Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ هَلْ تَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَسَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَيُعْتَدُّ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ قَالَ فَمَهْ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi xotinini hayz holatida taloq qilgani haqida (Yunus ibn Jubayr) undan soʻraganida, u: «Abdulloh ibn Umarni tanirmisan? U xotinini hayz holatida taloq qilgan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺdan (bu haqda) soʻragan edi, u zot uni xotiniga qaytishga buyurdilar», dedi. (Yunus) aytdi: «Men: ‹Oʻsha taloq (taloqlar soniga) hisoblanadimi?› dedim. U: ‹Yana qanday boʻlardi? Agar (kishi) ojizlik qilsa va ahmoqlik qilsa, nima deysan?› dedi.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши хотинини ҳайз ҳолатида талоқ қилгани ҳақида (Юнус ибн Жубайр) ундан сўраганида, у: «Абдуллоҳ ибн Умарни танирмисан? У хотинини ҳайз ҳолатида талоқ қилган эди. Шунда Умар Набий ﷺдан (бу ҳақда) сўраган эди, у зот уни хотинига қайтишга буюрдилар», деди. (Юнус) айтди: «Мен: ‹Ўша талоқ (талоқлар сонига) ҳисобланадими?› дедим. У: ‹Яна қандай бўларди? Агар (киши) ожизлик қилса ва аҳмоқлик қилса, нима дейсан?› деди.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ ‏"‏ فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ ‏"‏ الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا ‏"‏ ‏.‏ هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا كَذَلِكَ وَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar edilar. Rukuʼga borganlarida va rukuʼdan bosh koʻtarganlarida ham qoʻllarini shunday koʻtarib «Samiʼallohu liman hamidah, Rabbanaa va lakal hamd» der edilar. Ammo sajdada buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида икки қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар. Рукуъга борганларида ва рукуъдан бош кўтарганларида ҳам қўлларини шундай кўтариб «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббанаа ва лакал ҳамд» дер эдилар. Аммо саждада буни қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ أَبِي غَلاَّبٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ تَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ‏.‏ قُلْتُ أَيُعْتَدُّ بِتِلْكَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yunus ibn Jubayr Abu Gʻallob unga xotinini hayzli paytida taloq qilgan kishi haqida soʻraganida, u: «Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi? U xotinini hayzli paytida taloq qilgan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺ huzurlariga keldi va u zot uni xotinini qaytarib olishga buyurdilar», dedi. Men: «U taloq hisobga olinadimi?» dedim. U: «Agar bir kishi ojiz boʻlib, ahmoqlik qilsa, buni qanday deb oʻylaysan?» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Юнус ибн Жубайр Абу Ғаллоб унга хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилган киши ҳақида сўраганида, у: «Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми? У хотинини ҳайзли пайтида талоқ қилган эди. Шунда Умар Набий ﷺ ҳузурларига келди ва у зот уни хотинини қайтариб олишга буюрдилар», деди. Мен: «У талоқ ҳисобга олинадими?» дедим. У: «Агар бир киши ожиз бўлиб, аҳмоқлик қилса, буни қандай деб ўйлайсан?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ مَسْلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ فِي أَرْضِ الرُّومِ فَوُجِدَ فِي مَتَاعِ رَجُلٍ غُلُولٌ فَسَأَلَ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ وَجَدْتُمْ فِي مَتَاعِهِ غُلُولًا فَأَحْرِقُوهُ قَالَ وَأَحْسَبُهُ قَالَ وَاضْرِبُوهُ قَالَ فَأَخْرَجَ مَتَاعَهُ فِي السُّوقِ قَالَ فَوَجَدَ فِيهِ مُصْحَفًا فَسَأَلَ سَالِمًا فَقَالَ بِعْهُ وَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yuki ichidan gʻulul (oʻgʻirlangan oʻlja) topsangiz, uni yoqib yuboringlar», dedilar. Roviy aytdi: «Menimcha, u zot: ‹Va uni uringlar›, ham dedilar».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг юки ичидан ғулул (ўғирланган ўлжа) топсангиз, уни ёқиб юборинглар», дедилар. Ровий айтди: «Менимча, у зот: ‹Ва уни уринглар›, ҳам дедилар».

- وعن ابن مسعود، وابن عمر، وأنس رضي الله عنهم قالوا‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لكل غادر لواء يوم القيامة، يقال‏:‏ هذه غدرة فلان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Har bir gʻodir (ahdini buzuvchi xoin) uchun Qiyomat kuni bir bayroq (tikiladiki), u (shu) bilan tanib olinadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ҳар бир ғодир (аҳдини бузувчи хоин) учун Қиёмат куни бир байроқ (тикиладики), у (шу) билан таниб олинади», дедилар.

وَعَن عُبيدِ بنِ عُمَيرٍ: أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُزَاحِمُ عَلَى الرُّكْنَيْنِ زِحَامًا مَا رَأَيْتُ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُزَاحِمُ عَلَيْهِ قَالَ: إِنْ أَفْعَلْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ مَسْحَهُمَا كَفَّارَةٌ لِلْخَطَايَا» وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: «مَنْ طَافَ بِهَذَا الْبَيْتِ أُسْبُوعًا فَأَحْصَاهُ كَانَ كَعِتْقِ رَقَبَةٍ» . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: «لَا يَضَعُ قَدَمًا وَلَا يَرْفَعُ أُخْرَى إِلا حطَّ اللَّهُ عنهُ بهَا خَطِيئَة وكتبَ لهُ بهَا حَسَنَة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ibn Ubayd ibn Umayr otasidan rivoyat qiladi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ikki rukn (yaman rukni va hajarul-asvad)ga shunday tiqilib intilar ediki, Nabiy ﷺ sahobalaridan birortasining bunday qilganini koʻrmagan edim. Shunda men: «Ey Abu Abdurahmon! Siz ikki ruknga shunday tiqilib intilyapsizki, Nabiy ﷺ sahobalaridan birortasining bunga intilganini koʻrmaganman», dedim. U: «Agar shunday qilsam, men Rasululloh ﷺni: ‹Ularni mash qilish (silash) xatolarga kafforatdir›, deganlarini eshitganim uchun (qilaman). Yana u zotni: ‹Kim bu Baytni yetti marta tavof qilib, uni (toʻgʻri) sanab borsa, bu bir qul ozod qilgani kabidir›, deganlarini eshitganman. Yana u zotni: ‹U bir oyogʻini qoʻyib, ikkinchisini koʻtarmasidan, Alloh u bilan undan bir xatoni soqit qiladi va unga bir savob yozadi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Hammod ibn Zayd ham Atoʼ ibn as-Soibdan, u Ibn Ubayd ibn Umayrdan, u Ibn Umardan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, ammo unda «otasidan» deb zikr qilmagan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Убайд ибн Умайр отасидан ривоят қилади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) икки рукн (яман рукни ва ҳажарул-асвад)га шундай тиқилиб интилар эдики, Набий ﷺ саҳобаларидан бирортасининг бундай қилганини кўрмаган эдим. Шунда мен: «Эй Абу Абдураҳмон! Сиз икки рукнга шундай тиқилиб интиляпсизки, Набий ﷺ саҳобаларидан бирортасининг бунга интилганини кўрмаганман», дедим. У: «Агар шундай қилсам, мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Уларни маш қилиш (силаш) хатоларга каффоратдир›, деганларини эшитганим учун (қиламан). Яна у зотни: ‹Ким бу Байтни етти марта тавоф қилиб, уни (тўғри) санаб борса, бу бир қул озод қилгани кабидир›, деганларини эшитганман. Яна у зотни: ‹У бир оёғини қўйиб, иккинчисини кўтармасидан, Аллоҳ у билан ундан бир хатони соқит қилади ва унга бир савоб ёзади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Ҳаммод ибн Зайд ҳам Атў ибн ас-Соибдан, у Ибн Убайд ибн Умайрдан, у Ибн Умардан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо унда «отасидан» деб зикр қилмаган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شَيْبَةَ قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَحْيَى بْنِ نُبَاتَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَ‏:‏ خَرَجْنَا مَعَ ابْنِ عُمَرَ، فَقَال لَهُ سَالِمٌ‏:‏ الصَّلاَةَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (bir safar) u bilan birga chiqqanimizda, Solim unga: «Namoz (vaqti boʻldi), ey Abu Abdurrahmon», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (бир сафар) у билан бирга чиққанимизда, Солим унга: «Намоз (вақти бўлди), эй Абу Абдурраҳмон», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ يَرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَتَرَبَّعُ فِي الصَّلاَةِ إِذَا جَلَسَ، فَفَعَلْتُهُ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ حَدِيثُ السِّنِّ، فَنَهَانِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَقَالَ إِنَّمَا سُنَّةُ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ رِجْلَكَ الْيُمْنَى وَتَثْنِيَ الْيُسْرَى‏.‏ فَقُلْتُ إِنَّكَ تَفْعَلُ ذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ رِجْلَىَّ لاَ تَحْمِلاَنِي‏.‏

