حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ الشَّيْطَانَ وَالإِثْمَ يَحْضُرَانِ الْبَيْعَ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَرِفَاعَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ . وَلاَ نَعْرِفُ لِقَيْسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا .
Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ biz tomon chiqdilar, biz oʻsha paytda «samosira» (dallollar) deb atalardik. Shunda u zot: «Ey savdogarlar jamoasi! Albatta, shayton va gunoh oldi-sotdida hozir boʻladi. Bas, savdolaringizni sadaqa bilan aralashtiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Baroʼ ibn Ozib va Rifoʼadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Qays ibn Abu Gʻarazaning hadisi hasan sahihdir. Uni Mansur, Aʼmash, Habib ibn Abu Sobit va birdan ortiq kishi Abu Voildan, u Qays ibn Abu Gʻarazadan rivoyat qilgan. Biz Qaysdan Paygʻambar ﷺ haqida bundan boshqa (hadis) bilmaymiz.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз томон чиқдилар, биз ўша пайтда «самосира» (даллоллар) деб аталардик. Шунда у зот: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, шайтон ва гуноҳ олди-сотдида ҳозир бўлади. Бас, савдоларингизни садақа билан аралаштиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Барў ибн Озиб ва Рифўадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Қайс ибн Абу Ғаразанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Уни Мансур, Аъмаш, Ҳабиб ибн Абу Собит ва бирдан ортиқ киши Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан ривоят қилган. Биз Қайсдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бундан бошқа (ҳадис) билмаймиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، وَشَقِيقٌ، هُوَ أَبُو وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash maʼnodagi rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш маънодаги ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَابْنُ، عُمَرَ إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ هَاتَانِ يَقُولُ " لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ لاَ يُشَفُّ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا مِنْهُ غَائِبًا بِنَاجِزٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَهِشَامِ بْنِ عَامِرٍ وَالْبَرَاءِ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَفَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَبِلاَلٍ . قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الرِّبَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا أَنْ يُبَاعَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مُتَفَاضِلاً وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مُتَفَاضِلاً إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ . وَقَالَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ . وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ شَيْءٌ مِنْ هَذَا وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ قَوْلِهِ حِينَ حَدَّثَهُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ لَيْسَ فِي الصَّرْفِ اخْتِلاَفٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ — (Nofeʼ aytadi: Bu ikki qulogʻim eshitdi, deb rivoyat qildi) — : «Oltinni oltinga teng-batengdan boshqa sotmangiz, kumushni kumushga teng-batengdan boshqa sotmangiz, ularning birini ikkinchisidan ortiq qilmangiz va ulardan gʻoyibni (mavjud boʻlmaganini) hozir boʻlganiga sotmangiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakr, Umar, Usmon, Abu Hurayra, Hishom ibn Omir, Baroʼ, Zayd ibn Arqam, Fazola ibn Ubayd, Abu Bakra, Ibn Umar, Abud-Dardoʼ va Bilollardan ham (rivoyatlar bor). Abu Saidning Nabiy ﷺdan ribo haqidagi hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahli shu hadis bilan amal qiladilar, faqat Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, u qoʻlma-qoʻl boʻlsa oltinni oltinga kam-koʻp, kumushni kumushga kam-koʻp sotishda zarar yoʻq deb hisoblar va: «Ribo faqat nasiyadadir», der edi. Uning baʼzi sheriklaridan ham shunga oʻxshash narsa rivoyat qilingan. Ibn Abbos esa Abu Said al-Xudriy unga Nabiy ﷺdan hadis aytib bergach, oʻz soʻzidan qaytgani rivoyat qilingan. Birinchi soʻz sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahli shu hadis bilan amal qiladilar; bu Sufyon as-Savriy, Ibnul-Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ibnul-Muborakdan rivoyat qilinishicha, u: «Sarf (pul almashinuvi)da ixtilof yoʻq», degan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ — (Нофеъ айтади: Бу икки қулоғим эшитди, деб ривоят қилди) — : «Олтинни олтинга тенг-батенгдан бошқа сотмангиз, кумушни кумушга тенг-батенгдан бошқа сотмангиз, уларнинг бирини иккинчисидан ортиқ қилмангиз ва улардан ғойибни (мавжуд бўлмаганини) ҳозир бўлганига сотмангиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакр, Умар, Усмон, Абу Ҳурайра, Ҳишом ибн Омир, Барў, Зайд ибн Арқам, Фазола ибн Убайд, Абу Бакра, Ибн Умар, Абуд-Дардў ва Билоллардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Саиднинг Набий ﷺдан рибо ҳақидаги ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳли шу ҳадис билан амал қиладилар, фақат Ибн Аббосдан ривоят қилинишича, у қўлма-қўл бўлса олтинни олтинга кам-кўп, кумушни кумушга кам-кўп сотишда зарар йўқ деб ҳисоблар ва: «Рибо фақат насиядадир», дер эди. Унинг баъзи шерикларидан ҳам шунга ўхшаш нарса ривоят қилинган. Ибн Аббос эса Абу Саид ал-Худрий унга Набий ﷺдан ҳадис айтиб бергач, ўз сўзидан қайтгани ривоят қилинган. Биринчи сўз саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳли шу ҳадис билан амал қиладилар; бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Ибнул-Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Сарф (пул алмашинуви)да ихтилоф йўқ», деган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَيْنَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ وَجْهَهُ إِذَا سَجَدَ فَقَالَ بَيْنَ كَفَّيْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي حُمَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تَكُونَ يَدَاهُ قَرِيبًا مِنْ أُذُنَيْهِ .
Qutayba bizga hadis aytib berdi, (u): Hafs ibn Gʻiyos bizga hadis aytib berdi, (u) al-Hajjojdan, (u) Abu Ishoqdan rivoyat qiladi, u aytdi: Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)ga: «Nabiy ﷺ sajda qilganlarida yuzlarini qaerga qoʻyardilar?» dedim. U: «Ikki kafti orasiga», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr va Abu Humayddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih gʻarib hadisdir. Baʼzi ilm ahli ihtiyor qilgan (narsa) ham shu — qoʻllari quloqlariga yaqin boʻlishi (kerak).Қутайба бизга ҳадис айтиб берди, (у): Ҳафс ибн Ғиёс бизга ҳадис айтиб берди, (у) ал-Ҳажжождан, (у) Абу Ишоқдан ривоят қилади, у айтди: Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)га: «Набий ﷺ сажда қилганларида юзларини қаэрга қўярдилар?» дедим. У: «Икки кафти орасига», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр ва Абу Ҳумайддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Баъзи илм аҳли иҳтиёр қилган (нарса) ҳам шу — қўллари қулоқларига яқин бўлиши (керак).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، مَوْلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ بَعَثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ إِلَى الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَسْأَلُهُ عَنْ رَايَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَتْ سَوْدَاءَ مُرَبَّعَةً مِنْ نَمِرَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَالْحَارِثِ بْنِ حَسَّانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ . وَأَبُو يَعْقُوبَ الثَّقَفِيُّ اسْمُهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَرَوَى عَنْهُ أَيْضًا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى .
Baroʻ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yunus ibn Ubayd — Muhammad ibn Qosimning ozod qilgan quli — aytdi: Muhammad ibn Qosim meni Baroʻ ibn Ozibning oldiga Rasululloh ﷺning bayrogʻi (roya)si haqida soʻrash uchun yubordi. U: «U namira (matosi)dan toʻrtburchak shaklida qora (bayroq) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Horis ibn Hasson va Ibn Abbosdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Zoidaning rivoyatidangina bilamiz. Abu Yaʼqub as-Saqafiyning ismi Ishoq ibn Ibrohimdir, undan Ubaydulloh ibn Muso ham rivoyat qilgan.