Abu Humayd as-Soidiy

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ اجْتَمَعَ أَبُو حُمَيْدٍ وَأَبُو أُسَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَذَكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكَعَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ كَأَنَّهُ قَابِضٌ عَلَيْهِمَا وَوَتَّرَ يَدَيْهِ فَنَحَّاهُمَا عَنْ جَنْبَيْهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي حُمَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يُجَافِيَ الرَّجُلُ يَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ ‏.‏

Abbos ibn Sahl ibn Saʼd aytadi: Abu Humayd, Abu Usayd, Sahl ibn Saʼd va Muhammad ibn Maslama (roziyallohu anhum) yigʻilishib, Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻzlashdilar. Shunda Abu Humayd (roziyallohu anhu): «Men orangizda Rasululloh ﷺning namozlarini eng yaxshi biluvchiman. Albatta, Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar va qoʻllarini tizzalari ustiga goʻyo ularni (ushlab) siqayotgandek qoʻydilar, hamda qoʻllarini (yoyib) yon tomonlaridan uzoqlashtirdilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Humaydning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli ixtiyor qilgan (fikr) shudir — kishi rukuʼ va sajdada qoʻllarini yon tomonlaridan uzoq tutadi.Аббос ибн Саҳл ибн Саъд айтади: Абу Ҳумайд, Абу Усайд, Саҳл ибн Саъд ва Муҳаммад ибн Маслама (розияллоҳу анҳум) йиғилишиб, Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўзлашдилар. Шунда Абу Ҳумайд (розияллоҳу анҳу): «Мен орангизда Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини энг яхши билувчиман. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар ва қўлларини тиззалари устига гўё уларни (ушлаб) сиқаётгандек қўйдилар, ҳамда қўлларини (ёйиб) ён томонларидан узоқлаштирдилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳумайднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли ихтиёр қилган (фикр) шудир — киши рукуъ ва саждада қўлларини ён томонларидан узоқ тутади.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ سَهْلٍ السَّاعِدِيُّ، قَالَ اجْتَمَعَ أَبُو حُمَيْدٍ وَأَبُو أُسَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَذَكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ - يَعْنِي - لِلتَّشَهُّدِ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَأَقْبَلَ بِصَدْرِ الْيُمْنَى عَلَى قِبْلَتِهِ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُمْنَى وَكَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِأُصْبَعِهِ يَعْنِي السَّبَّابَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا يَقْعُدُ فِي التَّشَهُّدِ الآخِرِ عَلَى وَرِكِهِ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ أَبِي حُمَيْدٍ وَقَالُوا يَقْعُدُ فِي التَّشَهُّدِ الأَوَّلِ عَلَى رِجْلِهِ الْيُسْرَى وَيَنْصِبُ الْيُمْنَى ‏.‏

Abbos ibn Sahl as-Soidiy (rahimahulloh) (rivoyat qilib) dedi: Abu Humayd, Abu Usayd, Sahl ibn Saʼd va Muhammad ibn Maslama (roziyallohu anhum) bir joyga yigʻilishdi va Rasululloh ﷺning namozlarini zikr qilishdi. Shunda Abu Humayd: «Men sizlarning ichingizda Rasululloh ﷺning namozlarini eng yaxshi biluvchimanmi. Albatta, Rasululloh ﷺ — tashahhud uchun — oʻtirganlarida chap oyoqlarini yozdilar, oʻng (oyoqlarining) uchini qiblaga qaratdilar, oʻng kaftlarini oʻng tizzalari ustiga, chap kaftlarini esa chap tizzalari ustiga qoʻydilar va barmoqlari bilan — yaʼni koʻrsatkich barmoqlari bilan — ishora qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Baʼzi ahli ilm shunga (qaratib) aytadi, bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Oxirgi tashahhudda kishi yoni (suprasi) ustiga oʻtiradi», deyishdi va Abu Humaydning hadisini dalil qilishdi. Yana: «Birinchi tashahhudda chap oyogʻi ustiga oʻtiradi va oʻngini tik qiladi», deyishdi.Аббос ибн Саҳл ас-Соидий (раҳимаҳуллоҳ) (ривоят қилиб) деди: Абу Ҳумайд, Абу Усайд, Саҳл ибн Саъд ва Муҳаммад ибн Маслама (розияллоҳу анҳум) бир жойга йиғилишди ва Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини зикр қилишди. Шунда Абу Ҳумайд: «Мен сизларнинг ичингизда Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини энг яхши билувчиманми. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ — ташаҳҳуд учун — ўтирганларида чап оёқларини ёздилар, ўнг (оёқларининг) учини қиблага қаратдилар, ўнг кафтларини ўнг тиззалари устига, чап кафтларини эса чап тиззалари устига қўйдилар ва бармоқлари билан — яъни кўрсаткич бармоқлари билан — ишора қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи аҳли илм шунга (қаратиб) айтади, бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Охирги ташаҳҳудда киши ёни (супраси) устига ўтиради», дейишди ва Абу Ҳумайднинг ҳадисини далил қилишди. Яна: «Биринчи ташаҳҳудда чап оёғи устига ўтиради ва ўнгини тик қилади», дейишди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ وَهُوَ، فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمْ أَبُو قَتَادَةَ بْنُ رِبْعِيٍّ يَقُولُ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالُوا مَا كُنْتَ أَقْدَمَنَا لَهُ صُحْبَةً وَلاَ أَكْثَرَنَا لَهُ إِتْيَانًا قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالُوا فَاعْرِضْ ‏.‏ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ اعْتَدَلَ قَائِمًا وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ وَرَكَعَ ثُمَّ اعْتَدَلَ فَلَمْ يُصَوِّبْ رَأْسَهُ وَلَمْ يُقْنِعْ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَاعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلاً ثُمَّ أَهْوَى إِلَى الأَرْضِ سَاجِدًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَافَى عَضُدَيْهِ عَنْ إِبْطَيْهِ وَفَتَخَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ ثَنَى رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَيْهَا ثُمَّ اعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلاً ثُمَّ أَهْوَى سَاجِدًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ثَنَى رِجْلَهُ وَقَعَدَ وَاعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ ثُمَّ نَهَضَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا صَنَعَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاَةَ ثُمَّ صَنَعَ كَذَلِكَ حَتَّى كَانَتِ الرَّكْعَةُ الَّتِي تَنْقَضِي فِيهَا صَلاَتُهُ أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَى شِقِّهِ مُتَوَرِّكًا ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ يَعْنِي قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn Ato Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U (Muhammad) aytdi: Men uni — u Nabiy ﷺ sahobalaridan oʻn kishining orasida edi, ulardan biri Abu Qatoda ibn Ribiy edi — shunday deganini eshitdim: «Men sizlarning oranglarda Rasululloh ﷺning namozlarini eng yaxshi biladiganingizman». Ular: «Sen u zotga hamsuhbatlikda bizdan oldin boʻlmagan eding, u zotning oldiga (kelib turishda) bizdan koʻp ham bormagan eding», deyishdi. U: «Yoʻq, (baribir bilaman)», dedi. Ular: «(U holda) namoynish (koʻrsatib ber)», deyishdi. Shunda u aytdi: «Rasululloh ﷺ namozga turganlarida tik turib (qaddilarini) rostlar, qoʻllarini yelkalari rostiga keltirib koʻtarar edilar. Ruku qilmoqchi boʻlganlarida qoʻllarini yelkalari rostiga keltirib koʻtarar, soʻng ‹Allohu akbar› deb ruku qilar edilar. Soʻng (rukuda) qaddilarini rostlar, boshlarini (juda) pastga tushirmas, (juda) yuqori ham koʻtarmas, qoʻllarini tizzalariga qoʻyar edilar. Soʻng ‹Samiʼallohu liman hamidah› deb qoʻllarini koʻtarar, har bir suyak oʻz oʻrniga mutadil holatda qaytguncha (tik) rostlanar edilar. Soʻng yerga sajda qilib egilar, soʻng ‹Allohu akbar› deb (sajdaga ketar) edilar. Soʻng yelkalarini qoʻltiqlaridan (uzoq) ochar, oyoqlari barmoqlarini (qiblaga qaratib) ochar, soʻng chap oyoqlarini bukib, unga oʻtirar, soʻng har bir suyak oʻz oʻrniga mutadil holatda qaytguncha rostlanar, keyin (yana) sajdaga egilar, soʻng ‹Allohu akbar› der edilar. Soʻng oyoqlarini bukib oʻtirar, har bir suyak oʻz oʻrniga qaytguncha rostlanar, keyin (turishga) koʻtarilar edilar. Soʻng ikkinchi rakatda ham xuddi shunday qilar edilar. Toki ikki sajdadan (ikki rakatdan) turganlarida namozni boshlaganlaridagidek takbir aytib, qoʻllarini yelkalari rostiga keltirib koʻtarar edilar. Soʻng shu tariqa qilar, toki namozlari tugaydigan oxirgi rakatga yetganlarida chap oyoqlarini orqaga chiqarib, dumbalari bilan (yon) tarafga tavarruk holida oʻtirar edilar, soʻng salom berar edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Abu Iso) aytdi: Uning «ikki sajdadan turganlarida qoʻllarini koʻtarar edilar» degan soʻzining maʼnosi — ikki rakatdan turganlarida (demoqdir).