoyat u Paygʻambar ﷺ ning yoniga oʻtirib, tizzalarini U Zotning tizzalariga taqab, kaftlarini (oʻz) sonlariga qoʻydi-da: «Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Islom — Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir, deb guvohlik berishing, namozni toʻkis ado etishing, zakot berishing, Ramazonda roʻza tutishing va (yetib borishga) yoʻl topa olsang, Baytni (Kaʼbani) haj qilishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (Umar) dedi: Biz unga hayron qoldik — (oʻzi) soʻraydi-yu, (oʻzi) tasdiqlaydi. (U): «Menga iymon haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va Oxirat kuniga iymon keltirishing, hamda qadarning yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (U): «Menga ehson haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Allohga goʻyo Uni koʻrib turgandek ibodat qilishingdir; chunki sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turibdi», dedilar. (U): «Menga (qiyomat) Soati haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Bu haqida soʻralgan (kishi) soʻrovchidan koʻra bilimliroq emas», dedilar. (U): «Menga uning alomatlari haqida xabar bering», dedi. (Rasululloh): «Choʻri (kanizak) oʻz bekasini (xojasini) tugʻishi, hamda yalangoyoq, yalangʻoch, kambagʻal qoʻy boquvchilarning bino (qurish)da bir-biridan oʻzib (baland imoratlar qurib) ketishini koʻrishingdir», dedilar. (Umar) dedi: Soʻng u (kishi) ketdi. Men birmuncha vaqt (kutib) turdim. Keyin (Rasululloh) menga: «Ey Umar, soʻrovchi kim ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. (Rasululloh): «U Jibril edi — sizlarga diningizni oʻrgatish uchun keldi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида эдик. Шундай пайтда олдимизда кийими ғоят оппоқ, сочи ғоят қора бир киши пайдо бўлди; унда сафар асари (аломати) кўринмас ва биздан ҳеч ким уни танимас эди. Ниҳоят у Пайғамбар ﷺ нинг ёнига ўтириб, тиззаларини У Зотнинг тиззаларига тақаб, кафтларини (ўз) сонларига қўйди-да: «Эй Муҳаммад, менга Ислом ҳақида хабар беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир, деб гувоҳлик беришинг, намозни тўкис адо этишинг, закот беришинг, Рамазонда рўза тутишинг ва (етиб боришга) йўл топа олсанг, Байтни (Каъбани) ҳаж қилишингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (Умар) деди: Биз унга ҳайрон қолдик — (ўзи) сўрайди-ю, (ўзи) тасдиқлайди. (У): «Менга иймон ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва Охират кунига иймон келтиришинг, ҳамда қадарнинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтиришингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (У): «Менга эҳсон ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга гўё Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; чунки сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди», дедилар. (У): «Менга (қиёмат) Соати ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Бу ҳақида сўралган (киши) сўровчидан кўра билимлироқ эмас», дедилар. (У): «Менга унинг аломатлари ҳақида хабар беринг», деди. (Расулуллоҳ): «Чўри (канизак) ўз бекасини (хожасини) туғиши, ҳамда ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўй боқувчиларнинг бино (қуриш)да бир-биридан ўзиб (баланд иморатлар қуриб) кетишини кўришингдир», дедилар. (Умар) деди: Сўнг у (киши) кетди. Мен бирмунча вақт (кутиб) турдим. Кейин (Расулуллоҳ) менга: «Эй Умар, сўровчи ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. (Расулуллоҳ): «У Жибрил эди — сизларга динингизни ўргатиш учун келди», дедилар.

وَرَوَاهُ أَبُو هُرَيْرَة مَعَ اخْتِلَافٍ وَفِيهِ: " وَإِذَا رَأَيْتَ الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الصُّمَّ الْبُكْمَ مُلُوكَ الْأَرْضِ فِي خَمْسٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ. ثُمَّ قَرَأَ: (إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ) الْآيَة

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan soʻranglar», dedilar. Ammo (sahobalar) U Zotdan soʻrashga (uyalib) qoʻrqdilar. Shunda bir kishi kelib, U Zotning tizzalari yoniga oʻtirdi-da: «Ey Allohning Rasuli, Islom nima?» dedi. (Rasululloh): «Allohga hech narsani sherik qilmasliging, namozni toʻkis ado etishing, zakot berishing va Ramazon roʻzasini tutishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (U): «Ey Allohning Rasuli, iymon nima?» dedi. (Rasululloh): «Allohga, Uning farishtalariga, kitobiga, (Unga) roʻbaroʻ boʻlishga, paygʻambarlariga iymon keltirishing, qayta tirilishga iymon keltirishing va qadarning barchasiga iymon keltirishingdir», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (U): «Ey Allohning Rasuli, ehson nima?» dedi. (Rasululloh): «Allohdan goʻyo Uni koʻrib turgandek qoʻrqishingdir; chunki sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turibdi», dedilar. (U): «Rost aytding», dedi. (U): «Ey Allohning Rasuli, (qiyomat) Soati qachon qoyim boʻladi?» dedi. (Rasululloh): «Bu haqida soʻralgan (kishi) soʻrovchidan koʻra bilimliroq emas; men senga uning alomatlari haqida aytaman: ayol oʻz xojasini tugʻayotganini koʻrsang — bu uning alomatlaridan; yalangoyoq, yalangʻoch, kar va soqovlar (johillar) yer yuzining podshohlari boʻlganini koʻrsang — bu uning alomatlaridan; qoʻy-echki boquvchilar bino (qurish)da bir-biridan oʻzib ketayotganini koʻrsang — bu uning alomatlaridan. (Bular) gʻaybga (oid) beshta (narsa) ichidaki, ularni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi», dedilar. Soʻng {Albatta (qiyomat) Soati (haqidagi) ilm Allohning huzuridadir; yomgʻirni U yogʻdiradi va bachadonlardagi narsani U biladi. Hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmaydi va hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmaydi. Albatta Alloh Biluvchi, Ogohdir} (oyatini) oʻqidilar. (U) dedi: Soʻng u kishi oʻrnidan turdi. Rasululloh ﷺ: «Uni menga qaytaringlar», dedilar. (Uni) qidirildi, ammo topa olmadilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu Jibril edi — sizlar soʻramaganingizda, sizlarga (din)ni oʻrgatishni xohladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан сўранглар», дедилар. Аммо (саҳобалар) У Зотдан сўрашга (уялиб) қўрқдилар. Шунда бир киши келиб, У Зотнинг тиззалари ёнига ўтирди-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ислом нима?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, намозни тўкис адо этишинг, закот беришинг ва Рамазон рўзасини тутишингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (У): «Эй Аллоҳнинг Расули, иймон нима?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобига, (Унга) рўбарў бўлишга, пайғамбарларига иймон келтиришинг, қайта тирилишга иймон келтиришинг ва қадарнинг барчасига иймон келтиришингдир», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (У): «Эй Аллоҳнинг Расули, эҳсон нима?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳдан гўё Уни кўриб тургандек қўрқишингдир; чунки сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди», дедилар. (У): «Рост айтдинг», деди. (У): «Эй Аллоҳнинг Расули, (қиёмат) Соати қачон қойим бўлади?» деди. (Расулуллоҳ): «Бу ҳақида сўралган (киши) сўровчидан кўра билимлироқ эмас; мен сенга унинг аломатлари ҳақида айтаман: аёл ўз хожасини туғаётганини кўрсанг — бу унинг аломатларидан; ялангоёқ, яланғоч, кар ва соқовлар (жоҳиллар) ер юзининг подшоҳлари бўлганини кўрсанг — бу унинг аломатларидан; қўй-эчки боқувчилар бино (қуриш)да бир-биридан ўзиб кетаётганини кўрсанг — бу унинг аломатларидан. (Булар) ғайбга (оид) бешта (нарса) ичидаки, уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди», дедилар. Сўнг {Албатта (қиёмат) Соати (ҳақидаги) илм Аллоҳнинг ҳузуридадир; ёмғирни У ёғдиради ва бачадонлардаги нарсани У билади. Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмайди ва ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмайди. Албатта Аллоҳ Билувчи, Огоҳдир} (оятини) ўқидилар. (У) деди: Сўнг у киши ўрнидан турди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни менга қайтаринглар», дедилар. (Уни) қидирилди, аммо топа олмадилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу Жибрил эди — сизлар сўрамаганингизда, сизларга (дин)ни ўргатишни хоҳлади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom besh (narsa) ustiga bino qilingan: Allohdan boʻlak iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Baytni haj qilish va Ramazon roʻzasini tutish», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом беш (нарса) устига бино қилинган: Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш ва Рамазон рўзасини тутиш», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " الْإِيمَانُ بضع وَسَبْعُونَ شُعْبَة فأفضلها: قَول لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَدْنَاهَا: إِمَاطَةُ الْأَذَى عَن الطَّرِيق والحياة شُعْبَة من الايمان "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iymon yetmish nechta — yoki: oltmish nechta — shoʻbadir; uning eng afzali «Lo ilaha illalloh» (deb) aytishdir, eng pasti esa yoʻldan ozorni (xalaqit beradigan narsani) olib tashlashdir; hayo esa iymonning bir shoʻbasidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон етмиш нечта — ёки: олтмиш нечта — шўбадир; унинг энг афзали «Ло илаҳа иллаллоҳ» (деб) айтишдир, энг пасти эса йўлдан озорни (халақит берадиган нарсани) олиб ташлашдир; ҳаё эса иймоннинг бир шўбасидир», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ» هَذَا لَفْظُ الْبُخَارِيِّ وَلِمُسْلِمٍ قَالَ: " إِنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الْمُسْلِمِينَ خَيْرٌ؟ قَالَ: مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ من لِسَانه وَيَده "

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «(Haqiqiy) musulmon — musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat (omon) boʻlgan kishidir; muhojir esa — Alloh man qilgan narsalarni tark etgan kishidir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «(Ҳақиқий) мусулмон — мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат (омон) бўлган кишидир; муҳожир эса — Аллоҳ ман қилган нарсаларни тарк этган кишидир», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ»

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringiz meni otasidan, bolasidan va barcha odamlardan koʻra koʻproq sevmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингиз мени отасидан, боласидан ва барча одамлардан кўра кўпроқ севмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ: مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يكره أَن يلقى فِي النَّار "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (xislat) kimda boʻlsa, iymon shirinligini totadi: Alloh va Uning Rasuli unga (boshqa) hamma narsadan suyukliroq boʻlishi; kishini faqat Alloh uchun sevishi; va Alloh oʻzini (kufrdan) qutqarganidan soʻng, olovga tashlanishni yomon koʻrgani kabi kufrga qaytishni yomon koʻrishi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (хислат) кимда бўлса, иймон ширинлигини тотади: Аллоҳ ва Унинг Расули унга (бошқа) ҳамма нарсадан суюклироқ бўлиши; кишини фақат Аллоҳ учун севиши; ва Аллоҳ ўзини (куфрдан) қутқарганидан сўнг, оловга ташланишни ёмон кўргани каби куфрга қайтишни ёмон кўриши», — дедилар.

وَعَن الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ذَاقَ طَعْمَ الْإِيمَانِ مَنْ رَضِيَ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miya pardasiga yetgan bosh jarohatida, ich boʻshligʻiga yetgan jarohatda va suyakni siljitgan jarohatda qasos yoʻqdir», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мия пардасига етган бош жароҳатида, ич бўшлиғига етган жароҳатда ва суякни силжитган жароҳатда қасос йўқдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يسمع بِي أحدق مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ يَهُودِيٌّ وَلَا نَصْرَانِيٌّ ثُمَّ يَمُوتُ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَّا كَانَ من أَصْحَاب النَّار» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, bu ummatdan — yahudiy boʻlsin, nasroniy boʻlsin — qaysiki kishi men haqimda eshitsa-yu, soʻng men yuborilgan (din)ga iymon keltirmay oʻlsa, albatta u doʻzax ahlidan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, бу умматдан — яҳудий бўлсин, насроний бўлсин — қайсики киши мен ҳақимда эшитса-ю, сўнг мен юборилган (дин)га иймон келтирмай ўлса, албатта у дўзах аҳлидан бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ثَلَاثَةٌ لَهُمْ أَجْرَانِ: رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَآمَنَ بِمُحَمَّدٍ وَالْعَبْدُ الْمَمْلُوكُ إِذَا أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ كَانَتْ عِنْدَهُ أَمَةٌ يَطَؤُهَا فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمِهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishiga ikki barobar ajr beriladi: kitob ahlidan boʻlib, oʻz paygʻambariga (Iso yoki Musoga) iymon keltirgan, soʻng Muhammad ﷺ ga iymon keltirgan (Islomni qabul qilgan) kishi; Allohga ham, xojasiga ham (vazifasini) ado etgan qul; va choʻrisini chiroyli odob bilan tarbiyalab, yaxshilab (dinni) oʻrgatib, soʻng uni ozod qilib, (keyin) unga uylangan xoja», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч кишига икки баробар ажр берилади: китоб аҳлидан бўлиб, ўз пайғамбарига (Исо ёки Мусога) иймон келтирган, сўнг Муҳаммад ﷺ га иймон келтирган (Исломни қабул қилган) киши; Аллоҳга ҳам, хожасига ҳам (вазифасини) адо этган қул; ва чўрисини чиройли одоб билан тарбиялаб, яхшилаб (динни) ўргатиб, сўнг уни озод қилиб, (кейин) унга уйланган хожа», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَق الْإِسْلَام وحسابهم على الله. إِلَّا أَنَّ مُسْلِمًا لَمْ يَذْكُرْ» إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَام "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar bilan ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik bermagunlaricha, namozni (toʻkis) ado etmagunlaricha va zakot bermagunlaricha urushishga buyurilganman. Buni qilsalar, qonlarini va mollarini mendan saqlaydilar — Islom haqqi (taqozosi) bundan mustasno. Hisob-kitoblari esa Alloh zimmasidadir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар билан ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бермагунларича, намозни (тўкис) адо этмагунларича ва закот бермагунларича урушишга буюрилганман. Буни қилсалар, қонларини ва молларини мендан сақлайдилар — Ислом ҳаққи (тақозоси) бундан мустасно. Ҳисоб-китоблари эса Аллоҳ зиммасидадир», — дедилар.

وَعَن أنس أَنَّهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَلَّى صَلَاتَنَا وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا فَذَلِكَ الْمُسْلِمُ الَّذِي لَهُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَذِمَّةُ رَسُولِهِ فَلَا تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي ذمَّته» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biz kabi namoz oʻqisa, qiblamizga yuzlansa va soʻygan (hayvon)imizdan yesa, u — musulmondir; u Alloh va Uning Rasuli zimmasi (himoyasi)dadir. Bas, Allohning zimmasida boʻlganlarga xiyonat qilib, Allohga xiyonat qilmanglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биз каби намоз ўқиса, қибламизга юзланса ва сўйган (ҳайвон)имиздан еса, у — мусулмондир; у Аллоҳ ва Унинг Расули зиммаси (ҳимояси)дадир. Бас, Аллоҳнинг зиммасида бўлганларга хиёнат қилиб, Аллоҳга хиёнат қилманглар», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: أَتَى أَعْرَابِيٌّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إِذَا عَمِلْتُهُ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ. قَالَ: «تَعْبُدُ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ وَتُؤَدِّي الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ» . قَالَ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا شَيْئًا وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُ. فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْجنَّة فَلْينْظر إِلَى هَذَا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy (sahroyi arab) Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Menga — agar uni qilsam, meni jannatga kiritadigan bir amalni ayting», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Allohga ibodat qil va Unga hech narsani sherik qilma; (besh vaqt) farz namozni mukammal oʻqi, farz zakotni ber va Ramazon oyida roʻza tut», — dedilar. Badaviy: «Joni qoʻlida boʻlgan (Alloh)ga qasamki, men bundan ortiq (ham) qilmayman, (kam) ham qilmayman», — dedi. U (badaviy) ketgach, Paygʻambar ﷺ: «Kim jannat ahlidan boʻlgan bir kishini koʻrishni xohlasa, mana shu kishiga qarasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий (саҳройи араб) Пайғамбар ﷺ га келиб: «Менга — агар уни қилсам, мени жаннатга киритадиган бир амални айтинг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳга ибодат қил ва Унга ҳеч нарсани шерик қилма; (беш вақт) фарз намозни мукаммал ўқи, фарз закотни бер ва Рамазон ойида рўза тут», — дедилар. Бадавий: «Жони қўлида бўлган (Аллоҳ)га қасамки, мен бундан ортиқ (ҳам) қилмайман, (кам) ҳам қилмайман», — деди. У (бадавий) кетгач, Пайғамбар ﷺ: «Ким жаннат аҳлидан бўлган бир кишини кўришни хоҳласа, мана шу кишига қарасин», — дедилар.

وَعَن سُفْيَان بن عبد الله الثَّقَفِيّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْ لِي فِي الْإِسْلَامِ قَوْلًا لَا أَسْأَلُ عَنْهُ أَحَدًا بَعْدَكَ وَفِي رِوَايَةٍ: غَيْرَكَ قَالَ: " قُلْ: آمَنْتُ بِاللَّه ثمَّ اسْتَقِم. رَوَاهُ مُسلم

Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, menga Islom haqida shunday bir soʻz aytingki, undan keyin men u haqda Sizdan boshqa hech kimdan soʻramasam» — Abu Usomaning hadisida: «...Sizdan oʻzga (hech kimdan)» — dedim. (Paygʻambar): «‹Allohga iymon keltirdim› deb ayt, soʻng (shunda) mustahkam tur (istiqomat qil)», dedilar.Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга Ислом ҳақида шундай бир сўз айтингки, ундан кейин мен у ҳақда Сиздан бошқа ҳеч кимдан сўрамасам» — Абу Усоманинг ҳадисида: «...Сиздан ўзга (ҳеч кимдан)» — дедим. (Пайғамбар): «‹Аллоҳга иймон келтирдим› деб айт, сўнг (шунда) мустаҳкам тур (истиқомат қил)», дедилар.

وَعَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرُ الرَّأْسِ نَسْمَعُ دَوِيَّ صَوْتِهِ وَلَا نَفَقَهُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنِ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ» . فَقَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُنَّ؟ فَقَالَ: " لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: وَصِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ ". قَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ؟ قَالَ: «لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ» . قَالَ: وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ فَقَالَ: هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا؟ فَقَالَ: " لَا إِلَّا أَنْ تَطَّوَّعَ. قَالَ: فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ: وَاللَّهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلَا أَنْقُصُ مِنْهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْلح الرجل إِن صدق»

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Najd ahlidan boʻlgan, sochlari toʻzigan bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldiga keldi. Biz uning ovozi gʻuvillashini eshitar, ammo nima deyayotganini tushunmas edik — toki u Rasululloh ﷺ ga yaqinlashdi. Shunda u Islom haqida soʻrayotgan ekan. Rasululloh ﷺ: «Kunu tunda besh (vaqt) namoz», dedilar. (U): «Menga bulardan boshqasi (ham vojib)mi?» dedi. (Rasululloh): «Yoʻq — magar oʻzing (ixtiyoriy) nafl qilsang (boshqa gap); va Ramazon oyining roʻzasi», dedilar. (U): «Menga bundan boshqasi (ham vojib)mi?» dedi. (Rasululloh): «Yoʻq — magar oʻzing nafl qilsang», dedilar. Rasululloh ﷺ unga zakotni (ham) zikr qildilar. (U): «Menga bundan boshqasi (ham vojib)mi?» dedi. (Rasululloh): «Yoʻq — magar oʻzing nafl qilsang», dedilar. (U) dedi: Soʻng u kishi orqasiga burilib ketdi va: «Allohga qasamki, men bunga na qoʻshaman, na undan kamaytiraman», derdi. Rasululloh ﷺ: «Agar rost (soʻzlagan) boʻlsa, najot topdi», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нажд аҳлидан бўлган, сочлари тўзиган бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келди. Биз унинг овози ғувиллашини эшитар, аммо нима деяётганини тушунмас эдик — токи у Расулуллоҳ ﷺ га яқинлашди. Шунда у Ислом ҳақида сўраётган экан. Расулуллоҳ ﷺ: «Куну тунда беш (вақт) намоз», дедилар. (У): «Менга булардан бошқаси (ҳам вожиб)ми?» деди. (Расулуллоҳ): «Йўқ — магар ўзинг (ихтиёрий) нафл қилсанг (бошқа гап); ва Рамазон ойининг рўзаси», дедилар. (У): «Менга бундан бошқаси (ҳам вожиб)ми?» деди. (Расулуллоҳ): «Йўқ — магар ўзинг нафл қилсанг», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга закотни (ҳам) зикр қилдилар. (У): «Менга бундан бошқаси (ҳам вожиб)ми?» деди. (Расулуллоҳ): «Йўқ — магар ўзинг нафл қилсанг», дедилар. (У) деди: Сўнг у киши орқасига бурилиб кетди ва: «Аллоҳга қасамки, мен бунга на қўшаман, на ундан камайтираман», дерди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар рост (сўзлаган) бўлса, нажот топди», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنِ الْقَوْمُ؟ أَوْ: مَنِ الْوَفْدُ؟ " قَالُوا: رَبِيعَةُ. قَالَ: " مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ: بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى ". قَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا لَا نستطيع أَن نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فصل نخبر بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ وَسَأَلُوهُ عَنِ الْأَشْرِبَةِ. فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ: «أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ» وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: عَنِ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَقَالَ: «احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ» وَلَفظه للْبُخَارِيّ

Abu Jamradan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos bilan oʻtirardim; u meni oʻz joyiga oʻtqazardi. U menga: ‹Mol-mulkimdan senga ulush berishim uchun men bilan birga qol›, — dedi. Shunday qilib, men u bilan ikki oy qoldim. Bir kuni u (menga) shuni soʻzlab berdi: Abdul Qays qabilasining elchilari Paygʻambar ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot: «(Siz) qaysi qavmdansiz?» (yoki: «Qaysi elchilarsiz?») — deb soʻradilar. Ular: «Biz Rabiʼa (qabilasi)danmiz», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qavm! — na xorlik, na nadomat (koʻrmaysizlar)», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda kela olamiz; biz bilan sizning oraliqda Muzar (qabilasi)ning kofirlari bor. Bizga biror (aniq) yaxshi (amal)ni buyuringki, biz uni ortda qoldirganlarimizga (oilamizga) yetkazaylik va (unga amal qilib) jannatga kiraylik», — dedilar. Soʻng (qaysi) ichimliklar (haqida) soʻradilar. Paygʻambar ﷺ ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. U zot ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: «Yolgʻiz Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Bu) — ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, Ramazon (oyi)da roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», — dedilar. Soʻng ularni toʻrt narsadan: hantam, dubbo, naqir va muzaffat (yoki muqayyar) — (yaʼni ichida xamr-may tayyorlanadigan idishlar)dan qaytardilar. Paygʻambar ﷺ: «Bularni yodlab olinglar va ortda qoldirganlaringizga (qavmingizga) yetkazinglar», — dedilar.Абу Жамрадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос билан ўтирардим; у мени ўз жойига ўтқазарди. У менга: ‹Мол-мулкимдан сенга улуш беришим учун мен билан бирга қол›, — деди. Шундай қилиб, мен у билан икки ой қолдим. Бир куни у (менга) шуни сўзлаб берди: Абдул Қайс қабиласининг элчилари Пайғамбар ﷺ ҳузурига келганларида, у зот: «(Сиз) қайси қавмдансиз?» (ёки: «Қайси элчиларсиз?») — деб сўрадилар. Улар: «Биз Рабиъа (қабиласи)данмиз», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қавм! — на хорлик, на надомат (кўрмайсизлар)», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда кела оламиз; биз билан сизнинг оралиқда Музар (қабиласи)нинг кофирлари бор. Бизга бирор (аниқ) яхши (амал)ни буюрингки, биз уни ортда қолдирганларимизга (оиламизга) етказайлик ва (унга амал қилиб) жаннатга кирайлик», — дедилар. Сўнг (қайси) ичимликлар (ҳақида) сўрадилар. Пайғамбар ﷺ уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. У зот уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Ёлғиз Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Бу) — ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, Рамазон (ойи)да рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», — дедилар. Сўнг уларни тўрт нарсадан: ҳантам, дуббо, нақир ва музаффат (ёки муқайяр) — (яъни ичида хамр-май тайёрланадиган идишлар)дан қайтардилар. Пайғамбар ﷺ: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортда қолдирганларингизга (қавмингизга) етказинглар», — дедилар.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ: " بَايَعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ بِهِ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ إِلَى اللَّهِ: إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ " فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Badr jangida qatnashgan va Aqaba kechasida naqib (oltovlon boshligʻi) boʻlgan edi: Rasululloh ﷺ atroflarida bir guruh sahobalar turganida: «Menga shularga (rioya qilishga) bayʼat qilinglar: Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik, zino qilmaslik, bolalaringizni oʻldirmaslik, oʻzingiz toʻqib chiqargan (tuhmat) bilan birovni ayblamaslik va yaxshilikda (menga) itoatsizlik qilmaslik. Sizlardan kim (ahdiga) vafo qilsa, uning ajri Alloh zimmasidadir. Kim bulardan birortasini qilib qoʻyib, bu dunyoda jazosini olsa, bu unga kafforat boʻladi. Kim bulardan birortasini qilsa-yu, Alloh uni (gunohini) yashirsa, (uning ishi) Allohga (havola): xohlasa kechiradi, xohlasa azoblaydi», — dedilar. Uboda: «Biz shularga bayʼat qildik», — dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Бадр жангида қатнашган ва Ақаба кечасида нақиб (олтовлон бошлиғи) бўлган эди: Расулуллоҳ ﷺ атрофларида бир гуруҳ саҳобалар турганида: «Менга шуларга (риоя қилишга) байъат қилинглар: Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик, зино қилмаслик, болаларингизни ўлдирмаслик, ўзингиз тўқиб чиқарган (туҳмат) билан бировни айбламаслик ва яхшиликда (менга) итоацизлик қилмаслик. Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳ зиммасидадир. Ким булардан бирортасини қилиб қўйиб, бу дунёда жазосини олса, бу унга каффорат бўлади. Ким булардан бирортасини қилса-ю, Аллоҳ уни (гуноҳини) яширса, (унинг иши) Аллоҳга (ҳавола): хоҳласа кечиради, хоҳласа азоблайди», — дедилар. Убода: «Биз шуларга байъат қилдик», — деди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ إِلَى الْمُصَلَّى فَمَرَّ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ فَإِنِي أُرِيتُكُنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ فَقُلْنَ وَبِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَذْهَبَ لِلُبِّ الرجل الحازم من إحداكن قُلْنَ وَمَا نُقْصَانُ دِينِنَا وَعَقْلِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَلَيْسَ شَهَادَةُ الْمَرْأَةِ مِثْلَ نِصْفِ شَهَادَةِ الرَّجُلِ قُلْنَ بَلَى قَالَ فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَان عقلهَا أَلَيْسَ إِذَا حَاضَتْ لَمْ تَصِلِّ وَلَمْ تَصُمْ قُلْنَ بَلَى قَالَ فَذَلِكَ مِنْ نُقْصَانِ دِينِهَا

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ Iyd al-Adho yoki Fitr namoziga namozgohga chiqdilar. Soʻng ayollar yonidan oʻtib: «Ey ayollar, sadaqa beringlar; chunki men doʻzax ahlining koʻpchiligi sizlar (ayollar) ekanligini koʻrdim», — dedilar. Ular: «Nega, yo Rasululloh?» — dedi. U zot: «Sizlar koʻp laʼnat aytasizlar va erlaringizga noshukrlik qilasizlar. Men aql va dinda sizlardan koʻra koʻproq nuqsonli (kimsani) koʻrmadim. Ehtiyotkor, aqlli kishi ham baʼzi (ayol)laringiz tufayli yoʻldan ozishi mumkin», — dedilar. Ayollar: «Yo Rasululloh, bizning aql va dinimizdagi nuqson nima?» — dedi. U zot: «Ikki ayolning guvohligi bir erkak guvohligiga teng emasmi?» — dedilar. Ular: «Ha», — dedi. U zot: «Mana shu — uning aqlidagi nuqson. Ayol hayz paytida namoz ham, roʻza ham tutmaydi-ku, shunday emasmi?» — dedilar. Ayollar: «Ha», — dedi. U zot: «Mana shu — uning dinidagi nuqson», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ Ийд ал-Адҳо ёки Фитр намозига намозгоҳга чиқдилар. Сўнг аёллар ёнидан ўтиб: «Эй аёллар, садақа беринглар; чунки мен дўзах аҳлининг кўпчилиги сизлар (аёллар) эканлигини кўрдим», — дедилар. Улар: «Нега, ё Расулуллоҳ?» — деди. У зот: «Сизлар кўп лаънат айтасизлар ва эрларингизга ношукрлик қиласизлар. Мен ақл ва динда сизлардан кўра кўпроқ нуқсонли (кимсани) кўрмадим. Эҳтиёткор, ақлли киши ҳам баъзи (аёл)ларингиз туфайли йўлдан озиши мумкин», — дедилар. Аёллар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг ақл ва динимиздаги нуқсон нима?» — деди. У зот: «Икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркак гувоҳлигига тенг эмасми?» — дедилар. Улар: «Ҳа», — деди. У зот: «Мана шу — унинг ақлидаги нуқсон. Аёл ҳайз пайтида намоз ҳам, рўза ҳам тутмайди-ку, шундай эмасми?» — дедилар. Аёллар: «Ҳа», — деди. У зот: «Мана шу — унинг динидаги нуқсон», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: " قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُ كَذبَنِي ابْن آدم وَلم يكن لَهُ ذَلِك وَشَتَمَنِي وَلم يكن لَهُ ذَلِك أما تَكْذِيبه إيَّايَ أَن يَقُول إِنِّي لن أُعِيدهُ كَمَا بَدأته وَأما شَتمه إيَّايَ أَن يَقُول اتخذ الله ولدا وَأَنا الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ أَلِدْ وَلَمْ أُولَدْ وَلَمْ يكن لي كُفؤًا أحد (لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفؤًا أحد) وَفِي رِوَايَة عَن ابْنِ عَبَّاسٍ: " وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّايَ فَقَوْلُهُ: لِي وَلَدٌ وَسُبْحَانِي أَنْ أَتَّخِذَ صَاحِبَةً أَوْ وَلَدًا "

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh (shunday) dedi: ‹Odam bolasi meni yolgʻonga chiqardi — holbuki bunga uning haqqi yoʻq edi; va meni soʻ kdi — holbuki bunga uning haqqi yoʻq edi. Uning meni yolgʻonga chiqarishi — uning: ‹Albatta Men uni — avval yaratganimdek — (qayta) tiriltirmayman› deyishidir; uning meni soʻ kishi esa — uning: ‹Alloh (Oʻ ziga) bola tutdi› deyishidir; holbuki Men — Samad (behojat) (Zot)manki, tugʻ maganman va tugʻ ilmaganman; va Menga hech kim teng (kufv) emas›», dedilar. ‹Lam yalid va lam yulad. Va lam yakun lahu kufuvan ahad (U tugʻ magan va tugʻ ilmagan; va Unga hech kim teng emas)› (Ixlos surasi, 3-4) — ‹kufuvan›, ‹kafian› va ‹kifaan› — (hammasi) bir (maʼno)dir.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ (шундай) деди: ‹Одам боласи мени ёлғонга чиқарди — ҳолбуки бунга унинг ҳаққи йўқ эди; ва мени сў кди — ҳолбуки бунга унинг ҳаққи йўқ эди. Унинг мени ёлғонга чиқариши — унинг: ‹Албатта Мен уни — аввал яратганимдек — (қайта) тирилтирмайман› дейишидир; унинг мени сў киши эса — унинг: ‹Аллоҳ (Ў зига) бола тутди› дейишидир; ҳолбуки Мен — Самад (беҳожат) (Зот)манки, туғ маганман ва туғ илмаганман; ва Менга ҳеч ким тенг (куфв) эмас›», дедилар. ‹Лам ялид ва лам юлад. Ва лам якун лаҳу куфуван аҳад (У туғ маган ва туғ илмаган; ва Унга ҳеч ким тенг эмас)› (Ихлос сураси, 3-4) — ‹куфуван›, ‹кафиан› ва ‹кифаан› — (ҳаммаси) бир (маъно)дир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ بِيَدِيَ الْأَمْرُ أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ "

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh taolo: ‹Odam bolasi Meni ozorlaydi: u dahrni (zamonni) soʻkadi; holbuki, Men — dahr (egasi)man: ish (taqdir) Mening Qoʻlimda; Men kecha va kunduzni aylantiraman›, deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ таоло: ‹Одам боласи Мени озорлайди: у даҳрни (замонни) сўкади; ҳолбуки, Мен — даҳр (эгаси)ман: иш (тақдир) Менинг Қўлимда; Мен кеча ва кундузни айлантираман›, дейди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا أَحَدٌ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى يَسْمَعُهُ مِنَ اللَّهِ يَدْعُونَ لَهُ الْوَلَدَ ثُمَّ يُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ»

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oliy boʻlgan Allohdan koʻra eshitgan ozoriga sabr qiluvchiroq hech kim yoʻq: ular Unga teng (sherik) qiladilar, Unga bola nisbat beradilar, shunga qaramay U ularni rizqlantiradi, ularga ofiyat beradi va ularga (neʼmatlar) ato etadi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олий бўлган Аллоҳдан кўра эшитган озорига сабр қилувчироқ ҳеч ким йўқ: улар Унга тенг (шерик) қиладилар, Унга бола нисбат берадилар, шунга қарамай У уларни ризқлантиради, уларга офият беради ва уларга (неъматлар) ато этади», — дедилар.

وَعَن معَاذ رَضِي الله عَنهُ قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم على حمَار يُقَال لَهُ عفير فَقَالَ يَا معَاذ هَل تَدْرِي حَقُّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ؟ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَحَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ مَنْ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُبَشِّرُ بِهِ النَّاسَ قَالَ لَا تُبَشِّرُهُمْ فَيَتَّكِلُوا

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men — Ufayr degan bir eshakda — Paygʻambar ﷺ ning hamrohi (orqasida mingashgan) edim. Paygʻambar ﷺ: «Ey Muoz! Allohning oʻz bandalari ustidagi haqi nima ekanini va bandalarning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» — dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedim. U zot: «Allohning bandalari ustidagi haqi — ular Unga (yolgʻiz) ibodat qilishlari va Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmasliklari(dir). Bandalarning Alloh ustidagi haqi — U — Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmagan kishini — azoblamasligi(dir)», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men odamlarga shu xushxabarni bermaymi?» — dedim. U zot: «Ularga buni aytma — toki ular bunga (butunlay) suyanib (tavakkul qilib) qolmasin», — dedi.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен — Уфайр деган бир эшакда — Пайғамбар ﷺ нинг ҳамроҳи (орқасида мингашган) эдим. Пайғамбар ﷺ: «Эй Муоз! Аллоҳнинг ўз бандалари устидаги ҳақи нима эканини ва бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» — деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи — улар Унга (ёлғиз) ибодат қилишлари ва Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмасликлари(дир). Бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи — У — Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмаган кишини — азобламаслиги(дир)», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен одамларга шу хушхабарни бермайми?» — дедим. У зот: «Уларга буни айтма — токи улар бунга (бутунлай) суяниб (таваккул қилиб) қолмасин», — деди.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمُعَاذٌ رديفه على الرحل قَالَ: «يَا معَاذ بن جبل قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ يَا مُعَاذُ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْديك ثَلَاثًا قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلَّا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُخْبِرُ بِهِ النَّاس فيستبشروا قَالَ إِذا يتكلوا وَأخْبر بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Muoz Rasululloh ﷺ bilan birga (ulovda orqalarida) hamroʻh edi. Rasululloh ﷺ: «Ey Muoz ibn Jabal!» — dedilar. Muoz: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. U zot yana: «Ey Muoz!» — dedilar. Muoz uch marta: «Labbayk va saʼdayk, yo Rasululloh!» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad Uning Rasuli, deb chin dildan guvohlik bergan har bir kishini Alloh doʻzax oʻtidan saqlaydi», — dedilar. Muoz: «Yo Rasululloh, odamlarga buni xabar bermayinmi — xushxabar olsinlar?» — dedi. U zot: «Odamlar buni eshitsa, faqat shunga suyanib (amalni tashlab) qoʻyadilar», — dedilar. Muoz esa (ilmni yashirib) gunohga qolishdan qoʻrqib, bu hadisni vafotidan oldin rivoyat qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Муоз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (уловда орқаларида) ҳамрўҳ эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Муоз ибн Жабал!» — дедилар. Муоз: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. У зот яна: «Эй Муоз!» — дедилар. Муоз уч марта: «Лаббайк ва саъдайк, ё Расулуллоҳ!» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Унинг Расули, деб чин дилдан гувоҳлик берган ҳар бир кишини Аллоҳ дўзах ўтидан сақлайди», — дедилар. Муоз: «Ё Расулуллоҳ, одамларга буни хабар бермайинми — хушхабар олсинлар?» — деди. У зот: «Одамлар буни эшица, фақат шунга суяниб (амални ташлаб) қўядилар», — дедилар. Муоз эса (илмни яшириб) гуноҳга қолишдан қўрқиб, бу ҳадисни вафотидан олдин ривоят қилди.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ ثَوْبٌ أَبْيَضُ وَهُوَ نَائِمٌ ثُمَّ أَتَيْتُهُ وَقَدِ اسْتَيْقَظَ فَقَالَ: «مَا مِنْ عَبْدٍ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ مَاتَ عَلَى ذَلِكَ إِلَّا دَخَلَ الْجَنَّةَ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ عَلَى رَغْمِ أَنْفِ أَبِي ذَرٍّ وَكَانَ أَبُو ذَرٍّ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا قَالَ وَإِنْ رَغِمَ أَنْفُ أَبِي ذَر»

(Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldilariga keldim, u zot oq kiyimda, uxlab yotgan edilar. Soʻng yana — u zot uygʻonganlaridan keyin — keldim. (U zot:) «Qaysi bir banda «La ilaha illalloh» desa, soʻng shu (kalima) ustida vafot etsa, albatta jannatga kiradi» dedilar. Men: «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham» dedilar. Men (yana): «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham» dedilar. Men (uchinchi bor): «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham — Abu Zarrning burni (xohlasa-xohlamasa) ishqilib!» dedilar. Abu Zarr buni rivoyat qilganida: «Abu Zarrning burni xafa boʻlsa ham» der edi. Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: Bu (hukm) oʻlim chogʻida yoki undan oldin (boʻladi); qachonki (banda) tavba qilsa, nadomat chekib «La ilaha illalloh» desa, unga magʻfirat qilinadi.(Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдим, у зот оқ кийимда, ухлаб ётган эдилар. Сўнг яна — у зот уйғонганларидан кейин — келдим. (У зот:) «Қайси бир банда «Ла илаҳа иллаллоҳ» деса, сўнг шу (калима) устида вафот эца, албатта жаннатга киради» дедилар. Мен: «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам» дедилар. Мен (яна): «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам» дедилар. Мен (учинчи бор): «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам — Абу Заррнинг бурни (хоҳласа-хоҳламаса) ишқилиб!» дедилар. Абу Зарр буни ривоят қилганида: «Абу Заррнинг бурни хафа бўлса ҳам» дер эди. Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: Бу (ҳукм) ўлим чоғида ёки ундан олдин (бўлади); қачонки (банда) тавба қилса, надомат чекиб «Ла илаҳа иллаллоҳ» деса, унга мағфират қилинади.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَنَّ عِيسَى عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ وَابْنُ أَمَتِهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ وَالْجَنَّةُ وَالنَّارُ حَقٌّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ عَلَى مَا كَانَ من الْعَمَل»

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻqligiga, U yolgʻiz boʻlib, sherigi yoʻqligiga, Muhammad — Uning bandasi va elchisi ekaniga, Iso — Allohning bandasi va elchisi hamda Uning — Maryamga ato etgan — Kalimasi (Soʻzi) va Undan (yaratilgan bir) Ruh ekaniga, jannat haq va doʻzax haq ekaniga — guvohlik bersa, Alloh uni — qilgan amallari bilan, oʻsha amallar oz boʻlsa ham — jannatga kiritadi», — dedi (Rivoyatchi Junoda aytadi: «Uboda qoʻshdi: ‹Bunday kishi — jannatning sakkiz darvozasidan qaysi birini xohlasa, oʻshandan kirishi mumkin›»).Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқлигига, У ёлғиз бўлиб, шериги йўқлигига, Муҳаммад — Унинг бандаси ва элчиси эканига, Исо — Аллоҳнинг бандаси ва элчиси ҳамда Унинг — Марямга ато этган — Калимаси (Сўзи) ва Ундан (яратилган бир) Руҳ эканига, жаннат ҳақ ва дўзах ҳақ эканига — гувоҳлик берса, Аллоҳ уни — қилган амаллари билан, ўша амаллар оз бўлса ҳам — жаннатга киритади», — деди (Ривоятчи Жунода айтади: «Убода қўшди: ‹Бундай киши — жаннатнинг саккиз дарвозасидан қайси бирини хоҳласа, ўшандан кириши мумкин›»).

