وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي بِنْتِ عَمِّكَ حَمْزَةَ؟ فَإِنَّهَا أَجْمَلُ فَتَاةٍ فِي قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُ: «أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ حَمْزَةَ أَخِي مَنِ الرَّضَاعَةِ؟ وَأَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا حرم من النّسَب؟» . رَوَاهُ مُسلم
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, amakingiz Hamzaning qiziga (uylanishni) xohlaysizmi? U Qurayshdagi eng goʻzal qizdir», dedim. Shunda u zot menga: «Hamza sut orqali (emishgan) akam ekanini bilmaysanmi? Alloh nasab orqali harom qilgan narsalarni sut (emizish) orqali ham harom qilgandir», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, амакингиз Ҳамзанинг қизига (уйланишни) хоҳлайсизми? У Қурайшдаги энг гўзал қиздир», дедим. Шунда у зот менга: «Ҳамза сут орқали (эмишган) акам эканини билмайсанми? Аллоҳ насаб орқали ҳаром қилган нарсаларни сут (эмизиш) орқали ҳам ҳаром қилгандир», дедилар. Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: صَالَحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ: عَلَى أَنَّ مَنْ أَتَاهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ رَدَّهُ إِلَيْهِمْ وَمَنْ أَتَاهُمْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يَرُدُّوهُ وَعَلَى أَنْ يَدْخُلَهَا مِنْ قَابِلٍ وَيُقِيمَ بِهَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا دَخَلَهَا وَمَضَى الْأَجَلُ خَرَجَ فَتَبِعَتْهُ ابْنَةُ حَمْزَةَ تُنَادِي: يَا عَمِّ يَا عَمِّ فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ فَأَخَذَ بِيَدِهَا فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَزَيْدٌ وَجَعْفَرٌ قَالَ عَلِيٌّ: أَنَا أَخَذْتُهَا وَهِيَ بِنْتُ عَمِّي. وَقَالَ جَعْفَرٌ: بِنْتُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي وَقَالَ زَيْدٌ: بِنْتُ أَخِي فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِخَالَتِهَا وَقَالَ: «الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الْأُمِّ» . وَقَالَ لَعَلِيٍّ: «أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ» وَقَالَ لِجَعْفَرٍ: «أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي» . وَقَالَ لزيد: «أَنْت أخونا ومولانا»
(Baro (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zulqaʼdada umra qilganlarida, Makka ahli u zotni Makkaga kirishga qoʻ ymaslikka bosh tortdi, to u zot ular bilan — u yerda uch kun turishi (sharti) ustida — bitishdilar. Ular shartnomani yozganlarida: «Bu — Muhammad, Allohning Rasuli bitishgan (narsa)dir» deb yozdilar. (Quraysh:) «Biz buni tan olmaymiz; agar biz seni Allohning Rasuli deb bilganimizda, seni hech narsadan toʻsmasdik. Lekin sen Muhammad ibn Abdullohsan», dedilar. U zot: «Men Allohning Rasuliman va men Muhammad ibn Abdullohman», dedilar. Soʻng Aliga: «‹Rasululloh›ni oʻchir», dedilar. Ali: «Yoʻq, Allohga qasamki, men seni hech qachon oʻchirmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ shartnomani oldilar — u zot yozishni yaxshi bilmas edilar — va: «Bu — Muhammad ibn Abdulloh bitishgan (narsa)dir: Makkaga qurol (olib) kirmaydi, magar qindagi qilich (boʻ lsa mayli); va uning (Makka) ahlidan hech kimni — agar (oʻzi) unga ergashishni istasa — (oʻzi bilan) olib chiqmaydi; va oʻz sheriklaridan hech kimni — agar u yerda turishni istasa — toʻsmaydi», deb