Abdulloh ibn Abdulloh (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Umarni namozda oʻtirganida oyoqlarini chalkashtirib (chordana qurib) oʻtirgan holda koʻrdim va men — oʻsha kunlarda yosh yigit edim — shunday qildim. Ibn Umar meni bundan qaytardi va: «Namozda (sunnat) — oʻng oyoqni tik tutib, chapni bukib (oʻtirish)», — dedi. Men (savol bilan): «Lekin siz shunday qilyapsiz (oyoqni chalkashtiryapsiz)-ku», — dedim. U: «Mening oyoqlarim ogʻirligimni koʻtara olmaydi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Умарни намозда ўтирганида оёқларини чалкаштириб (чордана қуриб) ўтирган ҳолда кўрдим ва мен — ўша кунларда ёш йигит эдим — шундай қилдим. Ибн Умар мени бундан қайтарди ва: «Намозда (суннат) — ўнг оёқни тик тутиб, чапни букиб (ўтириш)», — деди. Мен (савол билан): «Лекин сиз шундай қиляпсиз (оёқни чалкаштиряпсиз)-ку», — дедим. У: «Менинг оёқларим оғирлигимни кўтара олмайди», — деди.

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ عَنْ وَاقِدٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan — Shuʼbaning Voqiddan (rivoyat qilgan) hadisi kabi — (rivoyat qilingan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан — Шуъбанинг Воқиддан (ривоят қилган) ҳадиси каби — (ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سُئِلْتُ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، فِي إِمَارَةِ مُصْعَبِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا فَمَا دَرَيْتُ مَا أَقُولُ فَقُمْتُ مَكَانِي إِلَى مَنْزِلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ اسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَقِيلَ لِي إِنَّهُ قَائِلٌ ‏.‏ فَسَمِعَ كَلاَمِي فَقَالَ ابْنُ جُبَيْرٍ ادْخُلْ مَا جَاءَ بِكَ إِلاَّ حَاجَةٌ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلْتُ فَإِذَا هُوَ مُفْتَرِشٌ بَرْدَعَةَ رَحْلٍ لَهُ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُتَلاَعِنَانِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ نَعَمْ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ سَأَلَ عَنْ ذَلِكَ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ أَحَدَنَا رَأَى امْرَأَتَهُ عَلَى فَاحِشَةٍ كَيْفَ يَصْنَعُ إِنْ تَكَلَّمَ تَكَلَّمَ بِأَمْرٍ عَظِيمٍ وَإِنْ سَكَتَ سَكَتَ عَلَى أَمْرٍ عَظِيمٍ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ الَّذِي سَأَلْتُكَ عَنْهُ قَدِ ابْتُلِيتُ بِهِ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الآيَاتِ الَّتِي فِي سُورَةِ النُّور ‏:‏ ‏(‏وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ ‏)‏ حَتَّى خَتَمَ الآيَاتِ فَدَعَا الرَّجُلَ فَتَلاَ الآيَاتِ عَلَيْهِ وَوَعَظَهُ وَذَكَّرَهُ وَأَخْبَرَهُ أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ ‏.‏ فَقَالَ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا كَذَبْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَوَعَظَهَا وَذَكَّرَهَا وَأَخْبَرَهَا أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ فَقَالَتْ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا صَدَقَ ‏.‏ قَالَ فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ‏.‏ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ ‏.‏ ثُمَّ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَحُذَيْفَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saiyd ibn Jubayr aytadi: «Musʼab ibn Zubayrning amirligi davrida mendan laʼnatlashgan (muloana qilgan) er-xotin haqida — ular orasi ajratiladimi, deb soʻrashdi. Men nima deyishni bilmadim. Shu zahoti oʻrnimdan turib, Abdulloh ibn Umarning uyiga bordim. Uning huzuriga kirishga ruxsat soʻradim. Menga: ‹U qaylula qilmoqda›, deyishdi. U mening gapimni eshitib qoldi-da: ‹Ibn Jubayrmi? Kir, seni biror hojat bilan kelgan boʻlsang kerak›, dedi. Men kirsam, u oʻzining ulov choprogʻini toʻshab yotgan ekan. ‹Ey Abu Abdurahmon! Laʼnatlashgan er-xotinning orasi ajratiladimi?› dedim. U: ‹Subhanalloh! Ha. Bu haqda birinchi boʻlib soʻragan kishi falon ibn falon edi. U Nabiy ﷺning huzuriga kelib: ‹Ey Rasululloh! Aytingchi, bizdan biri xotinini fohisha ish ustida koʻrsa, qanday qiladi? Agar gapirsa, ulkan bir ish haqida gapirgan boʻladi; agar jim tursa, ulkan bir ish ustiga jim turgan boʻladi›, dedi. Nabiy ﷺ jim turdilar va unga javob bermadilar. Soʻngra oradan biroz oʻtgach, u Nabiy ﷺning huzuriga kelib: ‹Men sizdan soʻragan narsaga oʻzim mubtalo boʻldim›, dedi. Shunda Alloh Nur surasidagi ushbu oyatlarni nozil qildi: {Oʻz juftlarini (zinoda) ayblab, oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmagan kishilar...} oyatlar oxiriga qadar (nozil boʻldi). Soʻng (Nabiy ﷺ) u kishini chaqirib, unga oyatlarni tilovat qilib berdilar, unga vaʼz qildilar, eslatdilar va dunyo azobi oxirat azobidan yengilroq ekanini bildirdilar. U: ‹Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zot haqqi, men unga (xotinimga) nisbatan yolgʻon gapirmadim›, dedi. Soʻng (Nabiy ﷺ) xotinga qaratib, unga vaʼz qildilar, eslatdilar va dunyo azobi oxirat azobidan yengilroq ekanini bildirdilar. U (ayol): ‹Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zot haqqi, u rost gapirmadi›, dedi. Soʻng (Nabiy ﷺ) erdan boshladilar: u Alloh nomi bilan oʻzi rostgoʻylardan ekaniga toʻrt marta guvohlik berdi, beshinchisida — agar yolgʻonchilardan boʻlsa, oʻziga Allohning laʼnati boʻlishini (aytdi). Soʻng xotinga qaratdilar: u Alloh nomi bilan erning yolgʻonchilardan ekaniga toʻrt marta guvohlik berdi, beshinchisida — agar er rostgoʻylardan boʻlsa, oʻziga Allohning gʻazabi boʻlishini (aytdi). Soʻng (Nabiy ﷺ) ular orasini ajratdilar›, dedi». Abu Iso aytdi: Bu bobda Sahl ibn Saʼd, Ibn Abbos, Ibn Masʼud va Huzayfadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shu hadisga binoandir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саийд ибн Жубайр айтади: «Мусъаб ибн Зубайрнинг амирлиги даврида мендан лаънатлашган (мулоана қилган) эр-хотин ҳақида — улар ораси ажратиладими, деб сўрашди. Мен нима дейишни билмадим. Шу заҳоти ўрнимдан туриб, Абдуллоҳ ибн Умарнинг уйига бордим. Унинг ҳузурига киришга рухсат сўрадим. Менга: ‹У қайлула қилмоқда›, дейишди. У менинг гапимни эшитиб қолди-да: ‹Ибн Жубайрми? Кир, сени бирор ҳожат билан келган бўлсанг керак›, деди. Мен кирсам, у ўзининг улов чопроғини тўшаб ётган экан. ‹Эй Абу Абдураҳмон! Лаънатлашган эр-хотиннинг ораси ажратиладими?› дедим. У: ‹Субҳаналлоҳ! Ҳа. Бу ҳақда биринчи бўлиб сўраган киши фалон ибн фалон эди. У Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: ‹Эй Расулуллоҳ! Айтингчи, биздан бири хотинини фоҳиша иш устида кўрса, қандай қилади? Агар гапирса, улкан бир иш ҳақида гапирган бўлади; агар жим турса, улкан бир иш устига жим турган бўлади›, деди. Набий ﷺ жим турдилар ва унга жавоб бермадилар. Сўнгра орадан бироз ўтгач, у Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: ‹Мен сиздан сўраган нарсага ўзим мубтало бўлдим›, деди. Шунда Аллоҳ Нур сурасидаги ушбу оятларни нозил қилди: {Ўз жуфтларини (зинода) айблаб, ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаган кишилар...} оятлар охирига қадар (нозил бўлди). Сўнг (Набий ﷺ) у кишини чақириб, унга оятларни тиловат қилиб бердилар, унга ваъз қилдилар, эслатдилар ва дунё азоби охират азобидан енгилроқ эканини билдирдилар. У: ‹Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зот ҳаққи, мен унга (хотинимга) нисбатан ёлғон гапирмадим›, деди. Сўнг (Набий ﷺ) хотинга қаратиб, унга ваъз қилдилар, эслатдилар ва дунё азоби охират азобидан енгилроқ эканини билдирдилар. У (аёл): ‹Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зот ҳаққи, у рост гапирмади›, деди. Сўнг (Набий ﷺ) эрдан бошладилар: у Аллоҳ номи билан ўзи ростгўйлардан эканига тўрт марта гувоҳлик берди, бешинчисида — агар ёлғончилардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг лаънати бўлишини (айтди). Сўнг хотинга қаратдилар: у Аллоҳ номи билан эрнинг ёлғончилардан эканига тўрт марта гувоҳлик берди, бешинчисида — агар эр ростгўйлардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг ғазаби бўлишини (айтди). Сўнг (Набий ﷺ) улар орасини ажратдилар›, деди». Абу Исо айтди: Бу бобда Саҳл ибн Саъд, Ибн Аббос, Ибн Масъуд ва Ҳузайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга биноандир.

حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - أَخْبَرَنَا عَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لِلْجُنُبِ إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ أَوْ نَامَ أَنْ يَتَوَضَّأَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ بَيْنَ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ رَجُلٌ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الْجُنُبُ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْكُلَ تَوَضَّأَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ junub kishiga — ovqatlanmoqchi, ichmoqchi yoki uxlamoqchi boʻlsa — tahorat olishiga ruxsat berdilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisda Yahyo ibn Yaʼmur bilan Ammor ibn Yosir orasida (yana) bir kishi (roviy) bor. Ali ibn Abu Tolib, Ibn Umar va Abdulloh ibn Amr: «Junub kishi ovqatlanmoqchi boʻlsa, tahorat olsin», — deyishgan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жунуб кишига — овқатланмоқчи, ичмоқчи ёки ухламоқчи бўлса — таҳорат олишига рухсат бердилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисда Яҳё ибн Яъмур билан Аммор ибн Ёсир орасида (яна) бир киши (ровий) бор. Али ибн Абу Толиб, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Амр: «Жунуб киши овқатланмоқчи бўлса, таҳорат олсин», — дейишган.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ صُبَيْحٍ، قَالَ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَوَضَعْتُ يَدِي عَلَى خَصْرِي فَقَالَ لِي هَكَذَا ضَرْبَةً بِيَدِهِ فَلَمَّا صَلَّيْتُ قُلْتُ لِرَجُلٍ مَنْ هَذَا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ‏.‏ قُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا رَابَكَ مِنِّي قَالَ إِنَّ هَذَا الصَّلْبُ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَانَا عَنْهُ ‏.‏

Ziyod ibn Subayh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umarning yonida namoz oʻqidim va qoʻlimni belimga qoʻydim. U menga qoʻli bilan urib, mana bunday qilma, degandek ishora qildi. Namozni tugatgach, bir kishiga: «Bu kim?» dedim. U: «Abdulloh ibn Umar», dedi. Men: «Ey Abu Abdurrahmon, mendan nima sizni gʻashlantirdi?» dedim. U: «Bu — chormix qilingan holat, Rasululloh ﷺ bizni undan qaytargan edilar», dedi.Зиёд ибн Субайҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умарнинг ёнида намоз ўқидим ва қўлимни белимга қўйдим. У менга қўли билан уриб, мана бундай қилма, дегандек ишора қилди. Намозни тугатгач, бир кишига: «Бу ким?» дедим. У: «Абдуллоҳ ибн Умар», деди. Мен: «Эй Абу Абдурраҳмон, мендан нима сизни ғашлантирди?» дедим. У: «Бу — чормих қилинган ҳолат, Расулуллоҳ ﷺ бизни ундан қайтарган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَمِعَهُ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَمَا حَلَفْتُ بِهَا ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uning otasi bilan qasam ichayotganini eshitib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», dedilar. Umar aytdi: «Shundan soʻng men na oʻzim bilib va na birovdan naql qilib u bilan qasam ichmadim».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унинг отаси билан қасам ичаётганини эшитиб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», дедилар. Умар айтди: «Шундан сўнг мен на ўзим билиб ва на бировдан нақл қилиб у билан қасам ичмадим».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيَنَامُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ قَالَ يَتَوَضَّأُ وَيَنَامُ إِنْ شَاءَ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً لِيَتَوَضَّأْ وَلْيَنَمْ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ dan: «Birimiz junub holida uxlashi mumkinmi?», deb soʻradi. U zot: «Xohlasa taharat qilib uxlaydi», dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ дан: «Биримиз жунуб ҳолида ухлаши мумкинми?», деб сўради. У зот: «Хоҳласа таҳарат қилиб ухлайди», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن ناسًا قالوا له‏:‏ إنا ندخل على سلاطيننا فنقول لهم بخلاف ما نتكلم إذا خرجنا من عندهم‏؟‏ قال ابن عمر رضي الله عنهما‏:‏ كنا نعد هذا نفاقًا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar unga: «Biz hukmdorlarimizning huzuriga kiramiz-da, ularning oldidan chiqqanimizda gapiradigan gapimizga xilof (soʻzlarni) ularga aytamiz?» dedilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida buni nifoq deb hisoblar edik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар унга: «Биз ҳукмдорларимизнинг ҳузурига кирамиз-да, уларнинг олдидан чиққанимизда гапирадиган гапимизга хилоф (сўзларни) уларга айтамиз?» дедилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида буни нифоқ деб ҳисоблар эдик», деди.

عَنْ نَافِعٍ قَالَ: إِنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ وُقُوفًا طَوِيلًا يُكَبِّرُ اللَّهَ وَيُسَبِّحُهُ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُو اللَّهَ وَلَا يَقِفُ عنْدَ جمرَةِ العقبةِ. رَوَاهُ مَالك

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dastlabki ikki jamra oldida uzoq turib, Allohga takbir aytar, Uni poklab yod etar (tasbeh aytar), Unga hamd aytar va Allohga duo qilar, ammo Aqaba jamrasi oldida turmas edi. Molik rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У дастлабки икки жамра олдида узоқ туриб, Аллоҳга такбир айтар, Уни поклаб ёд этар (тасбеҳ айтар), Унга ҳамд айтар ва Аллоҳга дуо қилар, аммо Ақаба жамраси олдида турмас эди. Молик ривоят қилган.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ يَعْنِي‏:‏ الْبُخَارِيَّ‏:‏ حَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ‏:‏ لَكِنْ أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ قَضَى‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Lekin Abu Hafs Umar hukm qilgan (edi)», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Лекин Абу Ҳафс Умар ҳукм қилган (эди)», деди.

وَقَالَ لَنَا آدَمُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي مَكَانِهِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ الْفَرِيضَةَ‏.‏ وَفَعَلَهُ الْقَاسِمُ‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَفَعَهُ لاَ يَتَطَوَّعُ الإِمَامُ فِي مَكَانِهِ‏.‏ وَلَمْ يَصِحَّ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar farz namoz oʻqigan joyida (nafl) namozlarini oʻqir edi. Qosim (ibn Muhammad ibn Abu Bakr) ham shunday qilar edi. Abu Hurayradan (Paygʻambar ﷺ dan) kelgan — imomni farz namoz oʻqigan joyida (nafl) namoz oʻqishdan qaytaruvchi — rivoyat nodurustdir.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар фарз намоз ўқиган жойида (нафл) намозларини ўқир эди. Қосим (ибн Муҳаммад ибн Абу Бакр) ҳам шундай қилар эди. Абу Ҳурайрадан (Пайғамбар ﷺ дан) келган — имомни фарз намоз ўқиган жойида (нафл) намоз ўқишдан қайтарувчи — ривоят нодурустдир.

وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda rivoyat qiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шу маънода ривоят қилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَبَائِرِ قَالَ ‏"‏ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَقَوْلُ الزُّورِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَأَيْمَنَ بْنِ خُرَيْمٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ katta gunohlar haqida: «Allohga shirk keltirish, ota-onaga oqlik qilish, jonni oʻldirish (qotillik) va yolgʻon soʻzlash», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Ayman ibn Xuraym va Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ катта гуноҳлар ҳақида: «Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқлик қилиш, жонни ўлдириш (қотиллик) ва ёлғон сўзлаш», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Бакра, Айман ибн Хурайм ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ أَنَّ الْقَعْقَاعَ، وَزَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ، أَرْسَلاَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ يَسْأَلُهُ كَيْفَ تَغْتَسِلُ الْمُسْتَحَاضَةُ فَقَالَ تَغْتَسِلُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ وَتَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَإِنْ غَلَبَهَا الدَّمُ اسْتَثْفَرَتْ بِثَوْبٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ تَغْتَسِلُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ ‏.‏ وَكَذَلِكَ رَوَى دَاوُدُ وَعَاصِمٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ امْرَأَتِهِ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ إِلاَّ أَنَّ دَاوُدَ قَالَ كُلَّ يَوْمٍ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ عِنْدَ الظُّهْرِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَالْحَسَنِ وَعَطَاءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَالِكٌ إِنِّي لأَظُنُّ حَدِيثَ ابْنِ الْمُسَيَّبِ مِنْ طُهْرٍ إِلَى طُهْرٍ ‏.‏ فَقَلَبَهَا النَّاسُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ وَلَكِنَّ الْوَهَمَ دَخَلَ فِيهِ وَرَوَاهُ الْمِسْوَرُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ قَالَ فِيهِ مِنْ طُهْرٍ إِلَى طُهْرٍ ‏.‏ فَقَلَبَهَا النَّاسُ مِنْ ظُهْرٍ إِلَى ظُهْرٍ ‏.‏

Abu Bakrning ozod qilgan quli Sumayy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Qaʼqoʼ va Zayd ibn Aslam uni Said ibn al-Musayyabning oldiga, istihoza (qon ketishi) boʻlgan ayol qanday gʻusl qilishini soʻrash uchun yuborishdi. U: «(Ayol) bir peshindan keyingi peshingacha gʻusl qiladi va har bir namoz uchun taharat oladi. Agar qon (toʻxtovsiz) gʻolib kelaversa, mato bilan (avratini) bogʻlab oladi», dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) va Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan ham «bir peshindan keyingi peshingacha gʻusl qiladi» deb rivoyat qilingan. Shuningdek, Dovud va Osim Shaʼbiydan, u oʻz ayolidan, u Qamiyrdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildilar. Faqat Dovud «har kuni» dedi, Osimning hadisida esa «peshin paytida» deyilgan. Bu Solim ibn Abdulloh, Hasan va Atoning soʻzidir. Abu Dovud aytdi: Molik dedi: «Men Ibn al-Musayyabning hadisi ‹bir tozalanishdan keyingi tozalanishgacha› deb edi, deb gumon qilaman, ammo odamlar uni ‹bir peshindan keyingi peshingacha› deb aylantirib yuborishgan, biroq unga adashish kirib qolgan». Uni Misvar ibn Abdulmalik ibn Said ibn Abdurrahmon ibn Yarbuʼ ham rivoyat qilib, unda «bir tozalanishdan keyingi tozalanishgacha» degan, soʻng odamlar uni «bir peshindan keyingi peshingacha» deb aylantirib yuborishgan.Абу Бакрнинг озод қилган қули Сумайй (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Қаъқў ва Зайд ибн Аслам уни Саид ибн ал-Мусайябнинг олдига, истиҳоза (қон кетиши) бўлган аёл қандай ғусл қилишини сўраш учун юборишди. У: «(Аёл) бир пешиндан кейинги пешингача ғусл қилади ва ҳар бир намоз учун таҳарат олади. Агар қон (тўхтовсиз) ғолиб келаверса, мато билан (авратини) боғлаб олади», деди. Абу Довуд айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ва Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ҳам «бир пешиндан кейинги пешингача ғусл қилади» деб ривоят қилинган. Шунингдек, Довуд ва Осим Шаъбийдан, у ўз аёлидан, у Қамийрдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдилар. Фақат Довуд «ҳар куни» деди, Осимнинг ҳадисида эса «пешин пайтида» дейилган. Бу Солим ибн Абдуллоҳ, Ҳасан ва Атонинг сўзидир. Абу Довуд айтди: Молик деди: «Мен Ибн ал-Мусайябнинг ҳадиси ‹бир тозаланишдан кейинги тозаланишгача› деб эди, деб гумон қиламан, аммо одамлар уни ‹бир пешиндан кейинги пешингача› деб айлантириб юборишган, бироқ унга адашиш кириб қолган». Уни Мисвар ибн Абдулмалик ибн Саид ибн Абдурраҳмон ибн Ярбуъ ҳам ривоят қилиб, унда «бир тозаланишдан кейинги тозаланишгача» деган, сўнг одамлар уни «бир пешиндан кейинги пешингача» деб айлантириб юборишган.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يَحْيَى، أَنَّ الْقَاسِمَ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مِنْ سُنَّةِ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ، الْقَدَمَ الْيُمْنَى وَاسْتِقْبَالُهُ بِأَصَابِعِهَا الْقِبْلَةَ وَالْجُلُوسُ عَلَى الْيُسْرَى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Namozning sunnatlaridan biri oʻng oyoqni tik qoʻyib, uning barmoqlarini qiblaga qaratish va chap oyoq ustiga oʻtirishdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши: «Намознинг суннатларидан бири ўнг оёқни тик қўйиб, унинг бармоқларини қиблага қаратиш ва чап оёқ устига ўтиришдир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رِوَايَةً قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ وَاسْتَثْنَى فَلَمْ يَحْنَثْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u zot: «Kim qasam ichib istisno qilsa (‹Inshaalloh› desa), qasamini buzgan boʻlmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у зот: «Ким қасам ичиб истисно қилса (‹Иншааллоҳ› деса), қасамини бузган бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، مَوْلَى أَسْمَاءَ قَالَ أَرْسَلَتْنِي أَسْمَاءُ إِلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ بَلَغَهَا أَنَّكَ تُحَرِّمُ أَشْيَاءَ ثَلَاثَةً الْعَلَمَ فِي الثَّوْبِ وَمِيثَرَةَ الْأُرْجُوَانِ وَصَوْمَ رَجَبٍ كُلِّهِ فَقَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صَوْمِ رَجَبٍ فَكَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ الْأَبَدَ وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ الْعَلَمِ فِي الثَّوْبِ فَإِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الْآخِرَةِ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim dunyoda ipak kiysa, uni oxiratda kiymaydi›, deganlarini eshitdim.»Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким дунёда ипак кийса, уни охиратда киймайди›, деганларини эшитдим.»

- عن جبلة بن سحيم قال: أصابنا عام سنةٍ مع ابن الزبير، فرزقنا تمراً، وكان عبد الله بن عمر رضى الله عنهما يمر بنا ونحن نأكل، فيقول: لا تقارونوا، فإن النبى نهى عن الإقران، ثم يقول:"إلا أن يستأذن الرجل أخاه" ((متفق عليه))

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Xurmoni ikkitadan) juftlab yemanglar, chunki Nabiy ﷺ juftlab yeyishdan qaytardilar. Magar kishi (sherigi boʻlmish) birodaridan izn soʻrasagina (mumkin)».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Хурмони иккитадан) жуфтлаб еманглар, чунки Набий ﷺ жуфтлаб ейишдан қайтардилар. Магар киши (шериги бўлмиш) биродаридан изн сўрасагина (мумкин)».