وَعَن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: «أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقلت ابْسُطْ يَمِينك فلأبايعك فَبسط يَمِينه قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي فَقَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قلت أردْت أَن أشْتَرط قَالَ تَشْتَرِطُ مَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أما علمت أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يهدم مَا كَانَ قبله» ؟ وَالْحَدِيثَانِ الْمَرْوِيَّانِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: «أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ» . والاخر: «الْكِبْرِيَاء رِدَائي» سَنَذْكُرُهُمَا فِي بَابِ الرِّيَاءِ وَالْكِبْرِ إِنْ شَاءَ الله تَعَالَى

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Amr ibn al-Os(ning oldida), u oʻlim talvasasida ekanida, hozir boʻldik. U uzoq yigʻladi va yuzini devorga oʻgirdi. Shunda oʻgʻli: «Ey otajon, Rasululloh ﷺ sizni falon (narsa) bilan xushxabarlamaganmidilar? Rasululloh ﷺ sizni falon (narsa) bilan xushxabarlamaganmidilar?» deyaverdi. (Roviy) dedi: Shunda u yuzini (bizga) qaratdi-da, dedi: «Albatta biz tayyorlaydigan (eng yaxshi) narsa — ‹Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berishdir. Men (umrimda) uch bosqichda (holatda) boʻlganman: oʻzimni shunday koʻrgan (paytim) borki, Rasululloh ﷺ ni mendan koʻra qattiqroq yomon koʻradigan va U Zotdan (gʻolib chiqib) imkon topib, uni oʻldirishimdan koʻra menga mahbubroq (boshqa) hech kim — hech narsa boʻlmagan. Agar men oʻsha holatda oʻlganimda, albatta doʻzax ahlidan boʻlardim. Soʻng Alloh qalbimga Islomni solganda, men Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: ‹Oʻng qoʻlingizni choʻzing, sizga bayʼat beray›, dedim. U Zot oʻng qoʻllarini choʻzdilar — (roviy) dedi — men esa qoʻlimni (orqaga) tortdim. (Paygʻambar): ‹Senga nima boʻldi, ey Amr?› dedilar. Men: ‹Bir shart qoʻymoqchiman›, dedim. (Paygʻambar): ‹Nima shart qoʻymoqchisan?› dedilar. Men: ‹Magʻfirat qilinishimni (shart qilaman)›, dedim. (Paygʻambar): ‹Islom oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini, hijrat oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini va haj oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini bilmaysanmi?› dedilar». Va (Amr): «Menga Rasululloh ﷺ dan koʻra mahbubroq va koʻzimda U Zotdan koʻra ulugʻroq hech kim boʻlmagan; men U Zotga boʻlgan ulugʻlashim (hurmatim) sababli koʻzlarimni U Zotdan (toʻyib) toʻldira olmasdim. Agar mendan U Zotni taʼriflashim soʻralsa, (buni) eplolmasdim — chunki men koʻzlarimni U Zotdan toʻyib toʻldira olmaganman. Agar men oʻsha holatda oʻlganimda, jannat ahlidan boʻlishni umid qilardim. Soʻng biz baʼzi narsalarga (mutavalliy boʻldik, hokimlik qildik) — ularda ahvolim qanday ekanini bilmayman. Bas, men oʻlsam, mening (jasadim) bilan na yigʻichi (noha qiluvchi ayol) va na oʻt (gulxan) hamroh boʻlmasin. Meni dafn qilganingizda, ustimga tuproqni sekin (asta) tortinglar (tashlanglar); soʻng bir tuya soʻyilib, goʻshti taqsimlanadigan (qadar) muddatcha qabrim atrofida turinglar — toki men sizlar bilan unsiyat topay (koʻngil topay) va Rabbimning elchilari (farishtalari)ga nima (deb) javob qaytarishimni (oʻylab) qaray», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Амр ибн ал-Ос(нинг олдида), у ўлим талвасасида эканида, ҳозир бўлдик. У узоқ йиғлади ва юзини деворга ўгирди. Шунда ўғли: «Эй отажон, Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон (нарса) билан хушхабарламаганмидилар? Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон (нарса) билан хушхабарламаганмидилар?» деяверди. (Ровий) деди: Шунда у юзини (бизга) қаратди-да, деди: «Албатта биз тайёрлайдиган (энг яхши) нарса — ‹Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик беришдир. Мен (умримда) уч босқичда (ҳолатда) бўлганман: ўзимни шундай кўрган (пайтим) борки, Расулуллоҳ ﷺ ни мендан кўра қаттиқроқ ёмон кўрадиган ва У Зотдан (ғолиб чиқиб) имкон топиб, уни ўлдиришимдан кўра менга маҳбуброқ (бошқа) ҳеч ким — ҳеч нарса бўлмаган. Агар мен ўша ҳолатда ўлганимда, албатта дўзах аҳлидан бўлардим. Сўнг Аллоҳ қалбимга Исломни солганда, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: ‹Ўнг қўлингизни чўзинг, сизга байъат берай›, дедим. У Зот ўнг қўлларини чўздилар — (ровий) деди — мен эса қўлимни (орқага) тортдим. (Пайғамбар): ‹Сенга нима бўлди, эй Амр?› дедилар. Мен: ‹Бир шарт қўймоқчиман›, дедим. (Пайғамбар): ‹Нима шарт қўймоқчисан?› дедилар. Мен: ‹Мағфират қилинишимни (шарт қиламан)›, дедим. (Пайғамбар): ‹Ислом ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини, ҳижрат ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини ва ҳаж ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини билмайсанми?› дедилар». Ва (Амр): «Менга Расулуллоҳ ﷺ дан кўра маҳбуброқ ва кўзимда У Зотдан кўра улуғроқ ҳеч ким бўлмаган; мен У Зотга бўлган улуғлашим (ҳурматим) сабабли кўзларимни У Зотдан (тўйиб) тўлдира олмасдим. Агар мендан У Зотни таърифлашим сўралса, (буни) эплолмасдим — чунки мен кўзларимни У Зотдан тўйиб тўлдира олмаганман. Агар мен ўша ҳолатда ўлганимда, жаннат аҳлидан бўлишни умид қилардим. Сўнг биз баъзи нарсаларга (мутаваллий бўлдик, ҳокимлик қилдик) — уларда аҳволим қандай эканини билмайман. Бас, мен ўлсам, менинг (жасадим) билан на йиғичи (ноҳа қилувчи аёл) ва на ўт (гулхан) ҳамроҳ бўлмасин. Мени дафн қилганингизда, устимга тупроқни секин (аста) тортинглар (ташланглар); сўнг бир туя сўйилиб, гўшти тақсимланадиган (қадар) муддатча қабрим атрофида туринглар — токи мен сизлар билан унсият топай (кўнгил топай) ва Раббимнинг элчилари (фаришталари)га нима (деб) жавоб қайтаришимни (ўйлаб) қарай», деди.

عَن معَاذ بن جبل قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سفر فَأَصْبَحت يَوْمًا قَرِيبا مِنْهُ وَنحن نسير فَقلت يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُبَاعِدنِي عَن النَّار قَالَ لقد سَأَلتنِي عَن عَظِيمٍ وَإِنَّهُ لِيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ تَعْبُدُ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْت ثُمَّ قَالَ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الْخَيْرِ الصَّوْمُ جُنَّةٌ وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةُ كَمَا يُطْفِئُ المَاء النَّار وَصَلَاة الرجل من جَوف اللَّيْل قَالَ ثمَّ تَلا (تَتَجَافَى جنُوبهم عَن الْمضَاجِع) حَتَّى بَلَغَ (يَعْمَلُونَ) ثُمَّ قَالَ أَلَا أَدُلُّكَ بِرَأْس الْأَمر كُله وَعَمُودِهِ وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَأْسُ الْأَمْرِ الْإِسْلَامُ وَعَمُودُهُ الصَّلَاةُ وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ الْجِهَادُ ثُمَّ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكَ بِمِلَاكِ ذَلِكَ كُلِّهِ قُلْتُ بَلَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ فَقَالَ كُفَّ عَلَيْكَ هَذَا فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نتكلم بِهِ فَقَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَوْ عَلَى مَنَاخِرِهِمْ إِلَّا حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَه

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim. Bir kuni biz yurib ketayotganimizda men u zotga yaqin keldim-da: «Ey Allohning Rasuli, meni jannatga kiritadigan va doʻzaxdan uzoqlashtiradigan bir amalni menga ayting», dedim. U zot: «Sen mendan buyuk narsani soʻrading; ammo u Alloh kimga oson qilsa, oʻshanga osondir: Allohga ibodat qilasan va Unga hech narsani sherik qilmaysan, namozni barpo qilasan, zakot berasan, Ramazon roʻzasini tutasan va Baytni haj qilasan», dedilar. Soʻng: «Senga ezgulik eshiklarini koʻrsataymi? Roʻza — qalqondir; sadaqa esa suv olovni oʻchirgani kabi xatoni oʻchiradi; va kishining tun yarmidagi namozi (ham)», dedilar-da, soʻng: {Yonbosh tomonlari yotoqlaridan yiroq boʻlur} (oyatini) {qilurlar} (gacha) tilovat qildilar. Soʻng: «Senga butun ishning boshini, ustunini va eng yuksak choʻqqisini xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Ishning boshi — Islom, ustuni — namoz, eng yuksak choʻqqisi esa — jihoddir», dedilar. Soʻng: «Senga bularning barchasini ushlab turuvchi narsani xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Nabiyi», dedim. U zot tilini ushlab: «Mana shuni oʻzingga toʻxtatib tur (tiy)», dedilar. Men: «Ey Allohning Nabiyi, biz gapirgan narsamiz uchun ham javobgar boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Onang seni yoʻqotgur, ey Muoz! Odamlarni yuzlari yoki burunlari bilan doʻzaxga qulatadigan narsa tillarining hosilidan (yomon soʻzlaridan) boshqa narsa boʻlarmidi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим. Бир куни биз юриб кетаётганимизда мен у зотга яқин келдим-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени жаннатга киритадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган бир амални менга айтинг», дедим. У зот: «Сен мендан буюк нарсани сўрадинг; аммо у Аллоҳ кимга осон қилса, ўшанга осондир: Аллоҳга ибодат қиласан ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмайсан, намозни барпо қиласан, закот берасан, Рамазон рўзасини тутасан ва Байтни ҳаж қиласан», дедилар. Сўнг: «Сенга эзгулик эшикларини кўрсатайми? Рўза — қалқондир; садақа эса сув оловни ўчиргани каби хатони ўчиради; ва кишининг тун ярмидаги намози (ҳам)», дедилар-да, сўнг: {Ёнбош томонлари ётоқларидан йироқ бўлур} (оятини) {қилурлар} (гача) тиловат қилдилар. Сўнг: «Сенга бутун ишнинг бошини, устунини ва энг юксак чўққисини хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Ишнинг боши — Ислом, устуни — намоз, энг юксак чўққиси эса — жиҳоддир», дедилар. Сўнг: «Сенга буларнинг барчасини ушлаб турувчи нарсани хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Набийи», дедим. У зот тилини ушлаб: «Мана шуни ўзингга тўхтатиб тур (тий)», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийи, биз гапирган нарсамиз учун ҳам жавобгар бўламизми?» дедим. У зот: «Онанг сени йўқотгур, эй Муоз! Одамларни юзлари ёки бурунлари билан дўзахга қулатадиган нарса тилларининг ҳосилидан (ёмон сўзларидан) бошқа нарса бўлармиди?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَحَبَّ لِلَّهِ وَأَبْغَضَ لِلَّهِ وَأَعْطَى لِلَّهِ وَمَنَعَ لِلَّهِ فَقَدِ اسْتكْمل الْإِيمَان» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ مَعَ تَقْدِيمٍ وَتَأْخِير وَفِيه: «فقد اسْتكْمل إيمَانه»

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Alloh uchun sevsa, Alloh uchun yomon koʻrsa, Alloh uchun bersa va Alloh uchun bermasa, imonni komil qilibdi».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳ учун севса, Аллоҳ учун ёмон кўрса, Аллоҳ учун берса ва Аллоҳ учун бермаса, имонни комил қилибди».

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ الْحُبُّ فِي اللَّهِ وَالْبُغْضُ فِي اللَّهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallarning eng afzali — Alloh yoʻlida sevish va Alloh yoʻlida nafratlanishdir», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амалларнинг энг афзали — Аллоҳ йўлида севиш ва Аллоҳ йўлида нафратланишдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَزَادَ الْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» . بِرِوَايَةِ فَضَالَةَ: «وَالْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَالْمُهَاجِر من هجر الْخَطَايَا والذنُوب»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon — boshqa musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir. Moʻmin — odamlar oʻz qonlari va mollari borasida unga ishonadigan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zotdan: «Musulmonlarning qaysi biri afzal?» deb soʻralganida, u zot: «Boshqa musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishi», dedilar. Bu bobda Jobir, Abu Muso va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat bor).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон — бошқа мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир. Мўмин — одамлар ўз қонлари ва моллари борасида унга ишонадиган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зотдан: «Мусулмонларнинг қайси бири афзал?» деб сўралганида, у зот: «Бошқа мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган киши», дедилар. Бу бобда Жобир, Абу Мусо ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят бор).

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَلَّمَا خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا قَالَ: «لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ وَلَا دِينَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَهُ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilganlarida deyarli har safar: «Kimda omonat boʻlmasa, unda iymon yoʻq; kimda ahdga vafo boʻlmasa, unda din yoʻq», derdilar. Bayhaqiy ‹Shuʼab ul-iymon›da rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилганларида деярли ҳар сафар: «Кимда омонат бўлмаса, унда иймон йўқ; кимда аҳдга вафо бўлмаса, унда дин йўқ», дердилар. Байҳақий ‹Шуъаб ул-иймон›да ривоят қилган.

عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ الله عَلَيْهِ النَّار»

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men uning oldiga kirdim — u oʻlim (toʻshagi)da edi — va yigʻladim. Shunda u: «Sekin (toʻxta), nega yigʻlaysan? Allohga qasamki, agar mendan guvohlik soʻralsa, albatta sen uchun (foydangga) guvohlik beraman; agar menga shafoat (huquqi) berilsa, albatta sen uchun shafoat qilaman; va agar qoʻlimdan kelsa, albatta senga foyda yetkazaman», dedi. Soʻng u: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ dan eshitgan, sizlar uchun unda xayr boʻlgan hech bir hadis yoʻqki, men uni sizlarga aytmagan boʻlsam — faqat bitta hadisdan tashqari; men uni sizlarga bugun aytaman, holbuki jonim (oʻlim bilan) oʻralib qoldi (oʻlayapman). Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Kim Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik bersa, Alloh unga doʻzaxni harom qiladi›», dedi.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен унинг олдига кирдим — у ўлим (тўшаги)да эди — ва йиғладим. Шунда у: «Секин (тўхта), нега йиғлайсан? Аллоҳга қасамки, агар мендан гувоҳлик сўралса, албатта сен учун (фойдангга) гувоҳлик бераман; агар менга шафоат (ҳуқуқи) берилса, албатта сен учун шафоат қиламан; ва агар қўлимдан келса, албатта сенга фойда етказаман», деди. Сўнг у: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган, сизлар учун унда хайр бўлган ҳеч бир ҳадис йўқки, мен уни сизларга айтмаган бўлсам — фақат битта ҳадисдан ташқари; мен уни сизларга бугун айтаман, ҳолбуки жоним (ўлим билан) ўралиб қолди (ўлаяпман). Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Ким Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берса, Аллоҳ унга дўзахни ҳаром қилади›», деди.

وَعَنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ» . رَوَاهُ مُسلم

Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan oʻzga iloh yoʻqligini bilgan holda vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигини билган ҳолда вафот этса, жаннатга киради», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ثِنْتَانِ مُوجِبَتَانِ. قَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْمُوجِبَتَانِ؟ قَالَ: (مَنْ مَاتَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ النَّارَ وَمَنْ مَاتَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئا دخل الْجنَّة) (رَوَاهُ مُسلم)

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki narsa vojib qiluvchidir», dedilar. Bir kishi: ‹Yo Rasululloh, vojib qiluvchi ikki narsa nima?› dedi. U zot: «Kim Allohga bir narsani sherik qilgan holda oʻlsa, doʻzaxga kiradi; kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки нарса вожиб қилувчидир», дедилар. Бир киши: ‹Ё Расулуллоҳ, вожиб қилувчи икки нарса нима?› деди. У зот: «Ким Аллоҳга бир нарсани шерик қилган ҳолда ўлса, дўзахга киради; ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا قُعُودًا حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعنا أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فِي نَفَرٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَيْنَ أَظْهُرِنَا فَأَبْطَأَ عَلَيْنَا وَخَشِيَنَا أَنْ يُقْتَطَعَ دُونَنَا وَفَزِعْنَا فَقُمْنَا فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ فَخَرَجْتُ أَبْتَغِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَيْتُ حَائِطًا لِلْأَنْصَارِ لِبَنِي النَّجَّارِ فَدُرْتُ بِهِ هَلْ أَجِدُ لَهُ بَابًا فَلَمْ أَجِدْ فَإِذَا رَبِيعٌ يَدْخُلُ فِي جَوْفِ حَائِطٍ مِنْ بِئْرٍ خَارِجَةٍ وَالرَّبِيعُ الْجَدْوَلُ فاحتفزت كَمَا يحتفز الثَّعْلَب فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا شَأْنُكَ قُلْتُ كُنْتَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا فَقُمْتَ فَأَبْطَأْتَ عَلَيْنَا فَخَشِينَا أَنْ تُقْتَطَعَ دُونَنَا فَفَزِعْنَا فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ فَأَتَيْتُ هَذَا الْحَائِطَ فَاحْتَفَزْتُ كَمَا يَحْتَفِزُ الثَّعْلَبُ وَهَؤُلَاء النَّاس ورائي فَقَالَ يَا أَبَا هُرَيْرَة وَأَعْطَانِي نَعْلَيْه قَالَ اذْهَبْ بنعلي هَاتين فَمن لقِيت من وَرَاء هَذَا الْحَائِط يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ فَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِيتُ عُمَرَ فَقَالَ مَا هَاتَانِ النَّعْلَانِ يَا أَبَا هُرَيْرَة فَقلت هَاتَانِ نَعْلَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَنِي بِهِمَا مَنْ لَقِيتُ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ بَشرته بِالْجنَّةِ فَضرب عمر بِيَدِهِ بَيْنَ ثَدْيَيَّ فَخَرَرْتُ لِاسْتِي فَقَالَ ارْجِعْ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فأجهشت بكاء وركبني عمر فَإِذا هُوَ على أثري فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَك يَا أَبَا هُرَيْرَة قلت لقِيت عمر فَأَخْبَرته بِالَّذِي بعثتني بِهِ فَضرب بَين ثديي فَخَرَرْت لاستي قَالَ ارْجع فَقَالَ لَهُ رَسُول الله يَا عُمَرُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَبَعَثْتَ أَبَا هُرَيْرَةَ بِنَعْلَيْكَ مَنْ لَقِيَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ بَشَّرَهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَلَا تَفْعَلْ فَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ عَلَيْهَا فخلهم يعْملُونَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فخلهم ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning atroflarida oʻtirgan edik — biz bilan birga bir necha (kishi) ichida Abu Bakr va Umar (ham) bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ oramizdan oʻrnilaridan turib (ketdilar) va bizga (qaytishlari) kechikdi. Biz U Zot bizdan (ayri) joyda (dushman tomonidan) yoʻldan urilishidan (ushlanishidan) qoʻrqib, vahimaga tushdik-da, oʻrnimizdan turdik. Men vahimaga tushganlarning birinchisi edim. Bas, men Rasululloh ﷺ ni qidirib chiqdim — toki Ansorning, Banu Najjorga (qarashli) bir bogʻiga keldim. Men unga eshik bormikan deb, atrofidan aylandim, ammo topmadim. Shunda (qarasam) tashqaridagi quduqdan bogʻning ichiga kirib turgan bir ariq (rabiʼ) bor ekan. Men tulki siqilib (kirgandek) siqilib, Rasululloh ﷺ ning oldilariga kirdim. (Paygʻambar): «Abu Hurayrami?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. (Paygʻambar): «Senga nima boʻldi?» dedilar. Men: «Siz oramizda edingiz, soʻng oʻrningizdan turib (ketdingiz) va bizga (qaytishingiz) kechikdi; biz Siz bizdan (ayri) joyda yoʻldan urilishingizdan qoʻrqib, vahimaga tushdik. Men vahimaga tushganlarning birinchisi edim; shu bogʻga keldim va tulki siqilgandek siqildim; mana bu odamlar ham ortimda (kelyapti)», dedim. Shunda (Paygʻambar): «Ey Abu Hurayra!» deb, menga (oʻz) ikki kavushlarini berdilar-da: «Mana bu ikki kavushimni olib bor; bu bogʻdan tashqarida qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsang, uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men uchratgan birinchi (kishi) Umar boʻldi. U: «Bu ikki kavush nima, ey Abu Hurayra?» dedi. Men: «Bu Rasululloh ﷺ ning ikki kavushlari; meni shular bilan (shunday vazifa bilan) yubordilarki, qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsam, uni jannat bilan xushxabarlayman», dedim. Shunda Umar qoʻli bilan koʻkragimga (shunday) urdiki, men orqamga (yiqilib) tushdim. U: «Qaytib bor, ey Abu Hurayra», dedi. Men Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytdim va yigʻlab yubordim. Umar meni (ortimdan) quvib keldi — mana, u ortimda (turardi). Rasululloh ﷺ menga: «Senga nima boʻldi, ey Abu Hurayra?» dedilar. Men: «Umarni uchratdim va siz meni yuborgan (vazifa) haqida unga xabar berdim. Shunda u koʻkragimga bir (shunday) urdiki, orqamga (yiqilib) tushdim; (soʻng): ‹Qaytib bor›, dedi», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ey Umar, seni bunday qilishga nima undadi?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, otam-onam Sizga fido boʻlsin, Siz Abu Hurayrani ikki kavushingiz bilan, qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsa, uni jannat bilan xushxabarlasin deb yubordingizmi?» dedi. (Paygʻambar): «Ha», dedilar. U: «Unday qilmang, chunki men odamlar (faqat) shunga suyanib qolishidan qoʻrqaman; bas, ularni (amal qilib) ishlayverishlariga qoʻyib bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Mayli, ularni (oʻz holiga) qoʻy», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг атрофларида ўтирган эдик — биз билан бирга бир неча (киши) ичида Абу Бакр ва Умар (ҳам) бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ орамиздан ўрниларидан туриб (кетдилар) ва бизга (қайтишлари) кечикди. Биз У Зот биздан (айри) жойда (душман томонидан) йўлдан урилишидан (ушланишидан) қўрқиб, ваҳимага тушдик-да, ўрнимиздан турдик. Мен ваҳимага тушганларнинг биринчиси эдим. Бас, мен Расулуллоҳ ﷺ ни қидириб чиқдим — токи Ансорнинг, Бану Нажжорга (қарашли) бир боғига келдим. Мен унга эшик бормикан деб, атрофидан айландим, аммо топмадим. Шунда (қарасам) ташқаридаги қудуқдан боғнинг ичига кириб турган бир ариқ (рабиъ) бор экан. Мен тулки сиқилиб (киргандек) сиқилиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига кирдим. (Пайғамбар): «Абу Ҳурайрами?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. (Пайғамбар): «Сенга нима бўлди?» дедилар. Мен: «Сиз орамизда эдингиз, сўнг ўрнингиздан туриб (кетдингиз) ва бизга (қайтишингиз) кечикди; биз Сиз биздан (айри) жойда йўлдан урилишингиздан қўрқиб, ваҳимага тушдик. Мен ваҳимага тушганларнинг биринчиси эдим; шу боғга келдим ва тулки сиқилгандек сиқилдим; мана бу одамлар ҳам ортимда (келяпти)», дедим. Шунда (Пайғамбар): «Эй Абу Ҳурайра!» деб, менга (ўз) икки кавушларини бердилар-да: «Мана бу икки кавушимни олиб бор; бу боғдан ташқарида қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратсанг, уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен учратган биринчи (киши) Умар бўлди. У: «Бу икки кавуш нима, эй Абу Ҳурайра?» деди. Мен: «Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг икки кавушлари; мени шулар билан (шундай вазифа билан) юбордиларки, қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратсам, уни жаннат билан хушхабарлайман», дедим. Шунда Умар қўли билан кўкрагимга (шундай) урдики, мен орқамга (йиқилиб) тушдим. У: «Қайтиб бор, эй Абу Ҳурайра», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтдим ва йиғлаб юбордим. Умар мени (ортимдан) қувиб келди — мана, у ортимда (турарди). Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сенга нима бўлди, эй Абу Ҳурайра?» дедилар. Мен: «Умарни учратдим ва сиз мени юборган (вазифа) ҳақида унга хабар бердим. Шунда у кўкрагимга бир (шундай) урдики, орқамга (йиқилиб) тушдим; (сўнг): ‹Қайтиб бор›, деди», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Умар, сени бундай қилишга нима ундади?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам Сизга фидо бўлсин, Сиз Абу Ҳурайрани икки кавушингиз билан, қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратса, уни жаннат билан хушхабарласин деб юбордингизми?» деди. (Пайғамбар): «Ҳа», дедилар. У: «Ундай қилманг, чунки мен одамлар (фақат) шунга суяниб қолишидан қўрқаман; бас, уларни (амал қилиб) ишлайверишларига қўйиб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Майли, уларни (ўз ҳолига) қўй», дедилар.

عَن مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: «قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَفَاتِيحُ الْجَنَّةِ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَه إِلَّا الله» . رَوَاهُ أَحْمد

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Jannat kalitlari — ‹Lo ilaha illalloh› deb guvohlik berishdir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Жаннат калитлари — ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик беришдир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: إِنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَان وَكنت مِنْهُم فَبينا أَنا جَالس فِي ظلّ أَطَم من الْآطَام مر عَليّ عمر رَضِي الله عَنهُ فَسلم عَليّ فَلم أشعر أَنه مر وَلَا سلم فَانْطَلق عمر حَتَّى دخل على أبي بكر رَضِي الله عَنهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبك أَنِّي مَرَرْت على عُثْمَان فَسلمت عَلَيْهِ فَلم يرد عَليّ السَّلَام وَأَقْبل هُوَ وَأَبُو بكر فِي وِلَايَةَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سلما عَليّ جَمِيعًا ثمَّ قَالَ أَبُو بكر جَاءَنِي أَخُوك عمر فَذكر أَنه مر عَلَيْك فَسلم فَلم ترد عَلَيْهِ السَّلَام فَمَا الَّذِي حملك على ذَلِك قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لقد فعلت وَلكنهَا عبيتكم يَا بني أُميَّة قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقد شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجْلَ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَان رَضِي الله عَنهُ توفى الله عز وَجل نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بكر قد سَأَلته عَن ذَلِك قَالَ فَقُمْت إِلَيْهِ فَقلت لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا فَهِيَ لَهُ نجاة. رَوَاهُ أَحْمد

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vafot etganlarida u zotning ashoblaridan baʼzilari shunchalik qaygʻurdilarki, hattoki baʼzilari deyarli oʻzini yoʻqotayozdi. Usmon dedi: «Men ham ulardan biri edim. Bir kuni men qalʼalardan birining soyasida oʻtirganimda, Umar (roziyallohu anhu) yonimdan oʻtib, menga salom berdi, men esa uning oʻtganini ham, salom berganini ham sezmadim. Umar Abu Bakr (roziyallohu anhu) huzuriga kirib, unga: ‹Men Usmonning yonidan oʻtib, salom berdim, u esa salomimga alik olmadi, buni gʻalati koʻrmaysanmi?›, dedi». Soʻng u va Abu Bakr — Abu Bakr (roziyallohu anhu) hukmronligi davrida — kelib, ikkalasi menga salom berishdi. Keyin Abu Bakr: «Birodaring Umar oldimga kelib, sening yoningdan oʻtib salom berganini, sen esa alik olmaganingni aytdi. Seni bunga nima olib bordi?», dedi. Men: «Men bunday qilmadim», dedim. Umar: «Yoʻq, Alloh haqi, sen qilding, lekin bu sizlarning kibringiz, ey Umayya oʻgʻillari», dedi. Men: «Alloh haqi, sen oʻtganingni ham, salom berganingni ham sezmadim», dedim. Abu Bakr: «Usmon rost aytdi, seni bundan bir ish mashgʻul qilib qoʻygan», dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Nima u?», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) dedi: «Alloh azza va jalla oʻz Nabiysini ﷺ biz undan bu ishning najotini soʻrashimizdan avval vafot ettirdi», dedim. Abu Bakr: «Men undan bu haqda soʻraganman», dedi. Men uning oldiga borib: «Otam-onam senga fido boʻlsin, unga sen haqliroqsan», dedim. Abu Bakr dedi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, bu ishning najoti nima?›, dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Men amakimga taqdim qilgan, u esa menga qaytargan kalimani mendan qabul qilgan kishi uchun u najotdir›, dedilar».Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ вафот этганларида у зотнинг ашобларидан баъзилари шунчалик қайғурдиларки, ҳаттоки баъзилари деярли ўзини йўқотаёзди. Усмон деди: «Мен ҳам улардан бири эдим. Бир куни мен қалъалардан бирининг соясида ўтирганимда, Умар (розияллоҳу анҳу) ёнимдан ўтиб, менга салом берди, мен эса унинг ўтганини ҳам, салом берганини ҳам сезмадим. Умар Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳузурига кириб, унга: ‹Мен Усмоннинг ёнидан ўтиб, салом бердим, у эса саломимга алик олмади, буни ғалати кўрмайсанми?›, деди». Сўнг у ва Абу Бакр — Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳукмронлиги даврида — келиб, иккаласи менга салом беришди. Кейин Абу Бакр: «Биродаринг Умар олдимга келиб, сенинг ёнингдан ўтиб салом берганини, сен эса алик олмаганингни айтди. Сени бунга нима олиб борди?», деди. Мен: «Мен бундай қилмадим», дедим. Умар: «Йўқ, Аллоҳ ҳақи, сен қилдинг, лекин бу сизларнинг кибрингиз, эй Умайя ўғиллари», деди. Мен: «Аллоҳ ҳақи, сен ўтганингни ҳам, салом берганингни ҳам сезмадим», дедим. Абу Бакр: «Усмон рост айтди, сени бундан бир иш машғул қилиб қўйган», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Нима у?», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийсини ﷺ биз ундан бу ишнинг нажотини сўрашимиздан аввал вафот эттирди», дедим. Абу Бакр: «Мен ундан бу ҳақда сўраганман», деди. Мен унинг олдига бориб: «Отам-онам сенга фидо бўлсин, унга сен ҳақлироқсан», дедим. Абу Бакр деди: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, бу ишнинг нажоти нима?›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен амакимга тақдим қилган, у эса менга қайтарган калимани мендан қабул қилган киши учун у нажотдир›, дедилар».

عَن الْمِقْدَاد بن الْأسود قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَقُولُ لَا يَبْقَى عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ بَيْتُ مَدَرٍ وَلَا وَبَرٍ إِلَّا أَدْخَلَهُ اللَّهُ كلمة الاسلام بعز عَزِيز أَو ذل ذليل إِمَّا يعزهم الله عز وَجل فَيَجْعَلُهُمْ مِنْ أَهْلِهَا أَوْ يُذِلُّهُمْ فَيَدِينُونَ لَهَا رَوَاهُ أَحْمد

Miqdod ibn al-Asvad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni: «Qiyomat kunida quyosh xaloyiqqa shunchalik yaqinlashtiriladiki, ulardan bir mil masofada boʻladi», deganlarini eshitdim. Sulaym ibn Omir: «Vallohi, u (Rasululloh ﷺ) mil deganda nimani — yerning masofasinimi yoki koʻzga surma surtiladigan mildni nazarda tutganlarini bilmadim», dedi. U zot: «Shunda odamlar terda oʻz amallariga qarab boʻladilar: ulardan baʼzilarining (teri) toʻpiqlariga yetadi, baʼzilarining tizzalariga yetadi, baʼzilarining beliga yetadi va baʼzilariga ter (xuddi jilov kabi) ogʻizgacha yetadi», dedilar. (Rovi) dedi: Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan ogʻizlariga ishora qildilar.Миқдод ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни: «Қиёмат кунида қуёш халойиққа шунчалик яқинлаштириладики, улардан бир мил масофада бўлади», деганларини эшитдим. Сулайм ибн Омир: «Валлоҳи, у (Расулуллоҳ ﷺ) мил деганда нимани — ернинг масофасиними ёки кўзга сурма суртиладиган милдни назарда тутганларини билмадим», деди. У зот: «Шунда одамлар терда ўз амалларига қараб бўладилар: улардан баъзиларининг (тери) тўпиқларига етади, баъзиларининг тиззаларига етади, баъзиларининг белига етади ва баъзиларига тер (худди жилов каби) оғизгача етади», дедилар. (Рови) деди: Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан оғизларига ишора қилдилар.

عَن وهب بن مُنَبّه قِيلَ لَهُ: أَلَيْسَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لَيْسَ مِفْتَاحٌ إِلَّا لَهُ أَسْنَانٌ فَإِنْ جِئْتَ بِمِفْتَاحٍ لَهُ أَسْنَانٌ فَتَحَ لَكَ وَإِلَّا لَمْ يَفْتَحْ لَكَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي تَرْجَمَة بَاب

Vahb ibn Munabbih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: unga: «‹Lo ilaha illalloh› jannatning kaliti emasmi?» deyildi. U: «Ha, lekin tishlari boʻlmagan kalit yoʻq. Agar tishlari bor kalit keltirsang, u senga eshikni ochadi; boʻlmasa, senga ochilmaydi», dedi. Buxoriy uni bir bob sarlavhasida rivoyat qilgan.Ваҳб ибн Мунаббиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: унга: «‹Ло илаҳа иллаллоҳ› жаннатнинг калити эмасми?» дейилди. У: «Ҳа, лекин тишлари бўлмаган калит йўқ. Агар тишлари бор калит келтирсанг, у сенга эшикни очади; бўлмаса, сенга очилмайди», деди. Бухорий уни бир боб сарлавҳасида ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعشر أَمْثَالهَا إِلَى سبع مائَة ضعف وكل سَيِّئَة يعملها تكْتب لَهُ بِمِثْلِهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz Islomini chiroyli qilsa, har bir yaxshi amali oʻn baravardan yetti yuz baravargacha (savob bilan) yoziladi, har bir yomon amal esa oʻzicha (bir gunoh) yoziladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз Исломини чиройли қилса, ҳар бир яхши амали ўн баравардан етти юз бараваргача (савоб билан) ёзилади, ҳар бир ёмон амал эса ўзича (бир гуноҳ) ёзилади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا الْإِيمَانُ قَالَ إِذَا سَرَّتْكَ حَسَنَتُكَ وَسَاءَتْكَ سَيِّئَتُكَ فَأَنْتَ مُؤْمِنٌ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا الْإِثْمُ قَالَ إِذَا حَاكَ فِي نَفْسِكَ شَيْءٌ فَدَعْهُ» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺdan: «Iymon nima?» deb soʻradi. U zot: «Yaxshi amaling seni xursand qilsa, yomon amaling seni gʻamgin qilsa, sen moʻminsan», dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, gunoh nima?› dedi. U zot: «Koʻnglingda biror narsa gʻashlik tugʻdirsa, uni tark et», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺдан: «Иймон нима?» деб сўради. У зот: «Яхши амалинг сени хурсанд қилса, ёмон амалинг сени ғамгин қилса, сен мўминсан», дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, гуноҳ нима?› деди. У зот: «Кўнглингда бирор нарса ғашлик туғдирса, уни тарк эт», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَن عَمْرو بن عبسة قَالَ: أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُول الله من تبعك عَلَى هَذَا الْأَمْرِ قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ قُلْتُ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ طِيبُ الْكَلَامِ وَإِطْعَامُ الطَّعَامِ قُلْتُ مَا الْإِيمَانُ قَالَ الصَّبْرُ وَالسَّمَاحَةُ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْإِيمَانِ أَفْضَلُ قَالَ خُلُقٌ حَسَنٌ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ قَالَ طُولُ الْقُنُوتِ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ أَنْ تَهْجُرَ مَا كره رَبك عز وَجل قَالَ قلت فَأَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ عُقِرَ جَوَادُهُ وَأُهْرِيقَ دَمُهُ قَالَ قُلْتُ أَيُّ السَّاعَاتِ أَفْضَلُ قَالَ جَوف اللَّيْل الآخر. . . رَوَاهُ أَحْمد

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Yo Rasululloh, siz bilan birga kim islomni qabul qildi?› dedim. U zot: ‹Hur va qul›, dedilar. Men: ‹Alloh azza va jallaga boshqasidan koʻra yaqinroq boʻlgan biror soat bormi?› dedim. U zot: ‹Ha, kechaning oxirgi qismi. Bas, subhni oʻqiguningcha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh chiqib, u qalqonga oʻxshab tarqalguncha toʻxta. Soʻng ustunning soyasi ustiga tik boʻlguncha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh ogʻguncha toʻxta, chunki jahannam kunning oʻrtasida qizdiriladi. Soʻng asrni oʻqiguningcha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh botguncha toʻxta, chunki u shaytonning ikki shoxi orasida botadi va shaytonning ikki shoxi orasida chiqadi›, dedilar.»Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз билан бирга ким исломни қабул қилди?› дедим. У зот: ‹Ҳур ва қул›, дедилар. Мен: ‹Аллоҳ азза ва жаллага бошқасидан кўра яқинроқ бўлган бирор соат борми?› дедим. У зот: ‹Ҳа, кечанинг охирги қисми. Бас, субҳни ўқигунингча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш чиқиб, у қалқонга ўхшаб тарқалгунча тўхта. Сўнг устуннинг сояси устига тик бўлгунча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш оғгунча тўхта, чунки жаҳаннам куннинг ўртасида қиздирилади. Сўнг асрни ўқигунингча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш ботгунча тўхта, чунки у шайтоннинг икки шохи орасида ботади ва шайтоннинг икки шохи орасида чиқади›, дедилар.»

وَعَن مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ لَقِيَ اللَّهَ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئا يُصَلِّي الْخَمْسَ وَيَصُومُ رَمَضَانَ غُفِرَ لَهُ قُلْتُ أَفَلَا أُبَشِّرُهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ دَعْهُمْ يَعْمَلُوا» . رَوَاهُ أَحْمد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim Allohga, Unga hech narsani sherik qilmagan holda yoʻliqsa, jannatga kiradi; kim Unga sherik keltirgan holda yoʻliqsa, doʻzaxga kiradi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким Аллоҳга, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда йўлиқса, жаннатга киради; ким Унга шерик келтирган ҳолда йўлиқса, дўзахга киради».

وَعَن معَاذ أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَفْضَلِ الْإِيمَانِ قَالَ: «أَنْ تُحِبَّ لِلَّهِ وَتُبْغِضَ لِلَّهِ وَتُعْمِلَ لِسَانَكَ فِي ذِكْرِ اللَّهِ قَالَ وماذا يَا رَسُول الله قَالَ وَأَن تحب للنَّاس مَا تحب لنَفسك وَتَكْرَهُ لَهُمْ مَا تَكْرَهُ لِنَفْسِكَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Nabiy ﷺdan iymonning eng afzali haqida soʻradi. U zot: «Alloh uchun sevishing, Alloh uchun yomon koʻrishing va tilingni Allohni zikr qilishda ishlatishingdir», dedilar. U: ‹Yana nima, yo Rasululloh?› dedi. U zot: «Oʻzingga ravo koʻrgan narsani odamlarga ham ravo koʻrishing va oʻzingga ravo koʻrmagan narsani ularga ham ravo koʻrmasligingdir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Набий ﷺдан иймоннинг энг афзали ҳақида сўради. У зот: «Аллоҳ учун севишинг, Аллоҳ учун ёмон кўришинг ва тилингни Аллоҳни зикр қилишда ишлатишингдир», дедилар. У: ‹Яна нима, ё Расулуллоҳ?› деди. У зот: «Ўзингга раво кўрган нарсани одамларга ҳам раво кўришинг ва ўзингга раво кўрмаган нарсани уларга ҳам раво кўрмаслигингдир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الذَّنْبِ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ قَالَ أَنْ تَدْعُوَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ قَالَ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ ثمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ قَالَ ثمَّ أَي قَالَ ثمَّ أَن تُزَانِي بحليلة جَارك فَأنْزل الله عز وَجل تَصْدِيقَهَا (وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يزنون وَمن يفعل ذَلِك يلق أثاما) الْآيَة

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir kishi: «Yo Rasululloh, Allohning nazdida qaysi gunoh eng katta?» dedi. U zot: «Seni yaratgan boʻla turib, Allohga sherik (teng) chaqirishing (deb daʼvo qilishing)», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Soʻng — sen bilan birga ovqatlanadi degan (qoʻrquv) sababli farzandingni oʻldirishing», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Soʻng — qoʻshningning ayoli bilan zino qilishing», dedilar. Bas, Alloh azza va jalla buni tasdiqlab (mana shu oyatni) nozil qildi: «Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar; Alloh harom qilgan jonni — haqli (sabab)dan boshqa (holda) — oʻldirmaydilar va zino qilmaydilar. Kim shularni qilsa, (ogʻir) jazoga yoʻliqadi» (Furqon surasi, 68-oyat va undan keyingisi).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг наздида қайси гуноҳ энг катта?» деди. У зот: «Сени яратган бўла туриб, Аллоҳга шерик (тенг) чақиришинг (деб даъво қилишинг)», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Сўнг — сен билан бирга овқатланади деган (қўрқув) сабабли фарзандингни ўлдиришинг», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Сўнг — қўшнингнинг аёли билан зино қилишинг», дедилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла буни тасдиқлаб (мана шу оятни) нозил қилди: «Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар; Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақли (сабаб)дан бошқа (ҳолда) — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар. Ким шуларни қилса, (оғир) жазога йўлиқади» (Фурқон сураси, 68-оят ва ундан кейингиси).

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْكَبَائِرُ الْإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَالْيَمِين الْغمُوس» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وَفِي رِوَايَةِ أَنَسٍ: «وَشَهَادَةُ الزُّورِ» بَدَلُ: «الْيَمِينُ الْغمُوس»

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kabiralar (katta gunohlar) — Allohga shirk keltirish, ota-onaga oqlik qilish, (nohaq) jon oʻldirish va yamin gʻamus (yolgʻon qasam)dir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Кабиралар (катта гуноҳлар) — Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқлик қилиш, (ноҳақ) жон ўлдириш ва ямин ғамус (ёлғон қасам)дир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا هُنَّ قَالَ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَالسِّحْرُ وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَكْلُ الرِّبَا وَأَكْلُ مَالِ الْيَتِيمِ وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ الْغَافِلَاتِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yetti halok qiluvchi katta gunohdan saqlaninglar», — dedi. Odamlar: «Yo Rasululloh! Ular nima?» — deb soʻradi. U zot: «Allohga (ibodatda) boshqani sherik qilish; sehr qilish; Alloh harom qilgan jonni — haqli sabab(siz) (yaʼni shariat ruxsatisiz) — oʻldirish; ribo (sudxoʻrlik) yeyish; yetimning molini yeyish; jang paytida dushmanga orqa oʻgirib qochish; va — poklik haqida hech oʻylamaydigan, yaxshi moʻmina — iffatli ayollarga tuhmat qilish», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Етти ҳалок қилувчи катта гуноҳдан сақланинглар», — деди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Улар нима?» — деб сўради. У зот: «Аллоҳга (ибодатда) бошқани шерик қилиш; сеҳр қилиш; Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақли сабаб(сиз) (яъни шариат рухсатисиз) — ўлдириш; рибо (судхўрлик) ейиш; етимнинг молини ейиш; жанг пайтида душманга орқа ўгириб қочиш; ва — поклик ҳақида ҳеч ўйламайдиган, яхши мўмина — иффатли аёлларга туҳмат қилиш», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا يشرب الْخمر حِين يشْربهَا وَهُوَ مُؤمن وَلَا يَسْرِقُ السَّارِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا ينتهب نهبة ذَات شرف يرفع النَّاس إِلَيْهِ أَبْصَارهم فِيهَا حِينَ يَنْتَهِبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا يَغُلُّ أَحَدُكُمْ حِين يغل وَهُوَ مُؤمن فإياكم إيَّاكُمْ» وَفِي رِوَايَة ابْن عَبَّاس: «وَلَا يَقْتُلُ حِينَ يَقْتُلُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ» . قَالَ عِكْرِمَةُ: قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ: كَيْفَ يُنْزَعُ الْإِيمَانُ مِنْهُ؟ قَالَ: هَكَذَا وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ثُمَّ أَخْرَجَهَا فَإِنْ تَابَ عَادَ إِلَيْهِ هَكَذَا وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: لَا يَكُونُ هَذَا مُؤْمِنًا تَامًّا وَلَا يَكُونُ لَهُ نُورُ الْإِيمَان. هَذَا لفظ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Zinokor — zino qilayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgan) holda zino qilmaydi; xamr ichuvchi — uni ichayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgan) holda ichmaydi; oʻgʻ ri — oʻgʻ irlik qilayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgʻan) holda oʻgʻ irlik qilmaydi» dedilar. (Ibn Shihob: «Menga Abdulmalik xabar berdi)ki, Abu Bakr buni Abu Hurayradan soʻzlab berar, soʻng: ‹Abu Bakr ular bilan (birga): ‹...va u — odamlar koʻ zlarini (oʻ ziga qarab) koʻ taradigan qadrli (katta) bir (mol)ni — uni talon-taroj qilayotgan paytda, moʻmin (boʻ lgan) holda — talamaydi›ni (ham qoʻ shar) edi› der edi.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Зинокор — зино қилаётган пайтда — мўмин (бў лган) ҳолда зино қилмайди; хамр ичувчи — уни ичаётган пайтда — мўмин (бў лган) ҳолда ичмайди; ўғ ри — ўғ ирлик қилаётган пайтда — мўмин (бў лған) ҳолда ўғ ирлик қилмайди» дедилар. (Ибн Шиҳоб: «Менга Абдулмалик хабар берди)ки, Абу Бакр буни Абу Ҳурайрадан сўзлаб берар, сўнг: ‹Абу Бакр улар билан (бирга): ‹...ва у — одамлар кў зларини (ў зига қараб) кў тарадиган қадрли (катта) бир (мол)ни — уни талон-тарож қилаётган пайтда, мўмин (бў лган) ҳолда — таламайди›ни (ҳам қў шар) эди› дер эди.»

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ( «آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ» . زَادَ مُسْلِمٌ: «وَإِنْ صَامَ وَصَلَّى وَزَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ» . ثُمَّ اتَّفَقَا: «إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤتمن خَان»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Munofiqning alomati uchtadir: gapirsa yolgʻon gapiradi, vada qilsa vadasiga xilof qiladi, omonat berilsa xiyonat qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aloning hadisi jihatidan hasan gʻaribdir. Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan koʻp yoʻllar bilan rivoyat qilingan. Bu bobda Ibn Masʼud, Anas va Jobirdan ham (rivoyat bor). Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shu mazmunda oʻxshashini rivoyat qiladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Suhayl — Molik ibn Anasning amakisidir, ismi Nofi ibn Molik ibn Abu Omir al-Asbahiy al-Xavlaniydir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг аломати учтадир: гапирса ёлғон гапиради, вада қилса вадасига хилоф қилади, омонат берилса хиёнат қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Алонинг ҳадиси жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан кўп йўллар билан ривоят қилинган. Бу бобда Ибн Масъуд, Анас ва Жобирдан ҳам (ривоят бор). Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шу мазмунда ўхшашини ривоят қилади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Суҳайл — Молик ибн Анаснинг амакисидир, исми Нофи ибн Молик ибн Абу Омир ал-Асбаҳий ал-Хавланийдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذا خَاصم فجر»

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مثل الْمُنَافِق كَمثل الشَّاة الْعَائِرَةِ بَيْنَ الْغُنْمَيْنِ تَعِيرُ إِلَى هَذِهِ مَرَّةً وَإِلَى هَذِه مرّة» . رَوَاهُ مُسلم

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Munofiqning misoli ikki poda oʻrtasida tentirab yurgan qoʻyga oʻxshaydi: u goh u tarafga, goh bu tarafga oʻtib turadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Мунофиқнинг мисоли икки пода ўртасида тентираб юрган қўйга ўхшайди: у гоҳ у тарафга, гоҳ бу тарафга ўтиб туради», дедилар.

عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ قَالَ: قَالَ يَهُودِيٌّ لصَاحبه اذْهَبْ بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِي فَقَالَ صَاحِبُهُ لَا تَقُلْ نَبِيٌّ إِنَّهُ لَوْ سَمِعَكَ كَانَ لَهُ أَرْبَعَة أَعْيُنٍ فَأَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَاهُ عَنْ تِسْعِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَقَالَ لَهُم: «لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى ذِي سُلْطَانٍ لِيَقْتُلَهُ وَلَا تَسْحَرُوا وَلَا تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلَا تَقْذِفُوا مُحصنَة وَلَا توَلّوا الْفِرَار يَوْمَ الزَّحْفِ وَعَلَيْكُمْ خَاصَّةً الْيَهُودَ أَنْ لَا تَعْتَدوا فِي السبت» . قَالَ فقبلوا يَده وَرجله فَقَالَا نَشْهَدُ أَنَّكَ نَبِيٌّ قَالَ فَمَا يَمْنَعُكُمْ أَنْ تتبعوني قَالُوا إِن دَاوُد دَعَا ربه أَن لَا يزَال فِي ذُرِّيَّتِهِ نَبِيٌّ وَإِنَّا نَخَافُ إِنْ تَبِعْنَاكَ أَنْ تَقْتُلَنَا الْيَهُودُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu) aytadi: Bir yahudiy oʻz sherigiga: «Bizni mana shu Paygʻambarning oldiga olib bor», dedi. Sherigi unga: «Paygʻambar dema, agar u seni eshitsa, toʻrt koʻzli boʻlib qoladi (juda xursand boʻladi)», dedi. Soʻng ular Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, u zotdan toʻqqizta aniq oyat (alomat) haqida soʻradilar. U zot ularga: «Allohga hech narsani sherik qilmanglar, oʻgʻrilik qilmanglar, zino qilmanglar, Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmanglar, begunoh kishini oʻldirilsin deb hokimning oldiga (chaqib) yetkazmanglar, sehr qilmanglar, ribo yemanglar, iffatli ayolga buhton qilmanglar, jang kuni qochib orqaga qaytmanglar va sizlar, ey yahudiylar, xususan sizlarga shanba kunida tajovuz qilmaslik (lozim)», dedilar. (Safvon) dedi: Shunda ular u zotning qoʻli va oyogʻini oʻpib: «Guvohlik beramizki, sen Paygʻambarsan», dedilar. U zot: «Unday boʻlsa, menga ergashishdan sizlarni nima toʻsadi?», dedilar. Ular: «Dovud Robbidan oʻz zurriyotidan Paygʻambar uzilmasligini soʻragan edi. Biz, agar senga ergashsak, yahudiylar bizni oʻldirib qoʻyishidan qoʻrqamiz», dedilar. Bu bobda Yazid ibn al-Asvad, Ibn Umar va Kaʼb ibn Molikdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир яҳудий ўз шеригига: «Бизни мана шу Пайғамбарнинг олдига олиб бор», деди. Шериги унга: «Пайғамбар дема, агар у сени эшитса, тўрт кўзли бўлиб қолади (жуда хурсанд бўлади)», деди. Сўнг улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан тўққизта аниқ оят (аломат) ҳақида сўрадилар. У зот уларга: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилманглар, ўғрилик қилманглар, зино қилманглар, Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирманглар, бегуноҳ кишини ўлдирилсин деб ҳокимнинг олдига (чақиб) етказманглар, сеҳр қилманглар, рибо еманглар, иффатли аёлга буҳтон қилманглар, жанг куни қочиб орқага қайтманглар ва сизлар, эй яҳудийлар, хусусан сизларга шанба кунида тажовуз қилмаслик (лозим)», дедилар. (Сафвон) деди: Шунда улар у зотнинг қўли ва оёғини ўпиб: «Гувоҳлик берамизки, сен Пайғамбарсан», дедилар. У зот: «Ундай бўлса, менга эргашишдан сизларни нима тўсади?», дедилар. Улар: «Довуд Роббидан ўз зурриётидан Пайғамбар узилмаслигини сўраган эди. Биз, агар сенга эргашсак, яҳудийлар бизни ўлдириб қўйишидан қўрқамиз», дедилар. Бу бобда Язид ибн ал-Асвад, Ибн Умар ва Каъб ибн Моликдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «ثَلَاث من أَصْلِ الْإِيمَانِ الْكَفُّ عَمَّنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا الله وَلَا نكفره بذنب وَلَا نخرجهُ من الْإِسْلَام بِعَمَل وَالْجِهَادُ مَاضٍ مُنْذُ بَعَثَنِي اللَّهُ إِلَى أَنْ يُقَاتل آخر أمتِي الدَّجَّالَ لَا يُبْطِلُهُ جَوْرُ جَائِرٍ وَلَا عَدْلُ عَادل وَالْإِيمَان بالأقدار» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Uchta (narsa) iymonning aslidandir: ‹Lo ilaha illalloh› degan kishidan (qoʻl) tortish — uni biror gunoh sababli kofir deb sanama va biror amal sababli uni Islomdan chiqarma; jihod esa Alloh meni (paygʻambar qilib) yuborgan kundan boshlab, ummatimning oxirgisi Dajjol bilan jang qiladigan kungacha davom etadi, uni biror zolimning zulmi ham, biror odilning adolati ham botil qila olmaydi; va taqdirlarga iymon keltirish», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Учта (нарса) иймоннинг аслидандир: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган кишидан (қўл) тортиш — уни бирор гуноҳ сабабли кофир деб санама ва бирор амал сабабли уни Исломдан чиқарма; жиҳод эса Аллоҳ мени (пайғамбар қилиб) юборган кундан бошлаб, умматимнинг охиргиси Дажжол билан жанг қиладиган кунгача давом этади, уни бирор золимнинг зулми ҳам, бирор одилнинг адолати ҳам ботил қила олмайди; ва тақдирларга иймон келтириш», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا زَنَى الْعَبْدُ خَرَجَ مِنْهُ الْإِيمَانُ فَكَانَ فَوْقَ رَأْسِهِ كَالظُّلَّةِ فَإِذا خرج من ذَلِك الْعَمَل عَاد إِلَيْهِ الايمان» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zinokor zino qilayotgan paytida moʻmin holida zino qilmaydi, oʻgʻri oʻgʻirlik qilayotgan paytida moʻmin holida oʻgʻirlamaydi, lekin tavba (eshigi) ochiqdir», dedilar. Bu bobda Ibn Abbos, Oisha va Abdulloh ibn Abu Avfodan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir. Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Banda zino qilsa, undan iymon chiqib, boshi ustida soyabondek boʻlib turadi. U shu amaldan chiqsa, iymon yana unga qaytadi», dedilar. Abu Jafar Muhammad ibn Alidan rivoyat qilinishicha, u bu haqda: iymondan Islomga chiqibdi, degan. Yana koʻp yoʻllar bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot zino va oʻgʻirlik haqida: «Kim ulardan birortasini qilsa-yu, unga hadd joriy etilsa, bu uning gunohiga kafforatdir. Kim ulardan birortasini qilsa-yu, Alloh uni yopib qoʻysa, u Allohga (havola). Xohlasa, Qiyomat kunida azoblaydi, xohlasa, magʻfirat qiladi», dedilar. Buni Ali ibn Abu Tolib, Uboda ibn Somit va Xuzayma ibn Sobit Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зинокор зино қилаётган пайтида мўмин ҳолида зино қилмайди, ўғри ўғирлик қилаётган пайтида мўмин ҳолида ўғирламайди, лекин тавба (эшиги) очиқдир», дедилар. Бу бобда Ибн Аббос, Оиша ва Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Банда зино қилса, ундан иймон чиқиб, боши устида соябондек бўлиб туради. У шу амалдан чиқса, иймон яна унга қайтади», дедилар. Абу Жафар Муҳаммад ибн Алидан ривоят қилинишича, у бу ҳақда: иймондан Исломга чиқибди, деган. Яна кўп йўллар билан Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот зино ва ўғирлик ҳақида: «Ким улардан бирортасини қилса-ю, унга ҳадд жорий этилса, бу унинг гуноҳига каффоратдир. Ким улардан бирортасини қилса-ю, Аллоҳ уни ёпиб қўйса, у Аллоҳга (ҳавола). Хоҳласа, Қиёмат кунида азоблайди, хоҳласа, мағфират қилади», дедилар. Буни Али ибн Абу Толиб, Убода ибн Сомит ва Хузайма ибн Собит Набий ﷺдан ривоят қилганлар.

عَنْ مُعَاذٍ قَالَ: أَوْصَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَشْرِ كَلِمَاتٍ قَالَ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ شَيْئًا وَإِنْ قُتِلْتَ وَحُرِّقْتَ وَلَا تَعُقَّنَّ وَالِدَيْكَ وَإِنْ أَمَرَاكَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ أَهْلِكَ وَمَالِكَ وَلَا تَتْرُكَنَّ صَلَاةً مَكْتُوبَةً مُتَعَمِّدًا فَإِنَّ مَنْ تَرَكَ صَلَاةً مَكْتُوبَةً مُتَعَمِّدًا فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَلَا تَشْرَبَنَّ خَمْرًا فَإِنَّهُ رَأَسُ كُلِّ فَاحِشَةٍ وَإِيَّاكَ وَالْمَعْصِيَةَ فَإِنَّ بالمعصية حل سخط الله عز وَجل وَإِيَّاكَ وَالْفِرَارَ مِنَ الزَّحْفِ وَإِنْ هَلَكَ النَّاسُ وَإِذا أصَاب النَّاس موتان وَأَنت فيهم فَاثْبتْ وَأنْفق عَلَى عِيَالِكَ مِنْ طَوْلِكَ وَلَا تَرْفَعْ عَنْهُمْ عَصَاكَ أَدَبًا وَأَخِفْهُمْ فِي اللَّهِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga oʻnta narsani tavsiya qilib, dedilar: «Allohga hech narsani sherik qilma, agar oʻldirilsang va yoqib yuborilsang ham. Ota-onangga oq boʻlma, garchi ular seni oilang va molingdan chiqib ketishingga buyursalar ham. Farz namozni ataylab tark etma, zero kim farz namozni ataylab tark etsa, undan Allohning zimmasi uzilibdi. Xamr ichma, chunki u har bir buzuqlikning boshidir. Maʼsiyatdan saqlan, chunki maʼsiyat sababli Alloh azza va jallaning gʻazabi nozil boʻladi. Jang maydonidan qochishdan saqlan, garchi odamlar halok boʻlsalar ham. Odamlarga oʻlim yetganda, sen ular orasida boʻlsang, sabot bilan tur. Oilangga oʻz imkoningdan xarj qil. Ularni tarbiyalashda hassangni ulardan koʻtarma. Ularga Alloh yoʻlida qoʻrquv sol», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга ўнта нарсани тавсия қилиб, дедилар: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилма, агар ўлдирилсанг ва ёқиб юборилсанг ҳам. Ота-онангга оқ бўлма, гарчи улар сени оиланг ва молингдан чиқиб кетишингга буюрсалар ҳам. Фарз намозни атайлаб тарк этма, зеро ким фарз намозни атайлаб тарк этса, ундан Аллоҳнинг зиммаси узилибди. Хамр ичма, чунки у ҳар бир бузуқликнинг бошидир. Маъсиятдан сақлан, чунки маъсият сабабли Аллоҳ азза ва жалланинг ғазаби нозил бўлади. Жанг майдонидан қочишдан сақлан, гарчи одамлар ҳалок бўлсалар ҳам. Одамларга ўлим етганда, сен улар орасида бўлсанг, сабот билан тур. Оилангга ўз имконингдан харж қил. Уларни тарбиялашда ҳассангни улардан кўтарма. Уларга Аллоҳ йўлида қўрқув сол», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَن حُذَيْفَة قَالَ: إِنَّمَا كَانَ النِّفَاق عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَإِنَّمَا هُوَ الْكفْر بعد الايمان. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Nifoq faqat Paygʻambar ﷺ davrida (boʻlardi); ammo bugun — bu faqat iymondan keyingi kufrdir.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Нифоқ фақат Пайғамбар ﷺ даврида (бўларди); аммо бугун — бу фақат иймондан кейинги куфрдир.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي مَا وَسْوَسَتْ بِهِ صُدُورُهَا مَا لم تعْمل بِهِ أَو تَتَكَلَّم»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo ummatimga koʻngillaridan kechgan vasvasalarni — modomiki ular bilan amal qilmasa yoki gapirmasa — kechib yubordi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло умматимга кўнгилларидан кечган васвасаларни — модомики улар билан амал қилмаса ёки гапирмаса — кечиб юборди», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلُوهُ: إِنَّا نَجِدُ فِي أَنْفُسِنَا مَا يَتَعَاظَمُ أَحَدُنَا أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ. قَالَ: «أَو قد وجدتموه» قَالُوا: نعم. قَالَ: «ذَاك صَرِيح الْإِيمَان» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ashoblaridan baʼzi kishilar kelib, U Zotdan soʻradilar: «Biz koʻnglimizda shunday (xayol)ni topamizki, birortamiz uni tilga olishni juda (ulkan, ogʻir deb) bilamiz». (Paygʻambar): «Sizlar buni rostdan ham topdingizmi (his qildingizmi)?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. (Paygʻambar): «Bu — sof (xolis) iymondir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг ашобларидан баъзи кишилар келиб, У Зотдан сўрадилар: «Биз кўнглимизда шундай (хаёл)ни топамизки, бирортамиз уни тилга олишни жуда (улкан, оғир деб) биламиз». (Пайғамбар): «Сизлар буни ростдан ҳам топдингизми (ҳис қилдингизми)?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. (Пайғамбар): «Бу — соф (холис) иймондир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَأْتِي الشَّيْطَانُ أَحَدَكُمْ فَيَقُولُ: مَنْ خلق كَذَا؟ مَنْ خَلَقَ كَذَا؟ حَتَّى يَقُولَ: مَنْ خَلَقَ رَبَّكَ؟ فَإِذَا بَلَغَهُ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ وَلْيَنْتَهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Shayton sizlardan birining oldiga kelib: ‹Falonchini kim yaratdi?› — deydi — to: ‹Robbingni kim yaratdi?› — deguncha. Bas, u (shayton) shunday savolni ilqo qilganda (koʻngilga solganda), kishi Allohdan panoh soʻrasin va bunday fikrlardan voz kechsin», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Шайтон сизлардан бирининг олдига келиб: ‹Фалончини ким яратди?› — дейди — то: ‹Роббингни ким яратди?› — дегунча. Бас, у (шайтон) шундай саволни илқо қилганда (кўнгилга солганда), киши Аллоҳдан паноҳ сўрасин ва бундай фикрлардан воз кечсин», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا يَزَالُ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يُقَالَ هَذَا خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ؟ فَمَنْ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ: آمَنت بِاللَّه وَرُسُله "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar bir-birlaridan soʻrayveradilar (savol berayveradilar), toki: ‹Mana bu — Alloh xalqni (mavjudotni) yaratdi; bas, Allohni kim yaratgan?› deyilguncha. Kim shundan (shu vasvasadan) biror narsani topsa (his qilsa), ‹Men Allohga iymon keltirdim› desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар бир-бирларидан сўрайверадилар (савол берайверадилар), токи: ‹Мана бу — Аллоҳ халқни (мавжудотни) яратди; бас, Аллоҳни ким яратган?› дейилгунча. Ким шундан (шу васвасадан) бирор нарсани топса (ҳис қилса), ‹Мен Аллоҳга иймон келтирдим› десин», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِينُهُ مِنَ الْجِنِّ وَقَرِينُهُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ. قَالُوا: وَإِيَّاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: وَإِيَّايَ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَأَسْلَمَ فَلَا يَأْمُرُنِي إِلَّا بِخَيْرٍ ". رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har biringizga jinlardan boʻlgan qarini biriktirib qoʻyilgan», dedilar. (Sahobalar): «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot): «Menga ham. Lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u (taslim boʻlib) musulmon boʻldi va meni faqat yaxshilikkagina buyuradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бирингизга жинлардан бўлган қарини бириктириб қўйилган», дедилар. (Саҳобалар): «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот): «Менга ҳам. Лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у (таслим бўлиб) мусулмон бўлди ва мени фақат яхшиликкагина буюради», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنَ الانسان مجْرى الدَّم»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ayollaridan biri bilan birga edilar. Shu payt bir kishi ularning yonidan oʻtib qoldi. Rasululloh ﷺ uni chaqirdilar, u keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey falonchi, bu mening xotinim falona», dedilar. U: «Yo Rasululloh! Men kim haqida (yomon) gumon qilsam ham, Siz haqingizda gumon qilmas edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, shayton inson tanasida qon kabi oqib yuradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аёлларидан бири билан бирга эдилар. Шу пайт бир киши уларнинг ёнидан ўтиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ уни чақирдилар, у келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалончи, бу менинг хотиним фалона», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Мен ким ҳақида (ёмон) гумон қилсам ҳам, Сиз ҳақингизда гумон қилмас эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтон инсон танасида қон каби оқиб юради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ بَنِي آدَمَ مَوْلُودٌ إِلَّا يَمَسُّهُ الشَّيْطَانُ حِينَ يُولَدُ فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ غَيْرَ مَرْيَمَ وَابْنِهَا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasidan tugʻilgan har bir chaqaloqqa shayton tugʻilgan paytida tegib oʻtadi, shu sababli u shaytonning tegishidan qichqirib yigʻlaydi — Maryam va uning oʻgʻlidan boshqa», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласидан туғилган ҳар бир чақалоққа шайтон туғилган пайтида тегиб ўтади, шу сабабли у шайтоннинг тегишидан қичқириб йиғлайди — Марям ва унинг ўғлидан бошқа», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صِيَاحُ الْمَوْلُودِ حِينَ يَقَعُ نَزْغَةٌ من الشَّيْطَان»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqaloqning (dunyoga) tushgan vaqtidagi baqirigʻi shaytonning nuqishi (chimchilashi)dandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақалоқнинг (дунёга) тушган вақтидаги бақириғи шайтоннинг нуқиши (чимчилаши)дандир», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ إِبْلِيسَ يَضَعُ عَرْشَهُ عَلَى المَاء ثمَّ يبْعَث سراياه فَأَدْنَاهُمْ مِنْهُ مَنْزِلَةً أَعْظَمُهُمْ فِتْنَةً يَجِيءُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ فَعَلَتُ كَذَا وَكَذَا فَيَقُولُ مَا صَنَعْتَ شَيْئًا قَالَ ثُمَّ يَجِيءُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ مَا تَرَكَتُهُ حَتَّى فَرَّقَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ امْرَأَتِهِ قَالَ فَيُدْنِيهِ مِنْهُ وَيَقُولُ نَعَمْ أَنْتَ قَالَ الْأَعْمَشُ أرَاهُ قَالَ «فيلتزمه» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Iblis oʻz taxtini suv ustiga qoʻyadi, soʻng oʻz lashkarlarini yuboradi. Ulardan unga eng yaqin martabalisi — fitnasi eng katta boʻlganidir. Ulardan biri kelib: ‹Men ananaqa, ananaqa ish qildim›, deydi. (Iblis) esa: ‹Sen hech narsa qilmabsan›, deydi». (Jobir) dedi: «Soʻng ulardan biri kelib: ‹Men uni er-xotinning orasini ajratmaguncha tark etmadim›, deydi». (Jobir) dedi: «Shunda (Iblis) uni oʻziga yaqinlashtirib: ‹Sen qanaqa ham yaxshisan!› deydi». Al-Aʼmash: «Menimcha, (Jobir): ‹Bas, (Iblis) uni quchoqlaydi›, dedi», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Иблис ўз тахтини сув устига қўяди, сўнг ўз лашкарларини юборади. Улардан унга энг яқин мартабалиси — фитнаси энг катта бўлганидир. Улардан бири келиб: ‹Мен ананақа, ананақа иш қилдим›, дейди. (Иблис) эса: ‹Сен ҳеч нарса қилмабсан›, дейди». (Жобир) деди: «Сўнг улардан бири келиб: ‹Мен уни эр-хотиннинг орасини ажратмагунча тарк этмадим›, дейди». (Жобир) деди: «Шунда (Иблис) уни ўзига яқинлаштириб: ‹Сен қанақа ҳам яхшисан!› дейди». Ал-Аъмаш: «Менимча, (Жобир): ‹Бас, (Иблис) уни қучоқлайди›, деди», деди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِن الشَّيْطَان قد أيس أَنْ يَعْبُدَهُ الْمُصَلُّونَ فِي جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَلَكِنَّ فِي التحريش بَينهم» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning: «Albatta, shayton arab yarim orolida namozxonlar oʻziga ibodat qilishlaridan butunlay umidini uzdi, lekin (u) ularning oralarini buzishdan (umid qiladi)», deganlarini eshitdim.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг: «Албатта, шайтон араб ярим оролида намозхонлар ўзига ибодат қилишларидан бутунлай умидини узди, лекин (у) уларнинг ораларини бузишдан (умид қилади)», деганларини эшитдим.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: إِنِّي أُحَدِّثُ نَفْسِي بِالشَّيْءِ لَأَنْ أَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَكَلَّمَ بِهِ. قَالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ أَمْرَهُ إِلَى الْوَسْوَسَةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: ‹Men koʻnglimda shunday narsalarni his qilamanki, ular haqida gapirgandan koʻra koʻmirga aylanib qolganim men uchun sevimliroqdir›, dedi. U zot: «Uning ishini vasvasagagina qaytargan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: ‹Мен кўнглимда шундай нарсаларни ҳис қиламанки, улар ҳақида гапиргандан кўра кўмирга айланиб қолганим мен учун севимлироқдир›, деди. У зот: «Унинг ишини васвасагагина қайтарган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَن بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ لِلشَّيْطَانَ لَمَّةً بِابْنِ آدَمَ وَلِلْمَلَكِ لَمَّةً فَأَمَّا لَمَّةُ الشَّيْطَانَ فَإِيعَادٌ بِالشَّرِّ وَتَكْذِيبٌ بِالْحَقِّ وَأَمَّا لَمَّةُ الْمَلَكِ فَإِيعَادٌ بِالْخَيْرِ وَتَصْدِيقٌ بِالْحَقِّ فَمَنْ وَجَدَ ذَلِكَ فَلْيَعْلَمْ أَنَّهُ من الله فليحمد اللَّهَ وَمَنْ وَجَدَ الْأُخْرَى فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ثُمَّ قَرَأَ (الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ ويأمركم بالفحشاء) الْآيَة) أخرجه التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث حسن غَرِيب

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, shaytonning Odam farzandiga (vasvasa solib) yaqinlashishi bor, malakning ham yaqinlashishi bor. Shaytonning yaqinlashishi — yomonlikka vaʼda berish va haqni yolgʻonga chiqarishdir. Malakning yaqinlashishi esa — yaxshilikka vaʼda berish va haqni tasdiqlashdir. Kim buni (yaxshilikni) topsa, uning Allohdan ekanini bilsin va Allohga hamd aytsin. Kim boshqasini (yomonlikni) topsa, quvlangan shaytondan Allohga panoh soʻrasin», dedilar. Soʻng u zot: {Shayton sizlarni faqirlik bilan qoʻrqitadi va sizlarni fahsh ishlarga buyuradi} (Baqara 268) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. U Abul-Ahvasning hadisidir, biz uni Abul-Ahvasning hadisidan boshqa yoʻl bilan marfuʼ holda bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтоннинг Одам фарзандига (васваса солиб) яқинлашиши бор, малакнинг ҳам яқинлашиши бор. Шайтоннинг яқинлашиши — ёмонликка ваъда бериш ва ҳақни ёлғонга чиқаришдир. Малакнинг яқинлашиши эса — яхшиликка ваъда бериш ва ҳақни тасдиқлашдир. Ким буни (яхшиликни) топса, унинг Аллоҳдан эканини билсин ва Аллоҳга ҳамд айтсин. Ким бошқасини (ёмонликни) топса, қувланган шайтондан Аллоҳга паноҳ сўрасин», дедилар. Сўнг у зот: {Шайтон сизларни фақирлик билан қўрқитади ва сизларни фаҳш ишларга буюради} (Бақара 268) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. У Абул-Аҳваснинг ҳадисидир, биз уни Абул-Аҳваснинг ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ ҳолда билмаймиз.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: " لَا يَزَالُ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يُقَالَ: هَذَا خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ؟ فَإِذَا قَالُوا ذَلِك فَقولُوا الله أحد الله الصَّمد لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كفوا أحد ثمَّ ليتفل عَن يسَاره ثَلَاثًا وليستعذ من الشَّيْطَان ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim, — soʻng oldingidek hadisni zikr qildi, — bu rivoyatda u zot dedilar: «Ular shu (vasvasa)ni aytsalar, sizlar: {Aytgin: U Alloh — yagonadir. Alloh (hojatlar uchun qaratiladigan) beniyozdir. (U) tugʻmagan va tugʻilmagan. Hamda Unga hech kim teng emasdir} deb oʻqinglar, soʻng chap tomoniga uch marta tuflasin va shaytondan (Allohga) panoh tilasin.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим, — сўнг олдингидек ҳадисни зикр қилди, — бу ривоятда у зот дедилар: «Улар шу (васваса)ни айтсалар, сизлар: {Айтгин: У Аллоҳ — ягонадир. Аллоҳ (ҳожатлар учун қаратиладиган) бениёздир. (У) туғмаган ва туғилмаган. Ҳамда Унга ҳеч ким тенг эмасдир} деб ўқинглар, сўнг чап томонига уч марта туфласин ва шайтондан (Аллоҳга) паноҳ тиласин.»

عَن أنس بن مَالك يَقُولَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَنْ يَبْرَحَ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يَقُولُوا هَذَا الله خَالق كل شَيْء فَمن خلق الله» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ. وَلِمُسْلِمٍ: " قَالَ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجل: إِن أمتك لَا يزالون يَقُولُونَ: مَا كَذَا؟ مَا كَذَا؟ حَتَّى يَقُولُوا: هَذَا اللَّهُ خَلَقَ الْخَلْقَ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ عَزَّ وَجل؟ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilinadi: (Paygʻambar): «Alloh azza va jalla dedi: ‹Albatta sening ummating: «Falon nima? Falon nima?» deyaveradilar, toki: «Mana bu — Alloh xalqni yaratdi; bas, Allohni kim yaratgan?» degunicha›», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилинади: (Пайғамбар): «Аллоҳ азза ва жалла деди: ‹Албатта сенинг умматинг: «Фалон нима? Фалон нима?» деяверадилар, токи: «Мана бу — Аллоҳ халқни яратди; бас, Аллоҳни ким яратган?» дегунича›», дедилар.

عَن عُثْمَان بن أبي الْعَاصِ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ حَالَ بيني وَبَين صَلَاتي وقراءتي يُلَبِّسُهَا عَلَيَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاكَ شَيْطَانٌ يُقَالُ لَهُ خِنْزِبٌ فَإِذَا أَحْسَسْتَهُ فَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْهُ وَاتْفُلْ عَلَى يسارك ثَلَاثًا قَالَ فَفَعَلْتُ ذَلِكَ فَأَذْهَبَهُ اللَّهُ عَنِّي» . رَوَاهُ مَسْلِمٌ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh! Shayton men bilan namozim hamda qiroatim oʻrtasiga toʻsiq boʻlib, uni menga adashtirib yuboryapti», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Xinzab deb ataladigan shaytondir. Uni sezsang, undan Allohga panoh soʻra va chap tomoningga uch marta tupur», dedilar. (Usmon) dedi: Shunda men shuni qildim. Soʻng Alloh uni mendan ketkazdi.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Шайтон мен билан намозим ҳамда қироатим ўртасига тўсиқ бўлиб, уни менга адаштириб юборяпти», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Хинзаб деб аталадиган шайтондир. Уни сезсанг, ундан Аллоҳга паноҳ сўра ва чап томонингга уч марта тупур», дедилар. (Усмон) деди: Шунда мен шуни қилдим. Сўнг Аллоҳ уни мендан кетказди.

وَعَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ فَقَالَ: «إِنِّي أهم فِي صَلَاتي فيكثر ذَلِك عَليّ فَقَالَ الْقَاسِم بن مُحَمَّد امْضِ فِي صَلَاتك فَإِنَّهُ لن يذهب عَنْكَ حَتَّى تَنْصَرِفَ وَأَنْتَ تَقُولُ مَا أَتْمَمْتُ صَلَاتي» . رَوَاهُ مَالك

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: bir kishi undan soʻrab: ‹Men namozimda xayolga berilaman, bu menga koʻpayib ketadi›, dedi. Qosim ibn Muhammad: «Namozingni davom ettiraver, zero u sen namozdan qaytguningcha — ‹Namozimni toʻliq ado eta olmadim›, deb turgan holingda — sendan ketmaydi», dedi. Molik rivoyat qilgan.Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: бир киши ундан сўраб: ‹Мен намозимда хаёлга бериламан, бу менга кўпайиб кетади›, деди. Қосим ибн Муҳаммад: «Намозингни давом эттиравер, зеро у сен намоздан қайтгунингча — ‹Намозимни тўлиқ адо эта олмадим›, деб турган ҳолингда — сендан кетмайди», деди. Молик ривоят қилган.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَتَبَ اللَّهُ مقادير الْخَلَائق قبل أَن يخلق السَّمَوَات وَالْأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ» قَالَ: «وَكَانَ عَرْشُهُ على المَاء» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Alloh osmonlar va yerni yaratishidan ellik ming yil avval xaloyiqning taqdirlarini yozib qoʻygan», — soʻng (roviy) dedi: — «va Uning Arshi suv ustida edi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳ осмонлар ва ерни яратишидан эллик минг йил аввал халойиқнинг тақдирларини ёзиб қўйган», — сўнг (ровий) деди: — «ва Унинг Арши сув устида эди», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كُلُّ شَيْءٍ بِقَدَرٍ حَتَّى الْعَجز والكيس» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsa qadar bilandir, hatto ojizlik va zukkolik ham — yoki zukkolik va ojizlik (ham)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарса қадар биландир, ҳатто ожизлик ва зукколик ҳам — ёки зукколик ва ожизлик (ҳам)», — дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى عَلَيْهِمَا السَّلَام عِنْدَ رَبِّهِمَا فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى قَالَ مُوسَى أَنْتَ آدَمُ الَّذِي خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلَائِكَتَهُ وَأَسْكَنَكَ فِي جَنَّتِهِ ثُمَّ أَهَبَطْتَ النَّاسَ بِخَطِيئَتِكَ إِلَى الأَرْض فَقَالَ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلَامِهِ وَأَعْطَاكَ الْأَلْوَاحَ فِيهَا تِبْيَانُ كُلِّ شَيْءٍ وَقَرَّبَكَ نَجِيًّا فَبِكَمْ وَجَدَتِ اللَّهِ كَتَبَ التَّوْرَاةَ قَبْلَ أَنْ أُخْلَقَ قَالَ مُوسَى بِأَرْبَعِينَ عَامًا قَالَ آدَمُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيهَا (وَعَصَى آدَمُ ربه فغوى) قَالَ نَعَمْ قَالَ أَفَتَلُومُنِي عَلَى أَنْ عَمِلْتُ عَمَلًا كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَيَّ أَنْ أَعْمَلَهُ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bilan Muso (alayhimassalom) Robblari huzurida bahslashdilar, Odam Musodan ustun keldi. Muso: ‹Sen Alloh Oʻz qoʻli bilan yaratgan, senga Oʻz ruhidan puflagan, farishtalarini senga sajda qildirgan va seni Oʻz jannatiga joylashtirgan Odammisan? Soʻng sen xatoing sababli odamlarni yerga tushirib yubording›, — dedi. Odam: ‹Sen Alloh Oʻz elchiligi va kalomi bilan tanlagan, senga har bir narsaning bayoni boʻlgan lavhalarni bergan va seni (Oʻziga) sirdosh qilib yaqin olgan Mususan. (Ayt-chi), Allohni Tavrotni meni yaratishidan necha (yil) avval yozgan deb topding?› — dedi. Muso: ‹Qirq yil avval›, — dedi. Odam: ‹Unda sen unda {Odam Robbisiga osiy boʻldi va yoʻldan ozdi} (degan oyatni) topdingmi?› — dedi. (Muso): ‹Ha›, — dedi. (Odam): ‹Unda Alloh meni yaratishidan qirq yil avval qilishimni menga yozib qoʻygan ishni qilganim uchun meni malomat qilasanmi?› — dedi», — dedilar. Rasululloh ﷺ: «Shunday qilib, Odam Musodan ustun keldi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам билан Мусо (алайҳимассалом) Робблари ҳузурида баҳслашдилар, Одам Мусодан устун келди. Мусо: ‹Сен Аллоҳ Ўз қўли билан яратган, сенга Ўз руҳидан пуфлаган, фаришталарини сенга сажда қилдирган ва сени Ўз жаннатига жойлаштирган Одаммисан? Сўнг сен хатоинг сабабли одамларни ерга тушириб юбординг›, — деди. Одам: ‹Сен Аллоҳ Ўз элчилиги ва каломи билан танлаган, сенга ҳар бир нарсанинг баёни бўлган лавҳаларни берган ва сени (Ўзига) сирдош қилиб яқин олган Мусусан. (Айт-чи), Аллоҳни Тавротни мени яратишидан неча (йил) аввал ёзган деб топдинг?› — деди. Мусо: ‹Қирқ йил аввал›, — деди. Одам: ‹Унда сен унда {Одам Роббисига осий бўлди ва йўлдан озди} (деган оятни) топдингми?› — деди. (Мусо): ‹Ҳа›, — деди. (Одам): ‹Унда Аллоҳ мени яратишидан қирқ йил аввал қилишимни менга ёзиб қўйган ишни қилганим учун мени маломат қиласанми?› — деди», — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Шундай қилиб, Одам Мусодан устун келди», — дедилар.

عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ الصَّادِق المصدوق: «إِن أحدكُم يجمع خلقه فِي بطن أمه أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثمَّ يكون فِي ذَلِك علقَة مثل ذَلِك ثمَّ يكون فِي ذَلِك مُضْغَة مثل ذَلِك ثمَّ يُرْسل الْملك فينفخ فِيهِ الرّوح وَيُؤمر بِأَرْبَع كَلِمَات بكتب رزقه وأجله وَعَمله وشقي أَو سعيد فوالذي لَا إِلَه غَيره إِن أحدكُم لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا»

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga Rasululloh ﷺ — u zot rost soʻzlovchi, (Olloh tomonidan) tasdiqlangan zotdir — hadis aytib, dedilar: «Sizlardan birortangizning yaratilishi onasining qornida qirq kun (toʻplanib) jamlanadi, soʻng shuncha (qirq kun) muddatda u alaqa (laxta qon) boʻladi, soʻng shuncha (qirq kun) muddatda u mudgʻa (chaynalgan goʻsht boʻlagi) boʻladi. Soʻng (unga) farishta yuborilib, unga ruh puflaydi va (farishtaga) toʻrt soʻz — uning rizqini, ajalini, amalini hamda baxtsiz yoki baxtli boʻlishini yozish buyuriladi. Oʻzidan boshqa iloh boʻlmagan Zotga qasamki, sizlardan biri jannat ahlining amalini qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir gazdan boshqa (masofa) qolmaydi, shunda unga (azaliy) yozuv oʻzib ketadi va u doʻzax ahlining amalini qilib, doʻzaxga kiradi. Sizlardan biri esa doʻzax ahlining amalini qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir gazdan boshqa (masofa) qolmaydi, shunda unga (azaliy) yozuv oʻzib ketadi va u jannat ahlining amalini qilib, jannatga kiradi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга Расулуллоҳ ﷺ — у зот рост сўзловчи, (Оллоҳ томонидан) тасдиқланган зотдир — ҳадис айтиб, дедилар: «Сизлардан бирортангизнинг яратилиши онасининг қорнида қирқ кун (тўпланиб) жамланади, сўнг шунча (қирқ кун) муддатда у алақа (лахта қон) бўлади, сўнг шунча (қирқ кун) муддатда у мудға (чайналган гўшт бўлаги) бўлади. Сўнг (унга) фаришта юборилиб, унга руҳ пуфлайди ва (фариштага) тўрт сўз — унинг ризқини, ажалини, амалини ҳамда бахтсиз ёки бахтли бўлишини ёзиш буюрилади. Ўзидан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, сизлардан бири жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир газдан бошқа (масофа) қолмайди, шунда унга (азалий) ёзув ўзиб кетади ва у дўзах аҳлининг амалини қилиб, дўзахга киради. Сизлардан бири эса дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир газдан бошқа (масофа) қолмайди, шунда унга (азалий) ёзув ўзиб кетади ва у жаннат аҳлининг амалини қилиб, жаннатга киради», — дедилар.

وَعَن سهل بن سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْعَبْدَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجنَّة وَإنَّهُ من أهل النَّار وَإِنَّمَا الْعمَّال بالخواتيم»

(Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ bilan (birga) qatnashgan bir gʻazotda, musulmonlar (foydasi) uchun (dushmanga qarshi) eng katta jonbozlik koʻrsatgan bir kishi (bor edi). Paygʻambar ﷺ (unga) qarab: «Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, mana shunga qarasin», dedilar. Shunda qavmdan bir kishi unga (oʻsha jangchiga) ergashdi — u (jangchi hamon) mushriklarga (qarshi) eng qattiq (kurashayotgan) holatda edi — toki u jarohatlandi va oʻlimni shoshiltirib, qilichining tigʻini (damini) ikki koʻkragi orasiga qoʻyib (bosdi), toki (qilich) ikki yelkasi orasidan chiqib ketdi. Soʻng oʻsha kishi Paygʻambar ﷺ tomon shoshilib kelib: «Men sizning Allohning Rasuli ekaningizga guvohlik beraman», dedi. U zot: «Bu nima (uchun)?» dedilar. U: «Siz falonchi haqida: ‹Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, unga qarasin› dedingiz; holbuki u — musulmonlar (foydasi) uchun bizning eng katta jonbozlarimizdan edi; men uning bunday (holatda — shahid) oʻlmasligini bildim (sezdim). Bas, u jarohatlanganda, oʻlimni shoshiltirib, oʻzini oʻldirdi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta banda doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir; va (banda) jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir. Albatta amallar (savobi) faqat oxiri (xotimasi) bilandir», dedilar.(Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ билан (бирга) қатнашган бир ғазотда, мусулмонлар (фойдаси) учун (душманга қарши) энг катта жонбозлик кўрсатган бир киши (бор эди). Пайғамбар ﷺ (унга) қараб: «Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, мана шунга қарасин», дедилар. Шунда қавмдан бир киши унга (ўша жангчига) эргашди — у (жангчи ҳамон) мушрикларга (қарши) энг қаттиқ (курашаётган) ҳолатда эди — токи у жароҳатланди ва ўлимни шошилтириб, қиличининг тиғини (дамини) икки кўкраги орасига қўйиб (босди), токи (қилич) икки елкаси орасидан чиқиб кетди. Сўнг ўша киши Пайғамбар ﷺ томон шошилиб келиб: «Мен сизнинг Аллоҳнинг Расули эканингизга гувоҳлик бераман», деди. У зот: «Бу нима (учун)?» дедилар. У: «Сиз фалончи ҳақида: ‹Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, унга қарасин› дедингиз; ҳолбуки у — мусулмонлар (фойдаси) учун бизнинг энг катта жонбозларимиздан эди; мен унинг бундай (ҳолатда — шаҳид) ўлмаслигини билдим (сездим). Бас, у жароҳатланганда, ўлимни шошилтириб, ўзини ўлдирди», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта банда дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир; ва (банда) жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир. Албатта амаллар (савоби) фақат охири (хотимаси) биландир», дедилар.

