Abu Jamra ad-Duba'iy

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا أَبُو جَمْرَةَ، نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ الضُّبَعِيُّ قَالَ تَمَتَّعْتُ فَنَهَانِي نَاسٌ، فَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَأَمَرَنِي، فَرَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ رَجُلاً يَقُولُ لِي حَجٌّ مَبْرُورٌ وَعُمْرَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ، فَأَخْبَرْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ سُنَّةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي أَقِمْ عِنْدِي، فَأَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ لِمَ فَقَالَ لِلرُّؤْيَا الَّتِي رَأَيْتُ‏.‏

Shuʼba (Abu Jamra Nasr ibn Imron ad-Dubaʼiydan) rivoyat qiladi: Abu Jamra dedi: «Men Tamatuʼ haji qilmoqchi boʻldim va odamlar meni bundan qaytardi. Men bu haqda Ibn Abbosdan soʻradim; u meni Tamatuʼ haji qilishga buyurdi. Keyin men tushimda kimningdir menga: ‹Haji mabrur va qabul boʻlgan umra›, — deganini koʻrdim. Bas, men bu tushimni Ibn Abbosga aytdim. U: ‹Bu — Abulqosim (Paygʻambar ﷺ)ning sunnati›, — dedi. Soʻng u menga: ‹Men bilan qol — men senga oʻz molimdan bir qism beraman›, — dedi». Men (Shuʼba): «Nega (u sizni taklif qildi)?» — dedim. U (Abu Jamra): «Men koʻrgan tush sababli», — dedi.Шуъба (Абу Жамра Наср ибн Имрон ад-Дубаъийдан) ривоят қилади: Абу Жамра деди: «Мен Таматуъ ҳажи қилмоқчи бўлдим ва одамлар мени бундан қайтарди. Мен бу ҳақда Ибн Аббосдан сўрадим; у мени Таматуъ ҳажи қилишга буюрди. Кейин мен тушимда кимнингдир менга: ‹Ҳажи мабрур ва қабул бўлган умра›, — деганини кўрдим. Бас, мен бу тушимни Ибн Аббосга айтдим. У: ‹Бу — Абулқосим (Пайғамбар ﷺ)нинг суннати›, — деди. Сўнг у менга: ‹Мен билан қол — мен сенга ўз молимдан бир қисм бераман›, — деди». Мен (Шуъба): «Нега (у сизни таклиф қилди)?» — дедим. У (Абу Жамра): «Мен кўрган туш сабабли», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ - وَقَالَ مُسَدَّدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَهَذَا، حَدِيثُ سُلَيْمَانَ قَالَ - قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ قَدْ حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ وَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي شَهْرٍ حَرَامٍ فَمُرْنَا بِشَىْءٍ نَأْخُذُ بِهِ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَشَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ وَعَقَدَ بِيَدِهِ وَاحِدَةً ‏.‏ وَقَالَ مُسَدَّدٌ الإِيمَانُ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ شَهَادَةَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا الْخُمُسَ مِمَّا غَنِمْتُمْ وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَالْمُقَيَّرِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ النَّقِيرِ مَكَانَ الْمُقَيَّرِ ‏.‏ وَقَالَ مُسَدَّدٌ وَالنَّقِيرِ وَالْمُقَيَّرِ وَلَمْ يَذْكُرِ الْمُزَفَّتِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو جَمْرَةَ نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ الضُّبَعِيُّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Abdulqays elchilari Rasululloh ﷺ huzuriga keldilar va: «Yo Rasululloh! Biz Robiʼa qabilasidanmiz, biz bilan sizning oraingizda Muzar kofirlari toʻsiq boʻlib turibdi, biz sizning huzuringizga faqat harom oyda yeta olamiz. Bizga shunday bir narsani buyuringki, uni oʻzimiz tutaylik va ortimizdagilarni ham unga chaqiraylik», dedilar. U zot: «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga iymon keltirish va Allohdan oʻzga iloh yoʻq deb guvohlik berish», dedilar va qoʻllari bilan bittasini (barmoqlarini bukib) sanadilar. Musaddad: «Allohga iymon keltirish», dedi, soʻng uni ularga sharhlab berdilar: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish va oʻljaga olgan narsalaringizdan beshdan birini topshirishingiz. Sizlarni qovoq idishdan, yashil kosadan, smola surilgan idishdan va qatron surilgan idishdan qaytaraman», dedilar. Ibn Ubayd «al-muqayyar» oʻrniga «an-naqir» dedi. Musaddad esa: «an-naqir va al-muqayyar» dedi va «al-muzaffat»ni zikr qilmadi. Abu Dovud aytadi: Abu Jamra — Nasr ibn Imron az-Zubaʼiydir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Абдулқайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдилар ва: «Ё Расулуллоҳ! Биз Робиъа қабиласиданмиз, биз билан сизнинг ораингизда Музар кофирлари тўсиқ бўлиб турибди, биз сизнинг ҳузурингизга фақат ҳаром ойда ета оламиз. Бизга шундай бир нарсани буюрингки, уни ўзимиз тутайлик ва ортимиздагиларни ҳам унга чақирайлик», дедилар. У зот: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга иймон келтириш ва Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик бериш», дедилар ва қўллари билан биттасини (бармоқларини букиб) санадилар. Мусаддад: «Аллоҳга иймон келтириш», деди, сўнг уни уларга шарҳлаб бердилар: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш ва ўлжага олган нарсаларингиздан бешдан бирини топширишингиз. Сизларни қовоқ идишдан, яшил косадан, смола сурилган идишдан ва қатрон сурилган идишдан қайтараман», дедилар. Ибн Убайд «ал-муқайяр» ўрнига «ан-нақир» деди. Мусаддад эса: «ан-нақир ва ал-муқайяр» деди ва «ал-музаффат»ни зикр қилмади. Абу Довуд айтади: Абу Жамра — Наср ибн Имрон аз-Зубаъийдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ قَالَ‏:‏ جَلَسْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَلَى سَرِيرٍ‏.‏- حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَ‏:‏ كُنْتُ أَقْعُدُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ، فَكَانَ يُقْعِدُنِي عَلَى سَرِيرِهِ، فَقَالَ لِي‏:‏ أَقِمْ عِنْدِي حَتَّى أَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي، فَأَقَمْتُ عِنْدَهُ شَهْرَيْنِ

