Alqama ibn Qays an-Naxa'iy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَامُ بْنُ الْمِصَكِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ نَفْسَ الْمُؤْمِنِ تَخْرُجُ رَشْحًا وَلاَ أُحِبُّ مَوْتًا كَمَوْتِ الْحِمَارِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ وَمَا مَوْتُ الْحِمَارِ قَالَ ‏"‏ مَوْتُ الْفَجْأَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, moʻminning joni terlab chiqadi. Men eshakning oʻlimi kabi oʻlimni yoqtirmayman›, deganlarini eshitdim», dedi. «Eshakning oʻlimi nima?» deyildi. U zot: «Toʻsatdan oʻlishdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, мўминнинг жони терлаб чиқади. Мен эшакнинг ўлими каби ўлимни ёқтирмайман›, деганларини эшитдим», деди. «Эшакнинг ўлими нима?» дейилди. У зот: «Тўсатдан ўлишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَإِنِّي أَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا وَأَنَا هَذَا فَاقْضِ فِيَّ مَا شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ سَتَرَكَ اللَّهُ لَوْ سَتَرْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏.‏ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَتْبَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَدَعَاهُ فَتَلاَ عَلَيْهِِمِ ‏:‏ ‏(‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ هَذَا لَهُ خَاصَّةً قَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ لِلنَّاسِ كَافَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ وَالأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرِوَايَةُ هَؤُلاَءِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ الثَّوْرِيِّ وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَسِمَاكٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الأَعْمَشَ وَقَدْ رَوَى سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ huzuriga bir kishi kelib: «Men Madinaning chekkasida bir ayol bilan (gunoh) qildim, undan jimoʼdan boshqa narsaga erishdim. Mana men (shu holdaman), menga xohlaganingizcha hukm qiling», dedi. Umar unga: «Alloh seni yashirib qoʻydi, oʻzing ham oʻzingni yashirsang boʻlardi», dedi. Rasululloh ﷺ unga biror narsa qaytarmadilar. Shunda u kishi ketdi. Rasululloh ﷺ uning orqasidan bir kishini yuborib, uni chaqirdilar va ularga: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu eslovchilar uchun bir eslatmadir} (Hud 114) oyatini oxirigacha oʻqib berdilar. Qavmdan bir kishi: «Bu faqat unga xosmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki barcha odamlar uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Isroil ham Simokdan, u Ibrohimdan, u Alqama va Asvaddan, ular Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Sufyon as-Savriy esa Simokdan, u Ibrohimdan, u Abdurahmon ibn Yaziddan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bularning rivoyati Savriyning rivoyatidan sahihroqdir. Shuʼba ham Simok ibn Harbdan, u Ibrohimdan, u Asvaddan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ ҳузурига бир киши келиб: «Мен Мадинанинг чеккасида бир аёл билан (гуноҳ) қилдим, ундан жимўдан бошқа нарсага эришдим. Мана мен (шу ҳолдаман), менга хоҳлаганингизча ҳукм қилинг», деди. Умар унга: «Аллоҳ сени яшириб қўйди, ўзинг ҳам ўзингни яширсанг бўларди», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга бирор нарса қайтармадилар. Шунда у киши кетди. Расулуллоҳ ﷺ унинг орқасидан бир кишини юбориб, уни чақирдилар ва уларга: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу эсловчилар учун бир эслатмадир} (Ҳуд 114) оятини охиригача ўқиб бердилар. Қавмдан бир киши: «Бу фақат унга хосми?» деди. У зот: «Йўқ, балки барча одамлар учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Исроил ҳам Симокдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва Асваддан, улар Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Суфён ас-Саврий эса Симокдан, у Иброҳимдан, у Абдураҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Буларнинг ривояти Саврийнинг ривоятидан саҳиҳроқдир. Шуъба ҳам Симок ибн Ҳарбдан, у Иброҳимдан, у Асваддан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ مَسْعُودٍ رضى الله عنه هَلْ صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَالَ مَا صَحِبَهُ مِنَّا أَحَدٌ وَلَكِنْ قَدِ افْتَقَدْنَاهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَهُوَ بِمَكَّةَ فَقُلْنَا اغْتِيلَ أَوِ اسْتُطِيرَ مَا فُعِلَ بِهِ فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ حَتَّى إِذَا أَصْبَحْنَا أَوْ كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ إِذَا نَحْنُ بِهِ يَجِيءُ مِنْ قِبَلِ حِرَاءَ قَالَ فَذَكَرُوا لَهُ الَّذِي كَانُوا فِيهِ فَقَالَ ‏"‏ أَتَانِي دَاعِيَ الْجِنِّ فَأَتَيْتُهُمْ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ فَأَرَانَا آثَارَهُمْ وَآثَارَ نِيرَانِهِمْ ‏.