وَعَن ابنِ عمَرَ: أَنَّهُ أَتَى عَلَى رَجُلٍ قَدْ أَنَاخَ بِدَنَتَهُ يَنْحَرُهَا قَالَ: ابْعَثْهَا قِيَامًا مُقَيَّدَةً سُنَّةَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ziyod ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning — badanasini soʻyish uchun (uni) choʻktirgan (oʻtqazgan) bir kishi yonidan oʻtayotganini koʻrdim. Ibn Umar: «Uni — Muhammad (ﷺ)ning sunnatidek — bir oyogʻini bogʻlab, tik turgan holda soʻy», — dedi.Зиёд ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг — баданасини сўйиш учун (уни) чўктирган (ўтқазган) бир киши ёнидан ўтаётганини кўрдим. Ибн Умар: «Уни — Муҳаммад (ﷺ)нинг суннатидек — бир оёғини боғлаб, тик турган ҳолда сўй», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شَيْبَةَ قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الْفُدَيْكِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللهِ قَالَ‏:‏ مَا سَمِعْتُ عَبْدَ اللهِ لاَعِنًا أَحَدًا قَطُّ، لَيْسَ إِنْسَانًا‏.‏ وَكَانَ سَالِمٌ يَقُولُ‏:‏ قَالَ عَبْدُ اللهِ بْنُ عُمَرَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin kishiga koʻp laʼnat qiluvchi boʻlish yarashmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин кишига кўп лаънат қилувчи бўлиш ярашмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً، فَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا ـ يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ جِدًّا ـ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ، ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، فَأَتَاهُ الْمُنَادِي يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ إِنَّ رُؤْيَا الأَنْبِيَاءِ وَحْىٌ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="37" aya_start="102" aya_end="102"]{‏إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ‏}‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men xolam Maymunaning uyida uxladim, Paygʻambar ﷺ ham (u yerda) uxladilar. U zot kechaning soʻnggi soatlarida (namozga) turdilar va osilgan mesh (teri xalta)dan yengil tahorat oldilar. (Roviy Amr tahoratning juda yengil boʻlganini taʼrifladi.) Soʻng u zot namozga turdilar, men ham turib, shunday tarzda tahorat oldim va u zotga chap tomonidan qoʻshildim. U zot meni oʻng tomoniga tortdi va Alloh xohlagancha namoz oʻqidilar. Soʻng yotib uxladilar va men u zotning nafas ovozini — muazzin u zotga (bomdod) namoz haqida xabar bergani kelguncha — eshitdim. U zot u bilan namozga (chiqib) ketdilar va (qaytadan) tahorat olmay namoz oʻqidilar. (Roviy Sufyon dedi: Biz Amrga: ‹Baʼzi odamlar: Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi hech uxlamaydi, — deydi›, — dedik. Amr: ‹Ubayd ibn Umayr: Paygʻambarlarning tushlari vahiydir, — dedi›, — dedi. Soʻng u: ‹(Ey oʻgʻlim), men tushimda seni soʻyayotganimni (qurbonlik qilayotganimni) koʻryapman› (Soffot, 102) — degan (oyatni) oʻqidi.)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен холам Маймунанинг уйида ухладим, Пайғамбар ﷺ ҳам (у ерда) ухладилар. У зот кечанинг сўнгги соатларида (намозга) турдилар ва осилган меш (тери халта)дан енгил таҳорат олдилар. (Ровий Амр таҳоратнинг жуда енгил бўлганини таърифлади.) Сўнг у зот намозга турдилар, мен ҳам туриб, шундай тарзда таҳорат олдим ва у зотга чап томонидан қўшилдим. У зот мени ўнг томонига тортди ва Аллоҳ хоҳлаганча намоз ўқидилар. Сўнг ётиб ухладилар ва мен у зотнинг нафас овозини — муаззин у зотга (бомдод) намоз ҳақида хабар бергани келгунча — эшитдим. У зот у билан намозга (чиқиб) кетдилар ва (қайтадан) таҳорат олмай намоз ўқидилар. (Ровий Суфён деди: Биз Амрга: ‹Баъзи одамлар: Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ҳеч ухламайди, — дейди›, — дедик. Амр: ‹Убайд ибн Умайр: Пайғамбарларнинг тушлари ваҳийдир, — деди›, — деди. Сўнг у: ‹(Эй ўғлим), мен тушимда сени сўяётганимни (қурбонлик қилаётганимни) кўряпман› (Соффот, 102) — деган (оятни) ўқиди.)

