Ali ibn Abu Tolib

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ عُرْفُطَةَ، سَمِعْتُ عَبْدَ خَيْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - أُتِيَ بِكُرْسِيٍّ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ أُتِيَ بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ مَعَ الاِسْتِنْشَاقِ بِمَاءٍ وَاحِدٍ ‏.‏ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Molik ibn Gʻurfata aytadi: Men Abdu Xayrning shunday deganini eshitdim: Men Ali (roziyallohu anhu)ga bir kursi keltirilib, u (kursiga) oʻtirganini koʻrdim. Soʻng unga bir koʻza suv keltirildi; u qoʻllarini uch marta yuvdi, soʻng bir hovuch suv bilan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi. Va (roviy) hadisni (toʻliq) zikr qildi.Молик ибн Ғурфата айтади: Мен Абду Хайрнинг шундай деганини эшитдим: Мен Али (розияллоҳу анҳу)га бир курси келтирилиб, у (курсига) ўтирганини кўрдим. Сўнг унга бир кўза сув келтирилди; у қўлларини уч марта ювди, сўнг бир ҳовуч сув билан оғзини чайиб, бурнига сув тортди. Ва (ровий) ҳадисни (тўлиқ) зикр қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا رَبِيعَةُ الْكِنَانِيُّ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، رضى الله عنه وَسُئِلَ عَنْ وُضُوءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ وَمَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ حَتَّى لَمَّا يَقْطُرْ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا كَانَ وُضُوءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh aytadi: U Ali (roziyallohu anhu)dan eshitdi — undan Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlari soʻralgan edi. Soʻng (roviy) hadisni zikr qilib: «U boshini — (suv) tomchilab ketay degan darajada — mash qildi va oyoqlarini uch martadan yuvdi», — dedi, soʻng (Ali): «Rasululloh ﷺ ning tahoratlari mana shunday edi», — dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтади: У Али (розияллоҳу анҳу)дан эшитди — ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганлари сўралган эди. Сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилиб: «У бошини — (сув) томчилаб кетай деган даражада — маш қилди ва оёқларини уч мартадан ювди», — деди, сўнг (Али): «Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратлари мана шундай эди», — деди.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَاحِدَةً ثُمَّ قَالَ هَكَذَا تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdurahmon ibn Abu Laylo aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim: u yuzini uch marta, bilaklarini uch marta yuvdi va boshini bir marta mash qildi; soʻng: «Rasululloh ﷺ shunday tahorat olar edilar», — dedi.Абдураҳмон ибн Абу Лайло айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим: у юзини уч марта, билакларини уч марта ювди ва бошини бир марта маш қилди; сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ шундай таҳорат олар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو تَوْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حَيَّةَ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - تَوَضَّأَ فَذَكَرَ وُضُوءَهُ كُلَّهُ ثَلاَثًا ثَلاَثًا - قَالَ - ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيَكُمْ طُهُورَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hayya aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim: u tahoratining har (aʼzosini) uch martadan (yuvdi); soʻng boshini mash qildi, soʻng oyoqlarini toʻpiqlargacha yuvdi; soʻng: «Men sizlarga Rasululloh ﷺ ning tahoratlarini koʻrsatmoqchi boʻldim», — dedi.Абу Ҳайя айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим: у таҳоратининг ҳар (аъзосини) уч мартадан (ювди); сўнг бошини маш қилди, сўнг оёқларини тўпиқларгача ювди; сўнг: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларини кўрсатмоқчи бўлдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ عَلِيٌّ - يَعْنِي ابْنَ أَبِي طَالِبٍ - وَقَدْ أَهْرَاقَ الْمَاءَ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَأَتَيْنَاهُ بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ حَتَّى وَضَعْنَاهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَلاَ أُرِيكَ كَيْفَ كَانَ يَتَوَضَّأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَأَصْغَى الإِنَاءَ عَلَى يَدِهِ فَغَسَلَهَا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَ بِهَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ غَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي الإِنَاءِ جَمِيعًا فَأَخَذَ بِهِمَا حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ أَلْقَمَ إِبْهَامَيْهِ مَا أَقْبَلَ مِنْ أُذُنَيْهِ ثُمَّ الثَّانِيَةَ ثُمَّ الثَّالِثَةَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ أَخَذَ بِكَفِّهِ الْيُمْنَى قَبْضَةً مِنْ مَاءٍ فَصَبَّهَا عَلَى نَاصِيَتِهِ فَتَرَكَهَا تَسْتَنُّ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ وَظُهُورَ أُذُنَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ جَمِيعًا فَأَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى رِجْلِهِ وَفِيهَا النَّعْلُ فَفَتَلَهَا بِهَا ثُمَّ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ شَيْبَةَ يُشْبِهُ حَدِيثَ عَلِيٍّ لأَنَّهُ قَالَ فِيهِ حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ فِيهِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ثَلاَثًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) — kichik hojat chiqarib boʻlgach — mening oldimga kirdi va tahorat (suvi) soʻradi. Biz unga ichida suv boʻlgan idish keltirib, oldiga qoʻydik. U: «Ey Ibn Abbos, senga Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlarini koʻrsatmaymi?» — dedi. Men: «Albatta (koʻrsat)», — dedim. U idishni qoʻliga egib (suv quyib), uni yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, u bilan ikkinchi qoʻliga (suv) quydi va ikkala kafini yuvdi; soʻng ogʻzini chaydi va burnini qoqdi; soʻng ikkala qoʻlini birga idishga solib, bir hovuch suv oldi va uni yuziga sepdi; soʻng ikkala bosh barmogʻini quloqlarining old (tomoni)ga tiqdi; soʻng ikkinchi, soʻng uchinchi marta ham shunday qildi; soʻng oʻng kafiga bir hovuch suv olib, uni peshonasiga quydi va uni yuzi boʻylab oqqaniga qoʻyib qoʻydi; soʻng bilaklarini tirsaklarigacha uch martadan yuvdi; soʻng boshini va quloqlarining orqasini mash qildi; soʻng ikkala qoʻlini birga (idishga) solib, bir hovuch suv olib, uni oyogʻiga sepdi — oyogʻida (kavush) bor edi — va uni (suv bilan) ishqaladi; soʻng ikkinchi (oyogʻini) ham shunday qildi. (Ibn Abbos) dedi: Men: «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Jurayjning Shaybadan (qilgan) hadisi Alining hadisiga oʻxshaydi — chunki unda Hajjoj ibn Muhammad Ibn Jurayjdan ‹va boshini bir marta mash qildi› degan; Ibn Vahb esa unda Ibn Jurayjdan ‹va boshini uch marta mash qildi› degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) — кичик ҳожат чиқариб бўлгач — менинг олдимга кирди ва таҳорат (суви) сўради. Биз унга ичида сув бўлган идиш келтириб, олдига қўйдик. У: «Эй Ибн Аббос, сенга Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганларини кўрсатмайми?» — деди. Мен: «Албатта (кўрсат)», — дедим. У идишни қўлига эгиб (сув қуйиб), уни ювди; сўнг ўнг қўлини идишга солиб, у билан иккинчи қўлига (сув) қуйди ва иккала кафини ювди; сўнг оғзини чайди ва бурнини қоқди; сўнг иккала қўлини бирга идишга солиб, бир ҳовуч сув олди ва уни юзига сепди; сўнг иккала бош бармоғини қулоқларининг олд (томони)га тиқди; сўнг иккинчи, сўнг учинчи марта ҳам шундай қилди; сўнг ўнг кафига бир ҳовуч сув олиб, уни пешонасига қуйди ва уни юзи бўйлаб оққанига қўйиб қўйди; сўнг билакларини тирсакларигача уч мартадан ювди; сўнг бошини ва қулоқларининг орқасини маш қилди; сўнг иккала қўлини бирга (идишга) солиб, бир ҳовуч сув олиб, уни оёғига сепди — оёғида (кавуш) бор эди — ва уни (сув билан) ишқалади; сўнг иккинчи (оёғини) ҳам шундай қилди. (Ибн Аббос) деди: Мен: «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Абу Довуд айтди: Ибн Журайжнинг Шайбадан (қилган) ҳадиси Алининг ҳадисига ўхшайди — чунки унда Ҳажжож ибн Муҳаммад Ибн Журайждан ‹ва бошини бир марта маш қилди› деган; Ибн Ваҳб эса унда Ибн Журайждан ‹ва бошини уч марта маш қилди› деган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، - هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ - عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ لاَ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ لأَنَّ الْمَعْرُوفَ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ ‏.