HadislarҲадисларPaygʻambarlar vorislariПайғамбарлар ворислари
Muvatto Molik · HadisМуватто Молик · Ҳадис596Bob :Боб : Zakot kitobiЗакот китоби

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زُرَيْقِ بْنِ حَيَّانَ، - وَكَانَ زُرَيْقٌ عَلَى جَوَازِ مِصْرَ فِي زَمَانِ الْوَلِيدِ وَسُلَيْمَانَ وَعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ - فَذَكَرَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَتَبَ إِلَيْهِ أَنِ انْظُرْ مَنْ مَرَّ بِكَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَخُذْ مِمَّا ظَهَرَ مِنْ أَمْوَالِهِمْ مِمَّا يُدِيرُونَ مِنَ التِّجَارَاتِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِينَارًا دِينَارًا فَمَا نَقَصَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ حَتَّى يَبْلُغَ عِشْرِينَ دِينَارًا فَإِنْ نَقَصَتْ ثُلُثَ دِينَارٍ فَدَعْهَا وَلاَ تَأْخُذْ مِنْهَا شَيْئًا وَمَنْ مَرَّ بِكَ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ فَخُذْ مِمَّا يُدِيرُونَ مِنَ التِّجَارَاتِ مِنْ كُلِّ عِشْرِينَ دِينَارًا دِينَارًا فَمَا نَقَصَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ حَتَّى يَبْلُغَ عَشَرَةَ دَنَانِيرَ فَإِنْ نَقَصَتْ ثُلُثَ دِينَارٍ فَدَعْهَا وَلاَ تَأْخُذْ مِنْهَا شَيْئًا وَاكْتُبْ لَهُمْ بِمَا تَأْخُذُ مِنْهُمْ كِتَابًا إِلَى مِثْلِهِ مِنَ الْحَوْلِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا فِيمَا يُدَارُ مِنَ الْعُرُوضِ لِلتِّجَارَاتِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا صَدَّقَ مَالَهُ ثُمَّ اشْتَرَى بِهِ عَرْضًا بَزًّا أَوْ رَقِيقًا أَوْ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ ثُمَّ بَاعَهُ قَبْلَ أَنْ يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ فَإِنَّهُ لاَ يُؤَدِّي مِنْ ذَلِكَ الْمَالِ زَكَاةً حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ مِنْ يَوْمَ صَدَّقَهُ وَأَنَّهُ إِنْ لَمْ يَبِعْ ذَلِكَ الْعَرْضَ سِنِينَ لَمْ يَجِبْ عَلَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ الْعَرْضِ زَكَاةٌ وَإِنْ طَالَ زَمَانُهُ فَإِذَا بَاعَهُ فَلَيْسَ فِيهِ إِلاَّ زَكَاةٌ وَاحِدَةٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا فِي الرَّجُلِ يَشْتَرِي بِالذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ حِنْطَةً أَوْ تَمْرًا أَوْ غَيْرَهُمَا لِلتِّجَارَةِ ثُمَّ يُمْسِكُهَا حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ ثُمَّ يَبِيعُهَا أَنَّ عَلَيْهِ فِيهَا الزَّكَاةَ حِينَ يَبِيعُهَا إِذَا بَلَغَ ثَمَنُهَا مَا تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ وَلَيْسَ ذَلِكَ مِثْلَ الْحَصَادِ يَحْصُدُهُ الرَّجُلُ مِنْ أَرْضِهِ وَلاَ مِثْلَ الْجِدَادِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَا كَانَ مِنْ مَالٍ عِنْدَ رَجُلٍ يُدِيرُهُ لِلتِّجَارَةِ وَلاَ يَنِضُّ لِصَاحِبِهِ مِنْهُ شَىْءٌ تَجِبُ عَلَيْهِ فِيهِ الزَّكَاةُ فَإِنَّهُ يَجْعَلُ لَهُ شَهْرًا مِنَ السَّنَةِ يُقَوِّمُ فِيهِ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ عَرْضٍ لِلتِّجَارَةِ وَيُحْصِي فِيهِ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ نَقْدٍ أَوْ عَيْنٍ فَإِذَا بَلَغَ ذَلِكَ كُلُّهُ مَا تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ فَإِنَّهُ يُزَكِّيهِ ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ وَمَنْ تَجَرَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَمَنْ لَمْ يَتْجُرْ سَوَاءٌ لَيْسَ عَلَيْهِمْ إِلاَّ صَدَقَةٌ وَاحِدَةٌ فِي كُلِّ عَامٍ تَجَرُوا فِيهِ أَوْ لَمْ يَتْجُرُوا ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh) Zurayq ibn Hayyondan rivoyat qiladi — Zurayq Validning, Sulaymonning va Umar ibn Abdulazizning zamonida Misr chegara (nazorati)da mas'ul edi — u zikr qildiki, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) unga yozgan edi: «Yoningdan oʻtgan musulmonlarga qara: ular savdoda aylantirayotgan mollaridan namoyon boʻlganidan olgin — har qirq dinordan bir dinor; undan kami boʻlsa, shunga yarasha, yigirma dinorgacha; agar bir dinorning uchdan biriga kam boʻlsa, uni qoʻy va undan hech narsa olma. Yoningdan oʻtgan zimmiylardan esa savdoda aylantirgan mollaridan olgin — har yigirma dinordan bir