عَن عَائِشَة أم الْمُؤمنِينَ قَالَتْ: «دُعِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى جِنَازَةِ صَبِيٍّ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ طُوبَى لِهَذَا عُصْفُورٌ مِنْ عَصَافِيرِ الْجَنَّةِ لَمْ يَعْمَلِ السُّوءُ وَلَمْ يُدْرِكْهُ قَالَ أَوَ غَيْرُ ذَلِكِ يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ لِلْجَنَّةِ أَهْلًا خَلَقَهُمْ لَهَا وَهُمْ فِي أَصْلَابِ آبَائِهِمْ وَخَلَقَ لِلنَّارِ أَهْلًا خَلَقَهُمْ لَهَا وهم فِي أصلاب آبَائِهِم» . رَوَاهُ مُسلم

Moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir bolaning janozasiga chaqirildilar. Men: ‹Yo Rasululloh, bunga xush boʻlsin, u jannat qushchalaridan bir qushcha; u yomonlik qilmadi va (yomonlik qiladigan yoshga) yetmadi ham›, dedim. U zot: ‹Yoxud undan boshqacha boʻlsa-chi, ey Oisha? Albatta, Alloh jannat uchun bir ahlni yaratgan, ular otalarining pushtida ekan, ularni oʻsha (jannat) uchun yaratgan. Va doʻzax uchun bir ahlni yaratgan, ular otalarining pushtida ekan, ularni oʻsha (doʻzax) uchun yaratgan›, dedilar».Мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир боланинг жанозасига чақирилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, бунга хуш бўлсин, у жаннат қушчаларидан бир қушча; у ёмонлик қилмади ва (ёмонлик қиладиган ёшга) етмади ҳам›, дедим. У зот: ‹Ёхуд ундан бошқача бўлса-чи, эй Оиша? Албатта, Аллоҳ жаннат учун бир аҳлни яратган, улар оталарининг пуштида экан, уларни ўша (жаннат) учун яратган. Ва дўзах учун бир аҳлни яратган, улар оталарининг пуштида экан, уларни ўша (дўзах) учун яратган›, дедилар».

عَن عَليّ رَضِي الله عَنهُ قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَة فِي بَقِيع الْغَرْقَد فَأَتَانَا النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَقعدَ وقعدنا حوله وَمَعَهُ مخصرة فَنَكس فَجعل ينكت بمخصرته ثمَّ قَالَ مَا مِنْكُم من أحد مَا من نفس منفوسة إِلَّا كتب مَكَانهَا من الْجنَّة وَالنَّار وَإِلَّا قد كتب شقية أَو سعيدة فَقَالَ رجل يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدع الْعَمَل فَمن كَانَ منا من أهل السَّعَادَة فسيصير إِلَى عمل أهل السَّعَادَة وَأما من كَانَ منا من أهل الشقاوة فسيصير إِلَى عمل أهل الشقاوة قَالَ أما أهل السَّعَادَة فييسرون لعمل السَّعَادَة وَأما أهل الشقاوة فييسرون لِعَمَلِ الشَّقَاوَةِ ثُمَّ قَرَأَ (فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى وَصدق بِالْحُسْنَى) الْآيَة

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Baqiʼ ul-Gʻarqadda bir janozaga hamroh boʻldik. Paygʻambar ﷺ bizning oldimizga kelib oʻtirdilar va biz u zotning atrofida oʻtirdik. U zotning qoʻlida kichik bir tayoq bor edi; soʻng u zot boshlarini egib, u (tayoq) bilan yerni chiza boshladilar. Soʻng u zot: «Sizlardan — va yaratilgan har bir jondan — hech biri yoʻqki, uning jannat yoki doʻzaxdagi joyi belgilangan boʻlmasa; uning baxtli yoki badbaxt boʻlishi ham (oldindan) yozilgan», — dedilar. Bir kishi: «Yo Rasululloh, biz oʻzimizga yozilgan (taqdir)ga tayanib, amal(lar)ni tark etmaylikmi? Chunki baxtli boʻlgan kishi baxtli (kishi) amalini, badbaxt boʻlgan kishi esa badbaxt (kishi) amalini qiladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yaxshi amallar baxtli(lar) uchun, yomon amallar esa badbaxt(lar) uchun osonlashtiriladi», — dedilar. Soʻng u zot (mana bu) oyatlarni oʻqidilar: ‹Kim (sadaqa) bersa va taqvodor boʻlsa hamda eng goʻzal (mukofot)ga ishonsa (Alloh uni oson yoʻlga muyassar qiladi)› (Layl, 5-6).Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Бақиъ ул-Ғарқадда бир жанозага ҳамроҳ бўлдик. Пайғамбар ﷺ бизнинг олдимизга келиб ўтирдилар ва биз у зотнинг атрофида ўтирдик. У зотнинг қўлида кичик бир таёқ бор эди; сўнг у зот бошларини эгиб, у (таёқ) билан ерни чиза бошладилар. Сўнг у зот: «Сизлардан — ва яратилган ҳар бир жондан — ҳеч бири йўқки, унинг жаннат ёки дўзахдаги жойи белгиланган бўлмаса; унинг бахтли ёки бадбахт бўлиши ҳам (олдиндан) ёзилган», — дедилар. Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, биз ўзимизга ёзилган (тақдир)га таяниб, амал(лар)ни тарк этмайликми? Чунки бахтли бўлган киши бахтли (киши) амалини, бадбахт бўлган киши эса бадбахт (киши) амалини қилади», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Яхши амаллар бахтли(лар) учун, ёмон амаллар эса бадбахт(лар) учун осонлаштирилади», — дедилар. Сўнг у зот (мана бу) оятларни ўқидилар: ‹Ким (садақа) берса ва тақводор бўлса ҳамда энг гўзал (мукофот)га ишонса (Аллоҳ уни осон йўлга муяссар қилади)› (Лайл, 5-6).

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا أَدْرَكَ ذَلِكَ لَا مَحَالَةَ فَزِنَا الْعَيْنِ النَّظَرُ وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي وَالْفَرْجُ يصدق ذَلِك كُله ويكذبه» وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: «كُتِبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ نَصِيبُهُ مِنَ الزِّنَا مُدْرِكٌ ذَلِكَ لَا محَالة فالعينان زِنَاهُمَا النَّظَرُ وَالْأُذُنَانِ زِنَاهُمَا الِاسْتِمَاعُ وَاللِّسَانُ زِنَاهُ الْكَلَامُ وَالْيَدُ زِنَاهَا الْبَطْشُ وَالرِّجْلُ زِنَاهَا الْخُطَا وَالْقَلْبُ يَهْوَى وَيَتَمَنَّى وَيُصَدِّقُ ذَلِكَ الْفَرْجُ وَيُكَذِّبُهُ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh Odam bolasiga zinodan nasibasini yozib qoʻygan, u buni muqarrar tarzda topadi. Koʻzning zinosi — qarash, tilning zinosi — soʻzlash. Nafs orzu qiladi va ishtiyoq bildiradi, avrat esa buni yo tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan. Muslimning bir rivoyatida shunday keladi: «Odam bolasiga zinodan nasibasi yozilgan, u buni muqarrar topadi. Ikki koʻzning zinosi — qarash, ikki quloqning zinosi — eshitish, tilning zinosi — soʻzlash, qoʻlning zinosi — zoʻravonlik, oyoqning zinosi — qadam bosish. Qalb orzu qiladi va tilaydi, avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ Одам боласига зинодан насибасини ёзиб қўйган, у буни муқаррар тарзда топади. Кўзнинг зиноси — қараш, тилнинг зиноси — сўзлаш. Нафс орзу қилади ва иштиёқ билдиради, аврат эса буни ё тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган. Муслимнинг бир ривоятида шундай келади: «Одам боласига зинодан насибаси ёзилган, у буни муқаррар топади. Икки кўзнинг зиноси — қараш, икки қулоқнинг зиноси — эшитиш, тилнинг зиноси — сўзлаш, қўлнинг зиноси — зўравонлик, оёқнинг зиноси — қадам босиш. Қалб орзу қилади ва тилайди, аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради.»

وَعَن عمرَان بن حضين: إِن رجلَيْنِ من مزينة أَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مَا يَعْمَلُ النَّاسُ الْيَوْمَ وَيَكْدَحُونَ فِيهِ أَشِيءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى فيهم من قدر قد سَبَقَ أَوْ فِيمَا يَسْتَقْبِلُونَ بِهِ مِمَّا أَتَاهُمْ بِهِ نَبِيُّهُمْ وَثَبَتَتِ الْحُجَّةُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لَا بَلْ شَيْءٌ قُضِيَ عَلَيْهِمْ وَمَضَى فِيهِمْ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ (وَنَفْسٍ وَمَا سواهَا فألهمها فجورها وتقواها) رَوَاهُ مُسلم

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Imron ibn Husayn (Abul-Asvadga) aytdi: «Sen nima deysan: bugun odamlar qilayotgan va astoydil urinayotgan ishlar — bu (azaldan) ular uchun hukm qilinib, ilgari oʻtgan taqdirdanmi, yoki Paygʻambarlari keltirgan va ularga hujjat boʻlib qolgan narsadan kelajakda yuz beradigan ishmi?» (Abul-Asvad): Men: «Yoʻq, bu ular uchun hukm qilinib, ilgari oʻtgan ishdir», — dedim. U: «Unda bu zulm boʻlmaydimi?» — dedi. Men bundan qattiq qoʻrqib ketdim va: «Hamma narsa Allohning yaratgani va Uning qoʻlidagi mulkidir. U qilgan ishidan soʻralmaydi, ammo ular soʻraladilar», — dedim. Shunda u menga: «Alloh senga rahm qilsin! Men senga bu savolni faqat aqlingni sinab koʻrish uchun bergan edim. Muzayna (qabilasi)dan ikki kishi Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: ‹Yo Rasululloh! Sen nima deysan: bugun odamlar qilayotgan va astoydil urinayotgan ishlar — bu ular uchun hukm qilinib, ilgari oʻtgan taqdirdanmi, yoki Paygʻambarlari keltirgan va ularga hujjat boʻlib qolgan narsadan kelajakda yuz beradigan ishmi?› — deb soʻradilar. U zot: ‹Yoʻq, balki bu ular uchun hukm qilinib, ilgari oʻtgan ishdir. Buning tasdigʻi esa azizu jalil Allohning Kitobidadir: {Nafsga va uni (tekis qilib) yaratgan Zotga qasamki, bas, U unga fojirligi va taqvosini ilhom qildi}» — (Shams 7-8), — dedilar», — dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Имрон ибн Ҳусайн (Абул-Асвадга) айтди: «Сен нима дейсан: бугун одамлар қилаётган ва астойдил уринаётган ишлар — бу (азалдан) улар учун ҳукм қилиниб, илгари ўтган тақдирданми, ёки Пайғамбарлари келтирган ва уларга ҳужжат бўлиб қолган нарсадан келажакда юз берадиган ишми?» (Абул-Асвад): Мен: «Йўқ, бу улар учун ҳукм қилиниб, илгари ўтган ишдир», — дедим. У: «Унда бу зулм бўлмайдими?» — деди. Мен бундан қаттиқ қўрқиб кетдим ва: «Ҳамма нарса Аллоҳнинг яратгани ва Унинг қўлидаги мулкидир. У қилган ишидан сўралмайди, аммо улар сўраладилар», — дедим. Шунда у менга: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Мен сенга бу саволни фақат ақлингни синаб кўриш учун берган эдим. Музайна (қабиласи)дан икки киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: ‹Ё Расулуллоҳ! Сен нима дейсан: бугун одамлар қилаётган ва астойдил уринаётган ишлар — бу улар учун ҳукм қилиниб, илгари ўтган тақдирданми, ёки Пайғамбарлари келтирган ва уларга ҳужжат бўлиб қолган нарсадан келажакда юз берадиган ишми?› — деб сўрадилар. У зот: ‹Йўқ, балки бу улар учун ҳукм қилиниб, илгари ўтган ишдир. Бунинг тасдиғи эса азизу жалил Аллоҳнинг Китобидадир: {Нафсга ва уни (текис қилиб) яратган Зотга қасамки, бас, У унга фожирлиги ва тақвосини илҳом қилди}» — (Шамс 7-8), — дедилар», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ شَابٌّ وَأَنَا أَخَافُ عَلَى نَفْسِي الْعَنَتَ وَلَا أَجِدُ مَا أَتَزَوَّجُ بِهِ النِّسَاءَ كأَنَّهُ يَسْتَأْذِنُهُ فِي الِاخْتِصَاءِ قَالَ: فَسَكَتَ عَنِّي ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ فَسَكَتَ عَنِّي ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ فَسَكَتَ عَنِّي ثُمَّ قُلْتُ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَبَا هُرَيْرَةَ جَفَّ الْقَلَمُ بِمَا أَنْتَ لَاقٍ فَاخْتَصِ على ذَلِك أَو ذَر» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, men yosh kishiman; men oʻ zimga (zino kabi) gunoh (anat)dan qoʻ rqaman; (lekin) ayollarga uylanadigan (mahr uchun) narsa topmayman», dedim. U zot mendan (jim) sukut qildilar. Soʻng men yana shunday (gap)ni aytdim, mendan sukut qildilar; soʻng yana shunday (gap)ni aytdim, mendan sukut qildilar; soʻng yana shunday (gap)ni aytdim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Hurayra, sen uchraydigan (taqdir) (narsa) bilan qalam qurigan (yozilgan) boʻ ldi; bas, (oʻ zingni) shunga koʻ ra bichdir (axta qil), yoki (uni) qoldir (tark et)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ёш кишиман; мен ў зимга (зино каби) гуноҳ (анат)дан қў рқаман; (лекин) аёлларга уйланадиган (маҳр учун) нарса топмайман», дедим. У зот мендан (жим) сукут қилдилар. Сўнг мен яна шундай (гап)ни айтдим, мендан сукут қилдилар; сўнг яна шундай (гап)ни айтдим, мендан сукут қилдилар; сўнг яна шундай (гап)ни айтдим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Ҳурайра, сен учрайдиган (тақдир) (нарса) билан қалам қуриган (ёзилган) бў лди; бас, (ў зингни) шунга кў ра бичдир (ахта қил), ёки (уни) қолдир (тарк эт)», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَقُول إِنَّ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ كُلِّهَا بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ من أَصَابِع الرَّحْمَن كقلب وَاحِد يصرفهُ حَيْثُ يَشَاءُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الله مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ صَرِّفْ قُلُوبَنَا عَلَى طَاعَتِكَ» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitibdi: «Albatta, Odam bolalarining barcha qalblari Rahmonning barmoqlaridan ikki barmogʻi orasida xuddi bitta qalbdek (turibdi), U uni xohlagan tomonga buradi». Soʻng Rasululloh ﷺ: «Yo Alloh, ey qalblarni buruvchi Zot! Qalblarimizni Oʻzingga itoat etishga burgin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитибди: «Албатта, Одам болаларининг барча қалблари Раҳмоннинг бармоқларидан икки бармоғи орасида худди битта қалбдек (турибди), У уни хоҳлаган томонга буради». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ё Аллоҳ, эй қалбларни бурувчи Зот! Қалбларимизни Ўзингга итоат этишга бургин», — дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنهُ كَانَ يحدث قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلَّا يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ أَوْ يُنَصِّرَانِهِ أَوْ يُمَجِّسَانِهِ كَمَا تُنْتَجُ الْبَهِيمَةُ بَهِيمَةً جَمْعَاءَ هَلْ تُحِسُّونَ فِيهَا مِنْ جَدْعَاءَ ثُمَّ يَقُول أَبُو هُرَيْرَة رَضِي الله عَنهُ (فطْرَة الله الَّتِي فطر النَّاس عَلَيْهَا) الْآيَة»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har bir chaqaloq fitrat uzra tugʻiladi, keyin ota-onasi uni yahudiy yoki nasroniy yoki majusiy qiladi — xuddi hayvon butun sogʻlom hayvonni tugʻgani kabi; sizlar ularda biror kesilgan aʼzoni sezasizmi?», dedilar. Soʻng Abu Hurayra (roziyallohu anhu): {Allohning fitrati — U odamlarni shu fitrat uzra yaratgandir} (Rum 30) oyatini oʻqir edi. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар бир чақалоқ фитрат узра туғилади, кейин ота-онаси уни яҳудий ёки насроний ёки мажусий қилади — худди ҳайвон бутун соғлом ҳайвонни туғгани каби; сизлар уларда бирор кесилган аъзони сезасизми?», дедилар. Сўнг Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): {Аллоҳнинг фитрати — У одамларни шу фитрат узра яратгандир} (Рум 30) оятини ўқир эди. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَن أبي مُوسَى قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ فَقَالَ: «إِنَّ اللَّهَ عز وَجل لَا يَنَامُ وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْل حجابه النُّور» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oramizda turib, besh kalima (gap) aytdilar. (Paygʻambar): «Albatta Alloh azza va jalla uxlamaydi va Unga uxlash loyiq (munosib) ham emas. U adolat (tarozisi)ni pasaytiradi va koʻtaradi. Unga kechaning amali kunduzning amalidan oldin, kunduzning amali esa kechaning amalidan oldin koʻtariladi. Uning hijobi (pardasi) — Nurdir — Abu Bakrning rivoyatida: ‹oʻt (olov)dir› —; agar uni ochsa, yuzining nurlari koʻzi yetgan (joygacha) boʻlgan maxluqotini yondirib yuborardi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда туриб, беш калима (гап) айтдилар. (Пайғамбар): «Албатта Аллоҳ азза ва жалла ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ (муносиб) ҳам эмас. У адолат (тарозиси)ни пасайтиради ва кўтаради. Унга кечанинг амали кундузнинг амалидан олдин, кундузнинг амали эса кечанинг амалидан олдин кўтарилади. Унинг ҳижоби (пардаси) — Нурдир — Абу Бакрнинг ривоятида: ‹ўт (олов)дир› —; агар уни очса, юзининг нурлари кўзи етган (жойгача) бўлган махлуқотини ёндириб юборарди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَدُ اللَّهِ مَلْأَى لَا تَغِيضُهَا نَفَقَةٌ سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُذْ خَلَقَ السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ؟ فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَدِهِ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الْمِيزَانُ يَخْفِضُ وَيرْفَع» وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: «يَمِينُ اللَّهِ مَلْأَى قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ مَلْآنُ سَحَّاءُ لَا يُغِيضُهَا شَيْءٌ اللَّيْل والنهار»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla: ‹(Ey banda,) sarfla — Men senga sarflayman› dedi», dedilar va: «Allohning qoʻ li toʻ ladir; uni hech bir sarf (nafaqa) kamaytirmaydi; (u) kechasi-yu kunduzi sahiy (saxiy, toʻ kib turuvchi)dir», dedilar; (yana): «Aytinglar-chi, U osmon va yerni yaratganidan beri (qancha) sarfladi — albatta bu Uning qoʻ lidagi (narsa)ni kamaytirmadi; Uning Arshi suv ustida edi; Uning qoʻ lida mezon (tarozi) bor — pasaytirar va koʻ tarar edi», dedilar. (Lexical glosslar:) ‹Aʼtaroka› — ‹arovtuhu (unga yetdim, tegdim)›dan ‹iftaalta› (boʻ limi)dir; ‹yaʼruhu› va ‹aʼtaroniy› (ham shundan). ‹Oxizun bi-nosiyatiha› (Hud surasi, 56) — yaʼni Uning mulki va sultoni (qoʻ li ostida). ‹Aniyd›, ‹anud› va ‹oniyd› — bir (maʼnoda); u takabburni taʼkidlash(dir). ‹Istaʼmarakum› — sizlarni obodonchilik qiluvchilar (etib) qildi; ‹aʼmartuhud-dor› — uni (uyni) unga umrbod berdim (degani). ‹Nakirahum› (Hud surasi, 70), ‹ankarahum› va ‹istankarahum› — bir (maʼnoda). ‹Hamiyd›, ‹majiyd› (Hud surasi, 73) — goʻyo ‹mojid›dan ‹faʼiyl› (vaznida); ‹mahmud› — ‹hamida›dan. ‹Sijjiyl› — qattiq, katta (tosh). ‹Sijjiyl› va ‹sijjiyn› — lom va nun egizak (harf)dir.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹(Эй банда,) сарфла — Мен сенга сарфлайман› деди», дедилар ва: «Аллоҳнинг қў ли тў ладир; уни ҳеч бир сарф (нафақа) камайтирмайди; (у) кечаси-ю кундузи саҳий (сахий, тў киб турувчи)дир», дедилар; (яна): «Айтинглар-чи, У осмон ва ерни яратганидан бери (қанча) сарфлади — албатта бу Унинг қў лидаги (нарса)ни камайтирмади; Унинг Арши сув устида эди; Унинг қў лида мезон (тарози) бор — пасайтирар ва кў тарар эди», дедилар. (Лехисал глосслар:) ‹Аътарока› — ‹аровтуҳу (унга етдим, тегдим)›дан ‹ифтаалта› (бў лими)дир; ‹яъруҳу› ва ‹аътароний› (ҳам шундан). ‹Охизун би-носиятиҳа› (Ҳуд сураси, 56) — яъни Унинг мулки ва султони (қў ли остида). ‹Анийд›, ‹ануд› ва ‹онийд› — бир (маънода); у такаббурни таъкидлаш(дир). ‹Истаъмаракум› — сизларни ободончилик қилувчилар (этиб) қилди; ‹аъмартуҳуд-дор› — уни (уйни) унга умрбод бердим (дегани). ‹Накираҳум› (Ҳуд сураси, 70), ‹анкараҳум› ва ‹истанкараҳум› — бир (маънода). ‹Ҳамийд›, ‹мажийд› (Ҳуд сураси, 73) — гўё ‹можид›дан ‹фаъийл› (вазнида); ‹маҳмуд› — ‹ҳамида›дан. ‹Сижжийл› — қаттиқ, катта (тош). ‹Сижжийл› ва ‹сижжийн› — лом ва нун эгизак (ҳарф)дир.

وعنه قال : سئل رسول الله صلى الله عليه وسلم عن ذراري المشركين قال : " الله أعلم بما كانوا عاملين "

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺdan mushriklarning zurriyoti (bolalari) haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан мушрикларнинг зурриёти (болалари) ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.

وَعَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول «إِنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْقَلَمُ فَقَالَ اكْتُبْ فَقَالَ مَا أَكْتُبُ قَالَ اكْتُبِ الْقَدَرَ مَا كَانَ وَمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى الْأَبَدِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِسْنَادًا

Abdulvohid ibn Sulaym rivoyat qilib aytdi: Makkaga kelib, Ato ibn Abu Roboh bilan uchrashdim va unga: «Ey Abu Muhammad! Basra ahli taqdir borasida (gapirib) aytishyaptiki...» dedim. U: «Ey oʻgʻilcham, Qurʼon oʻqiysanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Unda menga Zuxruf (surasini) oʻqi», dedi. Men: {Ho, Mim. Ochiq-ravshan Kitobga qasamki, darhaqiqat, Biz uni aql yuritishingiz uchun arabiy Qurʼon qildik. Va albatta u Bizning huzurimizdagi Ona-kitobda (Lavhul-mahfuzda) yuksak, hikmatga toʻladir} (Zuxruf 1-4), deb oʻqidim. Shunda u: «Ona-kitob nima ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U: «U — Alloh osmonlarni yaratishdan oldin va yerni yaratishdan oldin yozgan Kitobdir. Unda: ‹Albatta Firʼavn doʻzax ahlidandir› (deb yozilgan), yana unda: {Abu Lahabning ikki qoʻli halok boʻldi va (oʻzi ham) halok boʻldi} (Masad 1) (degan oyat bor)», dedi. Ato aytdi: Soʻng men Rasululloh ﷺning sahobalari Uboda ibn Somitning oʻgʻli Validni uchratib, undan: «Otangizning oʻlim chogʻidagi vasiyati nima edi?» deb soʻradim. U dedi: «Otam meni chaqirib, menga shunday dedi: ‹Ey oʻgʻilcham, Allohdan qoʻrq va bilki, sen Allohga iymon keltirmaguningcha hamda taqdirning barchasiga — uning yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirmaguningcha, Allohdan haqqoniy qoʻrqa olmaysan. Agar bundan boshqa (eʼtiqod) ustida vafot etsang, doʻzaxga kirasan. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta Alloh dastlab yaratgan narsa Qalam boʻldi. U: «Yoz!» dedi. (Qalam): «Nimani yozay?» dedi. (Alloh): «Taqdirni — boʻlib oʻtgan va abadgacha boʻladigan narsalarni yoz», dedi›, deganlarini eshitganman›». Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl jihatidan gʻaribdir.Абдулвоҳид ибн Сулайм ривоят қилиб айтди: Маккага келиб, Ато ибн Абу Робоҳ билан учрашдим ва унга: «Эй Абу Муҳаммад! Басра аҳли тақдир борасида (гапириб) айтишяптики...» дедим. У: «Эй ўғилчам, Қуръон ўқийсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Унда менга Зухруф (сурасини) ўқи», деди. Мен: {Ҳо, Мим. Очиқ-равшан Китобга қасамки, дарҳақиқат, Биз уни ақл юритишингиз учун арабий Қуръон қилдик. Ва албатта у Бизнинг ҳузуримиздаги Она-китобда (Лавҳул-маҳфузда) юксак, ҳикматга тўладир} (Зухруф 1-4), деб ўқидим. Шунда у: «Она-китоб нима эканини биласанми?» деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. У: «У — Аллоҳ осмонларни яратишдан олдин ва ерни яратишдан олдин ёзган Китобдир. Унда: ‹Албатта Фиръавн дўзах аҳлидандир› (деб ёзилган), яна унда: {Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлди ва (ўзи ҳам) ҳалок бўлди} (Масад 1) (деган оят бор)», деди. Ато айтди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Убода ибн Сомитнинг ўғли Валидни учратиб, ундан: «Отангизнинг ўлим чоғидаги васияти нима эди?» деб сўрадим. У деди: «Отам мени чақириб, менга шундай деди: ‹Эй ўғилчам, Аллоҳдан қўрқ ва билки, сен Аллоҳга иймон келтирмагунингча ҳамда тақдирнинг барчасига — унинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтирмагунингча, Аллоҳдан ҳаққоний қўрқа олмайсан. Агар бундан бошқа (эътиқод) устида вафот этсанг, дўзахга кирасан. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта Аллоҳ дастлаб яратган нарса Қалам бўлди. У: «Ёз!» деди. (Қалам): «Нимани ёзай?» деди. (Аллоҳ): «Тақдирни — бўлиб ўтган ва абадгача бўладиган нарсаларни ёз», деди›, деганларини эшитганман›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ғарибдир.

وَعَن مُسلم بن يسَار قَالَ سُئِلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ (وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورهمْ) قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يسْأَل عَنْهَا فَقَالَ: «خلق آدم ثمَّ مسح ظَهره بِيَمِينِهِ فأاستخرج مِنْهُ ذُرِّيَّةً فَقَالَ خَلَقَتُ هَؤُلَاءِ لِلْجَنَّةِ وَبِعَمَلِ أهل الْجنَّة يعْملُونَ ثمَّ مسح ظَهره فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ ذُرِّيَّةً فَقَالَ خَلَقَتُ هَؤُلَاءِ لِلنَّارِ وبعمل أهل النَّار يعْملُونَ فَقَالَ رجل يَا رَسُول الله فَفِيمَ الْعَمَل يَا رَسُول الله قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ إِذَا خَلَقَ الْعَبْدَ لِلْجَنَّةِ اسْتَعْمَلَهُ بِعَمَلِ أهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَمُوتَ عَلَى عَمَلٍ من أَعمال أهل الْجنَّة فيدخله الله الْجَنَّةَ وَإِذَا خَلَقَ الْعَبْدَ لِلنَّارِ اسْتَعْمَلَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى يَمُوتَ عَلَى عَمَلٍ مِنْ أَعمال أهل النَّار فيدخله الله النَّار» . رَوَاهُ مَالك وَالتِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan {Eslagin, Robbing odam bolalarining belidan ularning zurriyotini olib, ularni oʻzlariga oʻzlarini guvoh qilib: «Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?» dedi. Ular: «Ha, guvohlik berdik», dedilar. Qiyomat kunida: «Biz bundan gʻofil edik», demasligingiz uchun (shunday qildik)} (Aʼrof 172) oyati haqida soʻralganda, Umar ibn al-Xattob aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan bu (oyat) haqida soʻralganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh Odamni yaratdi, soʻng uning belini oʻng qoʻli bilan siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni jannat uchun yaratdim, ular jannat ahlining amalini qiladilarʼ, dedi. Soʻng uning belini siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni doʻzax uchun yaratdim, ular doʻzax ahlining amalini qiladilarʼ, dedi›, dedilar. Shunda bir kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, unda amalning nima foydasi bor?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh bandani jannat uchun yaratsa, uni jannat ahlining amaliga soladi, toki u jannat ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni jannatga kiritadi. Bandani doʻzax uchun yaratsa, uni doʻzax ahlining amaliga soladi, toki u doʻzax ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni doʻzaxga kiritadi›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muslim ibn Yasor Umardan eshitmagan, baʼzilar bu isnodda Muslim ibn Yasor bilan Umar oʻrtasida nomaʼlum bir kishini zikr qilganlar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан {Эслагин, Роббинг одам болаларининг белидан уларнинг зурриётини олиб, уларни ўзларига ўзларини гувоҳ қилиб: «Мен сизларнинг Роббингиз эмасманми?» деди. Улар: «Ҳа, гувоҳлик бердик», дедилар. Қиёмат кунида: «Биз бундан ғофил эдик», демаслигингиз учун (шундай қилдик)} (Аъроф 172) ояти ҳақида сўралганда, Умар ибн ал-Хаттоб айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу (оят) ҳақида сўралганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ Одамни яратди, сўнг унинг белини ўнг қўли билан силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни жаннат учун яратдим, улар жаннат аҳлининг амалини қиладиларъ, деди. Сўнг унинг белини силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни дўзах учун яратдим, улар дўзах аҳлининг амалини қиладиларъ, деди›, дедилар. Шунда бир киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унда амалнинг нима фойдаси бор?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ бандани жаннат учун яратса, уни жаннат аҳлининг амалига солади, токи у жаннат аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни жаннатга киритади. Бандани дўзах учун яратса, уни дўзах аҳлининг амалига солади, токи у дўзах аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни дўзахга киритади›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муслим ибн Ясор Умардан эшитмаган, баъзилар бу иснодда Муслим ибн Ясор билан Умар ўртасида номаълум бир кишини зикр қилганлар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي يَده كِتَابَانِ فَقَالَ: «أَتَدْرُونَ مَا هَذَانِ الكتابان فَقُلْنَا لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا أَنْ تُخْبِرَنَا فَقَالَ لِلَّذِي فِي يَدِهِ الْيُمْنَى هَذَا كِتَابٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ فِيهِ أَسْمَاءُ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَسْمَاء آبَائِهِم وقبائلهم ثمَّ أجمل على آخِرهم فَلَا يُزَادُ فِيهِمْ وَلَا يُنْقَصُ مِنْهُمْ أَبَدًا ثُمَّ قَالَ لِلَّذِي فِي شِمَالِهِ هَذَا كِتَابٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ فِيهِ أَسْمَاءُ أَهْلِ النَّارِ وَأَسْمَاء آبَائِهِم وقبائلهم ثمَّ أجمل على آخِرهم فَلَا يُزَادُ فِيهِمْ وَلَا يُنْقَصُ مِنْهُمْ أَبَدًا فَقَالَ أَصْحَابُهُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَ أَمْرٌ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ فَقَالَ سَدِّدُوا وَقَارِبُوا فَإِنَّ صَاحِبَ الْجَنَّةِ يُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ عَمِلَ أَيَّ عَمَلٍ وَإِنَّ صَاحِبَ النَّارِ يُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ وَإِنْ عَمِلَ أَيَّ عَمَلٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْهِ فَنَبَذَهُمَا ثُمَّ قَالَ فَرَغَ رَبُّكُمْ مِنَ الْعِبَادِ فريق فِي الْجنَّة وفريق فِي السعير» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيح

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ qoʻllarida ikki kitob bilan huzurimizga chiqdilar-da: «Bu ikki kitob nimaligini bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ey Rasululloh, faqat siz xabar bersangizgina (bilamiz)», dedik. Shunda u zot oʻng qoʻllaridagi (kitob) haqida: «Bu olamlar Rabbi tomonidan (yuborilgan) kitob boʻlib, unda jannat ahlining ismlari, ularning otalarining ismlari va qabilalari (yozilgan). Soʻng oxirigacha (yozilib) yakunlangan, ularga abadiy biror (kishi) qoʻshilmaydi va ulardan biror (kishi) kamaytirilmaydi», dedilar. Soʻng chap qoʻllaridagi (kitob) haqida: «Bu (ham) olamlar Rabbi tomonidan (yuborilgan) kitob boʻlib, unda doʻzax ahlining ismlari, ularning otalarining ismlari va qabilalari (yozilgan). Soʻng oxirigacha (yozilib) yakunlangan, ularga abadiy biror (kishi) qoʻshilmaydi va ulardan biror (kishi) kamaytirilmaydi», dedilar. Sahobalari: «Ey Rasululloh, ish allaqachon hal qilinib boʻlgan boʻlsa, amal nima uchun (kerak)?» dedilar. U zot: «(Toʻgʻri yoʻlda) sobit boʻlinglar va (toʻgʻrilikka) yaqinlashinglar, chunki jannat egasi qanday amal qilmasin, oxir-oqibat jannat ahlining amali bilan xotima topadi, doʻzax egasi esa qanday amal qilmasin, oxir-oqibat doʻzax ahlining amali bilan xotima topadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan (ishora qilib), ularni (yiqitib) tashladilar-da: «Rabbingiz bandalardan (taqdirini bitirib) hal qilib boʻldi, bir guruh jannatda, bir guruh doʻzaxda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abu Qabilning ismi Huyay ibn Honiʼdir.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ қўлларида икки китоб билан ҳузуримизга чиқдилар-да: «Бу икки китоб нималигини биласизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ, эй Расулуллоҳ, фақат сиз хабар берсангизгина (биламиз)», дедик. Шунда у зот ўнг қўлларидаги (китоб) ҳақида: «Бу оламлар Рабби томонидан (юборилган) китоб бўлиб, унда жаннат аҳлининг исмлари, уларнинг оталарининг исмлари ва қабилалари (ёзилган). Сўнг охиригача (ёзилиб) якунланган, уларга абадий бирор (киши) қўшилмайди ва улардан бирор (киши) камайтирилмайди», дедилар. Сўнг чап қўлларидаги (китоб) ҳақида: «Бу (ҳам) оламлар Рабби томонидан (юборилган) китоб бўлиб, унда дўзах аҳлининг исмлари, уларнинг оталарининг исмлари ва қабилалари (ёзилган). Сўнг охиригача (ёзилиб) якунланган, уларга абадий бирор (киши) қўшилмайди ва улардан бирор (киши) камайтирилмайди», дедилар. Саҳобалари: «Эй Расулуллоҳ, иш аллақачон ҳал қилиниб бўлган бўлса, амал нима учун (керак)?» дедилар. У зот: «(Тўғри йўлда) собит бўлинглар ва (тўғриликка) яқинлашинглар, чунки жаннат эгаси қандай амал қилмасин, охир-оқибат жаннат аҳлининг амали билан хотима топади, дўзах эгаси эса қандай амал қилмасин, охир-оқибат дўзах аҳлининг амали билан хотима топади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан (ишора қилиб), уларни (йиқитиб) ташладилар-да: «Раббингиз бандалардан (тақдирини битириб) ҳал қилиб бўлди, бир гуруҳ жаннатда, бир гуруҳ дўзахда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Қабилнинг исми Ҳуяй ибн Ҳониъдир.

وَعَن أبي خزامة عَن أَبِيه قَالَ سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رُقًى نَسْتَرْقِيهَا وَدَوَاءً نَتَدَاوَى بِهِ وَتُقَاةً نَتَّقِيهَا هَلْ تَرُدُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ: «هِيَ مِنْ قَدَرِ الله» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Xuzoma (roziyallohu anhu) otasidan rivoyat qiladi. U dedi: «Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Yo Rasululloh, biz davolanadigan ruqyalar, biz oʻzimizni davolaydigan dori-darmonlar va biz oʻzimizni saqlaydigan ehtiyot choralari haqida ayting-chi, ular Allohning taqdiridan biror narsani qaytaradimi?› dedim. U zot: ‹Ular (ham) Allohning taqdiridandir›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni Ibn Uyayna ikkala rivoyat shaklida ham rivoyat qilgan: baʼzilari «Abu Xuzomadan, u otasidan» degan, baʼzilari «Ibn Abu Xuzomadan, u otasidan» degan, baʼzilari esa faqat «Abu Xuzomadan» degan. Ibn Uyaynadan boshqalar bu hadisni az-Zuhriydan, u Abu Xuzomadan, u otasidan rivoyat qilishgan, bu (rivoyat) sahihroqdir. Biz Abu Xuzomaning otasidan qilgan rivoyatlaridan bu hadisdan boshqasini bilmaymiz.Абу Хузома (розияллоҳу анҳу) отасидан ривоят қилади. У деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз даволанадиган руқялар, биз ўзимизни даволайдиган дори-дармонлар ва биз ўзимизни сақлайдиган эҳтиёт чоралари ҳақида айтинг-чи, улар Аллоҳнинг тақдиридан бирор нарсани қайтарадими?› дедим. У зот: ‹Улар (ҳам) Аллоҳнинг тақдиридандир›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни Ибн Уяйна иккала ривоят шаклида ҳам ривоят қилган: баъзилари «Абу Хузомадан, у отасидан» деган, баъзилари «Ибн Абу Хузомадан, у отасидан» деган, баъзилари эса фақат «Абу Хузомадан» деган. Ибн Уяйнадан бошқалар бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан, у Абу Хузомадан, у отасидан ривоят қилишган, бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Биз Абу Хузоманинг отасидан қилган ривоятларидан бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз.

وَعَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ نَتَنَازَعُ فِي الْقَدَرِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّمَا فُقِئَ فِي وجنتيه الرُّمَّانِ فَقَالَ أَبِهَذَا: «أُمِرْتُمْ أَمْ بِهَذَا أُرْسِلْتُ إِلَيْكُمْ إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلُكُمْ حِينَ تنازعوا فِي هَذَا الْأَمر عزمت عَلَيْكُم أَلا تتنازعوا فِيهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ من حَدِيث صَالح المري وَله غرائب يتفرد بهَا لَا يُتَابع عَلَيْهَا قلت: لَكِن يشْهد لَهُ الَّذِي بعده وروى ابْن مَاجَه فِي الْقدر نَحْوَهُ عَنْ عَمْرٍو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz taqdir haqida bahslashayotgan paytimizda Rasululloh ﷺ huzurimizga chiqdilar. U zot shu qadar gʻazablandilarki, hatto yuzlari qizarib ketdi, goʻyo yonoqlarida anor donalari yorilib chiqqandek edi. Soʻng u zot: «Sizlarga shu buyurilganmidi yoki men sizlarga shu narsa bilan yuborilganmidim?! Sizlardan oldingilar faqat shu ish haqida bahslashganlari uchun halok boʻlganlar. Men sizlarga buni bahs mavzu qilmasligingizni qatʼiy buyuraman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Solih al-Murriyning hadisidan bilamiz. Solih al-Murriyning oʻzigagina xos boʻlgan, boshqalar mutobaat qilmagan gʻarib (rivoyat)lari bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз тақдир ҳақида баҳслашаётган пайтимизда Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга чиқдилар. У зот шу қадар ғазабландиларки, ҳатто юзлари қизариб кетди, гўё ёноқларида анор доналари ёрилиб чиққандек эди. Сўнг у зот: «Сизларга шу буюрилганмиди ёки мен сизларга шу нарса билан юборилганмидим?! Сизлардан олдингилар фақат шу иш ҳақида баҳслашганлари учун ҳалок бўлганлар. Мен сизларга буни баҳс мавзу қилмаслигингизни қатъий буюраман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисидан биламиз. Солиҳ ал-Муррийнинг ўзигагина хос бўлган, бошқалар мутобаат қилмаган ғариб (ривоят)лари бор.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ مِنْ قَبْضَةٍ قَبَضَهَا مِنْ جَمِيعِ الْأَرْضِ فَجَاءَ بَنُو آدَمَ عَلَى قَدْرِ الْأَرْضِ مِنْهُمُ الْأَحْمَرُ وَالْأَبْيَضُ وَالْأَسْوَدُ وَبَيْنَ ذَلِكَ وَالسَّهْلُ وَالْحَزْنُ وَالْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ shunday dedilar: ‹Alloh Odamni butun yer (yuzi)dan olgan bir siqim (tuproq)dan yaratdi. Shu sababli Odam bolalari yerning (turli xilligi)ga qarab dunyoga keldi: ulardan qizili ham, oqi ham, qorasi ham, shularning orasidagisi ham, yumshogʻi ham, qattigʻi ham, yomoni ham, yaxshisi ham boʻldi›» dedi. Yahyoning rivoyatida «va shularning orasidagisi» (degan ziyoda) bor. Xabar berish (lafzi) esa Yazidning rivoyatidadir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: ‹Аллоҳ Одамни бутун ер (юзи)дан олган бир сиқим (тупроқ)дан яратди. Шу сабабли Одам болалари ернинг (турли хиллиги)га қараб дунёга келди: улардан қизили ҳам, оқи ҳам, қораси ҳам, шуларнинг орасидагиси ҳам, юмшоғи ҳам, қаттиғи ҳам, ёмони ҳам, яхшиси ҳам бўлди›» деди. Яҳёнинг ривоятида «ва шуларнинг орасидагиси» (деган зиёда) бор. Хабар бериш (лафзи) эса Язиднинг ривоятидадир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٌو قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ خَلْقَهُ فِي ظُلْمَةٍ فَأَلْقَى عَلَيْهِمْ مِنْ نُورِهِ فَمَنْ أَصَابَهُ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ اهْتَدَى وَمَنْ أَخْطَأَهُ ضَلَّ فَلذَلِك أَقُول: جف الْقلب على علم الله ". رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni: «Albatta Alloh azza va jalla oʻz xalqini zulmatda yaratdi, soʻng ularga oʻz nuridan tashladi. Kimga oʻsha nurdan yetgan boʻlsa, u hidoyat topdi, kimdan u (nur) chetlab oʻtgan boʻlsa, u adashdi. Shuning uchun men: ‹Qalam Allohning ilmi ustiga quridi›, deyman», deyotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла ўз халқини зулматда яратди, сўнг уларга ўз нуридан ташлади. Кимга ўша нурдан етган бўлса, у ҳидоят топди, кимдан у (нур) четлаб ўтган бўлса, у адашди. Шунинг учун мен: ‹Қалам Аллоҳнинг илми устига қуриди›, дейман», деётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ: «يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ» فَقُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ آمَنَّا بِكَ وَبِمَا جِئْتَ بِهِ فَهَلْ تَخَافُ عَلَيْنَا؟ قَالَ: «نَعَمْ إِنَّ الْقُلُوبَ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ اللَّهِ يُقَلِّبُهَا كَيْفَ يَشَاءُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ koʻp marta: «Ey qalblarni aylantiruvchi Zot, qalbimni Oʻz dining ustida sobit qilgin», deb aytar edilar. Men: «Ey Rasululloh, biz sizga va siz keltirgan narsaga iymon keltirdik-ku, shunda ham biz haqimizda qoʻrqasizmi?» dedim. U zot: «Ha, albatta qalblar Allohning barmoqlaridan ikki barmogʻi orasidadir, U ularni xohlaganicha aylantiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Navvos ibn Samʼon, Umm Salama, Abdulloh ibn Amr va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir. Uni shu tariqa bir necha kishi Aʼmashdan, u Abu Sufyondan, u Anasdan rivoyat qilgan. Baʼzilari esa uni Aʼmashdan, u Abu Sufyondan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Abu Sufyonning Anasdan (rivoyati) esa asahdir (eng sahihdir).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ кўп марта: «Эй қалбларни айлантирувчи Зот, қалбимни Ўз дининг устида собит қилгин», деб айтар эдилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, биз сизга ва сиз келтирган нарсага иймон келтирдик-ку, шунда ҳам биз ҳақимизда қўрқасизми?» дедим. У зот: «Ҳа, албатта қалблар Аллоҳнинг бармоқларидан икки бармоғи орасидадир, У уларни хоҳлаганича айлантиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Наввос ибн Самъон, Умм Салама, Абдуллоҳ ибн Амр ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир. Уни шу тариқа бир неча киши Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Анасдан ривоят қилган. Баъзилари эса уни Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Абу Суфённинг Анасдан (ривояти) эса асаҳдир (энг саҳиҳдир).

