قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ إِنَّ أَحْسَنَ مَا سُمِعَ فِي عُمَّالِ الرَّقِيقِ فِي الْمُسَاقَاةِ يَشْتَرِطُهُمُ الْمُسَاقَى عَلَى صَاحِبِ الأَصْلِ إِنَّهُ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ لأَنَّهُمْ عُمَّالُ الْمَالِ فَهُمْ بِمَنْزِلَةِ الْمَالِ لاَ مَنْفَعَةَ فِيهِمْ لِلدَّاخِلِ إِلاَّ أَنَّهُ تَخِفُّ عَنْهُ بِهِمُ الْمَئُونَةُ وَإِنْ لَمَ يَكُونُوا فِي الْمَالِ اشْتَدَّتْ مَئُونَتُهُ وَإِنَّمَا ذَلِكَ بِمَنْزِلَةِ الْمُسَاقَاةِ فِي الْعَيْنِ وَالنَّضْحِ وَلَنْ تَجِدَ أَحَدًا يُسَاقَى فِي أَرْضَيْنِ سَوَاءٍ فِي الأَصْلِ وَالْمَنْفَعَةِ إِحْدَاهُمَا بِعَيْنٍ وَاثِنَةٍ غَزِيرَةٍ وَالأُخْرَى بِنَضْحٍ عَلَى شَىْءٍ وَاحِدٍ لِخِفَّةِ مُؤْنَةِ الْعَيْنِ وَشِدَّةِ مُؤْنَةِ النَّضْحِ . قَالَ وَعَلَى ذَلِكَ الأَمْرُ عِنْدَنَا . قَالَ وَالْوَاثِنَةُ الثَّابِتُ مَاؤُهَا الَّتِي لاَ تَغُورُ وَلاَ تَنْقَطِعُ . قَالَ مَالِكٌ وَلَيْسَ لِلْمُسَاقَى أَنْ يَعْمَلَ بِعُمَّالِ الْمَالِ فِي غَيْرِهِ وَلاَ أَنْ يَشْتَرِطَ ذَلِكَ عَلَى الَّذِي سَاقَاهُ . قَالَ مَالِكٌ وَلاَ يَجُوزُ لِلَّذِي سَاقَى أَنْ يَشْتَرِطَ عَلَى رَبِّ الْمَالِ رَقِيقًا يَعْمَلُ بِهِمْ فِي الْحَائِطِ لَيْسُوا فِيهِ حِينَ سَاقَاهُ إِيَّاهُ . قَالَ مَالِكٌ وَلاَ يَنْبَغِي لِرَبِّ الْمَالِ أَنْ يَشْتَرِطَ عَلَى الَّذِي دَخَلَ فِي مَالِهِ بِمُسَاقَاةٍ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ رَقِيقِ الْمَالِ أَحَدًا يُخْرِجُهُ مِنَ الْمَالِ وَإِنَّمَا مُسَاقَاةُ الْمَالِ عَلَى حَالِهِ الَّذِي هُوَ عَلَيْهِ . قَالَ فَإِنْ كَانَ صَاحِبُ الْمَالِ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَ مِنْ رَقِيقِ الْمَالِ أَحَدًا فَلْيُخْرِجْهُ قَبْلَ الْمُسَاقَاةِ أَوْ يُرِيدُ أَنْ يُدْخِلَ فِيهِ أَحَدًا فَلْيَفْعَلْ ذَلِكَ قَبْلَ الْمُسَاقَاةِ ثُمَّ لْيُسَاقِ بَعْدَ ذَلِكَ إِنْ شَاءَ . قَالَ وَمَنْ مَاتَ مِنَ الرَّقِيقِ أَوْ غَابَ أَوْ مَرِضَ فَعَلَى رَبِّ الْمَالِ أَنْ يُخْلِفَهُ .