dinor; undan kami boʻlsa, shunga yarasha, oʻn dinorgacha; agar bir dinorning uchdan biriga kam boʻlsa, uni qoʻy va undan hech narsa olma. Va ulardan olganingga kelasi yilning shu vaqtigacha (amal qiladigan) hujjat yozib ber». Molik aytdi: «Savdo uchun aylantiriladigan mol-tovar haqida bizning nazdimizda hukm shuki, agar kishi moliga zakot berib, soʻng u bilan bir tovar — mato yoki qul yoki shunga oʻxshash narsa sotib olsa, keyin uni bir yil oʻtmasdan sotib yuborsa, u oʻsha moldan zakot bergan kunidan boshlab ustidan bir yil oʻtmaguncha undan zakot ado etmaydi. Agar u oʻsha tovarni bir necha yil sotmasa, muddat qanchalik choʻzilsa ham, oʻsha tovarning hech narsasidan unga zakot vojib boʻlmaydi; sotgan paytida esa unda faqat bitta zakot boʻladi». Molik aytdi: «Bizning nazdimizda, tilla yoki kumushga savdo uchun bugʻdoy yoki xurmo yoki boshqa narsa sotib olib, soʻng uni ustidan bir yil oʻtguncha ushlab turgach sotgan kishi haqidagi hukm shuki, uni sotgan paytida — agar bahosi zakot vojib boʻladigan miqdorga yetsa — unga zakot vojibdir. Bu esa kishining oʻz yeridan oʻrib olgan ekiniga ham, uzib olgan (xurmosi)ga ham oʻxshamaydi». Molik aytdi: «Bir kishining qoʻlida savdo uchun aylantiradigan, biroq egasiga undan zakot vojib boʻladigan (naqd) hosil boʻlmaydigan mol boʻlsa, u yilning bir oyini belgilab olsin: oʻsha oyda qoʻlidagi savdo tovarini baholaydi va qoʻlidagi naqd yoki tanga pulni sanaydi; bularning hammasi zakot vojib boʻladigan miqdorga yetsa, uni zakot qiladi». Molik aytdi: «Musulmonlardan savdo qilgan ham, qilmagan ham barobardir: ular savdo qilgan boʻlsinlar yo qilmagan boʻlsinlar, har yilda ularga faqat bitta zakot (vojib)dir».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) Зурайқ ибн Ҳайёндан ривоят қилади — Зурайқ Валиднинг, Сулаймоннинг ва Умар ибн Абдулазизнинг замонида Миср чегара (назорати)да мас'ул эди — у зикр қилдики, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) унга ёзган эди: «Ёнингдан ўтган мусулмонларга қара: улар савдода айлантираётган молларидан намоён бўлганидан олгин — ҳар қирқ динордан бир динор; ундан ками бўлса, шунга яраша, йигирма диноргача; агар бир динорнинг учдан бирига кам бўлса, уни қўй ва ундан ҳеч нарса олма. Ёнингдан ўтган зиммийлардан эса савдода айлантирган молларидан олгин — ҳар йигирма динордан бир динор; ундан ками бўлса, шунга яраша, ўн диноргача; агар бир динорнинг учдан бирига кам бўлса, уни қўй ва ундан ҳеч нарса олма. Ва улардан олганингга келаси йилнинг шу вақтигача (амал қиладиган) ҳужжат ёзиб бер». Молик айтди: «Савдо учун айлантириладиган мол-товар ҳақида бизнинг наздимизда ҳукм шуки, агар киши молига закот бериб, сўнг у билан бир товар — мато ёки қул ёки шунга ўхшаш нарса сотиб олса, кейин уни бир йил ўтмасдан сотиб юборса, у ўша молдан закот берган кунидан бошлаб устидан бир йил ўтмагунча ундан закот адо этмайди. Агар у ўша товарни бир неча йил сотмаса, муддат қанчалик чўзилса ҳам, ўша товарнинг ҳеч нарсасидан унга закот вожиб бўлмайди; сотган пайтида эса унда фақат битта закот бўлади». Молик айтди: «Бизнинг наздимизда, тилла ёки кумушга савдо учун буғдой ёки хурмо ёки бошқа нарса сотиб олиб, сўнг уни устидан бир йил ўтгунча ушлаб тургач сотган киши ҳақидаги ҳукм шуки, уни сотган пайтида — агар баҳоси закот вожиб бўладиган миқдорга етса — унга закот вожибдир. Бу эса кишининг ўз еридан ўриб олган экинига ҳам, узиб олган (хурмоси)га ҳам ўхшамайди». Молик айтди: «Бир кишининг қўлида савдо учун айлантирадиган, бироқ эгасига ундан закот вожиб бўладиган (нақд) ҳосил бўлмайдиган мол бўлса, у йилнинг бир ойини белгилаб олсин: ўша ойда қўлидаги савдо товарини баҳолайди ва қўлидаги нақд ёки танга пулни санайди; буларнинг ҳаммаси закот вожиб бўладиган миқдорга етса, уни закот қилади». Молик айтди: «Мусулмонлардан савдо қилган ҳам, қилмаган ҳам баробардир: улар савдо қилган бўлсинлар ё қилмаган бўлсинлар, ҳар йилда уларга фақат битта закот (вожиб)дир».