Abu Jamradan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos bilan oʻtirardim; u meni oʻz joyiga oʻtqazardi. U menga: ‹Mol-mulkimdan senga ulush berishim uchun men bilan birga qol›, — dedi. Shunday qilib, men u bilan ikki oy qoldim. Bir kuni u (menga) shuni soʻzlab berdi: Abdul Qays qabilasining elchilari Paygʻambar ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot: «(Siz) qaysi qavmdansiz?» (yoki: «Qaysi elchilarsiz?») — deb soʻradilar. Ular: «Biz Rabiʼa (qabilasi)danmiz», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qavm! — na xorlik, na nadomat (koʻrmaysizlar)», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda kela olamiz; biz bilan sizning oraliqda Muzar (qabilasi)ning kofirlari bor. Bizga biror (aniq) yaxshi (amal)ni buyuringki, biz uni ortda qoldirganlarimizga (oilamizga) yetkazaylik va (unga amal qilib) jannatga kiraylik», — dedilar. Soʻng (qaysi) ichimliklar (haqida) soʻradilar. Paygʻambar ﷺ ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. U zot ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: «Yolgʻiz Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Bu) — ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, Ramazon (oyi)da roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», — dedilar. Soʻng ularni toʻrt narsadan: hantam, dubbo, naqir va muzaffat (yoki muqayyar) — (yaʼni ichida xamr-may tayyorlanadigan idishlar)dan qaytardilar. Paygʻambar ﷺ: «Bularni yodlab olinglar va ortda qoldirganlaringizga (qavmingizga) yetkazinglar», — dedilar.Абу Жамрадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос билан ўтирардим; у мени ўз жойига ўтқазарди. У менга: ‹Мол-мулкимдан сенга улуш беришим учун мен билан бирга қол›, — деди. Шундай қилиб, мен у билан икки ой қолдим. Бир куни у (менга) шуни сўзлаб берди: Абдул Қайс қабиласининг элчилари Пайғамбар ﷺ ҳузурига келганларида, у зот: «(Сиз) қайси қавмдансиз?» (ёки: «Қайси элчиларсиз?») — деб сўрадилар. Улар: «Биз Рабиъа (қабиласи)данмиз», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қавм! — на хорлик, на надомат (кўрмайсизлар)», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда кела оламиз; биз билан сизнинг оралиқда Музар (қабиласи)нинг кофирлари бор. Бизга бирор (аниқ) яхши (амал)ни буюрингки, биз уни ортда қолдирганларимизга (оиламизга) етказайлик ва (унга амал қилиб) жаннатга кирайлик», — дедилар. Сўнг (қайси) ичимликлар (ҳақида) сўрадилар. Пайғамбар ﷺ уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. У зот уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Ёлғиз Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Бу) — ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, Рамазон (ойи)да рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», — дедилар. Сўнг уларни тўрт нарсадан: ҳантам, дуббо, нақир ва музаффат (ёки муқайяр) — (яъни ичида хамр-май тайёрланадиган идишлар)дан қайтардилар. Пайғамбар ﷺ: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортда қолдирганларингизга (қавмингизга) етказинглар», — дедилар.