Yahyo aytdi: Molik aytdi: Musoqotda musoqot oluvchi asl egasidan qul ishchilarni shart qilib olishi haqida eshitilgan eng yaxshi narsa shuki, bunda zarar yoʻq; chunki ular molning ishchilaridir, ular mol oʻrnidadir. Ularda molga kirgan kishi uchun manfaat yoʻq, faqat ular bilan uning xarajati yengillashadi; agar ular molda boʻlmasa, uning xarajati ogʻirlashadi. Bu buloq bilan sugʻoriladigan va suv tashib sugʻoriladigan yerdagi musoqot oʻrnidadir. Sen asl va manfaatda teng boʻlgan ikki yerni — biri suvi barqaror, sersuv buloqli, ikkinchisi suv tashib sugʻoriladigan — bir xil narsaga musoqot qiladigan birortasini topmaysan; chunki buloqning xarajati yengil, suv tashishning xarajati esa ogʻirdir. U aytdi: Bizning oldimizdagi hukm shundadir. U aytdi: Vosina — suvi barqaror, singib ketmaydigan va uzilmaydigan (buloq)dir. Molik aytdi: Musoqot oluvchining molning ishchilari bilan boshqa ishda ishlashi ham, buni oʻziga musoqot bergan kishiga shart qilishi ham joiz emas. Molik aytdi: Musoqot qilgan kishining mol egasiga — oʻzi musoqot qilgan paytida bogʻda boʻlmagan qullarni bogʻda ishlatish uchun shart qilishi joiz emas. Molik aytdi: Mol egasining ham musoqot bilan moliga kirgan kishiga — mol qullaridan birortasini olib, uni moldan chiqarib yuborishni shart qilishi durust emas; molning musoqoti faqat u turgan holati ustidadir. U aytdi: Agar mol egasi mol qullaridan birortasini chiqarmoqchi boʻlsa, uni musoqotdan oldin chiqarsin; yoki unga birortasini kiritmoqchi boʻlsa, buni musoqotdan oldin qilsin, soʻng xohlasa musoqot qilsin. U aytdi: Qullardan kim oʻlsa yoki gʻoyib boʻlsa yoki kasal boʻlsa, mol egasining zimmasida uning oʻrnini toʻldirish (lozim).Яҳё айтди: Молик айтди: Мусоқотда мусоқот олувчи асл эгасидан қул ишчиларни шарт қилиб олиши ҳақида эшитилган энг яхши нарса шуки, бунда зарар йўқ; чунки улар молнинг ишчиларидир, улар мол ўрнидадир. Уларда молга кирган киши учун манфаат йўқ, фақат улар билан унинг харажати енгиллашади; агар улар молда бўлмаса, унинг харажати оғирлашади. Бу булоқ билан суғориладиган ва сув ташиб суғориладиган ердаги мусоқот ўрнидадир. Сен асл ва манфаатда тенг бўлган икки ерни — бири суви барқарор, серсув булоқли, иккинчиси сув ташиб суғориладиган — бир хил нарсага мусоқот қиладиган бирортасини топмайсан; чунки булоқнинг харажати енгил, сув ташишнинг харажати эса оғирдир. У айтди: Бизнинг олдимиздаги ҳукм шундадир. У айтди: Восина — суви барқарор, сингиб кетмайдиган ва узилмайдиган (булоқ)дир. Молик айтди: Мусоқот олувчининг молнинг ишчилари билан бошқа ишда ишлаши ҳам, буни ўзига мусоқот берган кишига шарт қилиши ҳам жоиз эмас. Молик айтди: Мусоқот қилган кишининг мол эгасига — ўзи мусоқот қилган пайтида боғда бўлмаган қулларни боғда ишлатиш учун шарт қилиши жоиз эмас. Молик айтди: Мол эгасининг ҳам мусоқот билан молига кирган кишига — мол қулларидан бирортасини олиб, уни молдан чиқариб юборишни шарт қилиши дуруст эмас; молнинг мусоқоти фақат у турган ҳолати устидадир. У айтди: Агар мол эгаси мол қулларидан бирортасини чиқармоқчи бўлса, уни мусоқотдан олдин чиқарсин; ёки унга бирортасини киритмоқчи бўлса, буни мусоқотдан олдин қилсин, сўнг хоҳласа мусоқот қилсин. У айтди: Қуллардан ким ўлса ёки ғойиб бўлса ёки касал бўлса, мол эгасининг зиммасида унинг ўрнини тўлдириш (лозим).