Муҳаммад ибн Амр ибн Ато Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У (Муҳаммад) айтди: Мен уни — у Набий ﷺ саҳобаларидан ўн кишининг орасида эди, улардан бири Абу Қатода ибн Рибий эди — шундай деганини эшитдим: «Мен сизларнинг орангларда Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини энг яхши биладиганингизман». Улар: «Сен у зотга ҳамсуҳбатликда биздан олдин бўлмаган эдинг, у зотнинг олдига (келиб туришда) биздан кўп ҳам бормаган эдинг», дейишди. У: «Йўқ, (барибир биламан)», деди. Улар: «(У ҳолда) намойниш (кўрсатиб бер)», дейишди. Шунда у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида тик туриб (қаддиларини) ростлар, қўлларини елкалари ростига келтириб кўтарар эдилар. Руку қилмоқчи бўлганларида қўлларини елкалари ростига келтириб кўтарар, сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб руку қилар эдилар. Сўнг (рукуда) қаддиларини ростлар, бошларини (жуда) пастга туширмас, (жуда) юқори ҳам кўтармас, қўлларини тиззаларига қўяр эдилар. Сўнг ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деб қўлларини кўтарар, ҳар бир суяк ўз ўрнига мутадил ҳолатда қайтгунча (тик) ростланар эдилар. Сўнг ерга сажда қилиб эгилар, сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб (саждага кетар) эдилар. Сўнг елкаларини қўлтиқларидан (узоқ) очар, оёқлари бармоқларини (қиблага қаратиб) очар, сўнг чап оёқларини букиб, унга ўтирар, сўнг ҳар бир суяк ўз ўрнига мутадил ҳолатда қайтгунча ростланар, кейин (яна) саждага эгилар, сўнг ‹Аллоҳу акбар› дер эдилар. Сўнг оёқларини букиб ўтирар, ҳар бир суяк ўз ўрнига қайтгунча ростланар, кейин (туришга) кўтарилар эдилар. Сўнг иккинчи ракатда ҳам худди шундай қилар эдилар. Токи икки саждадан (икки ракатдан) турганларида намозни бошлаганларидагидек такбир айтиб, қўлларини елкалари ростига келтириб кўтарар эдилар. Сўнг шу тариқа қилар, токи намозлари тугайдиган охирги ракатга етганларида чап оёқларини орқага чиқариб, думбалари билан (ён) тарафга таваррук ҳолида ўтирар эдилар, сўнг салом берар эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) айтди: Унинг «икки саждадан турганларида қўлларини кўтарар эдилар» деган сўзининг маъноси — икки ракатдан турганларида (демоқдир).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو قَتَادَةَ بْنُ رِبْعِيٍّ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ بِمَعْنَاهُ وَزَادَ فِيهِ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى زَادَ أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn Ato aytdi: Men Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)ni Nabiy ﷺ sahobalaridan oʻn kishining orasida — ular orasida Abu Qatoda ibn Ribiy ham bor edi — (gapirayotganini) eshitdim. Soʻng u Yahyo ibn Saidning hadisiga oʻxshash, uning maʼnosida (rivoyatni) zikr qildi. Abu Osim unda Abdulhamid ibn Jafardan (rivoyat qilib) bu jumlani ziyoda qildi: «Ular: ‹Rost aytding, Nabiy ﷺ xuddi shunday namoz oʻqiganlar›, deyishdi». Abu Iso aytdi: Abu Osim az-Zahhok ibn Maxlad bu hadisda Abdulhamid ibn Jafardan (rivoyat qilib) bu jumlani ziyoda qildi: «Ular: ‹Rost aytding, Nabiy ﷺ xuddi shunday namoz oʻqiganlar›, deyishdi».Муҳаммад ибн Амр ибн Ато айтди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)ни Набий ﷺ саҳобаларидан ўн кишининг орасида — улар орасида Абу Қатода ибн Рибий ҳам бор эди — (гапираётганини) эшитдим. Сўнг у Яҳё ибн Саиднинг ҳадисига ўхшаш, унинг маъносида (ривоятни) зикр қилди. Абу Осим унда Абдулҳамид ибн Жафардан (ривоят қилиб) бу жумлани зиёда қилди: «Улар: ‹Рост айтдинг, Набий ﷺ худди шундай намоз ўқиганлар›, дейишди». Абу Исо айтди: Абу Осим аз-Заҳҳок ибн Махлад бу ҳадисда Абдулҳамид ибн Жафардан (ривоят қилиб) бу жумлани зиёда қилди: «Улар: ‹Рост айтдинг, Набий ﷺ худди шундай намоз ўқиганлар›, дейишди».