yozdilar. U zot unga (Makkaga) kirib, muddat oʻtganida, (Quraysh) Alining oldiga kelib: «Sherikingga ayt — bizdan chiqib ketsin, muddat oʻtdi», dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ chiqdilar. Hamzaning qizi: «Ey amaki, ey amaki!» deb nido qilib, u zotga ergashdi. Ali uni (qoʻ liga) olib, qoʻ lidan ushlab, Fotima (alayhassalom)ga: «Mana, amakingning qizini ol», dedi; u (Fotima) uni (tarbiyaga) oldi. Soʻng u (qiz) haqida Ali, Zayd va Jaʼfar nizolashdilar. Ali: «Men uni oldim, u mening amakimning qizi», dedi. Jaʼfar: «(U) mening amakimning qizi va xolasi mening nikohimda», dedi. Zayd: «(U) mening (din) birodarimning qizi», dedi. Paygʻambar ﷺ uni xolasiga (Jaʼfarning xotiniga) hukm qilib berdilar va: «Xola ona oʻrnidadir», dedilar. Aliga: «Sen mendansan, men sendanman», dedilar. Jaʼfarga: «Sen mening xilqatim va xulqimga oʻxshading», dedilar. Zaydga: «Sen bizning birodarimiz va mavlomizsan», dedilar. Ali: «Hamzaning qiziga uylanmaysanmi?» dedi. U zot: «U mening emish (sut) tomondan birodarimning qizidir», dedilar.(Баро (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Зулқаъдада умра қилганларида, Макка аҳли у зотни Маккага киришга қў ймасликка бош тортди, то у зот улар билан — у ерда уч кун туриши (шарти) устида — битишдилар. Улар шартномани ёзганларида: «Бу — Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули битишган (нарса)дир» деб ёздилар. (Қурайш:) «Биз буни тан олмаймиз; агар биз сени Аллоҳнинг Расули деб билганимизда, сени ҳеч нарсадан тўсмасдик. Лекин сен Муҳаммад ибн Абдуллоҳсан», дедилар. У зот: «Мен Аллоҳнинг Расулиман ва мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳман», дедилар. Сўнг Алига: «‹Расулуллоҳ›ни ўчир», дедилар. Али: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сени ҳеч қачон ўчирмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шартномани олдилар — у зот ёзишни яхши билмас эдилар — ва: «Бу — Муҳаммад ибн Абдуллоҳ битишган (нарса)дир: Маккага қурол (олиб) кирмайди, магар қиндаги қилич (бў лса майли); ва унинг (Макка) аҳлидан ҳеч кимни — агар (ўзи) унга эргашишни истаса — (ўзи билан) олиб чиқмайди; ва ўз шерикларидан ҳеч кимни — агар у ерда туришни истаса — тўсмайди», деб ёздилар. У зот унга (Маккага) кириб, муддат ўтганида, (Қурайш) Алининг олдига келиб: «Шерикингга айт — биздан чиқиб кецин, муддат ўтди», дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ чиқдилар. Ҳамзанинг қизи: «Эй амаки, эй амаки!» деб нидо қилиб, у зотга эргашди. Али уни (қў лига) олиб, қў лидан ушлаб, Фотима (алайҳассалом)га: «Мана, амакингнинг қизини ол», деди; у (Фотима) уни (тарбияга) олди. Сўнг у (қиз) ҳақида Али, Зайд ва Жаъфар низолашдилар. Али: «Мен уни олдим, у менинг амакимнинг қизи», деди. Жаъфар: «(У) менинг амакимнинг қизи ва холаси менинг никоҳимда», деди. Зайд: «(У) менинг (дин) биродаримнинг қизи», деди. Пайғамбар ﷺ уни холасига (Жаъфарнинг хотинига) ҳукм қилиб бердилар ва: «Хола она ўрнидадир», дедилар. Алига: «Сен мендансан, мен сенданман», дедилар. Жаъфарга: «Сен менинг хилқатим ва хулқимга ўхшадинг», дедилар. Зайдга: «Сен бизнинг биродаримиз ва мавломизсан», дедилар. Али: «Ҳамзанинг қизига уйланмайсанми?» деди. У зот: «У менинг эмиш (сут) томондан биродаримнинг қизидир», дедилар.
وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ تَقَدَّمَ عُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَتَبِعَهُ ابْنُهُ وَأَخُوهُ فَنَادَى: مَنْ يُبَارِزُ؟ فَانْتُدِبَ لَهُ شبابٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ: مَنْ أَنْتُمْ؟ فَأَخْبَرُوهُ فَقَالَ: لَا حَاجَةَ لَنَا فِيكُمْ إِنَّمَا أَرَدْنَا بَنِي عَمِّنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُمْ يَا حَمْزَةُ قُمْ يَا عَلِيُّ قُمْ يَا عُبَيْدَةُ بْنَ الْحَارِثِ» . فَأَقْبَلَ حَمْزَةُ إِلى عتبةَ وَأَقْبَلْتُ إِلَى شَيْبَةَ وَاخْتَلَفَ بَيْنَ عُبَيْدَةَ وَالْوَلِيدِ ضَرْبَتَانِ فَأَثْخَنَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ ثُمَّ مِلْنَا عَلَى الْوَلِيدِ فَقَتَلْنَاهُ وَاحْتَمَلْنَا عُبَيْدَةَ. رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: (Badr kuni) u — yaʼni Utba ibn Rabia — oldinga chiqdi, ortidan oʻgʻli va ukasi ergashdi. So u: «Kim yakkama-yakka jangga chiqadi?» deb hayqirdi. Ansorlardan baʼzi yigitlar unga qarshi otlandi. U: «Sizlar kimsizlar?» dedi. Ular unga (oʻzlarini) bildirishdi. U: «Sizlarga bizning hojatimiz yoʻq, biz faqat amakivachchalarimizni (qureyshlik tengdoshlarimizni) istagan edik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tur, ey Hamza! Tur, ey Ali! Tur, ey Ubayda ibn al-Horis!» dedilar. Hamza Utba tomon yurdi, men Shayba tomon yurdim; Ubayda bilan Validning oʻrtasida ikki zarba almashildi va har ikkisi sherigini ogʻir yarador qildi. Soʻng biz Validga tashlandik va uni oʻldirdik, Ubaydani esa (yelkalarimizga) koʻtarib oldik.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: (Бадр куни) у — яъни Утба ибн Рабиа — олдинга чиқди, ортидан ўғли ва укаси эргашди. Со у: «Ким яккама-якка жангга чиқади?» деб ҳайқирди. Ансорлардан баъзи йигитлар унга қарши отланди. У: «Сизлар кимсизлар?» деди. Улар унга (ўзларини) билдиришди. У: «Сизларга бизнинг ҳожатимиз йўқ, биз фақат амакиваччаларимизни (қурейшлик тенгдошларимизни) истаган эдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тур, эй Ҳамза! Тур, эй Али! Тур, эй Убайда ибн ал-Ҳорис!» дедилар. Ҳамза Утба томон юрди, мен Шайба томон юрдим; Убайда билан Валиднинг ўртасида икки зарба алмашилди ва ҳар иккиси шеригини оғир ярадор қилди. Сўнг биз Валидга ташландик ва уни ўлдирдик, Убайдани эса (елкаларимизга) кўтариб олдик.
وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْلًا قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ: ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عنْدي يَا مُحَمَّد خير إِن نقْتل تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ كُنْتُ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ فَتَرَكَهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى كَانَ الْغَدُ فَقَالَ لَهُ: «مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ: إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كنتَ تريدُ المالَ فسَلْ تعط مِنْهُ مَا شِئْتَ. فَتَرَكَهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ فَقَالَ لَهُ: «مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟» فَقَالَ: عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ: إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَطْلَقُوا ثُمَامَةَ» فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَن مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضُ إِلَيَّ مِنْ وَجْهِكَ فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ كُلِّهَا إِلَيَّ وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَيَّ مِنْ دِينِكَ فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ كُلِّهِ إِلَيَّ وَوَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٌ أَبْغَضَ إِلَيَّ مِنْ بَلَدِكَ فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلَادِ كُلِّهَا إِلَيَّ. وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدَ الْعُمْرَةَ فَمَاذَا تَرَى؟ فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ: أَصَبَوْتَ؟ فَقَالَ: لَا وَلَكِنَّى أَسْلَمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ لَا يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسلم وَاخْتَصَرَهُ البُخَارِيّ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najd tomon otliq qoʻshin yubordilar. Ular Banu Hanifa qabilasidan boʻlgan, Yamoma ahlining sayyidi Sumoma ibn Usol degan bir kishini (asir qilib) olib keldilar. Uni masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga chiqib: «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Ey Muhammad, mening (oldimda) yaxshilik bor. Agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar inʼom qilsang (afv etsang), shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni indamasdan qoldirdilar, indinga (boʻlgach yana kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «Senga aytganimni (aytaman): agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Rasululloh ﷺ uni yana qoldirdilar, ertasi kun (boʻlgach kelib): «Ey Sumoma, sen nima deysan?» — dedilar. U: «(Oldimda) senga aytganim bor: agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻlasan; agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirgan boʻlasan; agar mol istasang, soʻra, undan xohlaganingcha berilasan», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sumomani ozod qilinglar!» — dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib gʻusl qildi, soʻng masjidga kirib: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va elchisidir. Ey Muhammad, Alloh haqqi, yer yuzida menga sening yuzingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yuz yoʻq edi; endi sening yuzing barcha yuzlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening diningdan koʻra yomonroq koʻrinadigan din yoʻq edi; endi sening dining barcha dinlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Alloh haqqi, menga sening yurtingdan koʻra yomonroq koʻrinadigan yurt yoʻq edi; endi sening yurting barcha yurtlarning ichida menga eng sevimlisi boʻlib qoldi. Sening otliq qoʻshining meni (asir qilib) tutgan edi, holbuki men umra (qilish)ni istab kelayotgan edim. Endi nima deysan?» — dedi. Rasululloh ﷺ unga (yaxshilik) xushxabarini berdilar va umra qilishga buyurdilar. U Makkaga yetib borganida, bir kishi unga: «Diningdan qaytdingmi (boshqa dinga oʻtdingmi)?» — dedi. U: «Yoʻq, balki men Rasululloh ﷺ bilan birga musulmon boʻldim. Alloh haqqi, Yamomadan sizlarga bir dona bugʻdoy doni ham kelmaydi, toki Rasululloh ﷺ unga (kelishiga) izn bermagunlaricha», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон отлиқ қўшин юбордилар. Улар Бану Ҳанифа қабиласидан бўлган, Ямома аҳлининг саййиди Сумома ибн Усол деган бир кишини (асир қилиб) олиб келдилар. Уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига чиқиб: «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Эй Муҳаммад, менинг (олдимда) яхшилик бор. Агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар инъом қилсанг (афв этсанг), шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни индамасдан қолдирдилар, индинга (бўлгач яна келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «Сенга айтганимни (айтаман): агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Расулуллоҳ ﷺ уни яна қолдирдилар, эртаси кун (бўлгач келиб): «Эй Сумома, сен нима дейсан?» — дедилар. У: «(Олдимда) сенга айтганим бор: агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча бериласан», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сумомани озод қилинглар!» — дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Эй Муҳаммад, Аллоҳ ҳаққи, ер юзида менга сенинг юзингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юз йўқ эди; энди сенинг юзинг барча юзларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг динингдан кўра ёмонроқ кўринадиган дин йўқ эди; энди сенинг дининг барча динларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Аллоҳ ҳаққи, менга сенинг юртингдан кўра ёмонроқ кўринадиган юрт йўқ эди; энди сенинг юртинг барча юртларнинг ичида менга энг севимлиси бўлиб қолди. Сенинг отлиқ қўшининг мени (асир қилиб) тутган эди, ҳолбуки мен умра (қилиш)ни истаб келаётган эдим. Энди нима дейсан?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга (яхшилик) хушхабарини бердилар ва умра қилишга буюрдилар. У Маккага етиб борганида, бир киши унга: «Динингдан қайтдингми (бошқа динга ўтдингми)?» — деди. У: «Йўқ, балки мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мусулмон бўлдим. Аллоҳ ҳаққи, Ямомадан сизларга бир дона буғдой дони ҳам келмайди, токи Расулуллоҳ ﷺ унга (келишига) изн бермагунларича», — деди.