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Paygʻambar ﷺ dan Ibn Umarning Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilgan hadisi maʼnosi kabi rivoyat qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Пайғамбар ﷺ дан Ибн Умарнинг Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилган ҳадиси маъноси каби ривоят қилади.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً أَوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ وَكَانَ صَخْرٌ رَجُلاً تَاجِرًا وَكَانَ إِذَا بَعَثَ تِجَارَةً بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مَالُهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَبُرَيْدَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِصَخْرٍ الْغَامِدِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga ularning erta (tongdagi ishlari)da baraka ber», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot biror sariya yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, ularni kunning avvalida joʻnatardilar. Saxr esa savdogar kishi edi, u (mol-)tijoratini joʻnatsa, kunning avvalida joʻnatardi va shu sababli boyib, moli koʻpaydi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Masʼud, Burayda, Anas, Ibn Umar, Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Saxr al-Gʻomidiyning hadisi hasandir. Biz Saxr al-Gʻomidiydan Paygʻambar ﷺ haqida bu hadisdan boshqasini bilmaymiz. Bu hadisni Sufyon Savriy ham Shuʼbadan, u Yaʼlo ibn Atodan rivoyat qilgan.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга уларнинг эрта (тонгдаги ишлари)да барака бер», дедилар. (Ровий) айтди: У зот бирор сария ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, уларни куннинг аввалида жўнатардилар. Сахр эса савдогар киши эди, у (мол-)тижоратини жўнатса, куннинг аввалида жўнатарди ва шу сабабли бойиб, моли кўпайди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Ибн Масъуд, Бурайда, Анас, Ибн Умар, Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Сахр ал-Ғомидийнинг ҳадиси ҳасандир. Биз Сахр ал-Ғомидийдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз. Бу ҳадисни Суфён Саврий ҳам Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَوْصِلِيُّ أَبُو عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، قَالَ انْطَلَقْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ فِي حَاجَةٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَضَى ابْنُ عُمَرَ حَاجَتَهُ فَكَانَ مِنْ حَدِيثِهِ يَوْمَئِذٍ أَنْ قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سِكَّةٍ مِنَ السِّكَكِ وَقَدْ خَرَجَ مِنْ غَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ حَتَّى إِذَا كَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَتَوَارَى فِي السِّكَّةِ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ عَلَى الْحَائِطِ وَمَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ثُمَّ ضَرَبَ ضَرْبَةً أُخْرَى فَمَسَحَ ذِرَاعَيْهِ ثُمَّ رَدَّ عَلَى الرَّجُلِ السَّلاَمَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرُدَّ عَلَيْكَ السَّلاَمَ إِلاَّ أَنِّي لَمْ أَكُنْ عَلَى طُهْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ حَدِيثًا مُنْكَرًا فِي التَّيَمُّمِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ دَاسَةَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يُتَابَعْ مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ عَلَى ضَرْبَتَيْنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَوْهُ فِعْلَ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ahmad ibn Ibrohim al-Mavsiliy Abu Ali bizga shunday dedi: Muhammad ibn Sobit al-Abdiy bizga xabar berdi: Nofiʼ bizga xabar berib, dedi: Bir hojat yuzasidan Ibn Umar bilan birga Ibn Abbosning huzuriga bordim. Ibn Umar oʻz hojatini bitirdi. Oʻsha kuni (Ibn Abbosning) gapidan biri shu boʻldiki, u dedi: Bir kishi koʻchalardan birida Rasululloh ﷺ ning yonlaridan oʻtib qoldi. U zot esa katta hojat yoki kichik hojatdan chiqqan edilar. (U kishi) u zotga salom berdi, ammo u zot toki haligi kishi koʻchada koʻzdan gʻoyib boʻlay deganda alik oldilar. (Avval) ikki qoʻllarini devorga urib, ular bilan yuzlarini mash qildilar. Soʻngra yana bir bor (qoʻllarini devorga) urib, ikki bilaklarini mash qildilar. Keyin u kishining salomiga alik oldilar va: «Senga alik olishimga, faqat tahoratsiz boʻlganligimgina toʻsqinlik qildi», dedilar. Abu Dovud dedi: Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: Muhammad ibn Sobit tayammum haqida munkar (rad etilgan) bir hadis rivoyat qildi. Ibn Dosa dedi: Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Sobitni Paygʻambar ﷺ dan (qoʻlni devorga) ikki marta urish haqidagi bu rivoyatda hech kim quvvatlamadi, balki uni Ibn Umarning fiʼli (oʻzining qilgan ishi) sifatida rivoyat qildilar.Аҳмад ибн Иброҳим ал-Мавсилий Абу Али бизга шундай деди: Муҳаммад ибн Собит ал-Абдий бизга хабар берди: Нофиъ бизга хабар бериб, деди: Бир ҳожат юзасидан Ибн Умар билан бирга Ибн Аббоснинг ҳузурига бордим. Ибн Умар ўз ҳожатини битирди. Ўша куни (Ибн Аббоснинг) гапидан бири шу бўлдики, у деди: Бир киши кўчалардан бирида Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларидан ўтиб қолди. У зот эса катта ҳожат ёки кичик ҳожатдан чиққан эдилар. (У киши) у зотга салом берди, аммо у зот токи ҳалиги киши кўчада кўздан ғойиб бўлай деганда алик олдилар. (Аввал) икки қўлларини деворга уриб, улар билан юзларини маш қилдилар. Сўнгра яна бир бор (қўлларини деворга) уриб, икки билакларини маш қилдилар. Кейин у кишининг саломига алик олдилар ва: «Сенга алик олишимга, фақат таҳоратсиз бўлганлигимгина тўсқинлик қилди», дедилар. Абу Довуд деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шундай деганини эшитдим: Муҳаммад ибн Собит таяммум ҳақида мункар (рад этилган) бир ҳадис ривоят қилди. Ибн Доса деди: Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Собитни Пайғамбар ﷺ дан (қўлни деворга) икки марта уриш ҳақидаги бу ривоятда ҳеч ким қувватламади, балки уни Ибн Умарнинг фиъли (ўзининг қилган иши) сифатида ривоят қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَسْجِدَ قُبَاءَ لِيُصَلِّيَ فِيهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رِجَالٌ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا وَكَانَ مَعَهُ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ إِذَا سُلِّمَ عَلَيْهِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qubo masjidiga unda namoz oʻqish uchun kirdilar. Shunda oldilariga bir necha kishilar kirib, u zotga salom berishardi. Men u zotning yonlarida boʻlgan Suhaybdan: «Nabiy ﷺ oʻzlariga salom berilganda qanday qilar edilar?» deb soʻradim. U: «U zot qoʻllari bilan ishora qilardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қубо масжидига унда намоз ўқиш учун кирдилар. Шунда олдиларига бир неча кишилар кириб, у зотга салом беришарди. Мен у зотнинг ёнларида бўлган Суҳайбдан: «Набий ﷺ ўзларига салом берилганда қандай қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «У зот қўллари билан ишора қилардилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلَّذِي بَاعَهَا إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنِ ابْتَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلَّذِي بَاعَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim changlatilgan xurmo daraxtini sotsa, uning mevasi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno). Kim moli boʻlgan qulni sotib olsa, uning moli sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чанглатилган хурмо дарахтини сотса, унинг меваси сотувчига тегишлидир, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно). Ким моли бўлган қулни сотиб олса, унинг моли сотувчига тегишлидир, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно)», дедилар.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، وَحُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، قَالَا لَقِينَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَذَكَرْنَا الْقَدَرَ وَمَا يَقُولُونَ فِيهِ فَقَالَ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ فَقُولُوا إِنَّ ابْنَ عُمَرَ مِنْكُمْ بَرِيءٌ وَأَنْتُمْ مِنْهُ بُرَآءُ ثَلَاثَ مِرَارٍ ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُمْ بَيْنَا هُمْ جُلُوسٌ أَوْ قُعُودٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَهُ رَجُلٌ يَمْشِي حَسَنُ الْوَجْهِ حَسَنُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثِيَابُ بَيَاضٍ فَنَظَرَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ مَا نَعْرِفُ هَذَا وَمَا هَذَا بِصَاحِبِ سَفَرٍ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ آتِيكَ قَالَ نَعَمْ فَجَاءَ فَوَضَعَ رُكْبَتَيْهِ عِنْدَ رُكْبَتَيْهِ وَيَدَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ فَقَالَ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ قَالَ فَمَا الْإِيمَانُ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَالْجَنَّةِ وَالنَّارِ وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْقَدَرِ كُلِّهِ قَالَ فَمَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْمَلَ لِلَّهِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ فَمَتَى السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ قَالَ فَمَا أَشْرَاطُهَا قَالَ إِذَا الْعُرَاةُ الْحُفَاةُ الْعَالَةُ رِعَاءُ الشَّاءِ تَطَاوَلُوا فِي الْبُنْيَانِ وَوَلَدَتْ الْإِمَاءُ رَبَّاتِهِنَّ قَالَ ثُمَّ قَالَ عَلَيَّ الرَّجُلَ فَطَلَبُوهُ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا فَمَكَثَ يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةً ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أَتَدْرِي مَنْ السَّائِلُ عَنْ كَذَا وَكَذَا قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ ذَاكَ جِبْرِيلُ جَاءَكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ قَالَ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ مُزَيْنَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَا نَعْمَلُ أَفِي شَيْءٍ قَدْ خَلَا أَوْ مَضَى أَوْ فِي شَيْءٍ يُسْتَأْنَفُ الْآنَ قَالَ فِي شَيْءٍ قَدْ خَلَا أَوْ مَضَى فَقَالَ رَجُلٌ أَوْ بَعْضُ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَا نَعْمَلُ قَالَ أَهْلُ الْجَنَّةِ يُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَهْلُ النَّارِ يُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ قَالَ يَحْيَى قَالَ هُوَ هَكَذَا يَعْنِي كَمَا قَرَأْتَ عَلَيَّ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik, chiroyli yuzli, chiroyli sochli, oq kiyimlar kiygan bir kishi yurib keldi. Qavm bir-biriga qaradi: «Biz buni tanimaymiz, bu safar ahlidan ham emas». Soʻng u: «Ey Rasululloh, huzuringizga kelsam boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U keldi va tizzalarini u zotning tizzalariga qoʻyib, qoʻllarini u zotning sonlariga qoʻyib: «Islom nima?» dedi. U zot: «La ilaha illalloh va Muhammadun Rasululloh deb guvohlik berishing, namozni toʻkis ado etishing, zakotni berishing, Ramazonda roʻza tutishing va Baytni haj qilishingdir», dedilar. U: «Iymon nima?» dedi. U zot: «Allohga, Uning farishtalariga, jannatga, doʻzaxga, oʻlgandan keyin qayta tirilishga va butun taqdirga iymon keltirishingdir», dedilar. U: «Ehson nima?» dedi. U zot: «Allohga xuddi Uni koʻrayotgandek ibodat qilishingdir, agar Uni koʻrmasang ham, albatta U seni koʻradi», dedilar. U: «Qiyomat qachon?» dedi. U zot: «Bu haqda soʻralgan zot soʻrovchidan koʻra bilimdonroq emas», dedilar. U: «Uning alomatlari nima?» dedi. U zot: «Yalangʻoch, yalangoyoq, qashshoq qoʻy choʻponlari bino qurishda bir-biridan oʻzishga urinsa va choʻrilar oʻz bekalarini tugʻsa», dedilar. Soʻng u zot: «Menga u kishini keltiringlar», dedilar. Uni qidirishdi, lekin hech narsa topa olmadilar. U zot ikki yoki uch kun turdilar, soʻng: «Ey Xattob oʻgʻli, ana u soʻrovchi kim edi, bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U zot: «U Jibril edi, sizlarga diningizni oʻrgatgani keldi», dedilar. Va Juhayna yoki Muzaynadan bir kishi u zotdan soʻrab: «Ey Rasululloh, biz nima ustida amal qilamiz — allaqachon oʻtib ketgan narsa ustidami yoki hozir yangidan boshlanadigan narsa ustidami?» dedi. U zot: «Allaqachon oʻtib ketgan narsa ustida», dedilar. Bir kishi yoki qavmdan baʼzisi: «Ey Rasululloh, unda nima uchun amal qilamiz?» dedi. U zot: «Jannat ahli jannat ahlining amaliga muyassar qilinadi, doʻzax ahli doʻzax ahlining amaliga muyassar qilinadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик, чиройли юзли, чиройли сочли, оқ кийимлар кийган бир киши юриб келди. Қавм бир-бирига қаради: «Биз буни танимаймиз, бу сафар аҳлидан ҳам эмас». Сўнг у: «Эй Расулуллоҳ, ҳузурингизга келсам бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У келди ва тиззаларини у зотнинг тиззаларига қўйиб, қўлларини у зотнинг сонларига қўйиб: «Ислом нима?» деди. У зот: «Ла илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммадун Расулуллоҳ деб гувоҳлик беришинг, намозни тўкис адо этишинг, закотни беришинг, Рамазонда рўза тутишинг ва Байтни ҳаж қилишингдир», дедилар. У: «Иймон нима?» деди. У зот: «Аллоҳга, Унинг фаришталарига, жаннатга, дўзахга, ўлгандан кейин қайта тирилишга ва бутун тақдирга иймон келтиришингдир», дедилар. У: «Эҳсон нима?» деди. У зот: «Аллоҳга худди Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир, агар Уни кўрмасанг ҳам, албатта У сени кўради», дедилар. У: «Қиёмат қачон?» деди. У зот: «Бу ҳақда сўралган зот сўровчидан кўра билимдонроқ эмас», дедилар. У: «Унинг аломатлари нима?» деди. У зот: «Яланғоч, ялангоёқ, қашшоқ қўй чўпонлари бино қуришда бир-биридан ўзишга уринса ва чўрилар ўз бекаларини туғса», дедилар. Сўнг у зот: «Менга у кишини келтиринглар», дедилар. Уни қидиришди, лекин ҳеч нарса топа олмадилар. У зот икки ёки уч кун турдилар, сўнг: «Эй Хаттоб ўғли, ана у сўровчи ким эди, биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. У зот: «У Жибрил эди, сизларга динингизни ўргатгани келди», дедилар. Ва Жуҳайна ёки Музайнадан бир киши у зотдан сўраб: «Эй Расулуллоҳ, биз нима устида амал қиламиз — аллақачон ўтиб кетган нарса устидами ёки ҳозир янгидан бошланадиган нарса устидами?» деди. У зот: «Аллақачон ўтиб кетган нарса устида», дедилар. Бир киши ёки қавмдан баъзиси: «Эй Расулуллоҳ, унда нима учун амал қиламиз?» деди. У зот: «Жаннат аҳли жаннат аҳлининг амалига муяссар қилинади, дўзах аҳли дўзах аҳлининг амалига муяссар қилинади», дедилар.

- وعن الطفيل بن أبي بن كعب أنه كان يأتي عبد الله بن عمر، فيغدو معه إلى السوق، قال‏:‏ فإذا غدونا إلى السوق، لم يمر عبد الله على سقاط ولا صاحب بيعة، ولا مسكين، ولا أحد إلا سلم عليه، قال الطفيل، فجئت عبد الله بن عمر يومًا، فاستتبعني إلى السوق فقلت له‏:‏ ما تصنع بالسوق، وأنت لا تقف على البيع ولا تسأل عن السلع، ولا تسوم بها، ولا تجلس في مجالس السوق‏؟‏ وأقول‏:‏ اجلس بنا هاهنا نتحدث، فقال يا أبا بطن- وكان الطفيل ذا بطن- إنما نغدو من أجل السلام فنسلم على من لقيناه‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مالك في الموطأ بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Tufayl ibn Ubay ibn Kaʼb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kelib, u bilan birga bozorga chiqardim. Bozorga chiqqanimizda, Abdulloh eski-tuski sotuvchi boʻlsin, savdogar boʻlsin, miskin boʻlsin, kim uchrasa, hammasiga salom berardi. Kunlardan bir kun men Abdulloh ibn Umarning oldiga keldim, u meni bozorga ergashtirdi. Men unga: «Bozorda nima qilasiz? Axir siz na savdoda toʻxtaysiz, na mol haqida soʻraysiz, na narx aytasiz, na bozor majlislarida oʻtirasiz», dedim va: «Shu yerda oʻtiraylik, suhbatlashaylik», dedim. U: «Ey Abu Batn (Tufayl qorni katta kishi edi), biz faqat salom berish uchun chiqamiz; kimni uchratsak, unga salom beramiz», dedi.Туфайл ибн Убай ибн Каъб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига келиб, у билан бирга бозорга чиқардим. Бозорга чиққанимизда, Абдуллоҳ эски-туски сотувчи бўлсин, савдогар бўлсин, мискин бўлсин, ким учраса, ҳаммасига салом берарди. Кунлардан бир кун мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг олдига келдим, у мени бозорга эргаштирди. Мен унга: «Бозорда нима қиласиз? Ахир сиз на савдода тўхтайсиз, на мол ҳақида сўрайсиз, на нарх айтасиз, на бозор мажлисларида ўтирасиз», дедим ва: «Шу ерда ўтирайлик, суҳбатлашайлик», дедим. У: «Эй Абу Батн (Туфайл қорни катта киши эди), биз фақат салом бериш учун чиқамиз; кимни учратсак, унга салом берамиз», деди.

وَعَن وَبرةَ قَالَ: سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ: مَتَى أَرْمِي الْجِمَارَ؟ قَالَ: إِذَا رَمَى إِمَامُكَ فَارْمِهِ فَأَعَدْتُ عَلَيْهِ الْمَسْأَلَةَ. فَقَالَ: كُنَّا نَتَحَيَّنُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ رمينَا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Vabara (rahimahulloh) aytadilar: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: «Jamralarga qachon tosh otaman?» deb soʻradim. U: «Imoming otganda, sen ham ot», dedi. Men savolni unga qaytadan berdim. Shunda u: «Biz quyoshning (osmon) oʻrtasidan ogʻishini kutar edik. Quyosh ogʻganda, biz tosh otardik», dedi.Вабара (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: «Жамраларга қачон тош отаман?» деб сўрадим. У: «Имоминг отганда, сен ҳам от», деди. Мен саволни унга қайтадан бердим. Шунда у: «Биз қуёшнинг (осмон) ўртасидан оғишини кутар эдик. Қуёш оғганда, биз тош отардик», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ قَالَ‏:‏ أخبرنا الْفَضْلُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ، عَنِ الْحَكَمِ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ يَقُولُ‏:‏ لاَ أَدْرِي أَيُّهُمَا جَعَلَ لِصَاحِبِهِ طَعَامًا، ابْنُ عَبَّاسٍ أَوِ ابْنُ عَمِّهِ، فَبَيْنَا الْجَارِيَةُ تَعْمَلُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ، إِذْ قَالَ أَحَدُهُمْ لَهَا‏:‏ يَا زَانِيَةُ، فَقَالَ‏:‏ مَهْ، إِنْ لَمْ تَحُدَّكَ فِي الدُّنْيَا تَحُدُّكَ فِي الْآخِرَةِ، قَالَ‏:‏ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ كَذَاكَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Ularning qaysi biri — Ibn Abbosmi yoki uning amakivachchasimi — oʻz sheriklariga taom bergan edi, bilmayman. Bir joriya ularning oldida ish qilib yurar edi. Shunda ulardan biri unga: ‹Ey zinokor!› — dedi. Boshqasi esa: ‹Sekin! Agar u dunyoda senga hadd jazosini qoʻllatmasa, oxiratda senga qoʻllatadi›, dedi. Haligi kishi: ‹Aytgin-chi, agar men aytgan gap rost boʻlsa-chi?› — dedi. U: ‹Albatta, Alloh behayolik qiluvchi, behayolikni oshkor qilib yuruvchi kishini yoqtirmaydi›, dedi».Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Уларнинг қайси бири — Ибн Аббосми ёки унинг амакиваччасими — ўз шерикларига таом берган эди, билмайман. Бир жория уларнинг олдида иш қилиб юрар эди. Шунда улардан бири унга: ‹Эй зинокор!› — деди. Бошқаси эса: ‹Секин! Агар у дунёда сенга ҳадд жазосини қўллатмаса, охиратда сенга қўллатади›, деди. Ҳалиги киши: ‹Айтгин-чи, агар мен айтган гап рост бўлса-чи?› — деди. У: ‹Албатта, Аллоҳ беҳаёлик қилувчи, беҳаёликни ошкор қилиб юрувчи кишини ёқтирмайди›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ أَخَاهُ مِنْ مَقْعَدِهِ وَيَجْلِسَ فِيهِ‏.‏ قُلْتُ لِنَافِعٍ الْجُمُعَةَ قَالَ الْجُمُعَةَ وَغَيْرَهَا‏.‏

