حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ سَلْعٍ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ عَلَّمَنَا عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَبَّ الْغُلَامُ عَلَى يَدَيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا ثُمَّ أَدَخَلَ يَدَهُ فِي الرَّكْوَةِ فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلَاثًا ثَلَاثًا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الرَّكْوَةِ فَغَمَرَ أَسْفَلَهَا بِيَدِهِ ثُمَّ أَخْرَجَهَا فَمَسَحَ بِهَا الْأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ بِكَفَّيْهِ رَأْسَهُ مَرَّةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثَلَاثًا ثَلَاثًا ثُمَّ اغْتَرَفَ هُنَيَّةً مِنْ مَاءٍ بِكَفِّهِ فَشَرِبَهُ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ.
Abdu Xayr aytadi: Ali (roziyallohu anhu) bizga Rasululloh ﷺning taharatlarini oʻrgatdi. Xizmatkor uning qoʻllariga suv quydi, u qoʻllarini tozalab yuvdi. Soʻng qoʻlini idishga solib, ogʻzini chayib, burniga suv oldi, yuzini uch martadan yuvdi, bilaklarini tirsaklarigacha uch martadan yuvdi. Soʻng qoʻlini idishga solib, ostini qoʻli bilan botirdi, keyin uni chiqarib, ikkinchi qoʻliga surtdi. Soʻng ikki kafti bilan boshiga bir marta mash tortdi. Keyin oyoqlarini toʻpiqlargacha uch martadan yuvdi. Soʻng kafti bilan bir oz suv olib ichdi va: «Rasululloh ﷺ ana shunday taharat qilar edilar», dedi.Абду Хайр айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бизга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратларини ўргатди. Хизматкор унинг қўлларига сув қуйди, у қўлларини тозалаб ювди. Сўнг қўлини идишга солиб, оғзини чайиб, бурнига сув олди, юзини уч мартадан ювди, билакларини тирсакларигача уч мартадан ювди. Сўнг қўлини идишга солиб, остини қўли билан ботирди, кейин уни чиқариб, иккинчи қўлига суртди. Сўнг икки кафти билан бошига бир марта маш тортди. Кейин оёқларини тўпиқларгача уч мартадан ювди. Сўнг кафти билан бир оз сув олиб ичди ва: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай таҳарат қилар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ أَرَى أَنَّ بَاطِنَ الْقَدَمَيْنِ أَحَقُّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِهِمَا حَتَّى رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ ظَاهِرَهُمَا.
Ali (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺning oyoqlarining ustini mash qilganlarini koʻrgunimga qadar, oyoqlarning osti ustidan mash qilishga haqliroq deb oʻylardim.»Али (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг оёқларининг устини маш қилганларини кўргунимга қадар, оёқларнинг ости устидан маш қилишга ҳақлироқ деб ўйлардим.»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دَعَا بِمَاءٍ لِيَتَوَضَّأَ فَتَمَسَّحَ بِهِ تَمَسُّحًا وَمَسَحَ عَلَى ظَهْرِ قَدَمَيْهِ ثُمَّ قَالَ هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثْ ثُمَّ قَالَ لَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى ظَهْرِ قَدَمَيْهِ رَأَيْتُ أَنَّ بُطُونَهُمَا أَحَقُّ ثُمَّ شَرِبَ فَضْلَ وَضُوئِهِ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَشْرَبَ قَائِمًا.
Ali (roziyallohu anhu) taharat qilish uchun suv soʻradi. Soʻng u bilan yaxshilab yuzini artdi va oyoqlarining ustini mash qildi, keyin: «Bu tahoratini buzmagan kishining tahoratidir», dedi. Soʻng: «Agar men Rasululloh ﷺning oyoqlarining ustini mash qilganini koʻrmaganimda, oyoqlarning tagini mash qilishga haqliroq, deb bilardim», dedi. Soʻng tahoratdan ortgan suvni tik turgan holida ichdi, keyin: «Hech kim tik turib ichmasligi kerak, deb daʼvo qilaotganlar qani?», dedi.Али (розияллоҳу анҳу) таҳарат қилиш учун сув сўради. Сўнг у билан яхшилаб юзини артди ва оёқларининг устини маш қилди, кейин: «Бу таҳоратини бузмаган кишининг таҳоратидир», деди. Сўнг: «Агар мен Расулуллоҳ ﷺнинг оёқларининг устини маш қилганини кўрмаганимда, оёқларнинг тагини маш қилишга ҳақлироқ, деб билардим», деди. Сўнг таҳоратдан ортган сувни тик турган ҳолида ичди, кейин: «Ҳеч ким тик туриб ичмаслиги керак, деб даъво қилаотганлар қани?», деди.