‏ قَالَ الشَّعْبِيُّ وَسَأَلُوهُ الزَّادَ وَكَانُوا مِنْ جِنِّ الْجَزِيرَةِ فَقَالَ ‏"‏ كُلُّ عَظْمٍ لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقَعُ فِي أَيْدِيكُمْ أَوْفَرَ مَا كَانَ لَحْمًا وَكُلُّ بَعْرَةٍ أَوْ رَوْثَةٍ عَلَفٌ لِدَوَابِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلاَ تَسْتَنْجُوا بِهِمَا فَإِنَّهُمَا زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنَ الْجِنِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Jin kechasida sizlardan birortangiz Nabiy ﷺga hamroh boʻlganmidi?» deyildi. U: «Bizdan hech kim u zotga hamroh boʻlmagan, lekin biz u zotni bir kecha — u Makkada ekan — yoʻqotib qoʻydik va: ‹U oʻldirildimi yoki uchirib ketildimi, unga nima boʻldi?› dedik. Bas, biror qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik. Tong otganida yoki tongga yaqin payt edi, biz u zotni Hiro tomonidan kelayotganini koʻrib qoldik». (Roviy) aytdi: Ular u zotga oʻzlari boshdan kechirgan holatni aytdilar. Shunda u zot: «Menga jinning chorlovchisi keldi, men ularning oldiga bordim va ularga (Qurʼon) oʻqib berdim», dedilar. Soʻng u zot bizni olib borib, ularning izlarini va olovlarining izlarini koʻrsatdilar. Shaʼbiy aytdi: Ular u zotdan ozuqa soʻradilar — ular Jaziraning jinlaridan edilar. Shunda u zot: «Qoʻlingizga tushgan, ustiga Allohning nomi zikr qilinmagan har bir suyak sizlar uchun eng toʻla goʻshtli holida boʻladi, har bir tezak yoki bok hayvonlaringizga yem boʻladi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bas, bu ikkisi bilan istinjo qilmangiz, chunki ular jinlardan boʻlgan birodarlaringizning ozuqasidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Жин кечасида сизлардан бирортангиз Набий ﷺга ҳамроҳ бўлганмиди?» дейилди. У: «Биздан ҳеч ким у зотга ҳамроҳ бўлмаган, лекин биз у зотни бир кеча — у Маккада экан — йўқотиб қўйдик ва: ‹У ўлдирилдими ёки учириб кетилдими, унга нима бўлди?› дедик. Бас, бирор қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик. Тонг отганида ёки тонгга яқин пайт эди, биз у зотни Ҳиро томонидан келаётганини кўриб қолдик». (Ровий) айтди: Улар у зотга ўзлари бошдан кечирган ҳолатни айтдилар. Шунда у зот: «Менга жиннинг чорловчиси келди, мен уларнинг олдига бордим ва уларга (Қуръон) ўқиб бердим», дедилар. Сўнг у зот бизни олиб бориб, уларнинг изларини ва оловларининг изларини кўрсатдилар. Шаъбий айтди: Улар у зотдан озуқа сўрадилар — улар Жазиранинг жинларидан эдилар. Шунда у зот: «Қўлингизга тушган, устига Аллоҳнинг номи зикр қилинмаган ҳар бир суяк сизлар учун энг тўла гўштли ҳолида бўлади, ҳар бир тезак ёки бок ҳайвонларингизга ем бўлади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, бу иккиси билан истинжо қилмангиз, чунки улар жинлардан бўлган биродарларингизнинг озуқасидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ عَبْدَ اللَّهِ عَنْ هَذَا الْحَرْفِ ‏(‏غَيرِ آسِنٍ‏)‏ أَوْ يَاسِنٍ قَالَ كُلَّ الْقُرْآنِ قَرَأْتَ غَيْرَ هَذَا الْحَرْفِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ إِنَّ قَوْمًا يَقْرَءُونَهُ يَنْثُرُونَهُ نَثْرَ الدَّقَلِ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ إِنِّي لأَعْرِفُ السُّوَرَ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَهُنَّ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرْنَا عَلْقَمَةَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عِشْرُونَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَ كُلِّ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Voil (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan {gʻayri osin} degan harf (oyat soʻzi) haqida — yo «yosin»mi deb — soʻradi. U: «Sen ana shu harfdan boshqa butun Qurʼonni oʻqib chiqdingmi?» dedi. (Kishi:) «Ha», dedi. (Abdulloh) dedi: «Albatta bir qavm Qurʼonni oʻqishadi, lekin uni sifati buzuq xurmoni toʻkkanday toʻkib yuborishadi, u (oʻqigani) ularning halqumlaridan oʻtmaydi. Men Rasululloh ﷺ bir-biriga (juftlab) qoʻshib oʻqigan oʻxshash suralarni bilaman.» (Abu Voil) dedi: «Shunda biz Alqamaga buyurdik, u (Abdullohdan oʻsha suralar nimaligini) soʻradi. (Abdulloh): ‹Mufassaldan yigirmita sura boʻlib, Nabiy ﷺ bir rakatda har ikki surani qoʻshib oʻqir edilar›, dedi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Воил (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан {ғайри осин} деган ҳарф (оят сўзи) ҳақида — ё «ёсин»ми деб — сўради. У: «Сен ана шу ҳарфдан бошқа бутун Қуръонни ўқиб чиқдингми?» деди. (Киши:) «Ҳа», деди. (Абдуллоҳ) деди: «Албатта бир қавм Қуръонни ўқишади, лекин уни сифати бузуқ хурмони тўккандай тўкиб юборишади, у (ўқигани) уларнинг ҳалқумларидан ўтмайди. Мен Расулуллоҳ ﷺ бир-бирига (жуфтлаб) қўшиб ўқиган ўхшаш сураларни биламан.» (Абу Воил) деди: «Шунда биз Алқамага буюрдик, у (Абдуллоҳдан ўша суралар нималигини) сўради. (Абдуллоҳ): ‹Муфассалдан йигирмита сура бўлиб, Набий ﷺ бир ракатда ҳар икки сурани қўшиб ўқир эдилар›, деди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.