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الْقَلْبِ كَرِيشَةٍ بِأَرْضِ فَلَاةٍ يُقَلِّبُهَا الرِّيَاحُ ظَهْرًا لِبَطْنٍ» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qalbning misoli choʻldagi patga oʻxshaydi, shamollar uni astar-avrasini agʻdarib turaveradi», dedilar. «Ahmad rivoyat qilgan».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбнинг мисоли чўлдаги патга ўхшайди, шамоллар уни астар-аврасини ағдариб тураверади», дедилар. «Аҳмад ривоят қилган».

وَعَنْ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُؤْمِنَ بِأَرْبَعٍ: يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ بَعَثَنِي بِالْحَقِّ وَيُؤْمِنُ بِالْمَوْتِ وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَيُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْن مَاجَه

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Banda toʻrt narsaga iymon keltirmaguncha (toʻla) iymon keltirgan boʻlmaydi: Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va meni haq bilan yuborgan Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berishi, oʻlimga iymon keltirishi, oʻlimdan keyin qayta tirilishga iymon keltirishi va taqdirga iymon keltirishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Dovudning Shuʼbadan (rivoyat qilgan) hadisi mening nazdimda Nazrning hadisidan asahroqdir (sahihroqdir). Uni shu tariqa bir necha kishi Mansurdan, u Ribʼiydan, u Alidan rivoyat qilgan. Bizga al-Jorud soʻzlab berdi: Vakiʼning: «Bizga Ribʼiy Islomda (umuman) hech qachon biror yolgʻon gapirmagani yetib kelgan», deganini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда тўрт нарсага иймон келтирмагунча (тўла) иймон келтирган бўлмайди: Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мени ҳақ билан юборган Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик бериши, ўлимга иймон келтириши, ўлимдан кейин қайта тирилишга иймон келтириши ва тақдирга иймон келтириши», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Довуднинг Шуъбадан (ривоят қилган) ҳадиси менинг наздимда Назрнинг ҳадисидан асаҳроқдир (саҳиҳроқдир). Уни шу тариқа бир неча киши Мансурдан, у Рибъийдан, у Алидан ривоят қилган. Бизга ал-Жоруд сўзлаб берди: Вакиънинг: «Бизга Рибъий Исломда (умуман) ҳеч қачон бирор ёлғон гапирмагани етиб келган», деганини эшитдим.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الْإِسْلَامِ نَصِيبٌ: الْمُرْجِئَةُ وَالْقَدَرِيَّةُ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan ikki toifa borki, ularning Islomda nasibasi yoʻq: Murjia va Qadariya», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ibn Umar va Rofiʼ ibn Xadijdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻarib, hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан икки тоифа борки, уларнинг Исломда насибаси йўқ: Муржиа ва Қадария», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Ибн Умар ва Рофиъ ибн Хадиждан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғариб, ҳасан, саҳиҳдир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «يَكُونُ فِي أُمَّتِي خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَذَلِكَ فِي الْمُكَذِّبِينَ بِالْقَدَرِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وروى التِّرْمِذِيّ نَحوه

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi uning oldiga kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻlladi», dedi. U: «Menga uning bidʼat chiqargani xabari yetdi. Agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, mendan unga salom yetkazmagin. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Ummatimda — yoki bu ummatda — qiyofani oʻzgartirish, yerga botish va tosh yogʻdirish boʻladi› deb aytganlarini eshitganman», dedi. Bu qadariylar haqida edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унинг олдига келиб: «Фалон киши сизга салом йўллади», деди. У: «Менга унинг бидъат чиқаргани хабари етди. Агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, мендан унга салом етказмагин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматимда — ёки бу умматда — қиёфани ўзгартириш, ерга ботиш ва тош ёғдириш бўлади› деб айтганларини эшитганман», деди. Бу қадарийлар ҳақида эди.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْقَدَرِيَّةُ مَجُوسُ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِنْ مَرِضُوا فَلَا تَعُودُوهُمْ وَإِنْ مَاتُوا فَلَا تشهدوهم» . رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Qadariya (qadarni inkor qiluvchilar) bu ummatning majusiylaridir. Agar kasal boʻlsalar, ularning holidan xabar olmang; agar oʻlsalar, ularning (janozasida) hozir boʻlmang», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Қадария (қадарни инкор қилувчилар) бу умматнинг мажусийларидир. Агар касал бўлсалар, уларнинг ҳолидан хабар олманг; агар ўлсалар, уларнинг (жанозасида) ҳозир бўлманг», дедилар.

وَعَنْ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُجَالِسُوا أَهْلَ الْقَدَرِ وَلَا تفاتحوهم» رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qadar ahli bilan birga oʻtirmanglar va ular bilan (bahsni) boshlamanglar», dedilar. «Abu Dovud rivoyat qilgan».Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қадар аҳли билан бирга ўтирманглар ва улар билан (баҳсни) бошламанглар», дедилар. «Абу Довуд ривоят қилган».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " سِتَّةٌ لَعَنْتُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَكُلُّ نَبِيٍّ يُجَابُ: الزَّائِدُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَالْمُكَذِّبُ بِقَدَرِ اللَّهِ وَالْمُتَسَلِّطُ بِالْجَبَرُوتِ لِيُعِزَّ مَنْ أَذَلَّهُ اللَّهُ وَيُذِلَّ مَنْ أَعَزَّهُ اللَّهُ وَالْمُسْتَحِلُّ لِحَرَمِ اللَّهِ وَالْمُسْتَحِلُّ مِنْ عِتْرَتِي مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَالتَّارِكُ لِسُنَّتِي ". رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي الْمدْخل ورزين فِي كِتَابه

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Olti (toifa) borki, ularni men ham, har bir nabiy ham laʼnatlaganman, Alloh ham ularni laʼnatlagan: Allohning Kitobiga (biror narsa) qoʻshuvchi; Allohning taqdirini yolgʻonga chiqaruvchi; zoʻravonlik bilan hukmronlik qilib, shu yoʻl bilan Alloh xor qilgan kimsani azizlamoqchi va Alloh aziz qilgan kimsani xor qilmoqchi boʻlgan kishi; Allohning haramini (harom qilgan narsasini) halol sanaguvchi; mening ahli baytim borasida Alloh harom qilgan narsani halol sanaguvchi; va mening sunnatimni tark etuvchi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdurrahmon ibn Abul-Mavoliy bu hadisni shunday, yaʼni Ubaydulloh ibn Abdurrahmon ibn Mavhabdan, u Amradan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan deb rivoyat qilgan. Sufyon as-Savriy, Hafs ibn Gʻiyos va bir nechta (rovi) esa buni Ubaydulloh ibn Abdurrahmon ibn Mavhabdan, u Ali ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan mursal (tarzda) rivoyat qilishgan boʻlib, bu (rivoyat) sahihroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олти (тоифа) борки, уларни мен ҳам, ҳар бир набий ҳам лаънатлаганман, Аллоҳ ҳам уларни лаънатлаган: Аллоҳнинг Китобига (бирор нарса) қўшувчи; Аллоҳнинг тақдирини ёлғонга чиқарувчи; зўравонлик билан ҳукмронлик қилиб, шу йўл билан Аллоҳ хор қилган кимсани азизламоқчи ва Аллоҳ азиз қилган кимсани хор қилмоқчи бўлган киши; Аллоҳнинг ҳарамини (ҳаром қилган нарсасини) ҳалол санагувчи; менинг аҳли байтим борасида Аллоҳ ҳаром қилган нарсани ҳалол санагувчи; ва менинг суннатимни тарк этувчи», дедилар. Абу Исо айтди: Абдурраҳмон ибн Абул-Маволий бу ҳадисни шундай, яъни Убайдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Мавҳабдан, у Амрадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан деб ривоят қилган. Суфён ас-Саврий, Ҳафс ибн Ғиёс ва бир нечта (рови) эса буни Убайдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Мавҳабдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан мурсал (тарзда) ривоят қилишган бўлиб, бу (ривоят) саҳиҳроқдир.

وَعَن مطر بن عكام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا قَضَى اللَّهُ لِعَبْدٍ أَنْ يَمُوتَ بِأَرْضٍ جَعَلَ لَهُ إِلَيْهَا حَاجَةً» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيّ

Matar ibn Ukomis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir bandaning falon yerda oʻlishini hukm qilsa, unga oʻsha yerga (boradigan) bir ehtiyojni (sabab) qilib qoʻyadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Azzadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir. Matar ibn Ukomisdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan) bu hadisdan boshqa (hadis) maʼlum emas.Матар ибн Укомис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир банданинг фалон ерда ўлишини ҳукм қилса, унга ўша ерга (борадиган) бир эҳтиёжни (сабаб) қилиб қўяди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Аззадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Матар ибн Укомисдан, у Набий ﷺдан (ривоят қилинган) бу ҳадисдан бошқа (ҳадис) маълум эмас.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَرَارِيُّ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: «مِنْ آبَائِهِمْ» . فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ بِلَا عَمَلٍ؟ قَالَ: «اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ» . قُلْتُ فذاراري الْمُشْرِكِينَ؟ قَالَ: «مِنْ آبَائِهِمْ» . قُلْتُ: بِلَا عَمَلٍ؟ قَالَ: «اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U (Oisha) dediki: «Yo Rasululloh, moʼminlarning bolalari-chi?» dedim. U zot: «Ular ota-onalaridan (ularga qoʻshiladi)», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, hech qanday amal (qilmasa)-yu?» dedim. U zot: «Alloh ularning nima qiluvchi boʻlganlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, unda mushriklarning bolalari-chi?» dedim. U zot: «Ular ota-onalaridan (ularga qoʻshiladi)», dedilar. Men: «Hech qanday amal (qilmasa)-yu?» dedim. U zot: «Alloh ularning nima qiluvchi boʻlganlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У (Оиша) дедики: «Ё Расулуллоҳ, мўминларнинг болалари-чи?» дедим. У зот: «Улар ота-оналаридан (уларга қўшилади)», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, ҳеч қандай амал (қилмаса)-ю?» дедим. У зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилувчи бўлганларини яхшироқ билувчидир», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, унда мушрикларнинг болалари-чи?» дедим. У зот: «Улар ота-оналаридан (уларга қўшилади)», дедилар. Мен: «Ҳеч қандай амал (қилмаса)-ю?» дедим. У зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилувчи бўлганларини яхшироқ билувчидир», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: الوائدة والموؤدة فِي النَّار ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni — yoki: Bilolning nidosi, dedilar — sizdan hech birovingizni saharlikdan toʻxtatib qoʻymasin. Chunki u tik turganlaringizni (qiyomdagilarni) qaytarish va uxlayotganlaringizni uygʻotish uchun kechasi azon aytadi — yoki: nido qiladi, dedilar», — dedilar. Yana: «(Tong) bunday yoki bunday boʻlib chiqishi bilan emas, — qoʻlini pastga tushirib, soʻng koʻtarib (koʻrsatdilar), — balki bunday boʻlib chiqishi bilandir», — dedilar va ikki barmoqlarini ochib (koʻrsatdilar).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони — ёки: Билолнинг нидоси, дедилар — сиздан ҳеч бировингизни саҳарликдан тўхтатиб қўймасин. Чунки у тик турганларингизни (қиёмдагиларни) қайтариш ва ухлаётганларингизни уйғотиш учун кечаси азон айтади — ёки: нидо қилади, дедилар», — дедилар. Яна: «(Тонг) бундай ёки бундай бўлиб чиқиши билан эмас, — қўлини пастга тушириб, сўнг кўтариб (кўрсатдилар), — балки бундай бўлиб чиқиши биландир», — дедилар ва икки бармоқларини очиб (кўрсатдилар).

عَن أبي الدرداد قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَغَ إِلَى كُلِّ عَبْدٍ مِنْ خَلْقِهِ مِنْ خَمْسٍ: مِنْ أَجَلِهِ وَعَمَلِهِ وَمَضْجَعِهِ وَأَثَرِهِ وَرِزْقِهِ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla Oʻzi yaratgan har bir banda uchun beshtasini belgilab qoʻygan: ajalini, amalini, yotar joyini, (yurar) izini va rizqini», dedilar. «Ahmad rivoyat qilgan».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Ўзи яратган ҳар бир банда учун бештасини белгилаб қўйган: ажалини, амалини, ётар жойини, (юрар) изини ва ризқини», дедилар. «Аҳмад ривоят қилган».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ تَكَلَّمَ فِي شَيْءٍ مِنَ الْقَدَرِ سُئِلَ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيهِ لم يسْأَل عَنهُ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qadar borasida biror soʻz aytsa, qiyomat kuni undan soʻraladi. Kim u haqda biror narsa aytmasa, undan soʻralmaydi», deganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қадар борасида бирор сўз айтса, қиёмат куни ундан сўралади. Ким у ҳақда бирор нарса айтмаса, ундан сўралмайди», деганларини эшитдим.

وَعَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ: أَتَيْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَقُلْتُ لَهُ: قَدْ وَقَعَ فِي نَفْسِي شَيْء من الْقدر فَحَدثني بِشَيْء لَعَلَّ الله أَن يذهبه من قلبِي قَالَ لَو أَن الله عَذَّبَ أَهْلَ سَمَاوَاتِهِ وأَهْلَ أَرْضِهِ عَذَّبَهُمْ وَهُوَ غَيْرُ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ كَانَتْ رَحْمَتُهُ خَيْرًا لَهُمْ مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَلَوْ أَنْفَقْتَ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا قَبِلَهُ اللَّهُ مِنْكَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ وَتَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَأَنَّ مَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ وَلَوْ مُتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا لَدَخَلْتَ النَّارَ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ فَقَالَ مثل ذَلِك قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَحَدَّثَنِي عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Muhammad ibn Kasir bizga aytib berdi: Sufyon bizga xabar berdi, u Abu Sinondan, u Vahb ibn Xolid al-Himsiydan, u Ibn ad-Daylamiydan rivoyat qildi. (Ibn ad-Daylamiy) dedi: Men Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) huzuriga kelib: «Koʻnglimga taqdir xususida bir narsa tushib qoldi, menga bir narsa aytib bering, shoyad Alloh uni qalbimdan ketkazsa», dedim. U: «Agar Alloh osmonlari ahlini va yer ahlini azoblasa, ularni azoblaydi, ammo U ularga zulm qilguvchi boʻlmaydi. Agar ularga rahm qilsa, Uning rahmati ularga oʻz amallaridan koʻra yaxshiroqdir. Agar sen Uhud togʻicha oltinni Alloh yoʻlida sarflasang ham, taqdirga iymon keltirmaguncha hamda senga yetgan narsa seni chetlab oʻtmasligini va seni chetlab oʻtgan narsa senga yetmasligini bilmaguncha, Alloh undan buni sendan qabul qilmaydi. Agar shundan boshqa (eʼtiqod) ustida oʻlsang, doʻzaxga kirasan», dedi. (Ibn ad-Daylamiy) dedi: Soʻng men Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) huzuriga keldim, u ham shunga oʻxshashini aytdi. Soʻng Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) huzuriga keldim, u ham shunga oʻxshashini aytdi. Soʻng Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) huzuriga keldim, u menga Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshashini aytib berdi.Муҳаммад ибн Касир бизга айтиб берди: Суфён бизга хабар берди, у Абу Синондан, у Ваҳб ибн Холид ал-Ҳимсийдан, у Ибн ад-Дайламийдан ривоят қилди. (Ибн ад-Дайламий) деди: Мен Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб: «Кўнглимга тақдир хусусида бир нарса тушиб қолди, менга бир нарса айтиб беринг, шояд Аллоҳ уни қалбимдан кетказса», дедим. У: «Агар Аллоҳ осмонлари аҳлини ва ер аҳлини азобласа, уларни азоблайди, аммо У уларга зулм қилгувчи бўлмайди. Агар уларга раҳм қилса, Унинг раҳмати уларга ўз амалларидан кўра яхшироқдир. Агар сен Уҳуд тоғича олтинни Аллоҳ йўлида сарфласанг ҳам, тақдирга иймон келтирмагунча ҳамда сенга етган нарса сени четлаб ўтмаслигини ва сени четлаб ўтган нарса сенга етмаслигини билмагунча, Аллоҳ ундан буни сендан қабул қилмайди. Агар шундан бошқа (эътиқод) устида ўлсанг, дўзахга кирасан», деди. (Ибн ад-Дайламий) деди: Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келдим, у ҳам шунга ўхшашини айтди. Сўнг Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келдим, у ҳам шунга ўхшашини айтди. Сўнг Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келдим, у менга Набий ﷺ дан шунга ўхшашини айтиб берди.

عَن نَافِع أَن ابْن عمر جَاءَهُ رجل فَقَالَ إِنَّ فُلَانًا يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ فَقَالَ لَهُ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ فَإِنْ كَانَ قَدْ أَحْدَثَ فَلَا تُقْرِئْهُ مِنِّي السَّلَامَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول يكون فِي هَذِه الْأمة أَو فِي أمتِي الشَّك مِنْهُ خَسْفٌ أَوْ مَسْخٌ أَوْ قَذْفٌ فِي أَهْلِ الْقَدَرِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning huzuriga bir kishi kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻllayapti», dedi. Shunda u: «Menga uning bidʼat chiqargani haqida xabar yetdi; agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, undan menga salom yetkazma. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu ummatda — yoki: ummatimda (gumon rovidan) — yerga yutilish, yo (suratning) almashinishi, yoki tosh yogʻishi qadar ahli (taqdir borasida adashganlar) ustiga boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir. Abu Saxrning ismi Humayd ibn Ziyoddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг ҳузурига бир киши келиб: «Фалон киши сизга салом йўллаяпти», деди. Шунда у: «Менга унинг бидъат чиқаргани ҳақида хабар етди; агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, ундан менга салом етказма. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу умматда — ёки: умматимда (гумон ровидан) — ерга ютилиш, ё (суратнинг) алмашиниши, ёки тош ёғиши қадар аҳли (тақдир борасида адашганлар) устига бўлади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Абу Сахрнинг исми Ҳумайд ибн Зиёддир.

عَن عَليّ رَضِي الله عَنهُ قَالَ سَأَلت خَدِيجَة النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ وَلَدَيْنِ مَاتَا لَهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " هُمَا فِي النَّارِ قَالَ فَلَمَّا رأى الْكَرَاهِيَة فِي وَجْهِهَا قَالَ لَوْ رَأَيْتِ مَكَانَهُمَا لَأَبْغَضْتِهِمَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَلَدِي مِنْكَ قَالَ فِي الْجنَّة قَالَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمُؤْمِنِينَ وَأَوْلَادَهُمْ فِي الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمُشْرِكِينَ وَأَوْلَادَهُمْ فِي النَّارِ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذرياتهم)

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xadija Nabiy ﷺdan johiliyat davrida vafot etgan ikki farzandi haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Ular doʻzaxdadir», dedilar. Xadijaning yuzida noxushlik alomatini koʻrgach, u zot: «Agar ularning joyini koʻrsang edi, ularni yomon koʻrar eding», dedilar. U: «Ey Rasululloh, mendan boʻlgan farzandim-chi?» dedi. U zot: «Jannatdadir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, moʻminlar va ularning farzandlari jannatda, mushriklar va ularning farzandlari doʻzaxdadir», dedilar. Keyin Rasululloh ﷺ: {Iymon keltirib, zurriyotlari ham iymonda ularga ergashganlarga, zurriyotlarini ularga qoʻshib qoʻydik} oyatini oʻqidilar. (Tur 21)Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хадижа Набий ﷺдан жоҳилият даврида вафот этган икки фарзанди ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар дўзахдадир», дедилар. Хадижанинг юзида нохушлик аломатини кўргач, у зот: «Агар уларнинг жойини кўрсанг эди, уларни ёмон кўрар эдинг», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мендан бўлган фарзандим-чи?» деди. У зот: «Жаннатдадир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мўминлар ва уларнинг фарзандлари жаннатда, мушриклар ва уларнинг фарзандлари дўзахдадир», дедилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ: {Иймон келтириб, зурриётлари ҳам иймонда уларга эргашганларга, зурриётларини уларга қўшиб қўйдик} оятини ўқидилар. (Тур 21)

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدم مسح ظَهره فَسقط من ظَهْرِهِ كُلُّ نَسَمَةٍ هُوَ خَالِقُهَا مِنْ ذُرِّيَّتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَجَعَلَ بَيْنَ عَيْنَيْ كُلِّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ وَبِيصًا مِنْ نُورٍ ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى آدَمَ فَقَالَ أَيْ رَبِّ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ هَؤُلَاءِ ذُرِّيَّتُكَ فَرَأَى رَجُلًا مِنْهُمْ فَأَعْجَبَهُ وَبِيصُ مَا بَين عَيْنَيْهِ فَقَالَ أَي رب من هَذَا فَقَالَ هَذَا رجل من آخر الْأُمَم من ذريتك يُقَال لَهُ دَاوُدُ فَقَالَ رَبِّ كَمْ جَعَلْتَ عُمُرَهُ قَالَ سِتِّينَ سنة قَالَ أَي رب زده من عمري أَرْبَعِينَ سنة فَلَمَّا قضي عمر آدم جَاءَهُ ملك الْمَوْت فَقَالَ أَوَلَمْ يَبْقَ مِنْ عُمُرِي أَرْبَعُونَ سَنَةً قَالَ أولم تعطها ابْنك دَاوُد قَالَ فَجحد آدم فَجحدت ذُريَّته وَنسي آدم فنسيت ذُريَّته وخطئ آدم فخطئت ذُريَّته» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Odamni yaratganida, uning belini siladi. Shunda uning belidan Qiyomat kunigacha yaratadigan har bir jonzot — zurriyotidan — tushdi va ularning har bir insonining ikki koʻzi orasida nurdan bir yorugʻlik qildi. Soʻng ularni Odamga koʻrsatdi. Odam: ‹Ey Robbim, bular kimlar?› dedi. (Alloh:) ‹Bular sening zurriyotingdir›, dedi. Odam ulardan bir kishini koʻrib, uning ikki koʻzi orasidagi yorugʻlik uni hayratga soldi-da: ‹Ey Robbim, bu kim?› dedi. (Alloh:) ‹Bu sening zurriyotingdan, oxirgi ummatlardan boʻlgan bir kishi, unga Dovud deyiladi›, dedi. (Odam:) ‹Robbim, uning umrini qancha qilding?› dedi. (Alloh:) ‹Oltmish yil›, dedi. (Odam:) ‹Ey Robbim, mening umrimdan unga qirq yil qoʻshgin›, dedi. Odamning umri tugaganda, oʻlim farishtasi keldi. Odam: ‹Mening umrimdan qirq yil qolmaganmidi?› dedi. (Farishta:) ‹Uni oʻgʻling Dovudga bermaganmiding?› dedi. Shunda Odam tonib qoʻydi, bas, uning zurriyoti ham tonadigan boʻldi; Odam unutdi, bas, uning zurriyoti ham unutadigan boʻldi; Odam xato qildi, bas, uning zurriyoti ham xato qiladigan boʻldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺ orqali bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Одамни яратганида, унинг белини силади. Шунда унинг белидан Қиёмат кунигача яратадиган ҳар бир жонзот — зурриётидан — тушди ва уларнинг ҳар бир инсонининг икки кўзи орасида нурдан бир ёруғлик қилди. Сўнг уларни Одамга кўрсатди. Одам: ‹Эй Роббим, булар кимлар?› деди. (Аллоҳ:) ‹Булар сенинг зурриётингдир›, деди. Одам улардан бир кишини кўриб, унинг икки кўзи орасидаги ёруғлик уни ҳайратга солди-да: ‹Эй Роббим, бу ким?› деди. (Аллоҳ:) ‹Бу сенинг зурриётингдан, охирги умматлардан бўлган бир киши, унга Довуд дейилади›, деди. (Одам:) ‹Роббим, унинг умрини қанча қилдинг?› деди. (Аллоҳ:) ‹Олтмиш йил›, деди. (Одам:) ‹Эй Роббим, менинг умримдан унга қирқ йил қўшгин›, деди. Одамнинг умри тугаганда, ўлим фариштаси келди. Одам: ‹Менинг умримдан қирқ йил қолмаганмиди?› деди. (Фаришта:) ‹Уни ўғлинг Довудга бермаганмидинг?› деди. Шунда Одам тониб қўйди, бас, унинг зурриёти ҳам тонадиган бўлди; Одам унутди, бас, унинг зурриёти ҳам унутадиган бўлди; Одам хато қилди, бас, унинг зурриёти ҳам хато қиладиган бўлди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺ орқали бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ حِينَ خَلَقَهُ فَضَرَبَ كَتِفَهُ الْيُمْنَى فَأَخْرَجَ ذُرِّيَّةً بَيْضَاءَ كَأَنَّهُمُ الذَّرُّ وَضَرَبَ كَتِفَهُ الْيُسْرَى فَأَخْرَجَ ذُرِّيَّةً سَوْدَاءَ كَأَنَّهُمُ الْحُمَمُ فَقَالَ لِلَّذِي فِي يَمِينِهِ إِلَى الْجَنَّةِ وَلَا أُبَالِي وَقَالَ للَّذي فِي كَفه الْيُسْرَى إِلَى النَّارِ وَلَا أُبَالِي» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh Odamni yaratganida uning oʻng yelkasiga urib, mayda chumolilardek oppoq zurriyotni chiqardi; chap yelkasiga urib, koʻmirdek qora zurriyotni chiqardi. Soʻng oʻng (tomon)idagilarga: ‹Jannatga, parvo qilmayman›, dedi; chap kaftidagilarga: ‹Doʻzaxga, parvo qilmayman›, dedi», dedilar. «Ahmad rivoyat qilgan».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ Одамни яратганида унинг ўнг елкасига уриб, майда чумолилардек оппоқ зурриётни чиқарди; чап елкасига уриб, кўмирдек қора зурриётни чиқарди. Сўнг ўнг (томон)идагиларга: ‹Жаннатга, парво қилмайман›, деди; чап кафтидагиларга: ‹Дўзахга, парво қилмайман›, деди», дедилар. «Аҳмад ривоят қилган».

وَعَن أبي نَضرة أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ دَخَلَ عَلَيْهِ أَصْحَابُهُ يَعُودُونَهُ وَهُوَ يَبْكِي فَقَالُوا لَهُ مَا يُبْكِيكَ أَلَمْ يَقُلْ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُذْ مِنْ شَارِبِكَ ثُمَّ أَقِرَّهُ حَتَّى تَلْقَانِي قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَبَضَ بِيَمِينِهِ قَبْضَةً وَأُخْرَى بِالْيَدِ الْأُخْرَى وَقَالَ هَذِهِ لِهَذِهِ وَهَذِه لهَذِهِ وَلَا أُبَالِي فَلَا أَدْرِي فِي أَيِّ الْقَبْضَتَيْنِ أَنَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

Marvon ibn al-Hakam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Usmon (roziyallohu anhu) huzurida oʻtirgan edim. U Ali (roziyallohu anhu)ning umra va haj uchun birga talbiya aytayotganini eshitib qoldi va: ‹Sen bundan qaytarilmaganmiding?› dedi. Ali: ‹Ha, lekin men Rasululloh ﷺning ikkalasi uchun birga talbiya aytganlarini eshitganman. Shuning uchun Rasululloh ﷺning soʻzlarini sening soʻzing uchun tark etmayman›, dedi».Марвон ибн ал-Ҳакам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Усмон (розияллоҳу анҳу) ҳузурида ўтирган эдим. У Али (розияллоҳу анҳу)нинг умра ва ҳаж учун бирга талбия айтаётганини эшитиб қолди ва: ‹Сен бундан қайтарилмаганмидинг?› деди. Али: ‹Ҳа, лекин мен Расулуллоҳ ﷺнинг иккаласи учун бирга талбия айтганларини эшитганман. Шунинг учун Расулуллоҳ ﷺнинг сўзларини сенинг сўзинг учун тарк этмайман›, деди».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " أَخذ الله الْمِيثَاق من ظهر آدم بنعمان يَعْنِي عَرَفَة فَأخْرج من صلبه كل ذُرِّيَّة ذَرَاهَا فَنَثَرَهُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالذَّرِّ ثُمَّ كَلَّمَهُمْ قِبَلًا قَالَ: (أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غافلين أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ المبطلون) رَوَاهُ أَحْمد

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan {Eslagin, Robbing odam bolalarining belidan ularning zurriyotini olib, ularni oʻzlariga oʻzlarini guvoh qilib: «Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?» dedi. Ular: «Ha, guvohlik berdik», dedilar. Qiyomat kunida: «Biz bundan gʻofil edik», demasligingiz uchun (shunday qildik)} (Aʼrof 172) oyati haqida soʻralganda, Umar ibn al-Xattob aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan bu (oyat) haqida soʻralganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh Odamni yaratdi, soʻng uning belini oʻng qoʻli bilan siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni jannat uchun yaratdim, ular jannat ahlining amalini qiladilarʼ, dedi. Soʻng uning belini siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni doʻzax uchun yaratdim, ular doʻzax ahlining amalini qiladilarʼ, dedi›, dedilar. Shunda bir kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, unda amalning nima foydasi bor?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh bandani jannat uchun yaratsa, uni jannat ahlining amaliga soladi, toki u jannat ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni jannatga kiritadi. Bandani doʻzax uchun yaratsa, uni doʻzax ahlining amaliga soladi, toki u doʻzax ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni doʻzaxga kiritadi›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muslim ibn Yasor Umardan eshitmagan, baʼzilar bu isnodda Muslim ibn Yasor bilan Umar oʻrtasida nomaʼlum bir kishini zikr qilganlar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан {Эслагин, Роббинг одам болаларининг белидан уларнинг зурриётини олиб, уларни ўзларига ўзларини гувоҳ қилиб: «Мен сизларнинг Роббингиз эмасманми?» деди. Улар: «Ҳа, гувоҳлик бердик», дедилар. Қиёмат кунида: «Биз бундан ғофил эдик», демаслигингиз учун (шундай қилдик)} (Аъроф 172) ояти ҳақида сўралганда, Умар ибн ал-Хаттоб айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу (оят) ҳақида сўралганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ Одамни яратди, сўнг унинг белини ўнг қўли билан силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни жаннат учун яратдим, улар жаннат аҳлининг амалини қиладиларъ, деди. Сўнг унинг белини силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни дўзах учун яратдим, улар дўзах аҳлининг амалини қиладиларъ, деди›, дедилар. Шунда бир киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унда амалнинг нима фойдаси бор?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ бандани жаннат учун яратса, уни жаннат аҳлининг амалига солади, токи у жаннат аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни жаннатга киритади. Бандани дўзах учун яратса, уни дўзах аҳлининг амалига солади, токи у дўзах аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни дўзахга киритади›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муслим ибн Ясор Умардан эшитмаган, баъзилар бу иснодда Муслим ибн Ясор билан Умар ўртасида номаълум бир кишини зикр қилганлар.

عَن أبي بن كَعْب فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ (وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورهمْ ذرياتهم وأشهدهم على أنفسهم) الْآيَة قَالَ جمعهم فجعلهم أرواحا ثُمَّ صَوَّرَهُمْ فَاسْتَنْطَقَهُمْ فَتَكَلَّمُوا ثُمَّ أَخَذَ عَلَيْهِمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالَ فَإِنِّي أشهد عَلَيْكُم السَّمَوَات السَّبْعَ وَالْأَرَضِينَ السَّبْعَ وَأُشْهِدُ عَلَيْكُمْ أَبَاكُمْ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَمْ نَعْلَمْ بِهَذَا اعْلَمُوا أَنَّهُ لَا إِلَهَ غَيْرِي وَلَا رَبَّ غَيْرِي فَلَا تُشْرِكُوا بِي شَيْئا وَإِنِّي سَأُرْسِلُ إِلَيْكُمْ رُسُلِي يُذَكِّرُونَكُمْ عَهْدِي وَمِيثَاقِي وَأُنْزِلُ عَلَيْكُمْ كُتُبِي قَالُوا شَهِدْنَا بِأَنَّكَ رَبُّنَا وَإِلَهُنَا لَا رب لَنَا غَيْرُكَ فَأَقَرُّوا بِذَلِكَ وَرُفِعَ عَلَيْهِمْ آدَمُ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ فَرَأَى الْغَنِيَّ وَالْفَقِيرَ وَحَسَنَ الصُّورَةِ وَدُونَ ذَلِكَ فَقَالَ رَبِّ لَوْلَا سَوَّيْتَ بَيْنَ عِبَادِكَ قَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ أَنْ أَشْكُرَ وَرَأَى الْأَنْبِيَاءَ فِيهِمْ مِثْلَ السُّرُجِ عَلَيْهِمُ النُّورُ خُصُّوا بِمِيثَاقٍ آخَرَ فِي الرِّسَالَةِ وَالنُّبُوَّةِ وَهُوَ قَوْلُهُ تَعَالَى (وَإِذ أَخذنَا من النَّبِيين ميثاقهم) إِلَى قَوْله (عِيسَى ابْن مَرْيَم) كَانَ فِي تِلْكَ الْأَرْوَاحِ فَأَرْسَلَهُ إِلَى مَرْيَمَ فَحُدِّثَ عَنْ أُبَيٍّ أَنَّهُ دَخَلَ مِنْ فِيهَا. رَوَاهُ أَحْمد

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan Alloh azza va jallaning {Robbing Odam bolalarining pushtlaridan zurriyotlarini olib, ularni oʻzlariga qarshi guvoh qilgan vaqtni (eslang)} (Aʼrof 172) oyati haqida rivoyat qilinadi: (Alloh) ularni toʻpladi va ruhlar qilib qoʻydi, soʻng ularga suvrat berdi, soʻng ularni soʻzlatdi, ular gapirdilar. Soʻng ulardan ahdu paymon oldi hamda ularni oʻzlariga qarshi guvoh qilib: {Men sizning Robbingiz emasmanmi?} dedi. (Ular: ‹Ha›, dedilar.) (Alloh): ‹Men sizlarga qarshi yetti osmon va yetti yerni guvoh qilaman, hamda otangiz Odam alayhissalomni sizlarga qarshi guvoh qilaman, qiyomat kuni ‹Biz buni bilmagan edik›, demasligingiz uchun. Bilinglarki, Mendan oʻzga iloh yoʻq va Mendan oʻzga Robb yoʻq, bas, Menga hech narsani sherik qilmanglar. Men sizlarga paygʻambarlarimni yuboraman, ular sizlarga ahdu paymonimni eslatadilar, hamda sizlarga kitoblarimni nozil qilaman›, dedi. Ular: ‹Sen bizning Robbimiz va Ilohimiz ekaningga guvohlik berdik, Sendan oʻzga bizga Robb yoʻq›, dedilar. Shunday qilib, ular buni iqror qildilar. Odam ularning ustiga koʻtarildi va ularga qaray boshladi, bas, boyni ham, kambagʻalni ham, chiroyli suvratdagini ham, undan pastini ham koʻrdi. U: ‹Robbim, bandalaring orasini teng qilsang boʻlmasmidi?›, dedi. (Alloh): ‹Men shukr qilinishimni yoqtirdim›, dedi. U (Odam) ularning orasida paygʻambarlarni chiroqlardek, ustlarida nur bilan koʻrdi. Ular risolat va nubuvvatda oʻzga bir paymon bilan xoslangan edilar. Bu (Allohning): {Paygʻambarlardan ahdlarini olgan vaqtimizni (eslang)} degan soʻzidan {Iso ibn Maryam}gacha boʻlgan (oyati)dir (Ahzob 7). U (Iso) ana oʻsha ruhlar orasida edi, soʻng (Alloh) uni Maryamga yubordi. Ubaydan rivoyat qilinishicha, u (ruh) uning ogʻzidan kirgan. «Ahmad rivoyat qilgan».Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ азза ва жалланинг {Роббинг Одам болаларининг пуштларидан зурриётларини олиб, уларни ўзларига қарши гувоҳ қилган вақтни (эсланг)} (Аъроф 172) ояти ҳақида ривоят қилинади: (Аллоҳ) уларни тўплади ва руҳлар қилиб қўйди, сўнг уларга суврат берди, сўнг уларни сўзлатди, улар гапирдилар. Сўнг улардан аҳду паймон олди ҳамда уларни ўзларига қарши гувоҳ қилиб: {Мен сизнинг Роббингиз эмасманми?} деди. (Улар: ‹Ҳа›, дедилар.) (Аллоҳ): ‹Мен сизларга қарши етти осмон ва етти ерни гувоҳ қиламан, ҳамда отангиз Одам алайҳиссаломни сизларга қарши гувоҳ қиламан, қиёмат куни ‹Биз буни билмаган эдик›, демаслигингиз учун. Билингларки, Мендан ўзга илоҳ йўқ ва Мендан ўзга Робб йўқ, бас, Менга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Мен сизларга пайғамбарларимни юбораман, улар сизларга аҳду паймонимни эслатадилар, ҳамда сизларга китобларимни нозил қиламан›, деди. Улар: ‹Сен бизнинг Роббимиз ва Илоҳимиз эканингга гувоҳлик бердик, Сендан ўзга бизга Робб йўқ›, дедилар. Шундай қилиб, улар буни иқрор қилдилар. Одам уларнинг устига кўтарилди ва уларга қарай бошлади, бас, бойни ҳам, камбағални ҳам, чиройли сувратдагини ҳам, ундан пастини ҳам кўрди. У: ‹Роббим, бандаларинг орасини тенг қилсанг бўлмасмиди?›, деди. (Аллоҳ): ‹Мен шукр қилинишимни ёқтирдим›, деди. У (Одам) уларнинг орасида пайғамбарларни чироқлардек, устларида нур билан кўрди. Улар рисолат ва нубувватда ўзга бир паймон билан хосланган эдилар. Бу (Аллоҳнинг): {Пайғамбарлардан аҳдларини олган вақтимизни (эсланг)} деган сўзидан {Исо ибн Марям}гача бўлган (ояти)дир (Аҳзоб 7). У (Исо) ана ўша руҳлар орасида эди, сўнг (Аллоҳ) уни Марямга юборди. Убайдан ривоят қилинишича, у (руҳ) унинг оғзидан кирган. «Аҳмад ривоят қилган».

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَتَذَاكَرُ مَا يَكُونُ إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا سَمِعْتُمْ بِجَبَلٍ زَالَ عَن مَكَانَهُ فصدقوا وَإِذَا سَمِعْتُمْ بِرَجُلٍ تَغَيَّرَ عَنْ خُلُقِهِ فَلَا تصدقوا بِهِ وَإنَّهُ يَصِيرُ إِلَى مَا جُبِلَ عَلَيْهِ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurida boʻlajak narsalarni oʻzaro muhokama qilib oʻtirgan edik, shu payt Rasululloh ﷺ: «Bir togʻ oʻz joyidan siljibdi, deb eshitsangiz, tasdiqlanglar; ammo bir kishi oʻz xulqidan oʻzgaribdi, deb eshitsangiz, unga ishonmanglar, chunki u albatta oʻzi yaratilgan (tabiati) tomon qaytadi», dedilar. «Ahmad rivoyat qilgan».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида бўлажак нарсаларни ўзаро муҳокама қилиб ўтирган эдик, шу пайт Расулуллоҳ ﷺ: «Бир тоғ ўз жойидан силжибди, деб эшитсангиз, тасдиқланглар; аммо бир киши ўз хулқидан ўзгарибди, деб эшитсангиз, унга ишонманглар, чунки у албатта ўзи яратилган (табиати) томон қайтади», дедилар. «Аҳмад ривоят қилган».

وَعَن أم سَلمَة يَا رَسُول الله لَا يزَال يصيبك كُلِّ عَامٍ وَجَعٌ مِنَ الشَّاةِ الْمَسْمُومَةِ الَّتِي أَكَلْتَ قَالَ: «مَا أَصَابَنِي شَيْءٌ مِنْهَا إِلَّا وَهُوَ مَكْتُوبٌ عَلَيَّ وَآدَمُ فِي طِينَتِهِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ummu Salama: «Ey Allohning Rasuli, siz yegan zaharlangan qoʻy goʻshtining ogʻrigʻi har yili sizga tegib turaveradi», dedi. U zot: «Menga undan tekkan har bir narsa, Odam hali loyligida ekan menga (peshonamga) yozib qoʻyilgan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умму Салама: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз еган заҳарланган қўй гўштининг оғриғи ҳар йили сизга тегиб тураверади», деди. У зот: «Менга ундан теккан ҳар бир нарса, Одам ҳали лойлигида экан менга (пешонамга) ёзиб қўйилган», дедилар.

عَن الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " الْمُسْلِمُ إِذَا سُئِلَ فِي الْقَبْرِ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَذَلِكَ قَوْلُهُ (يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَة) وَفِي رِوَايَةٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِت) نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ يُقَالُ لَهُ: مَنْ رَبك؟ فَيَقُول: رَبِّي الله ونبيي مُحَمَّد

(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon qabrda soʻralganida, ‹La ilaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh›ga guvohlik beradi; mana shu — (Allohning) ‹Alloh iymon keltirganlarni — dunyo hayotida ham, oxiratda ham — mustahkam soʻz bilan mahkam tutadi› (Ibrohim surasi, 27) degan soʻzidir», dedilar.(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон қабрда сўралганида, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ›га гувоҳлик беради; мана шу — (Аллоҳнинг) ‹Аллоҳ иймон келтирганларни — дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам — мустаҳкам сўз билан маҳкам тутади› (Иброҳим сураси, 27) деган сўзидир», дедилар.