حَدَّثَنَا غَسَّانُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَنَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ الْوَتْرِ فَمَنْ كَانَ مِنَّا فِي رَكْعَةٍ شَفَعَ إِلَيْهَا أُخْرَى حَتَّى اجْتَمَعْنَا إِلَيْهِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُوتِرُ فِي أَوَّلِ اللَّيْلِ ثُمَّ أَوْتَرَ فِي وَسَطِهِ ثُمَّ أَثْبَتَ الْوَتْرَ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ قَالَ وَذَلِكَ عِنْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U masjidda turgan yonimizga chiqib keldi-da: «Vitr haqida soʻragan kishi qayerda?», dedi. Bizdan kim bir rakat oʻqiyotgan boʻlsa, unga yana bir rakatni qoʻshib juft qildi, toki uning atrofiga toʻplandik. Soʻng u: «Rasululloh ﷺ avval kechaning boshida vitr oʻqir edilar, keyin kechaning oʻrtasida vitr oʻqidilar, soʻng vitrni mana shu vaqtga qaror qildilar», dedi. U: «Bu tong yorishar paytda edi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У масжидда турган ёнимизга чиқиб келди-да: «Витр ҳақида сўраган киши қаерда?», деди. Биздан ким бир ракат ўқиётган бўлса, унга яна бир ракатни қўшиб жуфт қилди, токи унинг атрофига тўпландик. Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ аввал кечанинг бошида витр ўқир эдилар, кейин кечанинг ўртасида витр ўқидилар, сўнг витрни мана шу вақтга қарор қилдилар», деди. У: «Бу тонг ёришар пайтда эди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرَكَانِيُّ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ صَلَّيْنَا الْغَدَاةَ فَأَتَيْنَاهُ فَجَلَسْنَا إِلَيْهِ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَأُتِيَ بِرَكْوَةٍ فِيهَا مَاءٌ وَطَسْتٍ قَالَ فَأَفْرَغَ الرَّكْوَةَ عَلَى يَدِهِ الْيُمْنَى فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلَاثًا وَتَمَضْمَضَ ثَلَاثًا وَاسْتَنْثَرَ ثَلَاثًا بِكَفٍّ كَفٍّ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلَاثًا ثَلَاثًا ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ فِي الرَّكْوَةِ فَمَسَحَ بِهَا رَأْسَهُ بِكَفَّيْهِ جَمِيعًا مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَقَابًا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ هَذَا وُضُوءُ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاعْلَمُوهُ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bomdodni oʻqidik, soʻng uning oldiga kelib, huzurida oʻtirdik. U taharat (suvi)ni chaqirdi. Ichida suv boʻlgan bir idish va tos keltirildi. U idishni oʻng qoʻliga quyib, qoʻllarini uch marta yuvdi, uch marta ogʻiz chaydi va har gal bittadan hovuch suv bilan uch marta burniga suv olib qoqdi. Soʻng yuzini uch marta, ikki bilagini uch martadan yuvdi. Soʻng qoʻlini idishga solib, ikkala kafti bilan boshini bir marta mash qildi. Soʻng oyoqlarini uch martadan yuvdi. Soʻng: «Mana bu Nabiyingiz ﷺ ning tahoratlaridir, buni bilib olinglar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бомдодни ўқидик, сўнг унинг олдига келиб, ҳузурида ўтирдик. У таҳарат (суви)ни чақирди. Ичида сув бўлган бир идиш ва тос келтирилди. У идишни ўнг қўлига қуйиб, қўлларини уч марта ювди, уч марта оғиз чайди ва ҳар гал биттадан ҳовуч сув билан уч марта бурнига сув олиб қоқди. Сўнг юзини уч марта, икки билагини уч мартадан ювди. Сўнг қўлини идишга солиб, иккала кафти билан бошини бир марта маш қилди. Сўнг оёқларини уч мартадан ювди. Сўнг: «Мана бу Набийингиз ﷺ нинг таҳоратларидир, буни билиб олинглар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبُو بَحْرٍ عَبْدُ الْوَاحِدِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا فَرَغَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ إِنَّ خَيْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ نَبِيِّهَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَبَعْدَ أَبِي بَكْرٍ عُمَرُ وَأَحْدَثْنَا أَحْدَاثًا يَصْنَعُ اللَّهُ فِيهَا مَا شَاءَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot Basra ahlidan xoli boʻlgach: «Albatta, bu ummatning oʻz Nabiysi ﷺdan keyingi eng yaxshisi — Abu Bakr, Abu Bakrdan keyin — Umardir. Biz esa keyin baʼzi ishlarni sodir etdik, Alloh ularda Oʻzi istaganini qiladi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот Басра аҳлидан холи бўлгач: «Албатта, бу умматнинг ўз Набийси ﷺдан кейинги энг яхшиси — Абу Бакр, Абу Бакрдан кейин — Умардир. Биз эса кейин баъзи ишларни содир этдик, Аллоҳ уларда Ўзи истаганини қилади», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ خِرَاشٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ خَبَّابٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ إِنَّ خَيْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ نَبِيِّهَا أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Bu ummatning Paygʻambaridan ﷺ soʻng eng yaxshisi Abu Bakr, soʻng Umardir», der edi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Бу умматнинг Пайғамбаридан ﷺ сўнг энг яхшиси