Ibn Jurayj (Nofiʼ, Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Nofiʼning shunday deganini eshitdim: «Ibn Umar: ‹Paygʻambar ﷺ kishi boshqa kishini oʻrnidan turgʻizib, uning joyiga oʻtirishdan qaytardilar›, — dedi». Men Nofiʼga: «Bu faqat juma namoziga (xosmi)?» — dedim. U: «Juma namoziga va boshqa (har qanday namozga ham)», — dedi.Ибн Журайж (Нофиъ, Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Нофиънинг шундай деганини эшитдим: «Ибн Умар: ‹Пайғамбар ﷺ киши бошқа кишини ўрнидан турғизиб, унинг жойига ўтиришдан қайтардилар›, — деди». Мен Нофиъга: «Бу фақат жума намозига (хосми)?» — дедим. У: «Жума намозига ва бошқа (ҳар қандай намозга ҳам)», — деди.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ جَنَازَةَ أُمِّ أَبَانٍ بِنْتِ عُثْمَانَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ فَجَاءَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُودُهُ قَائِدٌ فَأُرَاهُ أَخْبَرَهُ بِمَكَانِ ابْنِ عُمَرَ، فَجَاءَ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَكُنْتُ بَيْنَهُمَا فَإِذَا صَوْتٌ مِنَ الدَّارِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ - كَأَنَّهُ يَعْرِضُ عَلَى عَمْرٍو أَنْ يَقُومَ فَيَنْهَاهُمْ - سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَرْسَلَهَا عَبْدُ اللَّهِ مُرْسَلَةً ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنَّا مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ نَازِلٍ فِي شَجَرَةٍ فَقَالَ لِيَ اذْهَبْ فَاعْلَمْ لِي مَنْ ذَاكَ الرَّجُلُ ‏.‏ فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ أَمَرْتَنِي أَنْ أَعْلَمَ لَكَ مَنْ ذَاكَ وَإِنَّهُ صُهَيْبٌ ‏.‏ قَالَ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا ‏.‏ فَقُلْتُ إِنَّ مَعَهُ أَهْلَهُ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ كَانَ مَعَهُ أَهْلُهُ - وَرُبَّمَا قَالَ أَيُّوبُ مُرْهُ فَلْيَلْحَقْ بِنَا - فَلَمَّا قَدِمْنَا لَمْ يَلْبَثْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ أُصِيبَ فَجَاءَ صُهَيْبٌ يَقُولُ وَاأَخَاهْ وَاصَاحِبَاهْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَعْلَمْ أَوْ لَمْ تَسْمَعْ - قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ أَوَلَمْ تَعْلَمْ أَوَلَمْ تَسْمَعْ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ فَأَرْسَلَهَا مُرْسَلَةً وَأَمَّا عُمَرُ فَقَالَ بِبَعْضٍ ‏.‏ فَقُمْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَحَدَّثْتُهَا بِمَا، قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْكَافِرَ يَزِيدُهُ اللَّهُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَذَابًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ عَائِشَةَ قَوْلُ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَتْ إِنَّكُمْ لَتُحَدِّثُونِّي عَنْ غَيْرِ كَاذِبَيْنِ وَلاَ مُكَذَّبَيْنِ وَلَكِنَّ السَّمْعَ يُخْطِئُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umarning yonida oʻtirgan edim, biz Usmonning qizi Ummu Abonning janozasini kutayotgan edik, uning yonida Amr ibn Usmon ham bor edi. Shu payt Ibn Abbos keldi, uni bir yetaklovchi yetaklab kelmoqda edi. Oʻylaymanki, u (yetaklovchi) Ibn Umarning joyini unga aytdi. Shunda u kelib, mening yonimga oʻtirdi, men ularning ikkovi orasida boʻldim. Shu payt uydan bir ovoz (yigʻi-nola) keldi. Shunda Ibn Umar — goʻyo Amrga: turib, ularni qaytarsin, deb taklif qilayotgandek — dedi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Albatta, marhum ahli yigʻlagani sababli azoblanadi», deyayotganlarini eshitganman. (Roviy) dedi: Abdulloh buni (har holatga) umumiy qilib aytdi. Shunda Ibn Abbos dedi: Biz moʻminlarning amiri Umar ibn Xattob bilan birga edik, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir kishi daraxt (soyasi)da tushib turardi. (Umar) menga: «Borib, anavi kishi kim ekanini bilib kel», dedi. Men bordim, qarasam, u Suhayb edi. Uning oldiga qaytib: «Sen menga, anavi kishi kim ekanini bilib kel, deb buyurgan eding, u Suhayb ekan», dedim. (Umar): «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», dedi. Men: «Uning yonida ahli (oilasi) bor», dedim. (Umar): «Yonida ahli boʻlsa ham (mayli)», dedi. — Ayyub baʼzan: «Unga ayt, bizga qoʻshilsin», degan. — Biz (Madinaga) yetib kelganimizda, koʻp oʻtmay moʻminlarning amiri yaralandi. Shunda Suhayb: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» deya keldi. Shunda Umar: «Bilmadingmi yoki eshitmadingmi, — Ayyub dedi: yoki ‹bilmadingmi yoki eshitmadingmi›, dedi, — Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum ahlining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlarini?» dedi. (Roviy) dedi: Abdullohga kelsak, u buni (har holatga) umumiy qilib aytdi, Umarga kelsak, u: «baʼzi», dedi. Shunda men turib, Oishaning oldiga kirdim-da, unga Ibn Umar aytgan narsani aytdim. Shunda u: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum birovning yigʻisi sababli azoblanadi›, deb hech qachon aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, kofirga Alloh ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar. Va albatta, Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi. {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. Ayyub dedi: Ibn Abu Mulayka dedi: menga Qosim ibn Muhammad hadis aytdi, u: Oishaga Umar va Ibn Umarning soʻzi yetganda, u: «Sizlar menga yolgʻonchi ham, yolgʻonchiga chiqarilgan ham boʻlmagan kishilardan rivoyat qilyapsizlar, lekin quloq (eshitishda) xato qiladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умарнинг ёнида ўтирган эдим, биз Усмоннинг қизи Умму Абоннинг жанозасини кутаётган эдик, унинг ёнида Амр ибн Усмон ҳам бор эди. Шу пайт Ибн Аббос келди, уни бир етакловчи етаклаб келмоқда эди. Ўйлайманки, у (етакловчи) Ибн Умарнинг жойини унга айтди. Шунда у келиб, менинг ёнимга ўтирди, мен уларнинг иккови орасида бўлдим. Шу пайт уйдан бир овоз (йиғи-нола) келди. Шунда Ибн Умар — гўё Амрга: туриб, уларни қайтарсин, деб таклиф қилаётгандек — деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Албатта, марҳум аҳли йиғлагани сабабли азобланади», деяётганларини эшитганман. (Ровий) деди: Абдуллоҳ буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди. Шунда Ибн Аббос деди: Биз мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб билан бирга эдик, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир киши дарахт (сояси)да тушиб турарди. (Умар) менга: «Бориб, анави киши ким эканини билиб кел», деди. Мен бордим, қарасам, у Суҳайб эди. Унинг олдига қайтиб: «Сен менга, анави киши ким эканини билиб кел, деб буюрган эдинг, у Суҳайб экан», дедим. (Умар): «Унга айт, бизга қўшилсин», деди. Мен: «Унинг ёнида аҳли (оиласи) бор», дедим. (Умар): «Ёнида аҳли бўлса ҳам (майли)», деди. — Айюб баъзан: «Унга айт, бизга қўшилсин», деган. — Биз (Мадинага) етиб келганимизда, кўп ўтмай мўминларнинг амири яраланди. Шунда Суҳайб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» дея келди. Шунда Умар: «Билмадингми ёки эшитмадингми, — Айюб деди: ёки ‹билмадингми ёки эшитмадингми›, деди, — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум аҳлининг баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганларини?» деди. (Ровий) деди: Абдуллоҳга келсак, у буни (ҳар ҳолатга) умумий қилиб айтди, Умарга келсак, у: «баъзи», деди. Шунда мен туриб, Оишанинг олдига кирдим-да, унга Ибн Умар айтган нарсани айтдим. Шунда у: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум бировнинг йиғиси сабабли азобланади›, деб ҳеч қачон айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, кофирга Аллоҳ аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар. Ва албатта, Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади. {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. Айюб деди: Ибн Абу Мулайка деди: менга Қосим ибн Муҳаммад ҳадис айтди, у: Оишага Умар ва Ибн Умарнинг сўзи етганда, у: «Сизлар менга ёлғончи ҳам, ёлғончига чиқарилган ҳам бўлмаган кишилардан ривоят қиляпсизлар, лекин қулоқ (эшитишда) хато қилади», деди.