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنه حَدثهمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ أَتَاهُ مَلَكَانِ فَيُقْعِدَانِهِ فَيَقُولَانِ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَقْعَدِكَ مِنَ النَّارِ قَدْ أَبْدَلَكَ اللَّهُ بِهِ مَقْعَدًا مِنَ الْجنَّة فَيَرَاهُمَا جَمِيعًا قَالَ قَتَادَة وَذكر لنا أَنه يفسح لَهُ فِي قَبره ثمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيث أنس قَالَ وَأَمَّا الْمُنَافِقُ وَالْكَافِرُ فَيُقَالُ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ فَيُقَالُ لَا دَرَيْتَ وَلَا تَلَيْتَ وَيُضْرَبُ بِمَطَارِقَ مِنْ حَدِيدٍ ضَرْبَةً فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ غَيْرَ الثقلَيْن» وَلَفظه للْبُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Allohning) bandasi qabriga qoʻyilib, sheriklari (uni dafn qilganlar) qaytganda — u hatto ularning oyoq tovushini eshitib turar — ikki farishta unga kelib, uni oʻtirgʻizadi va: ‹Sen bu kishi (yaʼni Muhammad) haqida nima der eding?› — deb soʻraydi. Moʻmin banda: ‹Men guvohlik beramanki, u — Allohning bandasi va Rasuli›, — deydi. Soʻng ular unga: ‹Doʻzaxdagi joyingga qara — Alloh uning oʻrniga senga jannatda joy berdi›, — deydi. Bas, u ikkala joyini ham koʻradi», — dedilar. (Qatoda dedi: «Bizga — uning qabri kengaytiriladi, deb — xabar berildi». Soʻng Qatoda Anasning rivoyatiga qaytdi:) Ammo munofiq — yoki kofir — dan: ‹Sen bu kishi haqida nima der eding?› — deb soʻraladi. U: ‹Bilmayman; men odamlar aytgan (gap)ni aytar edim›, — deydi. Bas, ular unga: ‹Sen na bilding, na (Qurʼon oʻqib) hidoyat topding›, — deydi. Soʻng u — inson va jindan boshqa, unga yaqin har bir narsa eshitadigan darajada baqiradigan darajada — temir gurzilar bilan bir marta uriladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Аллоҳнинг) бандаси қабрига қўйилиб, шериклари (уни дафн қилганлар) қайтганда — у ҳатто уларнинг оёқ товушини эшитиб турар — икки фаришта унга келиб, уни ўтирғизади ва: ‹Сен бу киши (яъни Муҳаммад) ҳақида нима дер эдинг?› — деб сўрайди. Мўмин банда: ‹Мен гувоҳлик бераманки, у — Аллоҳнинг бандаси ва Расули›, — дейди. Сўнг улар унга: ‹Дўзахдаги жойингга қара — Аллоҳ унинг ўрнига сенга жаннатда жой берди›, — дейди. Бас, у иккала жойини ҳам кўради», — дедилар. (Қатода деди: «Бизга — унинг қабри кенгайтирилади, деб — хабар берилди». Сўнг Қатода Анаснинг ривоятига қайтди:) Аммо мунофиқ — ёки кофир — дан: ‹Сен бу киши ҳақида нима дер эдинг?› — деб сўралади. У: ‹Билмайман; мен одамлар айтган (гап)ни айтар эдим›, — дейди. Бас, улар унга: ‹Сен на билдинг, на (Қуръон ўқиб) ҳидоят топдинг›, — дейди. Сўнг у — инсон ва жиндан бошқа, унга яқин ҳар бир нарса эшитадиган даражада бақирадиган даражада — темир гурзилар билан бир марта урилади.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا مَاتَ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ فَيُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثك الله يَوْم الْقِيَامَة»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz vafot etganda, unga — ertalab ham, kechqurun ham — oʻz joyi koʻrsatiladi. Agar u jannat ahlidan boʻlsa, unga jannatdagi joyi koʻrsatiladi; agar u doʻzax ahlidan boʻlsa, unga doʻzaxdagi joyi koʻrsatiladi. Soʻng unga: ‹Bu — sening joying — to Alloh seni Qiyomat kuni tiriltirguncha›, — deyiladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз вафот этганда, унга — эрталаб ҳам, кечқурун ҳам — ўз жойи кўрсатилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, унга жаннатдаги жойи кўрсатилади; агар у дўзах аҳлидан бўлса, унга дўзахдаги жойи кўрсатилади. Сўнг унга: ‹Бу — сенинг жойинг — то Аллоҳ сени Қиёмат куни тирилтиргунча›, — дейилади», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ يَهُودِيَّةً دَخَلَتْ عَلَيْهَا فَذَكَرَتْ عَذَابَ الْقَبْرِ فَقَالَتْ لَهَا أَعَاذَكِ اللَّهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَسَأَلَتْ عَائِشَةُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَقَالَ: «نَعَمْ عَذَابُ الْقَبْر قَالَت عَائِشَة رَضِي الله عَنْهَا فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بعد صلى صَلَاة إِلَّا تعوذ من عَذَاب الْقَبْر»

Masruq (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha aytdiki, bir yahudiy ayol uning oldiga keldi va qabr azobini tilga olib, unga: «Alloh seni qabr azobidan saqlasin», — dedi. Bas, Oisha Rasululloh ﷺ dan qabr azobi haqida soʻradi. U zot: «Ha, qabrda azob (bor)», — dedilar. Oisha qoʻshdi: «Shundan keyin men Rasululloh ﷺ ni — oʻqigan har bir namozida qabr azobidan Allohga panoh tilamasdan — hech koʻrmadim».Масруқ (Оишадан) ривоят қилади: Оиша айтдики, бир яҳудий аёл унинг олдига келди ва қабр азобини тилга олиб, унга: «Аллоҳ сени қабр азобидан сақласин», — деди. Бас, Оиша Расулуллоҳ ﷺ дан қабр азоби ҳақида сўради. У зот: «Ҳа, қабрда азоб (бор)», — дедилар. Оиша қўшди: «Шундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺ ни — ўқиган ҳар бир намозида қабр азобидан Аллоҳга паноҳ тиламасдан — ҳеч кўрмадим».

عَن زيد بن ثَابت قَالَ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَائِطٍ لِبَنِي النَّجَّارِ عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ وَنَحْنُ مَعَهُ إِذْ حَادَتْ بِهِ فَكَادَتْ تُلْقِيهِ وَإِذَا أَقْبُرُ سِتَّةٍ أَو خَمْسَة أَو أَرْبَعَة قَالَ كَذَا كَانَ يَقُول الْجريرِي فَقَالَ: «من يعرف أَصْحَاب هَذِه الأقبر فَقَالَ رجل أَنا قَالَ فَمَتَى مَاتَ هَؤُلَاءِ قَالَ مَاتُوا فِي الْإِشْرَاك فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ الْأُمَّةَ تُبْتَلَى فِي قُبُورِهَا فَلَوْلَا أَنْ لَا تَدَافَنُوا لَدَعَوْتُ اللَّهَ أَنْ يُسْمِعَكُمْ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ الَّذِي أَسْمَعُ مِنْهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ النَّارِ قَالُوا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ عَذَاب النَّار فَقَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ قَالُوا نَعُوذُ بِاللَّه من عَذَاب الْقَبْر قَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الْفِتَنِ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ قَالُوا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْفِتَنِ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ قَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ قَالُوا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Zaid ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik, u zot Banu Najjorga tegishli bir bogʻda oʻz xachirlarida (ketayotgan) edilar. Shu payt (xachir) hurkib, u zotni yiqitay dedi. Qarasak, olti yoki besh (yoki toʻrt) qabr bor edi. (U zot): «Bu qabrlar egalarini kim biladi?», dedilar. Bir kishi: ‹Men›, dedi. (U zot): «Ular qachon vafot etishgan?», dedilar. U: ‹Ular shirk (davrida) vafot etishgan›, dedi. Shunda (u zot): «Bu ummat qabrlarida imtihon qilinadi. Agar (bir-biringizni) dafn qilmay qoʻyishingizdan (qoʻrqmaganimda), oʻzim eshitayotgan qabr azobini sizlarga ham eshittirishini Allohdan soʻrardim», dedilar. Soʻng bizga yuzlanib: «Doʻzax azobidan Allohdan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: ‹Doʻzax azobidan Allohdan panoh soʻraymiz›, dedilar. (U zot): «Qabr azobidan Allohdan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: ‹Qabr azobidan Allohdan panoh soʻraymiz›, dedilar. (U zot): «Oshkor va yashirin fitnalardan Allohdan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: ‹Oshkor va yashirin fitnalardan Allohdan panoh soʻraymiz›, dedilar. (U zot): «Dajjol fitnasidan Allohdan panoh soʻranglar», dedilar. Ular: ‹Dajjol fitnasidan Allohdan panoh soʻraymiz›, dedilar. «Muslim rivoyat qilgan».Заид ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, у зот Бану Нажжорга тегишли бир боғда ўз хачирларида (кетаётган) эдилар. Шу пайт (хачир) ҳуркиб, у зотни йиқитай деди. Қарасак, олти ёки беш (ёки тўрт) қабр бор эди. (У зот): «Бу қабрлар эгаларини ким билади?», дедилар. Бир киши: ‹Мен›, деди. (У зот): «Улар қачон вафот этишган?», дедилар. У: ‹Улар ширк (даврида) вафот этишган›, деди. Шунда (у зот): «Бу уммат қабрларида имтиҳон қилинади. Агар (бир-бирингизни) дафн қилмай қўйишингиздан (қўрқмаганимда), ўзим эшитаётган қабр азобини сизларга ҳам эшиттиришини Аллоҳдан сўрардим», дедилар. Сўнг бизга юзланиб: «Дўзах азобидан Аллоҳдан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: ‹Дўзах азобидан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, дедилар. (У зот): «Қабр азобидан Аллоҳдан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: ‹Қабр азобидан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, дедилар. (У зот): «Ошкор ва яширин фитналардан Аллоҳдан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: ‹Ошкор ва яширин фитналардан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, дедилар. (У зот): «Дажжол фитнасидан Аллоҳдан паноҳ сўранглар», дедилар. Улар: ‹Дажжол фитнасидан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, дедилар. «Муслим ривоят қилган».

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا قُبِرَ الْمَيِّتُ أَتَاهُ مَلَكَانِ أَسْوَدَانِ أَزْرَقَانِ يُقَالُ لِأَحَدِهِمَا الْمُنْكَرُ وَالْآخَرُ النَّكِيرُ فَيَقُولَانِ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرجل فَيَقُول مَا كَانَ يَقُول هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ فَيَقُولَانِ قَدْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُولُ هَذَا ثُمَّ يُفْسَحُ لَهُ فِي قَبْرِهِ سَبْعُونَ ذِرَاعًا فِي سَبْعِينَ ثُمَّ يُنَوَّرُ لَهُ فِيهِ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ نَمْ فَيَقُولُ أَرْجِعُ إِلَى أَهْلِي فَأُخْبِرُهُمْ فَيَقُولَانِ نَمْ كَنَوْمَةِ الْعَرُوسِ الَّذِي لَا يُوقِظُهُ إِلَّا أَحَبُّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ مِنْ مَضْجَعِهِ ذَلِكَ وَإِنْ كَانَ مُنَافِقًا قَالَ سَمِعت النَّاس يَقُولُونَ فَقُلْتُ مِثْلَهُ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ قَدْ كُنَّا نَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُولُ ذَلِكَ فَيُقَالُ لِلْأَرْضِ الْتَئِمِي عَلَيْهِ فتلتئم عَلَيْهِ فتختلف فِيهَا أَضْلَاعُهُ فَلَا يَزَالُ فِيهَا مُعَذَّبًا حَتَّى يَبْعَثَهُ الله من مضجعه ذَلِك» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyit — yoki sizlardan biringiz dedilar — qabrga qoʻyilganda, uning oldiga qora, koʻzlari koʻkimtir ikki farishta keladi. Ulardan biri Munkar, ikkinchisi Nakir deyiladi. Ular: ‹Bu kishi (Muhammad) haqida nima derding?› deyishadi. U esa (hayotligida) aytib yurgan narsasini aytadi: ‹U Allohning bandasi va Rasulidir. Men Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik beraman›, deydi. Shunda ular: ‹Sen shunday deyishingni bilar edik›, deyishadi. Soʻng uning qabri yetmishga yetmish ziroʼ kengaytiriladi, soʻng unga nur sochiladi, soʻng unga: ‹Uxla›, deyiladi. U: ‹Ahlim oldiga qaytib, ularga xabar beraymi?› deydi. Ular: ‹Kuyovning uyqusidek uxlagin, uni eng sevimli ahlidan boshqa hech kim uygʻotmaydi›, deyishadi. Toki Alloh uni shu yotgan joyidan tiriltirguncha (shunday boʻladi). Agar (mayyit) munofiq boʻlsa: ‹Men odamlarni (biror narsa) deyayotganini eshitib, men ham shunday dedim, (haqiqatni) bilmayman›, deydi. Ular: ‹Sen shunday deyishingni bilar edik›, deyishadi. Soʻng yerga: ‹Uni qisib qoʻy›, deyiladi va yer uni qisib qoʻyadi, qovurgʻalari bir-biriga kirib ketadi. U Alloh shu yotgan joyidan tiriltirguncha azoblanaveradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan gʻarib hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййит — ёки сизлардан бирингиз дедилар — қабрга қўйилганда, унинг олдига қора, кўзлари кўкимтир икки фаришта келади. Улардан бири Мункар, иккинчиси Накир дейилади. Улар: ‹Бу киши (Муҳаммад) ҳақида нима дердинг?› дейишади. У эса (ҳаётлигида) айтиб юрган нарсасини айтади: ‹У Аллоҳнинг бандаси ва Расулидир. Мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик бераман›, дейди. Шунда улар: ‹Сен шундай дейишингни билар эдик›, дейишади. Сўнг унинг қабри етмишга етмиш зирў кенгайтирилади, сўнг унга нур сочилади, сўнг унга: ‹Ухла›, дейилади. У: ‹Аҳлим олдига қайтиб, уларга хабар берайми?› дейди. Улар: ‹Куёвнинг уйқусидек ухлагин, уни энг севимли аҳлидан бошқа ҳеч ким уйғотмайди›, дейишади. Токи Аллоҳ уни шу ётган жойидан тирилтиргунча (шундай бўлади). Агар (маййит) мунофиқ бўлса: ‹Мен одамларни (бирор нарса) деяётганини эшитиб, мен ҳам шундай дедим, (ҳақиқатни) билмайман›, дейди. Улар: ‹Сен шундай дейишингни билар эдик›, дейишади. Сўнг ерга: ‹Уни қисиб қўй›, дейилади ва ер уни қисиб қўяди, қовурғалари бир-бирига кириб кетади. У Аллоҳ шу ётган жойидан тирилтиргунча азобланаверади», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир.

عَن الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ رَبِّيَ اللَّهُ فَيَقُولَانِ لَهُ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ ديني الْإِسْلَام فَيَقُولَانِ لَهُ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ قَالَ فَيَقُول هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولَانِ وَمَا يُدْرِيكَ فَيَقُولُ قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ زَاد فِي حَدِيث جرير فَذَلِك قَول الله عز وَجل (يثبت الله الَّذين آمنُوا بالْقَوْل الثَّابِت) الْآيَة ثمَّ اتفقَا قَالَ فينادي مُنَاد من السَّمَاء أَن قد صدق عَبدِي فأفرشوه مِنَ الْجَنَّةِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ وألبسوه من الْجنَّة قَالَ فيأتيه من روحها وطيبها قَالَ وَيفتح لَهُ فِيهَا مد بَصَره قَالَ وَإِن الْكَافِر فَذكر مَوته قَالَ وتعاد رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ لَهُ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَنَّ كَذَبَ فَأَفْرِشُوهُ مِنَ النَّارِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ النَّارِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ قَالَ فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا قَالَ وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلَاعُهُ ثمَّ يقيض لَهُ أعمى أبكم مَعَهُ مِرْزَبَّةٌ مِنْ حَدِيدٍ لَوْ ضُرِبَ بِهَا جبل لصار تُرَابا قَالَ فَيَضْرِبُهُ بِهَا ضَرْبَةً يَسْمَعُهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمغْرب إِلَّا الثقلَيْن فَيصير تُرَابا قَالَ ثمَّ تُعَاد فِيهِ الرّوح» . رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Usmon ibn Abu Shayba bizga shunday hadis aytib berdi: bizga Jariyr aytib berdi. (Boshqa yoʼl bilan) bizga Hannod ibn Sariy ham shunday hadis aytib berdi: bizga Abu Muoviya aytib berdi — bu Hannodning lafzi — Aʼmashdan, u Minholdan, u Zozondan, u Baroʼ ibn Ozibdan rivoyat qilib aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan ansorlardan boʼlgan bir kishining janozasiga chiqdik. Qabr oldiga yetib keldik, hali lahad qazilmagan edi. Bas, Rasululloh ﷺ oʼtirdilar, biz ham boshlarimiz uzra qush (qoʼnib turgandek tinch) holda u zotning atroflarida oʼtirdik. U zotning qoʼllarida bir tayoqcha boʼlib, u bilan yerni chizar edilar. Soʼng boshlarini koʼtarib: «Qabr azobidan Allohdan panoh tilanglar», dedilar — ikki yoki uch marta. (Jariyrning hadisida shu yerda ziyoda boʼlib): «U albatta (odamlar) orqalariga oʼgirilib ketayotganlarida ularning kovushlari taraqiyni eshitadi, oʼsha paytda unga: ‹Ey faloni, Robbing kim, dining nima, Nabiying kim?› deyiladi», dedilar. Hannod aytdi: U zot dedilar: «Oldiga ikki farishta kelib uni oʼtqazadilar va unga: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Robbim Allohdir›, deydi. Ular unga: ‹Dining nima?› deydilar. U: ‹Dinim Islomdir›, deydi. Ular unga: ‹Sizlarning oranglarga yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹U Allohning Rasulidir›, deydi. Ular: ‹Buni qaydan bilding?› deydilar. U: ‹Allohning Kitobini oʼqidim, unga iymon keltirdim va uni tasdiqladim›, deydi.» (Jariyrning hadisida ziyoda boʼldi): «Mana shu Aziz va Jalil boʼlmish Allohning {Alloh iymon keltirganlarni sobit qiladi} oyatidagi soʼzidir.» Soʼng (ikkalasi) muvofiq boʼldilar. U zot dedilar: «Soʼng osmondan bir munodiy: ‹Bandam rost soʼzladi, unga jannatdan toʼshak yozinglar, unga jannat tomon bir eshik ochinglar va unga jannatdan kiyim kiydiringlar›, deb nido qiladi. Bas, unga jannatning rohati va xushboʼyligidan keladi. Unga qabri koʼzi yetgan masofagacha kengaytiriladi.» U zot dedilar: «Kofir esa» — soʼng uning oʼlimini zikr qildi — «uning ruhi jasadiga qaytariladi, oldiga ikki farishta kelib uni oʼtqazadilar va: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Eh, eh, eh, bilmayman›, deydi. Ular unga: ‹Dining nima?› deydilar. U: ‹Eh, eh, bilmayman›, deydi. Ular: ‹Sizlarning oranglarga yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹Eh, eh, bilmayman›, deydi. Shunda osmondan bir munodiy: ‹U yolgʻon soʼzladi, unga doʼzaxdan toʼshak yozinglar, unga doʼzaxdan kiyim kiydiringlar va unga doʼzax tomon bir eshik ochinglar›, deb nido qiladi. Bas, unga uning issiqligi va qaynoq shamolidan keladi va qabri unga toraytiriladi, hatto qovurgʻalari bir-biriga kirib ketadi.» (Jariyrning hadisida ziyoda boʼldi): U zot dedilar: «Soʼng unga koʼzi koʼr, soqov bir (farishta) tayinlanadi, qoʼlida temir bolgʻa boʼlib, agar u bilan bir togʻ urilsa, togʻ tuproqqa aylanardi. Bas, u shunday bir zarba uradiki, uni mashriq bilan magʻrib orasidagi narsalar, ins va jindan boshqasi eshitadi, va u tuproqqa aylanadi. Soʼng unga ruh qaytariladi.»Усмон ибн Абу Шайба бизга шундай ҳадис айтиб берди: бизга Жарийр айтиб берди. (Бошқа йўл билан) бизга Ҳаннод ибн Сарий ҳам шундай ҳадис айтиб берди: бизга Абу Муовия айтиб берди — бу Ҳанноднинг лафзи — Аъмашдан, у Минҳолдан, у Зозондан, у Барў ибн Озибдан ривоят қилиб айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ансорлардан бўлган бир кишининг жанозасига чиқдик. Қабр олдига етиб келдик, ҳали лаҳад қазилмаган эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар, биз ҳам бошларимиз узра қуш (қўниб тургандек тинч) ҳолда у зотнинг атрофларида ўтирдик. У зотнинг қўлларида бир таёқча бўлиб, у билан ерни чизар эдилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Қабр азобидан Аллоҳдан паноҳ тиланглар», дедилар — икки ёки уч марта. (Жарийрнинг ҳадисида шу ерда зиёда бўлиб): «У албатта (одамлар) орқаларига ўгирилиб кетаётганларида уларнинг ковушлари тарақийни эшитади, ўша пайтда унга: ‹Эй фалони, Роббинг ким, дининг нима, Набийинг ким?› дейилади», дедилар. Ҳаннод айтди: У зот дедилар: «Олдига икки фаришта келиб уни ўтқазадилар ва унга: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Роббим Аллоҳдир›, дейди. Улар унга: ‹Дининг нима?› дейдилар. У: ‹Диним Исломдир›, дейди. Улар унга: ‹Сизларнинг орангларга юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹У Аллоҳнинг Расулидир›, дейди. Улар: ‹Буни қайдан билдинг?› дейдилар. У: ‹Аллоҳнинг Китобини ўқидим, унга иймон келтирдим ва уни тасдиқладим›, дейди.» (Жарийрнинг ҳадисида зиёда бўлди): «Мана шу Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳнинг {Аллоҳ иймон келтирганларни собит қилади} оятидаги сўзидир.» Сўнг (иккаласи) мувофиқ бўлдилар. У зот дедилар: «Сўнг осмондан бир мунодий: ‹Бандам рост сўзлади, унга жаннатдан тўшак ёзинглар, унга жаннат томон бир эшик очинглар ва унга жаннатдан кийим кийдиринглар›, деб нидо қилади. Бас, унга жаннатнинг роҳати ва хушбўйлигидан келади. Унга қабри кўзи етган масофагача кенгайтирилади.» У зот дедилар: «Кофир эса» — сўнг унинг ўлимини зикр қилди — «унинг руҳи жасадига қайтарилади, олдига икки фаришта келиб уни ўтқазадилар ва: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Улар унга: ‹Дининг нима?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Улар: ‹Сизларнинг орангларга юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Шунда осмондан бир мунодий: ‹У ёлғон сўзлади, унга дўзахдан тўшак ёзинглар, унга дўзахдан кийим кийдиринглар ва унга дўзах томон бир эшик очинглар›, деб нидо қилади. Бас, унга унинг иссиқлиги ва қайноқ шамолидан келади ва қабри унга торайтирилади, ҳатто қовурғалари бир-бирига кириб кетади.» (Жарийрнинг ҳадисида зиёда бўлди): У зот дедилар: «Сўнг унга кўзи кўр, соқов бир (фаришта) тайинланади, қўлида темир болға бўлиб, агар у билан бир тоғ урилса, тоғ тупроққа айланарди. Бас, у шундай бир зарба урадики, уни машриқ билан мағриб орасидаги нарсалар, инс ва жиндан бошқаси эшитади, ва у тупроққа айланади. Сўнг унга руҳ қайтарилади.»

وَعَن عُثْمَان رَضِي الله عَنهُ أَنه إِذَا وَقَفَ عَلَى قَبْرٍ بَكَى حَتَّى يَبُلَّ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ تُذْكَرُ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَلَا تَبْكِي وَتَبْكِي مِنْ هَذَا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْقَبْرَ أَوَّلُ مَنْزِلٍ مِنْ مَنَازِلِ الْآخِرَةِ فَإِنْ نَجَا مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَيْسَرُ مِنْهُ وَإِنْ لَمْ يَنْجُ مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَشَدُّ مِنْهُ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا رَأَيْت منْظرًا قطّ إِلَّا الْقَبْر أَفْظَعُ مِنْهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ هَذَا حَدِيث غَرِيب

Usmonning ozod qilingan quli Honiy aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) bir qabr ustida toʻxtasa, soqoli hoʻl boʻlguncha yigʻlardi. Unga: «Jannat va doʻzax eslanganda yigʻlamaysan-u, bundan (qabrdan) yigʻlaysanmi?» deyildi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Qabr — oxiratning birinchi manzilidir. Agar (banda) undan najot topsa, undan keyingisi yengilroqdir; agar undan najot topmasa, undan keyingisi qattiqroqdir›, dedilar», dedi. Va: «Rasululloh ﷺ: ‹Men hech qachon bir manzarani koʻrmadimki, qabr undan dahshatliroq boʻlmasin›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Hishom ibn Yusuf hadisi orqaligina bilamiz.Усмоннинг озод қилинган қули Ҳоний айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) бир қабр устида тўхтаса, соқоли ҳўл бўлгунча йиғларди. Унга: «Жаннат ва дўзах эсланганда йиғламайсан-у, бундан (қабрдан) йиғлайсанми?» дейилди. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қабр — охиратнинг биринчи манзилидир. Агар (банда) ундан нажот топса, ундан кейингиси енгилроқдир; агар ундан нажот топмаса, ундан кейингиси қаттиқроқдир›, дедилар», деди. Ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен ҳеч қачон бир манзарани кўрмадимки, қабр ундан даҳшатлироқ бўлмасин›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ҳишом ибн Юсуф ҳадиси орқалигина биламиз.

وَعَن عُثْمَان رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا فَرَغَ مِنْ دَفْنِ الْمَيِّتِ وَقَفَ عَلَيْهِ فَقَالَ: «اسْتَغْفِرُوا لِأَخِيكُمْ ثُمَّ سَلُوا لَهُ بِالتَّثْبِيتِ فَإِنَّهُ الْآنَ يُسْأَلُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibrohim ibn Muso ar-Roziy bizga Hishomdan, u Abdulloh ibn Bahirdan, u Usmonning ozod qilgan quli Honiʼdan, u Usmon ibn Affondan rivoyat qildi. U (Usmon roziyallohu anhu) shunday dedi: Nabiy ﷺ mayyitni dafn etishdan farogʻat topganlarida, uning (qabri) ustida toʻxtab: «Birodaringiz uchun magʻfirat soʻranglar va unga (savol-javobda) sobit-qadam boʻlishini tilanglar, chunki u hozir savol qilinmoqda», der edilar. Abu Dovud dedi: Bahirning toʻliq ismi Bahir ibn Raysondir.Иброҳим ибн Мусо ар-Розий бизга Ҳишомдан, у Абдуллоҳ ибн Баҳирдан, у Усмоннинг озод қилган қули Ҳониъдан, у Усмон ибн Аффондан ривоят қилди. У (Усмон розияллоҳу анҳу) шундай деди: Набий ﷺ маййитни дафн этишдан фароғат топганларида, унинг (қабри) устида тўхтаб: «Биродарингиз учун мағфират сўранглар ва унга (савол-жавобда) собит-қадам бўлишини тиланглар, чунки у ҳозир савол қилинмоқда», дер эдилар. Абу Довуд деди: Баҳирнинг тўлиқ исми Баҳир ибн Райсондир.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «يُسَلط عَلَى الْكَافِرِ فِي قَبْرِهِ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ تِنِّينًا تنهشه وتلدغه حَتَّى تقوم السَّاعَة وَلَو أَنَّ تِنِّينًا مِنْهَا نَفَخَ فِي الْأَرْضِ مَا أَنْبَتَتْ خَضِرًا» . رَوَاهُ الدَّارِمِيُّ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ نَحْوَهُ وَقَالَ: «سَبْعُونَ بدل تِسْعَة وَتسْعُونَ»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kofirga qabrida toʻqson toʻqqizta ajdaho hukmron qilinadi, ular uni qiyomat qoyim boʻlgunga qadar chaqib-tishlab turadilar. Agar ulardan bittasi yerga puflasa, (yer) hech qanday koʻkat undirmasdi», dedilar. «Dorimiy rivoyat qilgan. Termiziy ham shunga oʻxshashini rivoyat qilib, ‹toʻqson toʻqqiz› oʻrniga ‹yetmish›, degan».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кофирга қабрида тўқсон тўққизта аждаҳо ҳукмрон қилинади, улар уни қиёмат қойим бўлгунга қадар чақиб-тишлаб турадилар. Агар улардан биттаси ерга пуфласа, (ер) ҳеч қандай кўкат ундирмасди», дедилар. «Доримий ривоят қилган. Термизий ҳам шунга ўхшашини ривоят қилиб, ‹тўқсон тўққиз› ўрнига ‹етмиш›, деган».

عَن جَابر بن عبد الله قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ حِينَ توفّي قَالَ فَلَمَّا صَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَسُوِّيَ عَلَيْهِ سَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَبَّحْنَا طَوِيلًا ثُمَّ كَبَّرَ فَكَبَّرْنَا فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ سَبَّحَتْ ثُمَّ كَبَّرْتَ قَالَ: «لقد تضايق على هَذَا العَبْد الصَّالح قَبره حَتَّى فرجه الله عز وَجل عَنهُ» . رَوَاهُ أَحْمد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga chiqib, ansorlardan boʻlgan bir ayolning oldiga keldik. Ayol oʻzining ikki qizini olib kelib: «Yo Rasululloh, bu ikki qiz siz bilan birga Uhud kunida shahid boʻlgan Sobit ibn Qaysning qizlaridir. Ularning amakisi ularning bor mol-mulkini va merosini butunlay olib qoʻyib, ularga hech narsa qoldirmadi, hammasini oldi. Nima deysiz, yo Rasululloh? Allohga qasamki, agar mol-mulkka ega boʻlmasalar, ular hech qachon nikohga oʻtmaydilar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu haqda Alloh hukm qiladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Niso surasi — {Alloh sizlarga farzandlaringiz haqida vasiyat qiladi} (Niso 11) oyati nozil boʻldi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Menga u ayolni va uning hamrohini (amakini) chaqiringlar», dedilar va ularning amakisiga: «Bu ikkoviga uchdan ikkini, onalariga sakkizdan birni ber, qolgani esa senga (tegadi)», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bishr bunda xato qilgan, aslida ular Saʼd ibn Robiʼning ikki qizidir, Sobit ibn Qays esa Yamoma kuni shahid boʻlgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқиб, ансорлардан бўлган бир аёлнинг олдига келдик. Аёл ўзининг икки қизини олиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу икки қиз сиз билан бирга Уҳуд кунида шаҳид бўлган Собит ибн Қайснинг қизларидир. Уларнинг амакиси уларнинг бор мол-мулкини ва меросини бутунлай олиб қўйиб, уларга ҳеч нарса қолдирмади, ҳаммасини олди. Нима дейсиз, ё Расулуллоҳ? Аллоҳга қасамки, агар мол-мулкка эга бўлмасалар, улар ҳеч қачон никоҳга ўтмайдилар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ҳақда Аллоҳ ҳукм қилади», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Нисо сураси — {Аллоҳ сизларга фарзандларингиз ҳақида васият қилади} (Нисо 11) ояти нозил бўлди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Менга у аёлни ва унинг ҳамроҳини (амакини) чақиринглар», дедилар ва уларнинг амакисига: «Бу икковига учдан иккини, оналарига саккиздан бирни бер, қолгани эса сенга (тегади)», дедилар. Абу Довуд айтди: Бишр бунда хато қилган, аслида улар Саъд ибн Робиънинг икки қизидир, Собит ибн Қайс эса Ямома куни шаҳид бўлган.

وَعَن ابْنِ عُمَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «هَذَا الَّذِي تَحَرَّكَ لَهُ الْعَرْشُ وَفُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَشَهِدَهُ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنَ الْمَلَائِكَةِ لَقَدْ ضُمَّ ضَمَّةً ثُمَّ فُرِّجَ عَنْهُ» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (Saʼd ibn Muoz haqida): «Bu — vafoti bilan Arsh larzaga kelgan, unga osmon eshiklari ochilgan va janozasida yetmish ming farishta ishtirok etgan kishidir. Batahqiq, u bir siqilish bilan siqildi, soʻng undan yozildi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (Саъд ибн Муоз ҳақида): «Бу — вафоти билан Арш ларзага келган, унга осмон эшиклари очилган ва жанозасида етмиш минг фаришта иштирок этган кишидир. Батаҳқиқ, у бир сиқилиш билан сиқилди, сўнг ундан ёзилди», дедилар.

عَن أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا تَقول قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطِيبًا فَذكر فتْنَة الْقَبْر الَّتِي يفتتن فِيهَا الْمَرْءُ فَلَمَّا ذَكَرَ ذَلِكَ ضَجَّ الْمُسْلِمُونَ ضَجَّةً. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ هَكَذَا وَزَادَ النَّسَائِيُّ: حَالَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ أَنْ أَفْهَمَ كَلَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا سَكَنَتْ ضَجَّتُهُمْ قُلْتُ لِرَجُلٍ قَرِيبٍ مِنِّي: أَيْ بَارَكَ اللَّهُ فِيكَ مَاذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي آخِرِ قَوْلِهِ؟ قَالَ: «قَدْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ قَرِيبًا من فتْنَة الدَّجَّال»

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, kishi oʻz qabrida sinaladigan fitnani zikr qildilar. U zot buni zikr qilganlarida, musulmonlar shunday hayajonlanib ketishdiki, bu Rasululloh ﷺning kalomlarini tushunishimga toʻsqinlik qildi. Ular tinchlangach, yonimdagi bir kishiga: ‹Alloh senga baraka bersin, Rasululloh ﷺ soʻzlarining oxirida nima dedilar?› dedim. U: ‹Menga vahiy qilindiki, sizlar qabrlaringizda Dajjol fitnasiga yaqin bir fitna bilan sinalasizlar, dedilar›, dedi.»Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, киши ўз қабрида синаладиган фитнани зикр қилдилар. У зот буни зикр қилганларида, мусулмонлар шундай ҳаяжонланиб кетишдики, бу Расулуллоҳ ﷺнинг каломларини тушунишимга тўсқинлик қилди. Улар тинчлангач, ёнимдаги бир кишига: ‹Аллоҳ сенга барака берсин, Расулуллоҳ ﷺ сўзларининг охирида нима дедилар?› дедим. У: ‹Менга ваҳий қилиндики, сизлар қабрларингизда Дажжол фитнасига яқин бир фитна билан синаласизлар, дедилар›, деди.»

وَعَنْ جَابِرٌ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا أُدْخِلَ الْمَيِّتُ الْقَبْرَ مَثَلَتْ لَهُ الشَّمْسُ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَيَجْلِسُ يَمْسَحُ عَيْنَيْهِ وَيَقُولُ: دَعونِي أُصَلِّي ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Marhum qabrga kiritilganda, unga quyosh botayotgan holatda koʻrsatiladi. U oʻtiradi-da, koʻzlarini ishqalab: ‹Meni qoʻyinglar, namoz oʻqiy›, deydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Марҳум қабрга киритилганда, унга қуёш ботаётган ҳолатда кўрсатилади. У ўтиради-да, кўзларини ишқалаб: ‹Мени қўйинглар, намоз ўқий›, дейди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْمَيِّتَ يَصِيرُ إِلَى الْقَبْرِ فَيَجْلِسُ الرَّجُلُ الصَّالح فِي قَبره غير فزع وَلَا مشعوف ثمَّ يُقَال لَهُ فِيمَ كُنْتَ فَيَقُولُ كُنْتُ فِي الْإِسْلَامِ فَيُقَالُ لَهُ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَصَدَّقْنَاهُ فَيُقَالُ لَهُ هَلْ رَأَيْتَ اللَّهَ فَيَقُولُ مَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَرَى اللَّهَ فَيُفْرَجُ لَهُ فُرْجَةً قِبَلَ النَّارِ فَيَنْظُرُ إِلَيْهَا يُحَطِّمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَا وَقَاكَ اللَّهُ ثمَّ يفرج لَهُ قِبَلَ الْجَنَّةِ فَيَنْظُرُ إِلَى زَهْرَتِهَا وَمَا فِيهَا فَيُقَال لَهُ هَذَا مَقْعَدك وَيُقَال لَهُ عَلَى الْيَقِينِ كُنْتَ وَعَلَيْهِ مِتَّ وَعَلَيْهِ تُبْعَثُ إِن شَاءَ الله وَيجْلس الرجل السوء فِي قَبره فَزعًا مشعوفا فَيُقَال لَهُ فِيمَ كُنْتَ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي فَيُقَالُ لَهُ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُ سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ قولا فقلته فيفرج لَهُ قِبَلَ الْجَنَّةِ فَيَنْظُرُ إِلَى زَهْرَتِهَا وَمَا فِيهَا فَيُقَالُ لَهُ انْظُرْ إِلَى مَا صَرَفَ اللَّهُ عَنْك ثمَّ يفرج لَهُ فُرْجَةً قِبَلَ النَّارِ فَيَنْظُرُ إِلَيْهَا يُحَطِّمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيُقَالُ لَهُ هَذَا مَقْعَدُكَ عَلَى الشَّك كنت وَعَلِيهِ مت وَعَلِيهِ تبْعَث إِن شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Marhum qabriga yetib boradi. Solih odam qabrida hech qoʻrqmasdan va vahimaga tushmasdan oʻtqaziladi. Soʻng unga: ‹Nima dinda eding?› deb aytiladi. U: ‹Islomda edim›, deydi. Unga: ‹Bu odam kim?› deyiladi. U: ‹Muhammad Rasululloh ﷺ. U bizga Alloh huzuridan aniq hujjatlar keltirdi, biz uni tasdiqladik›, deydi. Unga: ‹Allohni koʻrganmiding?› deyiladi. U: ‹Allohni hech kimning koʻrishi joiz emas›, deydi. Soʻng unga doʻzax tomonga bir teshik ochiladi, u unga qaraydi, uning bir qismi boshqa qismini yanchayotgan boʻladi. Unga: ‹Alloh seni saqlagan narsaga qara›, deyiladi. Soʻng unga jannat tomonga bir teshik ochiladi, u uning goʻzalligiga va undagi narsalarga qaraydi. Unga: ‹Bu sening oʻrningdir›, deyiladi. Yana unga: ‹Sen yaqin ustida eding, shunda oʻlding va shu holda tiriltirilasan, agar Alloh xohlasa›, deyiladi. Yomon odam esa qabrida qoʻrqib, vahimaga tushib oʻtqaziladi. Unga: ‹Nima dinda eding?› deyiladi. U: ‹Bilmayman›, deydi. Unga: ‹Bu odam kim?› deyiladi. U: ‹Odamlarning bir soʻzni aytayotganini eshitib, men ham aytdim›, deydi. Soʻng unga jannat tomonga teshik ochiladi, u uning goʻzalligiga va undagi narsalarga qaraydi. Unga: ‹Alloh sendan burib yuborgan narsaga qara›, deyiladi. Soʻng unga doʻzax tomonga bir teshik ochiladi, u unga qaraydi, uning bir qismi boshqa qismini yanchayotgan boʻladi. Unga: ‹Bu sening oʻrningdir. Sen shak ustida eding, shunda oʻlding va shu holda tiriltirilasan, agar Alloh taolo xohlasa›, deyiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Марҳум қабрига етиб боради. Солиҳ одам қабрида ҳеч қўрқмасдан ва ваҳимага тушмасдан ўтқазилади. Сўнг унга: ‹Нима динда эдинг?› деб айтилади. У: ‹Исломда эдим›, дейди. Унга: ‹Бу одам ким?› дейилади. У: ‹Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺ. У бизга Аллоҳ ҳузуридан аниқ ҳужжатлар келтирди, биз уни тасдиқладик›, дейди. Унга: ‹Аллоҳни кўрганмидинг?› дейилади. У: ‹Аллоҳни ҳеч кимнинг кўриши жоиз эмас›, дейди. Сўнг унга дўзах томонга бир тешик очилади, у унга қарайди, унинг бир қисми бошқа қисмини янчаётган бўлади. Унга: ‹Аллоҳ сени сақлаган нарсага қара›, дейилади. Сўнг унга жаннат томонга бир тешик очилади, у унинг гўзаллигига ва ундаги нарсаларга қарайди. Унга: ‹Бу сенинг ўрнингдир›, дейилади. Яна унга: ‹Сен яқин устида эдинг, шунда ўлдинг ва шу ҳолда тирилтириласан, агар Аллоҳ хоҳласа›, дейилади. Ёмон одам эса қабрида қўрқиб, ваҳимага тушиб ўтқазилади. Унга: ‹Нима динда эдинг?› дейилади. У: ‹Билмайман›, дейди. Унга: ‹Бу одам ким?› дейилади. У: ‹Одамларнинг бир сўзни айтаётганини эшитиб, мен ҳам айтдим›, дейди. Сўнг унга жаннат томонга тешик очилади, у унинг гўзаллигига ва ундаги нарсаларга қарайди. Унга: ‹Аллоҳ сендан буриб юборган нарсага қара›, дейилади. Сўнг унга дўзах томонга бир тешик очилади, у унга қарайди, унинг бир қисми бошқа қисмини янчаётган бўлади. Унга: ‹Бу сенинг ўрнингдир. Сен шак устида эдинг, шунда ўлдинг ва шу ҳолда тирилтириласан, агар Аллоҳ таоло хоҳласа›, дейилади», дедилар.

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رد»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizning bu ishimizda (dinimizda) undan boʻlmagan bir narsani paydo qilsa (yangilik kiritsa), u (narsa) rad etilgandir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизнинг бу ишимизда (динимизда) ундан бўлмаган бир нарсани пайдо қилса (янгилик киритса), у (нарса) рад этилгандир», — дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ خَيْرَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilganlarida koʻzlari qizarar, ovozlari koʻtarilar va gʻazablari kuchayar edi, hatto goʻyo u zot bir lashkarni ogohlantirayotgan kishidek: «(Dushman) sizlarga ertalab hujum qildi, kechqurun ham hujum qildi», deyardilar. Yana: «Men va qiyomat mana bu ikkovidek (bir vaqtda) yuborildik», deb koʻrsatkich barmogʻi bilan oʻrta barmoqlarini birlashtirardilar. Yana: «Ammo baʼdu, eng yaxshi soʻz Allohning Kitobidir, eng yaxshi yoʻl Muhammadning yoʻlidir, ishlarning eng yomoni esa (dinda) yangidan toʻqib chiqarilganlaridir, har bir bidʼat zalolatdir», derdilar. Soʻng: «Men har bir moʻmin uchun uning oʻz nafsidan koʻra haqliroqman. Kim (oʻzidan keyin) mol qoldirsa, u uning ahli (vorislari) uchundir, kim qarz yoki (zoye boʻlib qoluvchi) bola qoldirsa, u menga (tegishli) va (uni hal qilish) men zimmamdadir», derdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилганларида кўзлари қизарар, овозлари кўтарилар ва ғазаблари кучаяр эди, ҳатто гўё у зот бир лашкарни огоҳлантираётган кишидек: «(Душман) сизларга эрталаб ҳужум қилди, кечқурун ҳам ҳужум қилди», деярдилар. Яна: «Мен ва қиёмат мана бу икковидек (бир вақтда) юборилдик», деб кўрсаткич бармоғи билан ўрта бармоқларини бирлаштирардилар. Яна: «Аммо баъду, энг яхши сўз Аллоҳнинг Китобидир, энг яхши йўл Муҳаммаднинг йўлидир, ишларнинг энг ёмони эса (динда) янгидан тўқиб чиқарилганларидир, ҳар бир бидъат залолатдир», дердилар. Сўнг: «Мен ҳар бир мўмин учун унинг ўз нафсидан кўра ҳақлироқман. Ким (ўзидан кейин) мол қолдирса, у унинг аҳли (ворислари) учундир, ким қарз ёки (зое бўлиб қолувчи) бола қолдирса, у менга (тегишли) ва (уни ҳал қилиш) мен зиммамдадир», дердилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَى الله ثَلَاثَة ملحد فِي الْحرم وميتغ فِي الْإِسْلَام سنة الْجَاهِلِيَّة ومطلب دم امرىء بِغَيْر حق ليهريق دَمه» رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh oldida odamlarning eng yomoni uch (toifadir): Haramda haqsizlik (ilhod) qiladigan, Islomda johiliyat yoʻlini (sunnatini) izlaydigan va bir kishining qonini nohaq toʻkish uchun uni talab qiladigan kishi», dedilar. «Buxoriy rivoyat qilgan».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ олдида одамларнинг энг ёмони уч (тоифадир): Ҳарамда ҳақсизлик (илҳод) қиладиган, Исломда жоҳилият йўлини (суннатини) излайдиган ва бир кишининг қонини ноҳақ тўкиш учун уни талаб қиладиган киши», дедилар. «Бухорий ривоят қилган».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كُلُّ أُمَّتِي يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ أَبَى. قِيلَ: وَمَنْ أَبَى؟ قَالَ: مَنْ أَطَاعَنِي دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ عَصَانِي فقد أَبى " رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning barchasi jannatga kiradi, magar (undan) bosh tortganlargina bundan mustasno», dedilar. «Kim bosh tortadi?», deb soʻraldi. U zot: «Kim menga itoat qilsa, jannatga kiradi; kim menga osiy boʻlsa, u bosh tortibdi», dedilar. «Buxoriy rivoyat qilgan».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг барчаси жаннатга киради, магар (ундан) бош тортганларгина бундан мустасно», дедилар. «Ким бош тортади?», деб сўралди. У зот: «Ким менга итоат қилса, жаннатга киради; ким менга осий бўлса, у бош тортибди», дедилар. «Бухорий ривоят қилган».