Абу Бакр, сўнг Умардир», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَلْعٍ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَبَضَ اللَّهُ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى خَيْرِ مَا قُبِضَ عَلَيْهِ نَبِيٌّ مِنْ الْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمْ السَّلَام ثُمَّ اسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَعَمِلَ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسُنَّةِ نَبِيِّهِ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَذَلِكَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh oʻz Nabiysi ﷺni paygʻambarlardan (alayhimus salom) biror paygʻambar qabz qilingan eng yaxshi holatda qabz qildi. Soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) xalifa etib tayinlandi va u Rasululloh ﷺning ishlariga hamda oʻz Nabiysining sunnatiga amal qildi. Umar (roziyallohu anhu) ham xuddi shunday qildi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ ўз Набийси ﷺни пайғамбарлардан (алайҳимус салом) бирор пайғамбар қабз қилинган энг яхши ҳолатда қабз қилди. Сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) халифа этиб тайинланди ва у Расулуллоҳ ﷺнинг ишларига ҳамда ўз Набийсининг суннатига амал қилди. Умар (розияллоҳу анҳу) ҳам худди шундай қилди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، رَحْمَوَيْهِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُجَاشِعٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ خَيْرُ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ نَبِيِّهَا أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَلَوْ شِئْتُ أَنْ أُسَمِّيَ الثَّالِثَ لَسَمَّيْتُهُ فَقَالَ رَجُلٌ لِأَبِي إِسْحَاقَ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّكَ تَقُولُ أَفْضَلُ فِي الشَّرِّ فَقَالَ أَحَرُورِيٌّ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbar ustida turib: «Bu ummatning oʻz Nabiysidan keyingi eng yaxshisi Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)dir. Agar uchinchisini aytishni istasam, uni ham aytgan boʻlardim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбар устида туриб: «Бу умматнинг ўз Набийсидан кейинги энг яхшиси Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)дир. Агар учинчисини айтишни истасам, уни ҳам айтган бўлардим», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، رَحْمَوَيْهِ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ صَلَّيْنَا الْغَدَاةَ فَجَلَسْنَا إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَضْمَضَ مَرَّتَيْنِ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَيْهِ ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ هَذَا وُضُوءُ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاعْلَمُوا.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bomdod namozini oʻqidik, soʻng Ali ibn Abu Tolibning yoniga oʻtirdik. U zot taharat suvini soʻrab, qoʻllarini uch marta yuvdilar, bir hovuchdan ikki marta ogʻiz chaydilar, soʻng yuzlarini uch marta yuvdilar, soʻng bilaklarini yuvdilar, soʻng oyoqlarini uch marta yuvdilar. Keyin: «Bu sizning Paygʻambaringiz ﷺning taharatidir, buni bilib olinglar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бомдод намозини ўқидик, сўнг Али ибн Абу Толибнинг ёнига ўтирдик. У зот таҳарат сувини сўраб, қўлларини уч марта ювдилар, бир ҳовучдан икки марта оғиз чайдилар, сўнг юзларини уч марта ювдилар, сўнг билакларини ювдилар, сўнг оёқларини уч марта ювдилар. Кейин: «Бу сизнинг Пайғамбарингиз ﷺнинг таҳаратидир, буни билиб олинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ أَتَيْنَا عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَدْ صَلَّى فَدَعَا بِكُوزٍ ثُمَّ تَمَضْمَضَ ثَلَاثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلَاثًا تَمَضْمَضَ مِنْ الْكَفِّ الَّذِي يَأْخُذُ وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَهُ الْيُمْنَى ثَلَاثًا وَيَدَهُ الشِّمَالَ ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَعْلَمَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَهُوَ هَذَا.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Alining yoniga keldik, u zot allaqachon namoz oʻqigan edilar. U zot koʻza soʻrab, uch marta ogʻiz chaydilar va uch marta burunga suv tortdilar, suv olgan qoʻllaridan ogʻiz chaydilar, yuzlarini uch marta, oʻng qoʻllarini uch marta va chap qoʻllarini uch marta yuvdilar. Soʻng: «Kimni Rasululloh ﷺning taharatini bilish xursand qilsa, mana shudir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Алининг ёнига келдик, у зот аллақачон намоз ўқиган эдилар. У зот кўза сўраб, уч марта оғиз чайдилар ва уч марта бурунга сув тортдилар, сув олган қўлларидан оғиз чайдилар, юзларини уч марта, ўнг қўлларини уч марта ва чап қўлларини уч марта ювдилар. Сўнг: «Кимни Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратини билиш хурсанд қилса, мана шудир», дедилар.