‏ وَلَيْسَ بِالْمُتَّصِلِ وَلاَ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ مَسْعُودٍ وَالْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَأَبُو أُمَامَةَ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَعَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va paypoqlari (juroblari) hamda kavushlari ustiga mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Abdurahmon ibn Mahdiy bu hadisni rivoyat qilmas edi — chunki Mugʻiyradan (kelgan) mashhur (rivoyat) Paygʻambar ﷺ ning maxsilar ustiga mash tortganlarini (bildiradi). Abu Dovud aytdi: Bu (paypoqqa mash) Abu Muso al-Ashʼariydan ham Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilingan, ammo (sanadi) ulangan emas va kuchli emas. Abu Dovud aytdi: Paypoqlar ustiga mash tortishni Ali ibn Abu Tolib, Ibn Masʼud, Baroʼ ibn Ozib, Anas ibn Molik, Abu Umoma, Sahl ibn Saʼd va Amr ibn Hurays (qilishgan); bu Umar ibn al-Xattob va Ibn Abbosdan ham rivoyat qilingan.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва пайпоқлари (журоблари) ҳамда кавушлари устига маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Абдураҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни ривоят қилмас эди — чунки Муғийрадан (келган) машҳур (ривоят) Пайғамбар ﷺ нинг махсилар устига маш тортганларини (билдиради). Абу Довуд айтди: Бу (пайпоққа маш) Абу Мусо ал-Ашъарийдан ҳам Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинган, аммо (санади) уланган эмас ва кучли эмас. Абу Довуд айтди: Пайпоқлар устига маш тортишни Али ибн Абу Толиб, Ибн Масъуд, Бароъ ибн Озиб, Анас ибн Молик, Абу Умома, Саҳл ибн Саъд ва Амр ибн Ҳурайс (қилишган); бу Умар ибн ал-Хаттоб ва Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ لَوْ كَانَ الدِّينُ بِالرَّأْىِ لَكَانَ بَاطِنُ الْقَدَمَيْنِ أَحَقَّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِهِمَا وَقَدْ مَسَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى ظَهْرِ خُفَّيْهِ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ بِإِسْنَادِهِ قَالَ كُنْتُ أُرَى أَنَّ بَاطِنَ الْقَدَمَيْنِ أَحَقُّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِهِمَا حَتَّى رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِهِمَا ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي الْخُفَّيْنِ ‏.‏ وَرَوَاهُ عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنِ الأَعْمَشِ كَمَا رَوَاهُ وَكِيعٌ وَرَوَاهُ أَبُو السَّوْدَاءِ عَنِ ابْنِ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ ظَاهِرَ قَدَمَيْهِ وَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — aʼmash bu hadisni rivoyat qilib (Alidan): «Agar din raʼy bilan boʻlganida, oyoqning tagi ustki (tomoni)dan koʻra mash tortishga haqliroq boʻlardi; (lekin) Paygʻambar ﷺ maxsilarining ustiga mash tortganlar», — dedi. Buni Vakiʼ aʼmashdan oʻz sanadi bilan rivoyat qilib: «Men oyoqning tagi ustki (tomoni)dan mash tortishga haqliroq deb hisoblar edim — toki Rasululloh ﷺ ning ularning ustiga mash tortganlarini koʻrgunimcha», — degan. Vakiʼ: «Yaʼni maxsilar (ustiga)», — dedi. Buni Iso ibn Yunus ham aʼmashdan Vakiʼ rivoyat qilganidek rivoyat qilgan. Abu Savdoʼ esa Ibn Abdu Xayrdan, u otasidan (rivoyat qilib): «Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olib, oyoqlarining ustini yuvganini koʻrdim va u: ‹Agar men Rasululloh ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrmaganimda (edi)...›, — dedi», — degan va hadisni (toʻliq) keltirgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — аъмаш бу ҳадисни ривоят қилиб (Алидан): «Агар дин раъй билан бўлганида, оёқнинг таги устки (томони)дан кўра маш тортишга ҳақлироқ бўларди; (лекин) Пайғамбар ﷺ махсиларининг устига маш тортганлар», — деди. Буни Вакиъ аъмашдан ўз санади билан ривоят қилиб: «Мен оёқнинг таги устки (томони)дан маш тортишга ҳақлироқ деб ҳисоблар эдим — токи Расулуллоҳ ﷺ нинг уларнинг устига маш тортганларини кўргунимча», — деган. Вакиъ: «Яъни махсилар (устига)», — деди. Буни Исо ибн Юнус ҳам аъмашдан Вакиъ ривоят қилганидек ривоят қилган. Абу Савдоъ эса Ибн Абду Хайрдан, у отасидан (ривоят қилиб): «Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олиб, оёқларининг устини ювганини кўрдим ва у: ‹Агар мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай қилганларини кўрмаганимда (эди)...›, — деди», — деган ва ҳадисни (тўлиқ) келтирган.