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Юнус ибн Убайд — Муҳаммад ибн Қосимнинг озод қилган қули — айтди: Муҳаммад ибн Қосим мени Барў ибн Озибнинг олдига Расулуллоҳ ﷺнинг байроғи (роя)си ҳақида сўраш учун юборди. У: «У намира (матоси)дан тўртбурчак шаклида қора (байроқ) эди», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Ҳорис ибн Ҳассон ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ривоятидангина биламиз. Абу Яъқуб ас-Сақафийнинг исми Ишоқ ибн Иброҳимдир, ундан Убайдуллоҳ ибн Мусо ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَجُلٌ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عُمَارَةَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ تَلَقَّتْهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bizga: «Ey Abu Umora, sizlar Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ orqaga qaytmadilar. Lekin shoshqaloq odamlar qochdi, ularni Havozin (qabilasi) oʻqlar bilan qarshi oldi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida (turar) edilar, Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib uning jilovini ushlab turardi. Rasululloh ﷺ esa: ‹Men Nabiyman, bunda yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бизга: «Эй Абу Умора, сизлар Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизми?» деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқага қайтмадилар. Лекин шошқалоқ одамлар қочди, уларни Ҳавозин (қабиласи) ўқлар билан қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида (турар) эдилар, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб унинг жиловини ушлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Мен Набийман, бунда ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُرِّمَ لِبَاسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَأُحِلَّ لإِنَاثِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ . وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipak va oltin (kiyim) ummatimning erkaklariga harom, ayollariga esa halol qilindi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Uqba ibn Omir, Anas, Ummu Honiʼ, Huzayfa, Abdulloh ibn Amr, Imron ibn Husayn, Abdulloh ibn az-Zubayr, Jobir, Abu Rayhona, Ibn Umar va Vosila ibn al-Asqaʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Musoning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипак ва олтин (кийим) умматимнинг эркакларига ҳаром, аёлларига эса ҳалол қилинди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Али, Уқба ибн Омир, Анас, Умму Ҳониъ, Ҳузайфа, Абдуллоҳ ибн Амр, Имрон ибн Ҳусайн, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр, Жобир, Абу Райҳона, Ибн Умар ва Восила ибн ал-Асқаъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَبْعَةً لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ حَسَنَ الْجِسْمِ أَسْمَرَ اللَّوْنِ وَكَانَ شَعْرُهُ لَيْسَ بِجَعْدٍ وَلاَ سَبْطٍ إِذَا مَشَى يَتَكَفَّأُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأُمِّ هَانِئٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ oʻrta boʻyli edilar — uzun ham, kalta ham emas, badanlari chiroyli, rangi bugʻdoyrang edi. Sochlari juda jingalak ham, juda tekis ham emas edi. Yurganlarida (ozgina) chayqalib yurardilar.» Bu bobda Oisha, Baro, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Abu Said, Jobir, Voil ibn Hujr va Ummu Honiydan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu yoʻldan, Humayd hadisidan, hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ўрта бўйли эдилар — узун ҳам, калта ҳам эмас, баданлари чиройли, ранги буғдойранг эди. Сочлари жуда жингалак ҳам, жуда текис ҳам эмас эди. Юрганларида (озгина) чайқалиб юрардилар.» Бу бобда Оиша, Баро, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Саид, Жобир, Воил ибн Ҳужр ва Умму Ҳонийдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу йўлдан, Ҳумайд ҳадисидан, ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، يُحَدِّثُ أَنَّ حُذَيْفَةَ، اسْتَسْقَى فَأَتَاهُ إِنْسَانٌ بِإِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ فَرَمَاهُ بِهِ وَقَالَ إِنِّي كُنْتُ قَدْ نَهَيْتُهُ فَأَبَى أَنْ يَنْتَهِيَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشُّرْبِ فِي آنِيَةِ الْفِضَّةِ وَالذَّهَبِ وَلُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَقَالَ " هِيَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَكُمْ فِي الآخِرَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَالْبَرَاءِ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U suv soʻradi, shunda bir kishi unga kumushdan yasalgan bir idishda (suv) keltirdi. U esa uni otib yubordi va: «Men buni qaytargan edim, u esa toʻxtashdan bosh tortdi. Albatta, Rasululloh ﷺ kumush va oltin idishlarda ichishdan, shuningdek ipak va dibo (kiyish)dan qaytarib: ‹U (narsalar) ular uchun dunyoda, sizlar uchun esa oxiratdadir›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ummu Salama, Baro va Oishadan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У сув сўради, шунда бир киши унга кумушдан ясалган бир идишда (сув) келтирди. У эса уни отиб юборди ва: «Мен буни қайтарган эдим, у эса тўхташдан бош тортди. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ кумуш ва олтин идишларда ичишдан, шунингдек ипак ва дибо (кийиш)дан қайтариб: ‹У (нарсалар) улар учун дунёда, сизлар учун эса охиратдадир›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Умму Салама, Баро ва Оишадан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَلَمْ يَسْمَعْهُ مِنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَهُمْ جُلُوسٌ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ " إِنْ كُنْتُمْ لاَ بُدَّ فَاعِلِينَ فَرُدُّوا السَّلاَمَ وَأَعِينُوا الْمَظْلُومَ وَاهْدُوا السَّبِيلَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yoʻlda oʻtirgan ansorlardan baʼzi kishilarning yonidan oʻtib qoldilar va: «Agar shuni qilmasdan iloj boʻlmasa, salomni qaytaringlar, mazlumga yordam beringlar va yoʻl koʻrsatinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ йўлда ўтирган ансорлардан баъзи кишиларнинг ёнидан ўтиб қолдилар ва: «Агар шуни қилмасдан илож бўлмаса, саломни қайтаринглар, мазлумга ёрдам беринглар ва йўл кўрсатинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
وَرَوَى شُعْبَةُ، وَالثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً حَمْرَاءَ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ بِهَذَا . وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا . قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا قُلْتُ لَهُ حَدِيثُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ أَصَحُّ أَوْ حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ فَرَأَى كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحًا . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ وَأَبِي جُحَيْفَةَ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning ustlarida qizil hulla (kiyim) koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda bundan koʻra koʻproq soʻz (bayon) ham bor. (Roviy) aytdi: Men Muhammad(ibn Ismoil)dan: ‹Abu Ishoqning Barodan rivoyat qilgan hadisi sahihroqmi yoki Jobir ibn Samuraning hadisimi?› deb soʻradim. U ikkala hadisni ham sahih deb bildi. Bu bobda Baro va Abu Juhayfadan ham (hadis) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг устларида қизил ҳулла (кийим) кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда бундан кўра кўпроқ сўз (баён) ҳам бор. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммад(ибн Исмоил)дан: ‹Абу Ишоқнинг Бародан ривоят қилган ҳадиси саҳиҳроқми ёки Жобир ибн Самуранинг ҳадисими?› деб сўрадим. У иккала ҳадисни ҳам саҳиҳ деб билди. Бу бобда Баро ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ҳадис) бор.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَقْرَأُ سُورَةَ الْكَهْفِ إِذْ رَأَى دَابَّتَهُ تَرْكُضُ فَنَظَرَ فَإِذَا مِثْلُ الْغَمَامَةِ أَوِ السَّحَابَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ السَّكِينَةُ نَزَلَتْ مَعَ الْقُرْآنِ أَوْ نَزَلَتْ عَلَى الْقُرْآنِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Kahf surasini oʻqiyotgan edi, birdan otining (hurkib) tipirchilayotganini koʻrdi. Qaradi-yu, goʻyo bir bulut yoki soyaga oʻxshash narsa (turardi). U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: «U — Qurʼon bilan nozil boʻlgan, yoki Qurʼon sababli nozil boʻlgan sakinat (xotirjamlik)dir», dedilar. Bu bobda Usayd ibn Huzayrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Каҳф