عَن جَابر بن عبد الله يَقُول جَاءَتْ مَلَائِكَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ نَائِم فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّهُ نَائِمٌ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ الْعَيْنَ نَائِمَة وَالْقلب يقظان فَقَالُوا إِنَّ لِصَاحِبِكُمْ هَذَا مَثَلًا فَاضْرِبُوا لَهُ مثلا فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّهُ نَائِمٌ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ الْعَيْنَ نَائِمَةٌ وَالْقَلْبَ يَقْظَانُ فَقَالُوا مَثَلُهُ كَمَثَلِ رَجُلٍ بَنَى دَارًا وَجَعَلَ فِيهَا مَأْدُبَةً وَبَعَثَ دَاعِيًا فَمَنْ أَجَابَ الدَّاعِيَ دَخَلَ الدَّارَ وَأَكَلَ مِنَ الْمَأْدُبَةِ وَمَنْ لَمْ يُجِبِ الدَّاعِيَ لَمْ يَدْخُلِ الدَّارَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنَ الْمَأْدُبَةِ فَقَالُوا أَوِّلُوهَا لَهُ يفقهها فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّهُ نَائِمٌ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ الْعَيْنَ نَائِمَة وَالْقلب يقظان فَقَالُوا فالدار الْجنَّة والداعي مُحَمَّد صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَمن أطَاع مُحَمَّدًا صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فقد أطَاع الله وَمن عصى مُحَمَّدًا صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فقد عصى الله وَمُحَمّد صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فرق بَين النَّاس. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday deganini eshitdim: Nabiy ﷺ uxlab yotgan paytlarida u zotning oldilariga farishtalar kelishdi. Ulardan baʼzilari: «U uxlab yotibdi», dedi. Baʼzilari esa: «Koʻzi uxlayotgan boʻlsa-da, qalbi uygʻoqdir», dedi. Soʻng ular: «Bu sohibingiz uchun bir misol bordir, unga bir misol keltiringlar», dedilar. Ulardan baʼzilari: «U uxlab yotibdi», dedi. Baʼzilari esa: «Koʻzi uxlayotgan boʻlsa-da, qalbi uygʻoqdir», dedi. Soʻng ular: «Uning misoli bir uy qurib, unda ziyofat tayyorlagan va odamlarni chaqirgani bir daʼvatchini yuborgan kishining misoliga oʻxshaydi. Kim daʼvatchining chaqirigʻini qabul qilsa, uyga kirib, ziyofatdan yegay. Kim daʼvatchining chaqirigʻini qabul qilmasa, uyga ham kirmagay, ziyofatdan ham yemagay», dedilar. Soʻng ular: «Buni unga taʼvil qilib bering, toki uni anglab yetsin», dedilar. Ulardan baʼzilari: «U uxlab yotibdi», dedi. Baʼzilari esa: «Koʻzi uxlayotgan boʻlsa-da, qalbi uygʻoqdir», dedi. Soʻng ular: «Uy — jannatdir, daʼvatchi esa Muhammad ﷺ dir. Kim Muhammad ﷺ ga itoat qilsa, demak, u Allohga itoat qilibdi. Kim Muhammad ﷺ ga osiy boʻlsa, demak, u Allohga osiy boʻlibdi. Muhammad ﷺ odamlar oʻrtasini ajratib turuvchidir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай деганини эшитдим: Набий ﷺ ухлаб ётган пайтларида у зотнинг олдиларига фаришталар келишди. Улардан баъзилари: «У ухлаб ётибди», деди. Баъзилари эса: «Кўзи ухлаётган бўлса-да, қалби уйғоқдир», деди. Сўнг улар: «Бу соҳибингиз учун бир мисол бордир, унга бир мисол келтиринглар», дедилар. Улардан баъзилари: «У ухлаб ётибди», деди. Баъзилари эса: «Кўзи ухлаётган бўлса-да, қалби уйғоқдир», деди. Сўнг улар: «Унинг мисоли бир уй қуриб, унда зиёфат тайёрлаган ва одамларни чақиргани бир даъватчини юборган кишининг мисолига ўхшайди. Ким даъватчининг чақириғини қабул қилса, уйга кириб, зиёфатдан егай. Ким даъватчининг чақириғини қабул қилмаса, уйга ҳам кирмагай, зиёфатдан ҳам емагай», дедилар. Сўнг улар: «Буни унга таъвил қилиб беринг, токи уни англаб етсин», дедилар. Улардан баъзилари: «У ухлаб ётибди», деди. Баъзилари эса: «Кўзи ухлаётган бўлса-да, қалби уйғоқдир», деди. Сўнг улар: «Уй — жаннатдир, даъватчи эса Муҳаммад ﷺ дир. Ким Муҳаммад ﷺ га итоат қилса, демак, у Аллоҳга итоат қилибди. Ким Муҳаммад ﷺ га осий бўлса, демак, у Аллоҳга осий бўлибди. Муҳаммад ﷺ одамлар ўртасини ажратиб турувчидир», дедилар.

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ جَاءَ ثَلَاثَة رَهْط إِلَى بيُوت أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا أخبروا كَأَنَّهُمْ تقالوها فَقَالُوا وَأَيْنَ نَحْنُ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ أحدهم أما أَنا فَإِنِّي أُصَلِّي اللَّيْل أبدا وَقَالَ آخر أَنا أَصوم الدَّهْر وَلَا أفطر وَقَالَ آخر أَنَا أَعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلَا أَتَزَوَّجُ أَبَدًا فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ: «أَنْتُمُ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لَأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مني»

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Uch (kishilik) guruh Paygʻambar ﷺning zavjalari uylariga — Paygʻambar ﷺning ibodati haqida soʻrash uchun — keldi. Ular (u zotning ibodati haqida) xabar berilgach, goʻyo ular uni oz (deb) sanadi va: «Biz qaerda-yu, Paygʻambar ﷺ qaerda? — Axir u zotning avval (oʻ tgan) va keyingi gunohlari (xatolari) magʻ firat qilingan-ku!» dedi. Ulardan biri: «Menga kelsak — men umrbod (har) kecha namoz oʻqiyman», dedi. Boshqasi: «Men butun yil roʻ za tutaman va ochilmayman (roʻ zani qoldirmayman)», dedi. Yana biri: «Men ayollardan uzlatda (chetda) boʻ laman — aslo uylanmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ kelib: «Sizlar shunday-shunday degan kishilarmisiz? Allohga qasamki, men sizlarning ichingizda Allohdan eng qoʻ rquvchingiz va Undan eng taqvodoringizman; lekin men roʻ za (ham) tutaman, ochilaman (roʻ za tutmayman) ham; namoz (ham) oʻqiyman, uxlayman ham; va ayollarga uylanaman (ham). Bas, kim mening sunnatimdan yuz oʻ girsa, u mendan emas», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Уч (кишилик) гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг завжалари уйларига — Пайғамбар ﷺнинг ибодати ҳақида сўраш учун — келди. Улар (у зотнинг ибодати ҳақида) хабар берилгач, гўё улар уни оз (деб) санади ва: «Биз қаэрда-ю, Пайғамбар ﷺ қаэрда? — Ахир у зотнинг аввал (ў тган) ва кейинги гуноҳлари (хатолари) мағ фират қилинган-ку!» деди. Улардан бири: «Менга келсак — мен умрбод (ҳар) кеча намоз ўқийман», деди. Бошқаси: «Мен бутун йил рў за тутаман ва очилмайман (рў зани қолдирмайман)», деди. Яна бири: «Мен аёллардан узлатда (четда) бў ламан — асло уйланмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб: «Сизлар шундай-шундай деган кишилармисиз? Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг ичингизда Аллоҳдан энг қў рқувчингиз ва Ундан энг тақводорингизман; лекин мен рў за (ҳам) тутаман, очиламан (рў за тутмайман) ҳам; намоз (ҳам) ўқийман, ухлайман ҳам; ва аёлларга уйланаман (ҳам). Бас, ким менинг суннатимдан юз ў гирса, у мендан эмас», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فَرَخَّصَ فِيهِ فَتَنَزَّهَ عَنْهُ قَوْمٌ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَ فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ: «مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَتَنَزَّهُونَ عَنِ الشَّيْءِ أَصْنَعُهُ فَوَاللَّهِ إِنِّي لأعلمهم بِاللَّه وأشدهم لَهُ خشيَة»

(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi.) Oisha aytdi: Paygʻambar ﷺ bir ishni qildilar va unda ruxsat (yengillik) berdilar; ammo baʼzi qavm undan tiyildi (uzoqlashdi). Bu Paygʻambar ﷺga yetgach, (u zot) xutba qilib, Allohga hamd aytdilar, soʻng: «Men qiladigan biror narsadan tiyiladigan qavmlarga nima boʻldi? Vallohi, men ularning Allohni eng (yaxshi) biluvchilari va Undan eng qattiq qoʻrquvchilariman» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади.) Оиша айтди: Пайғамбар ﷺ бир ишни қилдилар ва унда рухсат (енгиллик) бердилар; аммо баъзи қавм ундан тийилди (узоқлашди). Бу Пайғамбар ﷺга етгач, (у зот) хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар, сўнг: «Мен қиладиган бирор нарсадан тийиладиган қавмларга нима бўлди? Валлоҳи, мен уларнинг Аллоҳни энг (яхши) билувчилари ва Ундан энг қаттиқ қўрқувчилариман» дедилар.

وَعَن رَافع بن خديج قَالَ: قَدِمَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وهم يأبرون النَّخْلَ فَقَالَ: «مَا تَصْنَعُونَ» قَالُوا كُنَّا نَصْنَعُهُ قَالَ «لَعَلَّكُمْ لَوْ لَمْ تَفْعَلُوا كَانَ خَيْرًا» فَتَرَكُوهُ فنفضت قَالَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ: «إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ إِذَا أَمَرْتُكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ دِينِكُمْ فَخُذُوا بِهِ وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ رَأْي فَإِنَّمَا أَنا بشر» . رَوَاهُ مُسلم

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ Madinaga keldilar, ular esa xurmoni changlatardilar — yaʼni xurmoni urugʻlantirardilar. U zot: «Nima qilyapsizlar?» dedilar. Ular: «Biz buni qilib turardik», dedilar. U zot: «Agar buni qilmasangizlar, ehtimol yaxshiroq boʻlur», dedilar. Shunda ular uni tark qildilar, (xurmo hosili) toʻkildi yoki kamaydi. (Roviy) dedi: ular buni u zotga aytdilar. Shunda u zot: «Men faqat bir insonman. Sizlarga diningizdan bir narsani buyursam, uni olinglar. Sizlarga oʻz raʼyimdan (fikrimdan) bir narsani buyursam, men faqat bir insonman», dedilar. Ikrima: «Yoki shunga oʻxshash», dedi. Al-Maʼqiriy: «toʻkildi», dedi va shubha qilmadi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ Мадинага келдилар, улар эса хурмони чанглатардилар — яъни хурмони уруғлантирардилар. У зот: «Нима қиляпсизлар?» дедилар. Улар: «Биз буни қилиб турардик», дедилар. У зот: «Агар буни қилмасангизлар, эҳтимол яхшироқ бўлур», дедилар. Шунда улар уни тарк қилдилар, (хурмо ҳосили) тўкилди ёки камайди. (Ровий) деди: улар буни у зотга айтдилар. Шунда у зот: «Мен фақат бир инсонман. Сизларга динингиздан бир нарсани буюрсам, уни олинглар. Сизларга ўз раъйимдан (фикримдан) бир нарсани буюрсам, мен фақат бир инсонман», дедилар. Икрима: «Ёки шунга ўхшаш», деди. Ал-Маъқирий: «тўкилди», деди ва шубҳа қилмади.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَتَى قَوْمًا فَقَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَيْشَ بِعَيْنِي وَإِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْعُرْيَانُ فَالنَّجَاءَ النَّجَاءَ فَأَطَاعَهُ طَائِفَةٌ مِنْ قَوْمِهِ فَأَدْلَجُوا فَانْطَلَقُوا عَلَى مَهْلِهِمْ فَنَجَوْا وَكَذَّبَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ فَأَصْبَحُوا مَكَانَهُمْ فَصَبَّحَهُمُ الْجَيْشُ فَأَهْلَكَهُمْ وَاجْتَاحَهُمْ فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ أَطَاعَنِي فَاتَّبَعَ مَا جِئْتُ بِهِ وَمثل من عَصَانِي وَكذب بِمَا جِئْتُ بِهِ مِنَ الْحَقِّ»

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening va Alloh meni (yuborib) qoʻlimga bergan narsaning misoli bir qavmga kelib: ‹Ey qavmim, men dushman lashkarini oʻz koʻzim bilan koʻrdim, men ochiq-oydin ogohlantiruvchidirman, qutuling!› degan kishining misoliga oʻxshaydi. Shunda qavmidan bir toifa unga itoat qilib, tunda yoʻlga chiqishdi va shoshilmasdan ketib, najot topishdi. Bir toifa esa uni yolgʻonchiga chiqarib, oʻz joylarida qolishdi. Ertalab lashkar ularning ustiga bostirib kelib, ularni halok qilib, butunlay qirib tashladi. Bu menga itoat qilib, men keltirgan narsaga ergashgan kishining hamda menga osiy boʻlib, men keltirgan haqni yolgʻonga chiqargan kishining misolidir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг ва Аллоҳ мени (юбориб) қўлимга берган нарсанинг мисоли бир қавмга келиб: ‹Эй қавмим, мен душман лашкарини ўз кўзим билан кўрдим, мен очиқ-ойдин огоҳлантирувчидирман, қутулинг!› деган кишининг мисолига ўхшайди. Шунда қавмидан бир тоифа унга итоат қилиб, тунда йўлга чиқишди ва шошилмасдан кетиб, нажот топишди. Бир тоифа эса уни ёлғончига чиқариб, ўз жойларида қолишди. Эрталаб лашкар уларнинг устига бостириб келиб, уларни ҳалок қилиб, бутунлай қириб ташлади. Бу менга итоат қилиб, мен келтирган нарсага эргашган кишининг ҳамда менга осий бўлиб, мен келтирган ҳақни ёлғонга чиқарган кишининг мисолидир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِنَّمَا مثلي وَمثل النَّاس كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حوله جَعَلَ الْفَرَاشُ وَهَذِهِ الدَّوَابُّ الَّتِي تَقَعُ فِي النَّار يقعن فِيهَا وَجعل يحجزهن ويغلبنه فيقتحمن فِيهَا فَأَنَا آخِذٌ بِحُجَزِكُمْ عَنِ النَّارِ وَأَنْتُمْ يقتحمون فِيهَا» . هَذِهِ رِوَايَةُ الْبُخَارِيِّ وَلِمُسْلِمٍ نَحْوَهَا وَقَالَ فِي آخرهَا: " فَذَلِكَ مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ أَنَا آخِذٌ بِحُجَزِكُمْ عَنِ النَّارِ: هَلُمَّ عَنِ النَّارِ هَلُمَّ عَنِ النَّارِ فَتَغْلِبُونِي تَقَحَّمُونَ فِيهَا "

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Mening va odamlarning misoli — olov yoqqan bir kishining misoli kabidir: olov atrofini yoritgach, parvonalar va olovga tushadigan mana shu hasharotlar unga tusha boshladi; u (kishi) ularni (olovdan) tortib qaytarar, ular esa uni yengib, olovga oʻzlarini urardilar. Mana, men (ham) sizning belingizdan (ushlab) doʻzaxdan (tortib qaytarib) turibman, sizlar esa unga oʻzingizni urmoqdasiz.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Менинг ва одамларнинг мисоли — олов ёққан бир кишининг мисоли кабидир: олов атрофини ёритгач, парвоналар ва оловга тушадиган мана шу ҳашаротлар унга туша бошлади; у (киши) уларни (оловдан) тортиб қайтарар, улар эса уни енгиб, оловга ўзларини урардилар. Мана, мен (ҳам) сизнинг белингиздан (ушлаб) дўзахдан (тортиб қайтариб) турибман, сизлар эса унга ўзингизни урмоқдасиз.»

وَعَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَثَلُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ مِنَ الْهُدَى وَالْعلم كَمثل الْغَيْث الْكثير أصَاب أَرضًا فَكَانَ مِنْهَا نقية قَبِلَتِ الْمَاءَ فَأَنْبَتَتِ الْكَلَأَ وَالْعُشْبَ الْكَثِيرَ وَكَانَتْ مِنْهَا أَجَادِبُ أَمْسَكَتِ الْمَاءَ فَنَفَعَ اللَّهُ بِهَا النَّاس فَشَرِبُوا وَسقوا وزرعوا وأصابت مِنْهَا طَائِفَةً أُخْرَى إِنَّمَا هِيَ قِيعَانٌ لَا تُمْسِكُ مَاءً وَلَا تُنْبِتُ كَلَأً فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ فَقُهَ فِي دِينِ اللَّهِ وَنَفَعَهُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ فَعَلِمَ وَعَلَّمَ وَمَثَلُ مَنْ لَمْ يَرْفَعْ بِذَلِكَ رَأْسًا وَلَمْ يَقْبَلْ هُدَى اللَّهِ الَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ»

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh meni (yuborgan) hidoyat va ilmning misoli — yerga yoqqan moʻl yomgʻirga oʻxshaydi. (Yerning) bir qismi unumdor boʻlib, suvni shimib, koʻp oʻt-oʻlan oʻstirdi. Bir qismi qattiq (zovur) boʻlib, suvni (oʻzida) ushlab qoldi; Alloh u bilan odamlarga foyda berdi — ular undan ichdilar, (mol)larini sugʻordilar va (yer) ekishda foydalandilar. Yana bir qismi esa tep-tekis (shoʻr) yer boʻlib, na suvni ushladi, na oʻsimlik oʻstirdi. Mana shu — Allohning dinini anglab, men orqali yuborilgan (ilm)dan foyda topgan, oʻrganib (boshqalarga) oʻrgatgan kishi bilan, (bunga) eʼtibor bermagan, men orqali (yuborilgan) Alloh hidoyatini qabul qilmagan kishining misolidir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ мени (юборган) ҳидоят ва илмнинг мисоли — ерга ёққан мўл ёмғирга ўхшайди. (Ернинг) бир қисми унумдор бўлиб, сувни шимиб, кўп ўт-ўлан ўстирди. Бир қисми қаттиқ (зовур) бўлиб, сувни (ўзида) ушлаб қолди; Аллоҳ у билан одамларга фойда берди — улар ундан ичдилар, (мол)ларини суғордилар ва (ер) экишда фойдаландилар. Яна бир қисми эса теп-текис (шўр) ер бўлиб, на сувни ушлади, на ўсимлик ўстирди. Мана шу — Аллоҳнинг динини англаб, мен орқали юборилган (илм)дан фойда топган, ўрганиб (бошқаларга) ўргатган киши билан, (бунга) эътибор бермаган, мен орқали (юборилган) Аллоҳ ҳидоятини қабул қилмаган кишининг мисолидир», — дедилар.

وَعَن عَائِشَة قَالَتْ: تَلَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَات محكمات) وَقَرَأَ إِلَى: (وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ) قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " فَإِذَا رَأَيْتَ وَعِنْدَ مُسْلِمٍ: رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ سَمَّاهُمُ الله فاحذروهم "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ {U senga Kitobni nozil qildi. Uning baʼzi oyatlari muhkam (maʼnosi aniq) boʻlib, ular Kitobning asosidir, boshqalari esa mutashobih (maʼnosi koʻp)dir. Qalblarida ogʻish (egrilik) boʻlganlar fitna izlab va uni (oʻzicha) taʼvil qilish istagida undagi mutashobih (oyat)larga ergashadilar. Holbuki, uning taʼvilini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. Ilmda barqaror boʻlganlar esa: ‹Biz unga iymon keltirdik, hammasi Robbimiz huzuridandir›, deydilar. (Bundan) faqat aql egalarigina ibrat oladilar} (Oli Imron 7) (oyatini) tilovat qildilar. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ: «Undagi mutashobih (oyat)larga ergashadiganlarni koʻrsangiz, bilingki, ular Alloh (oyatda) zikr qilgan kishilardir. Bas, ulardan ehtiyot boʻlinglar», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ {У сенга Китобни нозил қилди. Унинг баъзи оятлари муҳкам (маъноси аниқ) бўлиб, улар Китобнинг асосидир, бошқалари эса муташобиҳ (маъноси кўп)дир. Қалбларида оғиш (эгрилик) бўлганлар фитна излаб ва уни (ўзича) таъвил қилиш истагида ундаги муташобиҳ (оят)ларга эргашадилар. Ҳолбуки, унинг таъвилини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Илмда барқарор бўлганлар эса: ‹Биз унга иймон келтирдик, ҳаммаси Роббимиз ҳузуридандир›, дейдилар. (Бундан) фақат ақл эгаларигина ибрат оладилар} (Оли Имрон 7) (оятини) тиловат қилдилар. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ундаги муташобиҳ (оят)ларга эргашадиганларни кўрсангиз, билингки, улар Аллоҳ (оятда) зикр қилган кишилардир. Бас, улардан эҳтиёт бўлинглар», — дедилар.

وَعَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: هَجَّرْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا قَالَ: فَسَمِعَ أَصْوَاتَ رَجُلَيْنِ اخْتَلَفَا فِي آيَةٍ فَخَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْرَفُ فِي وَجْهِهِ الْغَضَبُ فَقَالَ: «إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ باختلافهم فِي الْكتاب» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Rasululloh ﷺ huzurlariga erta (saharlab) bordim. (Roviy) dedi: (Shunda u zot) bir oyat haqida ixtilof qilgan ikki kishining ovozini eshitdilar. Bas, Rasululloh ﷺ yuzlarida gʻazab alomati bilinib, oldimizga chiqdilar va: «Sizlardan oldingilar (faqat) Kitob haqidagi ixtiloflari sababli halok boʻlganlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига эрта (саҳарлаб) бордим. (Ровий) деди: (Шунда у зот) бир оят ҳақида ихтилоф қилган икки кишининг овозини эшитдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ юзларида ғазаб аломати билиниб, олдимизга чиқдилар ва: «Сизлардан олдингилар (фақат) Китоб ҳақидаги ихтилофлари сабабли ҳалок бўлганлар», — дедилар.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «أَن أعظم الْمُسلمين فِي لامسلمين جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ شَيْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ على النَّاس فَحرم من أجل مَسْأَلته»

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻarb ahli toki qiyomat qoyim boʻlguncha haq ustida gʻolib boʻlib turaveradilar», — dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғарб аҳли токи қиёмат қойим бўлгунча ҳақ устида ғолиб бўлиб тураверадилар», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ يَأْتُونَكُمْ مِنَ الْأَحَادِيثِ بِمَا لَمْ تَسْمَعُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ فَإِيَّاكُمْ وَإِيَّاهُمْ لَا يُضِلُّونَكُمْ وَلَا يَفْتِنُونَكُمْ» . . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda dajjol (firibgar) yolgʻonchilar paydo boʻladi; ular sizlarga ham, ota-bobolaringizga ham eshitilmagan hadislarni keltiradilar. Bas, ulardan ehtiyot boʻlinglar — ular sizlarni adashtirmasinlar va fitnaga solmasinlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда дажжол (фирибгар) ёлғончилар пайдо бўлади; улар сизларга ҳам, ота-боболарингизга ҳам эшитилмаган ҳадисларни келтирадилар. Бас, улардан эҳтиёт бўлинглар — улар сизларни адаштирмасинлар ва фитнага солмасинлар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كَانَ أهل الْكتاب يقرؤون التَّوْرَاةَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ وَيُفَسِّرُونَهَا بِالْعَرَبِيَّةِ لِأَهْلِ الْإِسْلَامِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُصَدِّقُوا أَهْلَ الْكِتَابِ وَلَا تُكَذِّبُوهُمْ وَ (قُولُوا آمنا بِاللَّه وَمَا أنزل إِلَيْنَا» الْآيَة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Ahli kitob Tavrotni ibroniy (tilida) oʻqib, uni islom ahliga arabiy (tilda) tafsir qilar edilar. Bas, Rasululloh ﷺ: «Ahli kitobni na tasdiqlanglar, na ularni yolgʻonchiga chiqaringlar; balki: ‹Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga... iymon keltirdik› (Baqara surasi, 136-oyat) — oyatni — aytinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аҳли китоб Тавротни иброний (тилида) ўқиб, уни ислом аҳлига арабий (тилда) тафсир қилар эдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли китобни на тасдиқланглар, на уларни ёлғончига чиқаринглар; балки: ‹Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га... иймон келтирдик› (Бақара сураси, 136-оят) — оятни — айтинглар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَفَى بِالْمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سمع» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining yolgʻonchi boʻlishi uchun eshitgan har bir narsasini soʻzlayverishi kifoya», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг ёлғончи бўлиши учун эшитган ҳар бир нарсасини сўзлайвериши кифоя», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا من نَبِي بَعثه الله فِي أمة قبلي إِلَّا كَانَ لَهُ من أُمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ وَأَصْحَابٌ يَأْخُذُونَ بِسُنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِنَّهَا تَخْلُفُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلُوفٌ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ وَيَفْعَلُونَ مَا لَا يُؤْمَرُونَ فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِلِسَانِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِقَلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ الْإِيمَانِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin Alloh biror ummatga (paygʻambar qilib) yuborgan har bir paygʻambarning oʻz ummatidan havoriylari (sodiq yordamchilari) va ashoblari boʻlgan — ular uning sunnatiga ergashar va buyruqiga (amal qilib) iqtido qilardilar. Soʻng ulardan keyin shunday (yomon) avlodlar paydo boʻladiki, ular qilmaydigan narsani aytadilar va buyurilmagan narsani qiladilar. Bas, kim ular bilan qoʻli bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan tili bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan qalbi bilan jihod qilsa, u moʻmindir; bundan keyin (narida) esa iymondan bir dona xardal (gorchitsa donasi)cha (ham) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин Аллоҳ бирор умматга (пайғамбар қилиб) юборган ҳар бир пайғамбарнинг ўз умматидан ҳаворийлари (содиқ ёрдамчилари) ва ашоблари бўлган — улар унинг суннатига эргашар ва буйруқига (амал қилиб) иқтидо қилардилар. Сўнг улардан кейин шундай (ёмон) авлодлар пайдо бўладики, улар қилмайдиган нарсани айтадилар ва буюрилмаган нарсани қиладилар. Бас, ким улар билан қўли билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан тили билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан қалби билан жиҳод қилса, у мўминдир; бундан кейин (нарида) эса иймондан бир дона хардал (горчитса донаси)ча (ҳам) йўқ», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنْ تَبِعَهُ لَا يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ دَعَا إِلَى ضَلَالَةٍ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الْإِثْمِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ تَبِعَهُ لَا يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ آثَامِهِمْ شَيْئا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim hidoyatga chaqirsa, unga oʻziga ergashganlarning ajrlariga oʻxshash ajr boʻladi, bu ularning ajrlaridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim zalolatga chaqirsa, unga oʻziga ergashganlarning gunohlariga oʻxshash gunoh boʻladi, bu ularning gunohlaridan hech narsani kamaytirmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳидоятга чақирса, унга ўзига эргашганларнинг ажрларига ўхшаш ажр бўлади, бу уларнинг ажрларидан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким залолатга чақирса, унга ўзига эргашганларнинг гуноҳларига ўхшаш гуноҳ бўлади, бу уларнинг гуноҳларидан ҳеч нарсани камайтирмайди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَدَأَ الْإِسْلَامُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ فَطُوبَى للغرباء» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom gʻarib (begona) holda boshlandi; va u boshlanganidek gʻarib holga qaytadi. Bas, gʻariblarga xushxabar (tubo) boʻlsin!», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом ғариб (бегона) ҳолда бошланди; ва у бошланганидек ғариб ҳолга қайтади. Бас, ғарибларга хушхабар (тубо) бўлсин!», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْإِيمَانَ لَيَأْرِزُ إِلَى الْمَدِينَةِ كَمَا تأرز الحيية إِلَى جحرها»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilon oʻz iniga oʻralib kirganidek, iymon ham Madinaga oʻralib qaytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илон ўз инига ўралиб кирганидек, иймон ҳам Мадинага ўралиб қайтади», дедилар.

وسنذكر حديث أبي هريرة: "ذروني ما تركتكم" في كتاب لمناسك، وحديثي معاوية وجابر: "لا يزال من أمَّتي" و[الآخر]: "لا يزال طائفة من أمتي" في باب: ثواب هذه الأمة، إن شاء الله تعالى

عَن ربيعَة الجرشِي يَقُول أُتِي النَّبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ لِتَنَمْ عَيْنُكَ وَلِتَسْمَعْ أُذُنُكَ وَلِيَعْقِلْ قَلْبُكَ قَالَ فَنَامَتْ عَيْنَايَ وَسَمِعَتْ أُذُنَايَ وَعَقَلَ قَلْبِي قَالَ فَقِيلَ لِي سيد بنى دَارا فَصنعَ مَأْدُبَةً وَأَرْسَلَ دَاعِيًا فَمَنْ أَجَابَ الدَّاعِيَ دَخَلَ الدَّارَ وَأَكَلَ مِنَ الْمَأْدُبَةِ وَرَضِيَ عَنْهُ السَّيِّدُ وَمَنْ لَمْ يُجِبِ الدَّاعِيَ لَمْ يَدْخُلِ الدَّارَ وَلم يطعم مِنَ الْمَأْدُبَةِ وَسَخِطَ عَلَيْهِ السَّيِّدُ قَالَ فَاللَّهُ السَّيِّدُ وَمُحَمَّدٌ الدَّاعِي وَالدَّارُ الْإِسْلَامُ وَالْمَأْدُبَةُ الْجَنَّةُ. رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Rabiʼa al-Jurashiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzuriga (kelib): ‹Koʻzing uxlasin, qulogʻing eshitsin, qalbing anglasin›, deyildi. (Nabiy ﷺ) dedilar: «Koʻzlarim uxladi, quloqlarim eshitdi va qalbim angladi. Soʻng menga shunday deyildi: Bir sayyid uy qurdi, ziyofat tayyorladi va (odamlarni) chorlovchi yubordi. Kim chorlovchiga javob bersa, uyga kiradi, ziyofatdan yeydi va sayyid undan rozi boʻladi; kim chorlovchiga javob bermasa, uyga kirmaydi, ziyofatdan yemaydi va sayyid unga gʻazab qiladi». (Soʻng u zot): «Sayyid — Alloh, chorlovchi — Muhammad ﷺ, uy — Islom, ziyofat esa jannatdir», dedilar. «Dorimiy rivoyat qilgan».Рабиъа ал-Жураший (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурига (келиб): ‹Кўзинг ухласин, қулоғинг эшитсин, қалбинг англасин›, дейилди. (Набий ﷺ) дедилар: «Кўзларим ухлади, қулоқларим эшитди ва қалбим англади. Сўнг менга шундай дейилди: Бир саййид уй қурди, зиёфат тайёрлади ва (одамларни) чорловчи юборди. Ким чорловчига жавоб берса, уйга киради, зиёфатдан ейди ва саййид ундан рози бўлади; ким чорловчига жавоб бермаса, уйга кирмайди, зиёфатдан емайди ва саййид унга ғазаб қилади». (Сўнг у зот): «Саййид — Аллоҳ, чорловчи — Муҳаммад ﷺ, уй — Ислом, зиёфат эса жаннатдир», дедилар. «Доримий ривоят қилган».

وَعَن أبي رَافع وَغَيره رَفعه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ مُتَّكِئًا عَلَى أَرِيكَتِهِ يَأْتِيهِ أَمر مِمَّا أَمَرْتُ بِهِ أَوْ نَهَيْتُ عَنْهُ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي مَا وَجَدْنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ اتَّبَعْنَاهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة. وَقَالَ التِّرْمِذِيّ حسن صَحِيح

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan va boshqalardan marfuʼ holda rivoyat qilinadiki, u zot: «Sizlardan birortangizni oʻrindigʻiga suyanib oʻtirgan holda, mening buyrugʻim yoki qaytarigʻimdan bir ish unga yetib kelganida: ‹Bilmadim, biz Allohning Kitobida nimani topsak, oʻshanga ergashamiz›, deganini koʻrmay!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Nabiy ﷺning xizmatkori Abu Rofiʼning ismi Aslamdir.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ва бошқалардан марфуъ ҳолда ривоят қилинадики, у зот: «Сизлардан бирортангизни ўриндиғига суяниб ўтирган ҳолда, менинг буйруғим ёки қайтариғимдан бир иш унга етиб келганида: ‹Билмадим, биз Аллоҳнинг Китобида нимани топсак, ўшанга эргашамиз›, деганини кўрмай!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Набий ﷺнинг хизматкори Абу Рофиънинг исми Асламдир.

وَعَن الْمِقْدَام بن معدي كرب عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنه قَالَ: «أَلا إِنِّي أُوتيت الْكتاب وَمِثْلَهُ مَعَهُ أَلَا يُوشِكُ رَجُلٌ شَبْعَانٌ عَلَى أَرِيكَتِهِ يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْقُرْآنِ فَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَلَالٍ فَأَحِلُّوهُ وَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَرَامٍ فَحَرِّمُوهُ وَإِنَّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ الله كَمَا حَرَّمَ اللَّهُ أَلَا لَا يَحِلُّ لَكُمُ لحم الْحِمَارُ الْأَهْلِيُّ وَلَا كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبع وَلَا لُقَطَةُ مُعَاهَدٍ إِلَّا أَنْ يَسْتَغْنِيَ عَنْهَا صَاحِبُهَا وَمَنْ نَزَلَ بِقَوْمٍ فَعَلَيْهِمْ أَنْ يُقْرُوهُ فَإِنْ لَمْ يَقْرُوهُ فَلَهُ أَنْ يُعْقِبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى الدَّارِمِيُّ نَحْوَهُ وَكَذَا ابْنُ مَاجَهْ إِلَى قَوْلِهِ: «كَمَا حَرَّمَ الله»

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan rivoyat qiladiki, (u zot) shunday dedilar: «Ogʻoh boʻlinglar! Darhaqiqat, menga Kitob va u bilan birga uning misli (sunnat) ham berildi. Ogʻoh boʻlinglar! Yaqinda shunday boʻladiki, qorni toʻq bir kishi oʻz oʻrindigʻiga yastanib turib: ‹Mana shu Qurʼonga (yopishinglar); unda nimani halol deb topsangiz, oʻshani halol qilinglar, unda nimani harom deb topsangiz, oʻshani harom qilinglar›, deydi. Ogʻoh boʻlinglar! Sizlarga uy (xonaki) eshagining goʻshti, har qanday oʻtkir tishli yirtqich (hayvon) hamda ahd-zimmiyning topib olingan narsasi — egasi undan beparvo boʻlmasa — halol emasdir. Kim biror qavmga (mehmon boʻlib) tushsa, ularning zimmasida uni mehmon qilish (vojib)dir. Agar ular uni mehmon qilmasalar, u (oʻz mehmondorchiligi) miqdoricha ulardan (haqini) olishga haqlidir», dedilar.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қиладики, (у зот) шундай дедилар: «Оғоҳ бўлинглар! Дарҳақиқат, менга Китоб ва у билан бирга унинг мисли (суннат) ҳам берилди. Оғоҳ бўлинглар! Яқинда шундай бўладики, қорни тўқ бир киши ўз ўриндиғига ястаниб туриб: ‹Мана шу Қуръонга (ёпишинглар); унда нимани ҳалол деб топсангиз, ўшани ҳалол қилинглар, унда нимани ҳаром деб топсангиз, ўшани ҳаром қилинглар›, дейди. Оғоҳ бўлинглар! Сизларга уй (хонаки) эшагининг гўшти, ҳар қандай ўткир тишли йиртқич (ҳайвон) ҳамда аҳд-зиммийнинг топиб олинган нарсаси — эгаси ундан бепарво бўлмаса — ҳалол эмасдир. Ким бирор қавмга (меҳмон бўлиб) тушса, уларнинг зиммасида уни меҳмон қилиш (вожиб)дир. Агар улар уни меҳмон қилмасалар, у (ўз меҳмондорчилиги) миқдорича улардан (ҳақини) олишга ҳақлидир», дедилар.

وَعَن الْعِرْبَاض بن سَارِيَة قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أيحسب أحدكُم متكأ عَلَى أَرِيكَتِهِ يَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ لَمْ يُحَرِّمْ شَيْئًا إِلَّا مَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ أَلَا وَإِنِّي وَاللَّهِ قَدْ أَمَرْتُ وَوَعَظْتُ وَنَهَيْتُ عَنَ أَشْيَاءَ إِنَّهَا لَمِثْلُ الْقُرْآنِ أَوْ أَكْثَرُ وَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يُحِلَّ لَكُمْ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتَ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا بِإِذْنٍ وَلَا ضَرْبَ نِسَائِهِمْ وَلَا أَكْلَ ثِمَارِهِمْ إِذَا أَعْطَوْكُمُ الَّذِي عَلَيْهِمْ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي إِسْنَادِهِ: أَشْعَثُ بْنُ شُعْبَة المصِّيصِي قد تكلم فِيهِ

Muhammad ibn Iso bizga hadis aytdi, Ashʼas ibn Shuʼba bizga hadis aytdi, Artot ibn al-Munzir bizga hadis aytdi. U dedi: Men Hakim ibn Umayr Abul-Ahvasning Irboz ibn Soriya as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan hadis aytayotganini eshitdim. U dedi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga Xaybarga tushdik, u zot bilan birga sahobalaridan kishilar bor edi. Xaybar boshligʻi serzarda, yomon (qaysar) kishi edi. U Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Muhammad, eshaklarimizni soʻyish, mevalarimizni yeyish va ayollarimizni urish sizlarga (joiz)mi?» — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ gʻazablanib: «Ey Ibn Avf, otingga min, soʻng baland ovozda nido qil: ‹Ogoh boʻlinglar, jannat faqat moʻminga haloldir, va namozga toʻplaninglar!›» — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda ular toʻplandilar, soʻng Paygʻambar ﷺ ularga namoz oʻqib berdilar, keyin turib (xutba qilib) dedilar: «Sizlardan biringiz oʻz soʻrisiga yastanib oʻtirgan holida, Alloh faqat shu Qurʼonda boʻlgan narsalarnigina harom qilgan deb hisoblaydimi? Ogoh boʻlinglar, Allohga qasamki, men shubhasiz vaʼz qildim, buyurdim va baʼzi narsalardan qaytardim — ular Qurʼon misli, balki undan ham koʻproqdir. Va aziz va jalil Alloh sizlarga kitob ahlining uylariga ruxsatsiz kirishni, ayollarini urishni va — agar ular ustlariga (vojib boʻlgan) narsani bersalar — mevalarini yeyishni halol qilgan emas», — dedilar.Муҳаммад ибн Исо бизга ҳадис айтди, Ашъас ибн Шуъба бизга ҳадис айтди, Артот ибн ал-Мунзир бизга ҳадис айтди. У деди: Мен Ҳаким ибн Умайр Абул-Аҳваснинг Ирбоз ибн Сория ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ҳадис айтаётганини эшитдим. У деди: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга Хайбарга тушдик, у зот билан бирга саҳобаларидан кишилар бор эди. Хайбар бошлиғи серзарда, ёмон (қайсар) киши эди. У Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Муҳаммад, эшакларимизни сўйиш, меваларимизни ейиш ва аёлларимизни уриш сизларга (жоиз)ми?» — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ ғазабланиб: «Эй Ибн Авф, отингга мин, сўнг баланд овозда нидо қил: ‹Огоҳ бўлинглар, жаннат фақат мўминга ҳалолдир, ва намозга тўпланинглар!›» — дедилар. (Рови) деди: Шунда улар тўпландилар, сўнг Пайғамбар ﷺ уларга намоз ўқиб бердилар, кейин туриб (хутба қилиб) дедилар: «Сизлардан бирингиз ўз сўрисига ястаниб ўтирган ҳолида, Аллоҳ фақат шу Қуръонда бўлган нарсаларнигина ҳаром қилган деб ҳисоблайдими? Огоҳ бўлинглар, Аллоҳга қасамки, мен шубҳасиз ваъз қилдим, буюрдим ва баъзи нарсалардан қайтардим — улар Қуръон мисли, балки ундан ҳам кўпроқдир. Ва азиз ва жалил Аллоҳ сизларга китоб аҳлининг уйларига рухсатсиз киришни, аёлларини уришни ва — агар улар устларига (вожиб бўлган) нарсани берсалар — меваларини ейишни ҳалол қилган эмас», — дедилар.