وَقَالَ خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يَتَعَلَّمَ كِتَابَ الْيَهُودِ، حَتَّى كَتَبْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُتُبَهُ، وَأَقْرَأْتُهُ كُتُبَهُمْ إِذَا كَتَبُوا إِلَيْهِ، وَقَالَ عُمَرُ وَعِنْدَهُ عَلِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَعُثْمَانُ مَاذَا تَقُولُ هَذِهِ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَاطِبٍ فَقُلْتُ تُخْبِرُكَ بِصَاحِبِهِمَا الَّذِي صَنَعَ بِهِمَا‏.‏ وَقَالَ أَبُو جَمْرَةَ كُنْتُ أُتَرْجِمُ بَيْنَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَبَيْنَ النَّاسِ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ لاَ بُدَّ لِلْحَاكِمِ مِنْ مُتَرْجِمَيْنِ‏.‏

(Xorija ibn Zayd ibn Sobit otasi Zayd ibn Sobitdan (rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ unga yahudiylarning yozuvini (xatini) oʻrganishni buyurdilar. (Zayd aytdi:) Hatto men Paygʻambar ﷺ uchun ularga (yoziladigan) xatlarini yozar, ular U zotga (xat) yozganlarida, ularning xatlarini U zotga oʻqib berar edim. Umar — uning huzurida Ali, Abdurahmon va Usmon (ham) bor edi — : «Bu nima deyapti?» dedi. Abdurahmon ibn Hotib: «(Roviy aytdi:) Men: ‹U senga — ular ikkoviga (oʻsha ishni) qilgan hamrohlari haqida xabar beradi›, dedim», dedi. Abu Jamra (ham) aytdi: «Men Ibn Abbos bilan odamlar orasida tarjimonlik qilardim.» Baʼzi odamlar: «Hokimga ikki tarjimon (boʻlishi) shart», dedilar.(Хорижа ибн Зайд ибн Собит отаси Зайд ибн Собитдан (ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ унга яҳудийларнинг ёзувини (хатини) ўрганишни буюрдилар. (Зайд айтди:) Ҳатто мен Пайғамбар ﷺ учун уларга (ёзиладиган) хатларини ёзар, улар У зотга (хат) ёзганларида, уларнинг хатларини У зотга ўқиб берар эдим. Умар — унинг ҳузурида Али, Абдураҳмон ва Усмон (ҳам) бор эди — : «Бу нима деяпти?» деди. Абдураҳмон ибн Ҳотиб: «(Ровий айтди:) Мен: ‹У сенга — улар икковига (ўша ишни) қилган ҳамроҳлари ҳақида хабар беради›, дедим», деди. Абу Жамра (ҳам) айтди: «Мен Ибн Аббос билан одамлар орасида таржимонлик қилардим.» Баъзи одамлар: «Ҳокимга икки таржимон (бўлиши) шарт», дедилар.