сурасини ўқиётган эди, бирдан отининг (ҳуркиб) типирчилаётганини кўрди. Қаради-ю, гўё бир булут ёки сояга ўхшаш нарса (турарди). У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: «У — Қуръон билан нозил бўлган, ёки Қуръон сабабли нозил бўлган сакинат (хотиржамлик)дир», дедилар. Бу бобда Усайд ибн Ҳузайрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، عَنِ الْبَرَاءِ: (وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ) قَالَ نَزَلَتْ فِينَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ كُنَّا أَصْحَابَ نَخْلٍ فَكَانَ الرَّجُلُ يَأْتِي مِنْ نَخْلِهِ عَلَى قَدْرِ كَثْرَتِهِ وَقِلَّتِهِ وَكَانَ الرَّجُلُ يَأْتِي بِالْقِنْوِ وَالْقِنْوَيْنِ فَيُعَلِّقُهُ فِي الْمَسْجِدِ وَكَانَ أَهْلُ الصُّفَّةِ لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ فَكَانَ أَحَدُهُمْ إِذَا جَاعَ أَتَى الْقِنْوَ فَضَرَبَهُ بِعَصَاهُ فَيَسْقُطُ مِنَ الْبُسْرِ وَالتَّمْرِ فَيَأْكُلُ وَكَانَ نَاسٌ مِمَّنْ لاَ يَرْغَبُ فِي الْخَيْرِ يَأْتِي الرَّجُلُ بِالْقِنْوِ فِيهِ الشِّيصُ وَالْحَشَفُ وَبِالْقِنْوِ قَدِ انْكَسَرَ فَيُعَلِّقُهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ) قَالُوا لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ أُهْدِيَ إِلَيْهِ مِثْلُ مَا أَعْطَى لَمْ يَأْخُذْهُ إِلاَّ عَلَى إِغْمَاضٍ وَحَيَاءٍ قَالَ فَكُنَّا بَعْدَ ذَلِكَ يَأْتِي أَحَدُنَا بِصَالِحِ مَا عِنْدَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَالِكٍ هُوَ الْغِفَارِيُّ وَيُقَالُ اسْمُهُ غَزْوَانُ وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ عَنِ السُّدِّيِّ شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Baro (roziyallohu anhu) {Undan yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} (Baqara 267) oyati haqida aytadi: U biz ansoriylar haqida nozil boʻldi. Biz xurmozor egalari edik. Kishi xurmozoridan oz-koʻpligiga qarab (xurmo) keltirar edi. Birovi bir-ikki shingil (xurmo) keltirib, uni masjidga osib qoʻyar edi. Ahli Suffa esa taomsiz edi, ulardan biri ochiqqanda shingil oldiga kelib, uni hassasi bilan urar, undan xom va yetilgan xurmo toʻkilar, u esa yeb olar edi. Yaxshilikka ragʻbati boʻlmagan baʼzi kishilar esa shingilda yomon, qotib qolgan xurmo boʻlganini, yoki singan shingilni keltirib osib qoʻyar edi. Shunda Alloh taolo: {Ey iymon keltirganlar, kasb qilgan halol-pok narsalaringizdan va Biz sizlar uchun yerdan chiqargan narsalardan infoq qilinglar. Undan yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar; holbuki, oʻzingiz ham koʻz yummasdan uni olmas edingiz} (Baqara 267) oyatini nozil qildi. Ular: «Sizdan biringizga oʻzi bergani kabi narsa hadya qilinsa, uni faqat koʻz yumib va uyalibgina olardi», deyishdi. (Baro) aytdi: Shundan keyin har birimiz oʻzida bor narsaning yaxshisini keltiradigan boʻldik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abu Molik — gʻiforiydir, ismi Gʻazvon deyiladi. Sufyon as-Suddiydan bundan bir qismini rivoyat qilgan.Баро (розияллоҳу анҳу) {Ундан ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} (Бақара 267) ояти ҳақида айтади: У биз ансорийлар ҳақида нозил бўлди. Биз хурмозор эгалари эдик. Киши хурмозоридан оз-кўплигига қараб (хурмо) келтирар эди. Бирови бир-икки шингил (хурмо) келтириб, уни масжидга осиб қўяр эди. Аҳли Суффа эса таомсиз эди, улардан бири очиққанда шингил олдига келиб, уни ҳассаси билан урар, ундан хом ва етилган хурмо тўкилар, у эса еб олар эди. Яхшиликка рағбати бўлмаган баъзи кишилар эса шингилда ёмон, қотиб қолган хурмо бўлганини, ёки синган шингилни келтириб осиб қўяр эди. Шунда Аллоҳ таоло: {Эй иймон келтирганлар, касб қилган ҳалол-пок нарсаларингиздан ва Биз сизлар учун ердан чиқарган нарсалардан инфоқ қилинглар. Ундан ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар; ҳолбуки, ўзингиз ҳам кўз юммасдан уни олмас эдингиз} (Бақара 267) оятини нозил қилди. Улар: «Сиздан бирингизга ўзи бергани каби нарса ҳадя қилинса, уни фақат кўз юмиб ва уялибгина оларди», дейишди. (Баро) айтди: Шундан кейин ҳар биримиз ўзида бор нарсанинг яхшисини келтирадиган бўлдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Молик — ғифорийдир, исми Ғазвон дейилади. Суфён ас-Суддийдан бундан бир қисмини ривоят қилган.