وَعَنْهُ: قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَوَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّ هَذِهِ مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَأَوْصِنَا قَالَ: «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عبدا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ من يَعش مِنْكُم يرى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ إِلَّا أَنَّهُمَا لَمْ يَذْكُرَا الصَّلَاةَ

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdurahmon ibn Amr as-Sulamiy va Hujr ibn Hujr shunday dedilar: Biz Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)ning huzuriga keldik. U haqida ushbu oyat nozil boʻlganlardan edi: {Senga ulov soʻrab kelganlarida, ‹Sizlarni mindiradigan narsa topolmadim›, deganingda (ortga qaytib, koʻzlaridan yosh toʻkkanlar)ga ham (gunoh yoʻqdir).} Biz salom berib: «Biz seni ziyorat qilgani, koʻrgani va (ilmingdan) bahra olgani keldik», dedik. Shunda Irboz dedi: Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga (imom boʻlib) namoz oʻqitdilar, soʻng bizga yuzlanib, koʻzlardan yosh oqizgan, qalblarni titratgan taʼsirli bir vaʼz qildilar. Bir kishi: «Yo Rasululloh, bu xuddi (oxirgi marta) xayrlashayotgan kishining vaʼziga oʻxshaydi. Bas, bizga nima tavsiya qilasiz?», dedi. (U zot): «Sizlarga Allohdan qoʻrqishni, (amirni) tinglab, itoat qilishni — garchi (amir) habashiy bir qul boʻlsa ham — tavsiya qilaman. Zero, sizlardan kim mendan keyin yashasa, u koʻp ixtiloflarni koʻradi. Bas, sizlarga mening sunnatim va men kabi toʻgʻri yoʻl koʻrsatilgan, hidoyatga yetaklovchi xalifalarning sunnatini (lozim tutishni tavsiya qilaman). Unga (mahkam) yopishinglar va uni (oz, tishlaringiz bilan mahkam) tishlanglar. (Dinga) yangidan kiritilgan ishlardan ehtiyot boʻlinglar! Zero, har bir yangi (kiritilgan) ish bidʼatdir va har bir bidʼat zalolatdir», dedilar.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдураҳмон ибн Амр ас-Суламий ва Ҳужр ибн Ҳужр шундай дедилар: Биз Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келдик. У ҳақида ушбу оят нозил бўлганлардан эди: {Сенга улов сўраб келганларида, ‹Сизларни миндирадиган нарса тополмадим›, деганингда (ортга қайтиб, кўзларидан ёш тўкканлар)га ҳам (гуноҳ йўқдир).} Биз салом бериб: «Биз сени зиёрат қилгани, кўргани ва (илмингдан) баҳра олгани келдик», дедик. Шунда Ирбоз деди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга (имом бўлиб) намоз ўқитдилар, сўнг бизга юзланиб, кўзлардан ёш оқизган, қалбларни титратган таъсирли бир ваъз қилдилар. Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, бу худди (охирги марта) хайрлашаётган кишининг ваъзига ўхшайди. Бас, бизга нима тавсия қиласиз?», деди. (У зот): «Сизларга Аллоҳдан қўрқишни, (амирни) тинглаб, итоат қилишни — гарчи (амир) ҳабаший бир қул бўлса ҳам — тавсия қиламан. Зеро, сизлардан ким мендан кейин яшаса, у кўп ихтилофларни кўради. Бас, сизларга менинг суннатим ва мен каби тўғри йўл кўрсатилган, ҳидоятга етакловчи халифаларнинг суннатини (лозим тутишни тавсия қиламан). Унга (маҳкам) ёпишинглар ва уни (оз, тишларингиз билан маҳкам) тишланглар. (Динга) янгидан киритилган ишлардан эҳтиёт бўлинглар! Зеро, ҳар бир янги (киритилган) иш бидъатдир ва ҳар бир бидъат залолатдир», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ خَطَّ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطًّا ثُمَّ قَالَ: «هَذَا سَبِيلُ اللَّهِ ثُمَّ خَطَّ خُطُوطًا عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ وَقَالَ هَذِهِ سُبُلٌ عَلَى كُلِّ سَبِيلٍ مِنْهَا شَيْطَانٌ يَدْعُو إِلَيْهِ» ثمَّ قَرَأَ (إِن هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبعُوهُ) الْآيَة. رَوَاهُ أَحْمد وَالنَّسَائِيّ والدارمي

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ biz uchun toʻrtburchak shaklida bir chiziq chizdilar, chiziqning oʻrtasiga (yana) bir chiziq chizdilar, chiziqdan tashqariga chiqib turgan bir chiziq chizdilar va oʻrtadagisining atrofiga (bir nechta) chiziqlar chizdilar. Soʻng: ‹Bu — odam farzandi, bu esa uni oʻrab turgan ajalidir. Oʻrtadagisi — insonning oʻzi, bu chiziqlar esa uning (yoʻlidagi) toʻsiqlaridir. Agar bundan qutulsa, anavisi uni chaqadi. Tashqariga chiqib turgan chiziq esa orzu-umaldir›, dedilar», dedi. Bu hadis sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ биз учун тўртбурчак шаклида бир чизиқ чиздилар, чизиқнинг ўртасига (яна) бир чизиқ чиздилар, чизиқдан ташқарига чиқиб турган бир чизиқ чиздилар ва ўртадагисининг атрофига (бир нечта) чизиқлар чиздилар. Сўнг: ‹Бу — одам фарзанди, бу эса уни ўраб турган ажалидир. Ўртадагиси — инсоннинг ўзи, бу чизиқлар эса унинг (йўлидаги) тўсиқларидир. Агар бундан қутулса, анависи уни чақади. Ташқарига чиқиб турган чизиқ эса орзу-умалдир›, дедилар», деди. Бу ҳадис саҳиҳдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يَكُونَ هَوَاهُ تَبَعًا لِمَا جِئْتُ بِهِ» رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةَ وَقَالَ النَّوَوِيُّ فِي أَرْبَعِينِهِ: هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ رَوَيْنَاهُ فِي كتاب الْحجَّة بِإِسْنَاد صَحِيح

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz men unga oʻz bolasi, otasi va barcha odamlardan koʻra mahbubroq boʻlmagunimcha, iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз мен унга ўз боласи, отаси ва барча одамлардан кўра маҳбуброқ бўлмагунимча, иймон келтирмайди», дедилар.

وَعَنْ بِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ الْمُزَنِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من أَحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي قَدْ أُمِيتَتْ بَعْدِي فَإِنَّ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلَ أُجُورِ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً ضَلَالَةً لَا يَرْضَاهَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الْإِثْمِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ عَمِلَ بِهَا لَا يَنْقُصُ من أوزارهم شَيْئا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ

Bilol ibn al-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga: «Bilib qoʻy», dedilar. U: «Nimani bilay, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Bilib qoʻy, ey Bilol», dedilar. U: «Nimani bilay, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Albatta, kim mendan keyin oʻchgan sunnatlarimdan birini tiriltirsa, unga oʻ sunnatga amal qilganlarning ajri kabi ajr boʻladi, bu ularning ajrlaridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim Alloh va Uning Rasuli rozi boʻlmaydigan zalolat bidʼatini ixtiro qilsa, unga oʻ bidʼatga amal qilganlarning gunohlari kabi gunoh boʻladi, bu kishilarning gunohlaridan hech narsani kamaytirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Kasir ibn Abdulloh — u Ibn Amr ibn Avf al-Muzaniydir.Билол ибн ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга: «Билиб қўй», дедилар. У: «Нимани билай, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Билиб қўй, эй Билол», дедилар. У: «Нимани билай, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Албатта, ким мендан кейин ўчган суннатларимдан бирини тирилтирса, унга ў суннатга амал қилганларнинг ажри каби ажр бўлади, бу уларнинг ажрларидан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким Аллоҳ ва Унинг Расули рози бўлмайдиган залолат бидъатини ихтиро қилса, унга ў бидъатга амал қилганларнинг гуноҳлари каби гуноҳ бўлади, бу кишиларнинг гуноҳларидан ҳеч нарсани камайтирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Касир ибн Абдуллоҳ — у Ибн Амр ибн Авф ал-Музанийдир.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الدِّينَ لَيَأْرِزُ إِلَى الْحِجَازِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ إِلَى جُحْرِهَا وَلَيَعْقِلَنَّ الدِّينُ مِنَ الْحِجَازِ مِعْقَلَ الْأُرْوِيَّةِ مِنْ رَأْسِ الْجَبَلِ إِنَّ الدِّينَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ وَهُمُ الَّذِينَ يُصْلِحُونَ مَا أَفْسَدَ النَّاسُ مِنْ بَعْدِي من سنتي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Amr ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, din ilon oʻz iniga tortilgani kabi Hijozga tortiladi va din togʻ choʻqqisidagi togʻ echkisi (oʻrnashganidek) Hijozda mahkam oʻrnashadi. Albatta, din gʻarib holda boshlandi va yana gʻarib holga qaytadi. Bas, mendan keyin odamlar buzgan sunnatimni isloh qiladigan gʻariblarga xush (bashorat) boʻlsin!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, дин илон ўз инига тортилгани каби Ҳижозга тортилади ва дин тоғ чўққисидаги тоғ эчкиси (ўрнашганидек) Ҳижозда маҳкам ўрнашади. Албатта, дин ғариб ҳолда бошланди ва яна ғариб ҳолга қайтади. Бас, мендан кейин одамлар бузган суннатимни ислоҳ қиладиган ғарибларга хуш (башорат) бўлсин!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيَأْتِيَنَّ عَلَى أُمَّتِي مَا أَتَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ حَتَّى إِنَّ كَانَ مِنْهُمْ مَنْ أَتَى أُمَّهُ عَلَانِيَةً لَكَانَ فِي أُمَّتِي مَنْ يَصْنَعُ ذَلِكَ وَإِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ تَفَرَّقَتْ عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ مِلَّةً وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلَّا مِلَّةً وَاحِدَةً قَالُوا وَمن هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا أَنَا عَلَيْهِ وأصحابي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَفِي رِوَايَةِ أَحْمَدَ وَأَبِي دَاوُدَ عَنْ مُعَاوِيَةَ: «ثِنْتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ وَهِيَ الْجَمَاعَةُ وَإِنَّهُ سَيَخْرُجُ فِي أُمَّتِي أَقْوَامٌ تَتَجَارَى بِهِمْ تِلْكَ الْأَهْوَاءُ كَمَا يَتَجَارَى الْكَلْبُ بِصَاحِبِهِ لَا يَبْقَى مِنْهُ عِرْقٌ وَلَا مَفْصِلٌ إِلَّا دخله»

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilga yetgan narsa, xuddi kavush kavushga oʻxshagani kabi, albatta mening ummatimga ham yetadi. Hatto ulardan onasi bilan oshkora zino qilgan kishi boʻlgan boʻlsa, mening ummatimda ham buni qiladigan kishi boʻladi. Bani Isroil yetmish ikki millatga boʻlinib ketdi, mening ummatim esa yetmish uch millatga boʻlinadi; ularning hammasi doʻzaxda, faqat bir millatdan boshqasi (najot topadi)», dedilar. Ular: «U kim, ey Rasululloh?» dedilar. U zot: «Men va mening ashobim ustida turgan (yoʻl)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis mufassar (tafsiri bilan keladigan) hasan gʻaribdir; biz buni faqat shu yoʻldan boshqacha tarzda bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилга етган нарса, худди кавуш кавушга ўхшагани каби, албатта менинг умматимга ҳам етади. Ҳатто улардан онаси билан ошкора зино қилган киши бўлган бўлса, менинг умматимда ҳам буни қиладиган киши бўлади. Бани Исроил етмиш икки миллатга бўлиниб кетди, менинг умматим эса етмиш уч миллатга бўлинади; уларнинг ҳаммаси дўзахда, фақат бир миллатдан бошқаси (нажот топади)», дедилар. Улар: «У ким, эй Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Мен ва менинг ашобим устида турган (йўл)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис муфассар (тафсири билан келадиган) ҳасан ғарибдир; биз буни фақат шу йўлдан бошқача тарзда билмаймиз.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ اللَّهَ لَا يَجْمَعُ أُمَّتِي أَوْ قَالَ: أُمَّةَ مُحَمَّدٍ عَلَى ضَلَالَةٍ وَيَدُ اللَّهِ عَلَى الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ فِي النَّار ". . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh mening ummatimni — yoki: Muhammad ﷺ ummatini — zalolat ustida jam qilmaydi. Allohning qoʻli jamoat ustidadir. Kim (jamoatdan) ajralib chiqsa, doʻzaxda (ajralib) qoladi», dedilar. «Termiziy rivoyat qilgan».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менинг умматимни — ёки: Муҳаммад ﷺ умматини — залолат устида жам қилмайди. Аллоҳнинг қўли жамоат устидадир. Ким (жамоатдан) ажралиб чиқса, дўзахда (ажралиб) қолади», дедилар. «Термизий ривоят қилган».

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اتَّبِعُوا السَّوَادَ الْأَعْظَمَ فَإِنَّهُ مَنْ شَذَّ شَذَّ فِي النَّارِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ من حَدِيث أنس

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Katta jamoatga (savodul aʼzamga) ergashinglar. Zero, kim (jamoatdan) ajralib chiqsa, doʻzaxda ajralib qoladi», dedilar. Ibn Moja rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Катта жамоатга (саводул аъзамга) эргашинглар. Зеро, ким (жамоатдан) ажралиб чиқса, дўзахда ажралиб қолади», дедилар. Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَن أنس قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا بُنَيَّ إِنْ قَدَرْتَ أَنْ تصبح وتمسي لَيْسَ فِي قَلْبِكَ غِشٌّ لِأَحَدٍ فَافْعَلْ» ثُمَّ قَالَ: «يَا بني وَذَلِكَ من سنتي وَمن أَحْيَا سُنَّتِي فَقَدْ أَحَبَّنِي وَمَنْ أَحَبَّنِي كَانَ مَعِي فِي الْجنَّة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey oʻgʻilcham, agar qalbingda hech kimga nisbatan gʻil-gʻishsiz holda tonggi va kechki vaqtga yeta olsang, shunday qil», dedilar. Soʻng menga: «Ey oʻgʻilcham, bu mening sunnatimdandir. Kim mening sunnatimni tiriltirsa, demak meni sevibdi. Kim meni sevsa, jannatda men bilan birga boʻladi», dedilar. Hadisda uzun bir voqea bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй ўғилчам, агар қалбингда ҳеч кимга нисбатан ғил-ғишсиз ҳолда тонгги ва кечки вақтга ета олсанг, шундай қил», дедилар. Сўнг менга: «Эй ўғилчам, бу менинг суннатимдандир. Ким менинг суннатимни тирилтирса, демак мени севибди. Ким мени севса, жаннатда мен билан бирга бўлади», дедилар. Ҳадисда узун бир воқеа бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِي عِنْدَ فَسَادِ أُمَّتِي فَلَهُ أجر مائَة شَهِيد»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ummatim buzilgan paytda sunnatimni mahkam tutsa, unga yuzta shahid ajri boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким умматим бузилган пайтда суннатимни маҳкам тутса, унга юзта шаҳид ажри бўлади», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٌ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَتَاهُ عُمَرُ فَقَالَ إِنَّا نَسْمَعُ أَحَادِيثَ مِنْ يَهُودَ تُعْجِبُنَا أَفْتَرَى أَنْ نَكْتُبَ بَعْضَهَا؟ فَقَالَ: «أَمُتَهَوِّكُونَ أَنْتُمْ كَمَا تَهَوَّكَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى؟ لَقَدْ جِئْتُكُمْ بِهَا بَيْضَاءَ نَقِيَّةً وَلَوْ كَانَ مُوسَى حَيًّا مَا وَسِعَهُ إِلَّا اتِّبَاعِي» . رَوَاهُ أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي كتاب شعب الايمان

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Biz yahudiylardan bizni hayratga soladigan baʼzi hadislarni eshityapmiz, ularning baʼzisini yozib olsak boʻladimi?» dedi. U zot: «Nasroniylar va yahudiylar adashib-shoshib qolganidek, sizlar ham shoshib qoldingizmi? Men uni sizlarga oppoq va tiniq holida keltirdim. Agar Muso tirik boʻlganida, unga menga ergashishdan boshqa yoʻl boʻlmas edi», dedilar. Ahmad va Bayhaqiy Shuʼabul iymonda rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Биз яҳудийлардан бизни ҳайратга соладиган баъзи ҳадисларни эшитяпмиз, уларнинг баъзисини ёзиб олсак бўладими?» деди. У зот: «Насронийлар ва яҳудийлар адашиб-шошиб қолганидек, сизлар ҳам шошиб қолдингизми? Мен уни сизларга оппоқ ва тиниқ ҳолида келтирдим. Агар Мусо тирик бўлганида, унга менга эргашишдан бошқа йўл бўлмас эди», дедилар. Аҳмад ва Байҳақий Шуъабул иймонда ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ أَكَلَ طَيِّبًا وَعَمِلَ فِي سُنَّةٍ وَأَمِنَ النَّاسُ بَوَائِقَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِن هَذَا الْيَوْم لكثيرفي النَّاسِ قَالَ: «وَسَيَكُونُ فِي قُرُونٍ بَعْدِي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim halol (poking) yesa, sunnatga muvofiq amal qilsa va odamlar uning yomonligidan omon boʻlsalar, jannatga kiradi», dedilar. Shunda bir kishi: «Ey Allohning Rasuli! Bu (sifat) bugun odamlar orasida koʻpdir», dedi. U zot: «Mendan keyingi asrlarda ham shunday boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan, Isroilning rivoyatidan bilamiz. Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u faqat Isroilning rivoyatidan bilarkan va Abu Bishrning ismini bilmas ekan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳалол (покинг) еса, суннатга мувофиқ амал қилса ва одамлар унинг ёмонлигидан омон бўлсалар, жаннатга киради», дедилар. Шунда бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули! Бу (сифат) бугун одамлар орасида кўпдир», деди. У зот: «Мендан кейинги асрларда ҳам шундай бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан, Исроилнинг ривоятидан биламиз. Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у фақат Исроилнинг ривоятидан биларкан ва Абу Бишрнинг исмини билмас экан.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّكُم فِي زمَان تَرَكَ مِنْكُمْ عُشْرَ مَا أُمِرَ بِهِ هَلَكَ ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ مَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ بِعُشْرِ مَا أَمر بِهِ نجا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlar shunday zamondasizki, sizlardan kim buyurilgan narsaning oʻndan birini tark etsa, halok boʻladi. Soʻng shunday zamon keladiki, ulardan kim buyurilgan narsaning oʻndan biriga amal qilsa, najot topadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Nuaym ibn Hammodning Sufyon ibn Uyaynadan qilgan hadisidan bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Zar va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлар шундай замондасизки, сизлардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирини тарк этса, ҳалок бўлади. Сўнг шундай замон келадики, улардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирига амал қилса, нажот топади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Нуайм ибн Ҳаммоднинг Суфён ибн Уяйнадан қилган ҳадисидан биламиз. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Зар ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا ضَلَّ قَوْمٌ بَعْدَ هُدًى كَانُوا عَلَيْهِ إِلَّا أُوتُوا الْجَدَلَ» . ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ الْآيَةَ: (مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جدلا بل هم قوم خصمون) رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavm oʻzlari (ergashgan) hidoyatdan keyin, faqat ularga jadal (bahslashish) berilgani sababidan adashadi», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ ushbu oyatni tilovat qildilar: {Ular buni senga faqat bahslashish uchun keltirdilar, balki ular janjalkash qavmdirlar} (Zuxruf 58). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, biz uni faqat Hajjoj ibn Dinorning hadisidan bilamiz. Hajjoj — ishonchli, hadisi maqbul (rovi)dir. Abu Gʻolibning ismi Hazavvardir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавм ўзлари (эргашган) ҳидоятдан кейин, фақат уларга жадал (баҳслашиш) берилгани сабабидан адашади», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни тиловат қилдилар: {Улар буни сенга фақат баҳслашиш учун келтирдилар, балки улар жанжалкаш қавмдирлар} (Зухруф 58). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат Ҳажжож ибн Динорнинг ҳадисидан биламиз. Ҳажжож — ишончли, ҳадиси мақбул (рови)дир. Абу Ғолибнинг исми Ҳазаввардир.

وَعَن أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ: لَا تُشَدِّدُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَيُشَدِّدَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَإِنَّ قَوْمًا شَدَّدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ فَشَدَّدَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَتِلْكَ بَقَايَاهُمْ فِي الصَّوَامِعِ والديار (رَهْبَانِيَّة ابتدعوها مَا كتبناها عَلَيْهِم) رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Sahl ibn Abu Umoma rivoyat qilishicha, u va otasi Umar ibn Abdulaziz Madinaga amir boʻlgan zamonda Madinada Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdilar. Shu payt u zot xuddi musofirning namoziday yoki shunga yaqin, juda yengil va qisqa namoz oʻqiyotgan edilar. Salom bergach, otam: «Alloh sizga rahm qilsin, ayting-chi, bu namoz farz namozmidi, yoki nafl qilib oʻqigan biror narsamidi?» dedi. U: «Bu farz namoz edi va bu Rasululloh ﷺ ning namozlari edi. Men faqat oʻzim unutgan bir narsadagina xato qildim, xolos», dedilar. Soʻng: «Rasululloh ﷺ: ‹Oʻzlaringizga qattiqchilik qilmanglar, aks holda sizlarga ham qattiqchilik qilinadi. Zero bir qavm oʻzlariga qattiqchilik qilgan edilar, Alloh ham ularga qattiqchilik qildi. Manavi ibodatxonalar va makonlardagilar oʻshalarning qoldiqlaridir: {ular oʻzlari toʻqib chiqargan tarki dunyochilik – Biz uni ularga farz qilmagan edik}›, der edilar», dedilar. Soʻng ertasi kuni erta yoʻlga chiqib: «Bir koʻrib, ibrat olishing uchun ulovga minmaysanmi?» dedilar. (U) «ha» dedi-da, hammalari ulovga mindilar. Shu payt ular ahli halok boʻlib, oʻtib, tugab ketgan, tomlari uvada boʻlib qulagan makonlarga duch keldilar. (Anas) «Bu makonlarni bilasanmi?» dedilar. Men: «Bu makonlarni ham, ular ahlini ham yaxshi bilaman. Bular zulm va hasad halok qilgan bir qavmning makonlaridir. Albatta hasad yaxshiliklarning nurini oʻchiradi, zulm esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi. Koʻz zino qiladi, kaft, oyoq, jasad, til va avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedim.Саҳл ибн Абу Умома ривоят қилишича, у ва отаси Умар ибн Абдулазиз Мадинага амир бўлган замонда Мадинада Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдилар. Шу пайт у зот худди мусофирнинг намозидай ёки шунга яқин, жуда енгил ва қисқа намоз ўқиётган эдилар. Салом бергач, отам: «Аллоҳ сизга раҳм қилсин, айтинг-чи, бу намоз фарз намозмиди, ёки нафл қилиб ўқиган бирор нарсамиди?» деди. У: «Бу фарз намоз эди ва бу Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари эди. Мен фақат ўзим унутган бир нарсадагина хато қилдим, холос», дедилар. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўзларингизга қаттиқчилик қилманглар, акс ҳолда сизларга ҳам қаттиқчилик қилинади. Зеро бир қавм ўзларига қаттиқчилик қилган эдилар, Аллоҳ ҳам уларга қаттиқчилик қилди. Манави ибодатхоналар ва маконлардагилар ўшаларнинг қолдиқларидир: {улар ўзлари тўқиб чиқарган тарки дунёчилик – Биз уни уларга фарз қилмаган эдик}›, дер эдилар», дедилар. Сўнг эртаси куни эрта йўлга чиқиб: «Бир кўриб, ибрат олишинг учун уловга минмайсанми?» дедилар. (У) «ҳа» деди-да, ҳаммалари уловга миндилар. Шу пайт улар аҳли ҳалок бўлиб, ўтиб, тугаб кетган, томлари увада бўлиб қулаган маконларга дуч келдилар. (Анас) «Бу маконларни биласанми?» дедилар. Мен: «Бу маконларни ҳам, улар аҳлини ҳам яхши биламан. Булар зулм ва ҳасад ҳалок қилган бир қавмнинг маконларидир. Албатта ҳасад яхшиликларнинг нурини ўчиради, зулм эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради. Кўз зино қилади, кафт, оёқ, жасад, тил ва аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " نَزَلَ الْقُرْآنُ عَلَى خَمْسَةِ أَوْجُهٍ: حَلَالٍ وَحَرَامٍ وَمُحْكَمٍ وَمُتَشَابِهٍ وَأَمْثَالٍ. فَأَحِلُّوا الْحَلَالَ وَحَرِّمُوا الْحَرَامَ وَاعْمَلُوا بِالْمُحْكَمِ وَآمِنُوا بِالْمُتَشَابِهِ وَاعْتَبِرُوا بِالْأَمْثَالِ ". هَذَا لَفْظَ الْمَصَابِيحِ. وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الايمان وَلَفْظُهُ: «فَاعْمَلُوا بِالْحَلَالِ وَاجْتَنِبُوا الْحَرَامَ وَاتَّبِعُوا الْمُحْكَمَ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon besh vajh (koʻrinish) bilan nozil boʻldi: halol, harom, muhkam, mutashabih va masallar. Bas, halolni halol deb bilinglar, haromni harom deb bilinglar, muhkamga amal qilinglar, mutashabihga iymon keltiringlar va masallardan ibrat olinglar», dedilar. Bu ‹Masobih›ning lafzidir. Bayhaqiy Shuʼabul iymonda rivoyat qilgan boʻlib, uning lafzida: «Halolga amal qilinglar, haromdan saqlaninglar va muhkamga ergashinglar», deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон беш важҳ (кўриниш) билан нозил бўлди: ҳалол, ҳаром, муҳкам, муташабиҳ ва масаллар. Бас, ҳалолни ҳалол деб билинглар, ҳаромни ҳаром деб билинглар, муҳкамга амал қилинглар, муташабиҳга иймон келтиринглар ва масаллардан ибрат олинглар», дедилар. Бу ‹Масобиҳ›нинг лафзидир. Байҳақий Шуъабул иймонда ривоят қилган бўлиб, унинг лафзида: «Ҳалолга амал қилинглар, ҳаромдан сақланинглар ва муҳкамга эргашинглар», дейилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْأَمْرُ ثَلَاثَةٌ: أَمْرٌ بَيِّنٌ رُشْدُهُ فَاتَّبِعْهُ وَأَمْرٌ بَيِّنٌ غَيُّهُ فَاجْتَنِبْهُ وَأَمْرٌ اخْتُلِفَ فِيهِ فَكِلْهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجل) رَوَاهُ أَحْمد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ish uch xildir: toʻgʻriligi ravshan ish — unga ergash; xatoligi ravshan ish — undan saqlan; ixtilof qilingan ish — uni Aziz va Jalil Allohga havola qil», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иш уч хилдир: тўғрилиги равшан иш — унга эргаш; хатолиги равшан иш — ундан сақлан; ихтилоф қилинган иш — уни Азиз ва Жалил Аллоҳга ҳавола қил», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الشَّيْطَانَ ذِئْبُ الْإِنْسَانِ كَذِئْبِ الْغَنَمِ يَأْخُذُ الشَّاذَّةَ وَالْقَاصِيَةَ وَالنَّاحِيَةَ وَإِيَاكُمْ وَالشِّعَابَ وَعَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَالْعَامَّةِ» . رَوَاهُ أَحْمد

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta shayton insonning boʻrisidir, xuddi qoʻyning boʻrisi kabi — u (suruvdan) ajralganini, uzoqlashganini va chetga chiqqanini oladi. Bas, tarqoq soʻqmoqlardan saqlaninglar, jamoat va katta guruhni lozim tutinglar», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта шайтон инсоннинг бўрисидир, худди қўйнинг бўриси каби — у (сурувдан) ажралганини, узоқлашганини ва четга чиққанини олади. Бас, тарқоқ сўқмоқлардан сақланинглар, жамоат ва катта гуруҳни лозим тутинглар», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شبْرًا فقد خلع رقة الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ

Ahmad ibn Yunus bizga shunday hadis aytib berdi: bizga Zuhayr va Abu Bakr ibn Ayyosh va Mandal, Mutarrifdan, u Abu Jahmdan, u Xolid ibn Vahbondan, u Abu Zardan rivoyat qildilarki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kim jamoatdan bir qarich ajralsa, bas, Islom rishtasini boʼynidan yechib tashlabdi.»Аҳмад ибн Юнус бизга шундай ҳадис айтиб берди: бизга Зуҳайр ва Абу Бакр ибн Айёш ва Мандал, Мутаррифдан, у Абу Жаҳмдан, у Холид ибн Ваҳбондан, у Абу Зардан ривоят қилдиларки, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ким жамоатдан бир қарич ажралса, бас, Ислом риштасини бўйнидан ечиб ташлабди.»

وَعَن مَالك بن أنس مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " تَرَكْتُ فِيكُمْ أَمْرَيْنِ لَنْ تَضِلُّوا مَا تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا: كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ رَسُولِهِ «. رَوَاهُ فِي الْمُوَطَّأ»

Molik ibn Anas (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlar orasida ikki narsani qoldirdim, ularni mahkam tutsangiz hech qachon adashmaysizlar: Allohning Kitobi va Rasulining Sunnatini», dedilar. Muvattoda rivoyat qilgan.Молик ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар орасида икки нарсани қолдирдим, уларни маҳкам тутсангиз ҳеч қачон адашмайсизлар: Аллоҳнинг Китоби ва Расулининг Суннатини», дедилар. Муваттода ривоят қилган.

وَعَن غُضَيْف بن الْحَارِث الثمالِي قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (مَا أَحْدَثَ قَوْمٌ بِدْعَةً إِلَّا رُفِعَ مِثْلُهَا مِنَ السُّنَّةِ فَتَمَسُّكٌ بِسُنَّةٍ خَيْرٌ مِنْ إِحْدَاث بِدعَة) رَوَاهُ أَحْمد

Gʻudayf ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qavm bidʼat paydo qilsa, albatta uning oʻxshashi sunnatdan koʻtariladi. Bas, sunnatni mahkam tutish bidʼat paydo qilishdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ғудайф ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қавм бидъат пайдо қилса, албатта унинг ўхшаши суннатдан кўтарилади. Бас, суннатни маҳкам тутиш бидъат пайдо қилишдан кўра яхшироқдир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ حَسَّانَ قَالَ: «مَا ابْتَدَعَ قَوْمٌ بِدْعَةً فِي دِينِهِمْ إِلَّا نَزَعَ اللَّهُ مِنْ سُنَّتِهِمْ مِثْلَهَا ثُمَّ لَا يُعِيدُهَا إِلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة.» رَوَاهُ الدَّارمِيّ "

Hasson (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Qaysi bir qavm oʻz dinida bidʼat paydo qilsa, albatta Alloh ularning sunnatidan shunga oʻxshashini tortib oladi, soʻngra uni Qiyomat kunigacha ularga qaytarmaydi», dedi. Dorimiy rivoyat qilgan.Ҳассон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Қайси бир қавм ўз динида бидъат пайдо қилса, албатта Аллоҳ уларнинг суннатидан шунга ўхшашини тортиб олади, сўнгра уни Қиёмат кунигача уларга қайтармайди», деди. Доримий ривоят қилган.

وَعَن إِبْرَاهِيم بن ميسرَة قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ وَقَّرَ صَاحِبَ بِدْعَةٍ فَقَدْ أَعَانَ عَلَى هَدْمِ الْإِسْلَامِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الايمان مُرْسلا

Ibrohim ibn Maysara (rahimahulloh)dan mursal tarzda rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bidʼat egasini hurmat qilsa, u Islomni buzishga yordam bergan boʻladi», dedilar. Bayhaqiy Shuʼabul iymonda mursal tarzda rivoyat qilgan.Иброҳим ибн Майсара (раҳимаҳуллоҳ)дан мурсал тарзда ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бидъат эгасини ҳурмат қилса, у Исломни бузишга ёрдам берган бўлади», дедилар. Байҳақий Шуъабул иймонда мурсал тарзда ривоят қилган.

وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من تعلم كتاب الله ثمَّ ابتع مَا فِيهِ هَدَاهُ اللَّهُ مِنَ الضَّلَالَةِ فِي الدُّنْيَا وَوَقَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سُوءَ الْحِسَابِ وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: مَنِ اقْتَدَى بِكِتَابِ اللَّهِ لَا يَضِلُّ فِي الدُّنْيَا وَلَا يَشْقَى فِي الْآخِرَةِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: (فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يضل وَلَا يشقى) رَوَاهُ رزين

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kim Allohning Kitobini oʻrgansa, soʻngra undagi narsalarga amal qilsa, Alloh uni dunyoda adashishdan hidoyat qiladi va Qiyomat kunida yomon hisob-kitobdan asraydi», dedi. Boshqa rivoyatda: «Kim Allohning Kitobiga ergashsa, dunyoda adashmaydi va oxiratda badbaxt boʻlmaydi», dedi. Soʻngra ushbu oyatni tilovat qildi: {Bas, kim Mening hidoyatimga ergashsa, u adashmas va badbaxt boʻlmas} (Toho 123). Razin rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ким Аллоҳнинг Китобини ўрганса, сўнгра ундаги нарсаларга амал қилса, Аллоҳ уни дунёда адашишдан ҳидоят қилади ва Қиёмат кунида ёмон ҳисоб-китобдан асрайди», деди. Бошқа ривоятда: «Ким Аллоҳнинг Китобига эргашса, дунёда адашмайди ва охиратда бадбахт бўлмайди», деди. Сўнгра ушбу оятни тиловат қилди: {Бас, ким Менинг ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас} (Тоҳо 123). Разин ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا وَعَنْ جَنَبَتَيِ الصِّرَاطِ سُورَانِ فِيهِمَا أَبْوَابٌ مُفَتَّحَةٌ وَعَلَى الْأَبْوَابِ سُتُورٌ مُرَخَاةٌ وَعِنْدَ رَأْسِ الصِّرَاطِ دَاعٍ يَقُولُ: اسْتَقِيمُوا عَلَى الصِّرَاطِ وَلَا تَعْوَجُّوا وَفَوْقَ ذَلِكَ دَاعٍ يَدْعُو كُلَّمَا هَمَّ عَبْدٌ أَنْ يَفْتَحَ شَيْئًا مِنْ تِلْكَ الْأَبْوَابِ قَالَ: وَيْحَكَ لَا تَفْتَحْهُ فَإِنَّكَ إِنْ تَفْتَحْهُ تَلِجْهُ ". ثُمَّ فَسَّرَهُ فَأَخْبَرَ: " أَنَّ الصِّرَاطَ هُوَ الْإِسْلَامُ وَأَنَّ الْأَبْوَابَ الْمُفَتَّحَةَ مَحَارِمُ اللَّهِ وَأَنَّ السُّتُورَ الْمُرَخَاةَ حُدُودُ اللَّهِ وَأَنَّ الدَّاعِيَ عَلَى رَأْسِ الصِّرَاطِ هُوَ الْقُرْآنُ وَأَنَّ الدَّاعِيَ مِنْ فَوْقِهِ وَاعِظُ اللَّهِ فِي قَلْبِ كُلِّ مُؤمن) رَوَاهُ رزين وَأحمد وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَكَذَا التِّرْمِذِيُّ عَنْهُ إِلَّا أَنَّهُ ذَكَرَ أخصر مِنْهُ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh bir masal keltirdi: toʻgʻri yoʻl (sirot) va yoʻlning ikki chetida ochiq eshiklari boʻlgan ikki devor bor. Eshiklar ustida esa tushirib qoʻyilgan pardalar bor. Yoʻlning boshida bir chorlovchi bor, u: ‹Yoʻlda toʻgʻri boringlar, egri ketmanglar!› deydi. Uning tepasida yana bir chorlovchi bor, qachonki bir banda oʻsha eshiklardan birini ochmoqchi boʻlsa: ‹Voy senga! Uni ochma, chunki agar ochsang, undan kirib ketasan›, deydi». Soʻngra u zot buni izohlab shunday xabar berdilar: «Yoʻl — bu Islomdir, ochiq eshiklar — Allohning harom qilgan narsalari, tushirib qoʻyilgan pardalar — Allohning hadlaridir (hududlaridir), yoʻl boshidagi chorlovchi — Qurʼondir, uning tepasidagi chorlovchi esa har bir moʻminning qalbidagi Allohning voizidir». Razin, Ahmad va Bayhaqiy Shuʼabul iymonda Navvos ibn Samʼondan rivoyat qilgan; Termiziy ham undan qisqaroq tarzda keltirgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ бир масал келтирди: тўғри йўл (сирот) ва йўлнинг икки четида очиқ эшиклари бўлган икки девор бор. Эшиклар устида эса тушириб қўйилган пардалар бор. Йўлнинг бошида бир чорловчи бор, у: ‹Йўлда тўғри боринглар, эгри кетманглар!› дейди. Унинг тепасида яна бир чорловчи бор, қачонки бир банда ўша эшиклардан бирини очмоқчи бўлса: ‹Вой сенга! Уни очма, чунки агар очсанг, ундан кириб кетасан›, дейди». Сўнгра у зот буни изоҳлаб шундай хабар бердилар: «Йўл — бу Исломдир, очиқ эшиклар — Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсалари, тушириб қўйилган пардалар — Аллоҳнинг ҳадларидир (ҳудудларидир), йўл бошидаги чорловчи — Қуръондир, унинг тепасидаги чорловчи эса ҳар бир мўминнинг қалбидаги Аллоҳнинг воизидир». Разин, Аҳмад ва Байҳақий Шуъабул иймонда Наввос ибн Самъондан ривоят қилган; Термизий ҳам ундан қисқароқ тарзда келтирган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: مَنْ كَانَ مُسْتَنًّا فليستنًّ بِمَنْ قَدْ مَاتَ فَإِنَّ الْحَيَّ لَا تُؤْمَنُ عَلَيْهِ الْفِتْنَةُ. أُولَئِكَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانُوا أَفْضَلَ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَبَرَّهَا قُلُوبًا وَأَعْمَقَهَا عِلْمًا وَأَقَلَّهَا تَكَلُّفًا اخْتَارَهُمُ اللَّهُ لِصُحْبَةِ نَبِيِّهِ وَلِإِقَامَةِ دِينِهِ فَاعْرِفُوا لَهُمْ فَضْلَهُمْ وَاتَّبِعُوهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ وَتَمَسَّكُوا بِمَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ أَخْلَاقِهِمْ وَسِيَرِهِمْ فَإِنَّهُمْ كَانُوا عَلَى الْهَدْيِ الْمُسْتَقِيمِ. رَوَاهُ رزين

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim (birovga) ergashmoqchi boʻlsa, vafot etgan kishiga ergashsin. Zero, tirik kishi fitnadan omonda emas. Ana oʻshalar — Muhammad ﷺning sahobalari — bu ummatning eng afzali, eng pok qalblisi, eng chuqur ilmlisi va eng kam takalluf qilganlari edilar. Alloh ularni Paygʻambariga hamrohlik qilish va Uning dinini barpo etish uchun tanladi. Bas, ularning fazlini taniglar, izlaridan ergashinglar hamda ularning axloqi va yoʻllaridan qoʻlingizdan kelganicha mahkam tutinglar. Chunki ular toʻgʻri hidoyat ustida edilar», dedi. Razin rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким (бировга) эргашмоқчи бўлса, вафот этган кишига эргашсин. Зеро, тирик киши фитнадан омонда эмас. Ана ўшалар — Муҳаммад ﷺнинг саҳобалари — бу умматнинг энг афзали, энг пок қалблиси, энг чуқур илмлиси ва энг кам такаллуф қилганлари эдилар. Аллоҳ уларни Пайғамбарига ҳамроҳлик қилиш ва Унинг динини барпо этиш учун танлади. Бас, уларнинг фазлини таниглар, изларидан эргашинглар ҳамда уларнинг ахлоқи ва йўлларидан қўлингиздан келганича маҳкам тутинглар. Чунки улар тўғри ҳидоят устида эдилар», деди. Разин ривоят қилган.

عَن جَابِرٍ: (أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنُسْخَةٍ مِنَ التَّوْرَاةِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ نُسْخَةٌ مِنَ التَّوْرَاةِ فَسَكَتَ فَجَعَلَ يقْرَأ وَوجه رَسُول الله يَتَغَيَّرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ثَكِلَتْكَ الثَّوَاكِلُ مَا تَرَى مَا بِوَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَظَرَ عُمَرُ إِلَى وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَعُوذُ بِاللَّه من غضب الله وَغَضب رَسُوله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ بَدَا لَكُمْ مُوسَى فَاتَّبَعْتُمُوهُ وَتَرَكْتُمُونِي لَضَلَلْتُمْ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ وَلَوْ كَانَ حَيًّا وَأَدْرَكَ نُبُوَّتِي لَاتَّبَعَنِي) رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Allohning paygʻambari ﷺ Badr kuni Qurayshning sarvarlaridan yigirma toʻrt kishi (haqida) buyurdilar — ular Badr quduqlaridan biriga, iflos, sassiq (bir quduqqa) tashlandi. U zot bir qavm ustidan gʻolib boʻlsalar, maydonda uch kecha turardilar. Badrda uchinchi kun boʻlganda, u zot ulovlariga buyurdilar, unga egari mahkamlandi, soʻng (u zot) yurdilar, sahobalari ortlaridan ergashib: «U zot faqat biror hojati uchun ketyaptilar shekilli», deyishdi — to quduqning labiga (yetib) turdilar. U zot ularni (oʻliklarni) ismlari va otalarining ismlari bilan chaqira boshladilar: «Ey falonchi, falonchining oʻgʻli, ey falonchi, falonchining oʻgʻli! Sizlar Alloh va Rasuliga itoat qilganingizda, sizni xursand qilarmidi? Albatta biz Robbimiz bizga vaʼda qilgan narsani haq (rost) holda topdik. Sizlar Robbingiz vaʼda qilgan narsani haq holda topdingizmi?» dedilar. (Rovi) aytdi: Umar: «Ey Allohning Rasuli, jonsiz jasadlar bilan nima (uchun) gaplashasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar men aytayotgan narsani ulardan koʻra (yaxshi) eshituvchi emassiz», dedilar. Qatoda: «Alloh ularni (oʻsha onda) tiriltirdiki, ularga u zotning soʻzini — taʼna, kamsitish, oʻch (jazo), hasrat va nadomat (qilib) eshittirdi», dedi.Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ Бадр куни Қурайшнинг сарварларидан йигирма тўрт киши (ҳақида) буюрдилар — улар Бадр қудуқларидан бирига, ифлос, сассиқ (бир қудуққа) ташланди. У зот бир қавм устидан ғолиб бўлсалар, майдонда уч кеча турардилар. Бадрда учинчи кун бўлганда, у зот уловларига буюрдилар, унга эгари маҳкамланди, сўнг (у зот) юрдилар, саҳобалари ортларидан эргашиб: «У зот фақат бирор ҳожати учун кетяптилар шекилли», дейишди — то қудуқнинг лабига (етиб) турдилар. У зот уларни (ўликларни) исмлари ва оталарининг исмлари билан чақира бошладилар: «Эй фалончи, фалончининг ўғли, эй фалончи, фалончининг ўғли! Сизлар Аллоҳ ва Расулига итоат қилганингизда, сизни хурсанд қилармиди? Албатта биз Роббимиз бизга ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдик. Сизлар Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингизми?» дедилар. (Рови) айтди: Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, жонсиз жасадлар билан нима (учун) гаплашасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра (яхши) эшитувчи эмассиз», дедилар. Қатода: «Аллоҳ уларни (ўша онда) тирилтирдики, уларга у зотнинг сўзини — таъна, камситиш, ўч (жазо), ҳасрат ва надомат (қилиб) эшиттирди», деди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَلَامِي لَا يَنْسَخُ كَلَامَ اللَّهِ وَكَلَامُ اللَّهِ يَنْسَخُ كَلَامِي وَكَلَامُ اللَّهِ يَنْسَخُ بعضه بَعْضًا»

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening soʻzim Allohning soʻzini nasx qilmaydi, Allohning soʻzi esa mening soʻzimni nasx qiladi va Allohning soʻzining bir qismi boshqa qismini nasx qiladi», dedilar. Doraqutniy rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг сўзим Аллоҳнинг сўзини насх қилмайди, Аллоҳнинг сўзи эса менинг сўзимни насх қилади ва Аллоҳнинг сўзининг бир қисми бошқа қисмини насх қилади», дедилар. Дорақутний ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ أَحَادِيثَنَا يَنْسَخُ بَعْضهَا بَعْضًا كنسخ الْقُرْآن»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bizning hadislarimizning bir qismi boshqa qismini xuddi Qurʼonning nasx boʻlgani kabi nasx qiladi», dedilar. Doraqutniy rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бизнинг ҳадисларимизнинг бир қисми бошқа қисмини худди Қуръоннинг насх бўлгани каби насх қилади», дедилар. Дорақутний ривоят қилган.

وَعَن أبي ثَعْلَبَة الْخُشَنِي قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تُضَيِّعُوهَا وَحَرَّمَ حُرُمَاتٍ فَلَا تَنْتَهِكُوهَا وَحَدَّ حُدُودًا فَلَا تَعْتَدُوهَا وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ مِنْ غَيْرِ نِسْيَانٍ فَلَا تَبْحَثُوا عَنْهَا» . رَوَى الْأَحَادِيثَ الثَّلَاثَةَ الدَّارَقُطْنِيُّ

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ it ovi haqida: «Itingni qoʻyib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, yeyaver — garchi u (ovdan) yegan boʻlsa ham. Qoʻllaring senga qaytargan (ovni) ham yeyaver», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ит ови ҳақида: «Итингни қўйиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, еявер — гарчи у (овдан) еган бўлса ҳам. Қўлларинг сенга қайтарган (овни) ҳам еявер», дедилар.