عَن حَارِثَةَ بْنِ مُضَرَّبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى خَبَّابٍ وَقَدِ اكْتَوَى سَبْعًا فَقَالَ: لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول: «لَا يَتَمَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ» لَتَمَنَّيْتُهُ. وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَمْلِكُ دِرْهَمًا وَإِنَّ فِي جَانِبِ بَيْتِيَ الْآنَ لَأَرْبَعِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ قَالَ ثُمَّ أُتِيَ بِكَفَنِهِ فَلَمَّا رَآهُ بَكَى وَقَالَ لَكِنَّ حَمْزَةَ لَمْ يُوجَدْ لَهُ كَفَنٌ إِلَّا بُرْدَةٌ مَلْحَاءُ إِذَا جُعِلَتْ عَلَى رَأْسِهِ قَلَصَتْ عَنْ قَدَمَيْهِ وَإِذَا جُعِلَتْ عَلَى قَدَمَيْهِ قَلَصَتْ عَنْ رَأْسِهِ حَتَّى مُدَّتْ عَلَى رَأْسِهِ وَجُعِلَ عَلَى قَدَمَيْهِ الْإِذْخِرُ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يذكر: ثمَّ أُتِي بكفنه إِلَى آخِره
Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadi: U: «Xabbob (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, uning qornini dogʻlab dovolagan edilar. U: ‹Paygʻambar ﷺning sahobalaridan men koʻrgan baloni koʻrgan birortasini bilmayman. Men Paygʻambar ﷺ zamonida bir dirhamga ham ega emasdim, hozir esa uyimning bir burchagida qirq ming (dirham) bor. Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilashdan — yoki: man qilmaganlarida — tilagan boʻlardim›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Xabbob hadisi hasan sahih hadisdir. Anas ibn Molikdan ham Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Sizlardan birortangiz boshiga tushgan zarar sababli oʻlimni tilamasin. (Balki): ‹Allohim, agar hayot men uchun yaxshi boʻlsa meni tirik qoldir va agar oʻlim men uchun yaxshi boʻlsa meni vafot ettir›, desin», deganlar.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинади: У: «Хаббоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, унинг қорнини доғлаб доволаган эдилар. У: ‹Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан мен кўрган балони кўрган бирортасини билмайман. Мен Пайғамбар ﷺ замонида бир дирҳамга ҳам эга эмасдим, ҳозир эса уйимнинг бир бурчагида қирқ минг (дирҳам) бор. Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилашдан — ёки: ман қилмаганларида — тилаган бўлардим›, деди», деди. Абу Исо айтди: Хаббоб ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Анас ибн Моликдан ҳам Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Сизлардан бирортангиз бошига тушган зарар сабабли ўлимни тиламасин. (Балки): ‹Аллоҳим, агар ҳаёт мен учун яхши бўлса мени тирик қолдир ва агар ўлим мен учун яхши бўлса мени вафот эттир›, десин», деганлар.
عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ أُتِيَ بِطَعَامٍ وَكَانَ صَائِمًا فَقَالَ: قُتِلَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَهُوَ خَيْرٌ مِنِّي كُفِّنَ فِي بُرْدَةٍ إِنْ غُطِّيَ رَأْسُهُ بَدَتْ رِجْلَاهُ وَإِنْ غُطِّيَ رِجْلَاهُ بَدَا رَأْسُهُ وَأَرَاهُ قَالَ: وَقُتِلَ حَمْزَةُ وَهُوَ خَيْرٌ مِنِّي ثُمَّ بُسِطَ لَنَا مِنَ الدُّنْيَا مَا بُسِطَ أَوْ قَالَ: أُعْطِينَا مِنَ الدُّنْيَا مَا أُعْطِينَا وَلَقَدْ خَشِينَا أَنْ تَكُونَ حَسَنَاتُنَا عُجِّلَتْ لَنَا ثُمَّ جَعَلَ يَبْكِي حَتَّى تَرَكَ الطَّعَامَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Abdurrahmon ibn Avfga taom keltirildi — u roʻzador edi. U: «Musʼab ibn Umayr — u mendan yaxshiroq edi — (Uhudda) oʻldirildi, bir burda (chopon)ga kafanlandi; boshi yopilsa, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlari yopilsa, boshi chiqib qolardi. Hamza ham — u mendan yaxshiroq edi — oʻldirildi. Soʻng bizga dunyodan (shuncha narsa) yoyildiki, yoyildi — yoki: bizga dunyodan (shuncha) berildiki, berildi. Biz yaxshiliklarimiz (savoblarimiz) bizga (shu dunyoda) tezlashtirib berilmaganmikan, deb qoʻrqdik», dedi. Soʻng u taomni (yeyishni) tark etib, yigʻlay boshladi.Абдурраҳмон ибн Авфга таом келтирилди — у рўзадор эди. У: «Мусъаб ибн Умайр — у мендан яхшироқ эди — (Уҳудда) ўлдирилди, бир бурда (чопон)га кафанланди; боши ёпилса, оёқлари чиқиб қолар, оёқлари ёпилса, боши чиқиб қоларди. Ҳамза ҳам — у мендан яхшироқ эди — ўлдирилди. Сўнг бизга дунёдан (шунча нарса) ёйилдики, ёйилди — ёки: бизга дунёдан (шунча) берилдики, берилди. Биз яхшиликларимиз (савобларимиз) бизга (шу дунёда) тезлаштириб берилмаганмикан, деб қўрқдик», деди. Сўнг у таомни (ейишни) тарк этиб, йиғлай бошлади.
وَعَنْ نَافِعٍ أَبِي غَالِبٍ قَالَ: صَلَّيْتُ مَعَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَلَى جَنَازَةِ رَجُلٍ فَقَامَ حِيَال رَأسه ثمَّ جاؤوا بِجَنَازَةِ امْرَأَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالُوا: يَا أَبَا حَمْزَةَ صَلِّ عَلَيْهَا فَقَامَ حِيَالَ وَسَطِ السَّرِيرِ فَقَالَ لَهُ الْعَلَاءُ بْنُ زِيَادٍ: هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ على الْجِنَازَة مَقَامَكَ مِنْهَا؟ وَمِنَ الرَّجُلِ مَقَامَكَ مِنْهُ؟ قَالَ: نَعَمْ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ نَحْوُهُ مَعَ زِيَادَةٍ وَفِيهِ: فَقَامَ عِنْد عجيزة الْمَرْأَة
Abu Gʻolib (rahimahulloh) aytadi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) bilan birga bir erkak kishining janozasi ustida namoz oʻqidim. U (Anas) (oʻlikning) boshi roʻparasida turdi. Soʻng Qurayshlik bir ayolning janozasini olib kelishdi va: «Ey Abu Hamza, uning ustida namoz oʻqing», dedilar. U esa taxtaravonning oʻrtasi roʻparasida turdi. Alo ibn Ziyod unga: «Sen Nabiy ﷺni janoza ustida shunday — ayol ustida sen turgan oʻringda, erkak ustida ham sen turgan oʻringda turganlarini koʻrganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. (Namozdan) boʻshagach, u: «(Buni) yodda saqlanglar», dedi. Bu bobda Samuradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning bu hadisi hasandir. Buni Hammomdan bir nechalari shunga oʻxshash rivoyat qilishgan. Vakiʼ bu hadisni Hammomdan rivoyat qilib, unda adashdi va: «Gʻolibdan, u Anasdan», dedi. Sahihi esa «Abu Gʻolibdan»dir. Bu hadisni Abdulvoris ibn Saʼid va bir nechalari Abu Gʻolibdan Hammomning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilishgan. Bu Abu Gʻolibning ismida ixtilof qilishgan: baʼzilari «ismi Nofiʼ» desa, «Rofiʼ» ham deyiladi. Baʼzi ahli ilm shunga borishgan, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абу Ғолиб (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) билан бирга бир эркак кишининг жанозаси устида намоз ўқидим. У (Анас) (ўликнинг) боши рўпарасида турди. Сўнг Қурайшлик бир аёлнинг жанозасини олиб келишди ва: «Эй Абу Ҳамза, унинг устида намоз ўқинг», дедилар. У эса тахтаравоннинг ўртаси рўпарасида турди. Ало ибн Зиёд унга: «Сен Набий ﷺни жаноза устида шундай — аёл устида сен турган ўрингда, эркак устида ҳам сен турган ўрингда турганларини кўрганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. (Намоздан) бўшагач, у: «(Буни) ёдда сақланглар», деди. Бу бобда Самурадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг бу ҳадиси ҳасандир. Буни Ҳаммомдан бир нечалари шунга ўхшаш ривоят қилишган. Вакиъ бу ҳадисни Ҳаммомдан ривоят қилиб, унда адашди ва: «Ғолибдан, у Анасдан», деди. Саҳиҳи эса «Абу Ғолибдан»дир. Бу ҳадисни Абдулворис ибн Саъид ва бир нечалари Абу Ғолибдан Ҳаммомнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилишган. Бу Абу Ғолибнинг исмида ихтилоф қилишган: баъзилари «исми Нофиъ» деса, «Рофиъ» ҳам дейилади. Баъзи аҳли илм шунга боришган, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: إِنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الْأَسْلَمِيَّ قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصُومُ فِي السَّفَرِ وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ. فَقَالَ: «إِنْ شِئْتَ فَصم وَإِن شِئْت فَأفْطر»
Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hamza ibn Amr al-Aslamiy Paygʻambar ﷺ dan: «Safarda roʻza tutaymi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Xohlasang, roʻza tut; xohlamasang, tutma», — deb javob berdilar.Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳамза ибн Амр ал-Асламий Пайғамбар ﷺ дан: «Сафарда рўза тутайми?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Хоҳласанг, рўза тут; хоҳламасанг, тутма», — деб жавоб бердилар.