Hasan ibn Ali

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّهُ مَرَّ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَهُوَ يُصَلِّي وَقَدْ عَقَصَ ضَفِرَتَهُ فِي قَفَاهُ فَحَلَّهَا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الْحَسَنُ مُغْضَبًا فَقَالَ أَقْبِلْ عَلَى صَلاَتِكَ وَلاَ تَغْضَبْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ ذَلِكَ كِفْلُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ مَعْقُوصٌ شَعْرُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعِمْرَانُ بْنُ مُوسَى هُوَ الْقُرَشِيُّ الْمَكِّيُّ وَهُوَ أَخُو أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى ‏.‏

Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u Hasan ibn Alining yonidan oʻtib qoldi, u namoz oʻqiyotgan, sochining oʻrimini ensasiga toʻplab bogʻlab olgan edi. Shunda (Abu Rofeʼ) uni yozib qoʻydi. Hasan unga gʻazablangan holda qaradi-da: «Namozingga yuzlan va gʻazablanma, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu — shaytonning oʻrnidir›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ummu Salama va Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Rofeʼning hadisi hasan hadisdir. Ilm ahlining oldida amal shunga muvofiqdir; ular kishining sochini toʻplab bogʻlagan holda namoz oʻqishini makruh sanaganlar. Abu Iso aytdi: Imron ibn Muso — u Qurashiy Makkiydir va u Ayyub ibn Musoning akasidir.Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у Ҳасан ибн Алининг ёнидан ўтиб қолди, у намоз ўқиётган, сочининг ўримини энсасига тўплаб боғлаб олган эди. Шунда (Абу Рофеъ) уни ёзиб қўйди. Ҳасан унга ғазабланган ҳолда қаради-да: «Намозингга юзлан ва ғазабланма, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу — шайтоннинг ўрнидир›, деяётганларини эшитганман», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Умму Салама ва Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Рофеънинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Илм аҳлининг олдида амал шунга мувофиқдир; улар кишининг сочини тўплаб боғлаган ҳолда намоз ўқишини макруҳ санаганлар. Абу Исо айтди: Имрон ибн Мусо — у Қураший Маккийдир ва у Айюб ибн Мусонинг акасидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ، قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رضى الله عَنْهُمَا عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلاَ يُقْضَى عَلَيْكَ وَإِنَّهُ لاَ يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الْحَوْرَاءِ السَّعْدِيِّ وَاسْمُهُ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي الْوِتْرِ فَرَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ الْقُنُوتَ فِي الْوِتْرِ فِي السَّنَةِ كُلِّهَا وَاخْتَارَ الْقُنُوتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَقْنُتُ إِلاَّ فِي النِّصْفِ الآخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَكَانَ يَقْنُتُ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ ‏.‏

Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ menga vitrda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgatdilar: ‹Allohumma-hdiniy fiyman hadayt, va oafiniy fiyman oafayt, va tavallaniy fiyman tavallayt, va boorik liy fiymaa aʼtoyt, va qiniy sharra maa qodoyt, fa innaka taqdiy va laa yuqdoo alayk, va innahu laa yazillu man voolayt, tabaarokta robbanaa va taoalayt› (Ey Allohim, meni hidoyat qilganlaring qatorida hidoyat qilgin, ofiyat berganlaring qatorida ofiyat bergin, doʻst tutganlaring qatorida doʻst tutgin, ato qilgan narsangda menga baraka bergin, hukm qilgan narsang yomonligidan meni saqlagin; chunki Sen hukm qilasan, Senga (qarshi) hukm qilinmaydi; albatta, Sen doʻst tutgan kishi xor boʻlmaydi. Ey Robbimiz, Sen barakotlisan va Oliysan).» Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir, biz uni faqat shu jihatdan, Abu Havro as-Saʼdiyning hadisidangina bilamiz, uning ismi Robia ibn Shayboandir. Biz Paygʻambar ﷺdan vitrdagi qunut haqida bundan koʻra goʻzalroq narsani bilmaymiz. Ilm ahli vitrdagi qunut haqida ixtilof qilganlar: Abdulloh ibn Masʼud yil davomida vitrda qunut oʻqishni maʼqul koʻrgan va qunutni rukudan oldin (oʻqishni) ixtiyor qilgan. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir, Sufyon Savriy, Ibn Muborak, Ishoq va Kufa ahli ham shuni aytadilar. Ali ibn Abu Tolibdan rivoyat qilinishicha, u faqat Ramazonning oxirgi yarmida qunut oʻqir va qunutni rukudan keyin oʻqir edi. Baʼzi ilm ahli shu (fikr)ga borgan, Shofeiy va Ahmad ham shuni aytadilar.Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ менга витрда айтадиган баъзи калималарни ўргатдилар: ‹Аллоҳумма-ҳдиний фийман ҳадайт, ва оафиний фийман оафайт, ва тавалланий фийман таваллайт, ва боорик лий фиймаа аътойт, ва қиний шарра маа қодойт, фа иннака тақдий ва лаа юқдоо алайк, ва иннаҳу лаа язиллу ман воолайт, табаарокта роббанаа ва таоалайт› (Эй Аллоҳим, мени ҳидоят қилганларинг қаторида ҳидоят қилгин, офият берганларинг қаторида офият бергин, дўст тутганларинг қаторида дўст тутгин, ато қилган нарсангда менга барака бергин, ҳукм қилган нарсанг ёмонлигидан мени сақлагин; чунки Сен ҳукм қиласан, Сенга (қарши) ҳукм қилинмайди; албатта, Сен дўст тутган киши хор бўлмайди. Эй Роббимиз, Сен баракотлисан ва Олийсан).» Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат шу жиҳатдан, Абу Ҳавро ас-Саъдийнинг ҳадисидангина биламиз, унинг исми Робиа ибн Шайбоандир. Биз Пайғамбар ﷺдан витрдаги қунут ҳақида бундан кўра гўзалроқ нарсани билмаймиз. Илм аҳли витрдаги қунут ҳақида ихтилоф қилганлар: Абдуллоҳ ибн Масъуд йил давомида витрда қунут ўқишни маъқул кўрган ва қунутни рукудан олдин (ўқишни) ихтиёр қилган. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир, Суфён Саврий, Ибн Муборак, Ишоқ ва Куфа аҳли ҳам шуни айтадилар. Али ибн Абу Толибдан ривоят қилинишича, у фақат Рамазоннинг охирги ярмида қунут ўқир ва қунутни рукудан кейин ўқир эди. Баъзи илм аҳли шу (фикр)га борган, Шофеий ва Аҳмад ҳам шуни айтадилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ إِلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ بَعْدَ مَا بَايَعَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ سَوَّدْتَ وُجُوهَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ أَوْ يَا مُسَوِّدَ وُجُوهِ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ فَقَالَ لاَ تُؤَنِّبْنِي رَحِمَكَ اللَّهُ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُرِيَ بَنِي أُمَيَّةَ عَلَى مِنْبَرِهِ فَسَاءَهُ ذَلِكَ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ‏)‏ يَا مُحَمَّدُ يَعْنِي نَهْرًا فِي الْجَنَّةِ وَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ * لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ‏)‏ يَمْلِكُهَا بَعْدَكَ بَنُو أُمَيَّةَ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ قَالَ الْقَاسِمُ فَعَدَدْنَاهَا فَإِذَا هِيَ أَلْفُ شَهْرٍ لاَ يَزِيدُ يَوْمٌ وَلاَ يَنْقُصُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ ‏.‏ وَقَدْ قِيلَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَازِنٍ ‏.‏ وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ هُوَ ثِقَةٌ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَيُوسُفُ بْنُ سَعْدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Yusuf ibn Saʼd aytadi: Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo) Muoviyaga bayʼat qilganidan soʻng, bir kishi uning oldida turib: «Sen moʻminlarning yuzlarini qoralading», yoki: «Ey moʻminlarning yuzlarini qoralaguvchi», dedi. Shunda u: «Meni malomat qilma, Alloh senga rahm qilsin. Zero, Nabiy ﷺga Banu Umayya u zotning minbarlari uzra (turgan holda) koʻrsatildi va bu u zotni xafa qildi. Shunda: {Albatta, biz senga Kavsarni berdik} (Kavsar 1) yaʼni jannatdagi bir daryoni, ey Muhammad, deb va: {Albatta, biz uni Qadr kechasida nozil qildik. Qadr kechasi nima ekanini senga nima bildirdi? Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir} (Qadr 1-3) yaʼni undan keyin Banu Umayya uni (oʻsha muddat) egallaydi, ey Muhammad, deb (oyatlar) nozil boʻldi», dedi. Qosim aytdi: Biz uni sanab chiqdik, u xuddi ming oy boʻldi, na bir kun ziyoda, na bir kun kam. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Qosim ibn al-Fazlning hadisidan bilamiz. Qosim ibn al-Fazldan, Yusuf ibn Mozindan, deb ham aytilgan. Qosim ibn al-Fazl al-Huddoniy ishonchli (siqa) kishi boʻlib, uni Yahyo ibn Said va Abdurahmon ibn Mahdiy ishonchli deb sanaganlar; Yusuf ibn Saʼd esa majhul kishidir. Biz bu hadisni shu lafz bilan faqat shu yoʻldan bilamiz.Юсуф ибн Саъд айтади: Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо) Муовияга байъат қилганидан сўнг, бир киши унинг олдида туриб: «Сен мўминларнинг юзларини қораладинг», ёки: «Эй мўминларнинг юзларини қоралагувчи», деди. Шунда у: «Мени маломат қилма, Аллоҳ сенга раҳм қилсин. Зеро, Набий ﷺга Бану Умайя у зотнинг минбарлари узра (турган ҳолда) кўрсатилди ва бу у зотни хафа қилди. Шунда: {Албатта, биз сенга Кавсарни бердик} (Кавсар 1) яъни жаннатдаги бир дарёни, эй Муҳаммад, деб ва: {Албатта, биз уни Қадр кечасида нозил қилдик. Қадр кечаси нима эканини сенга нима билдирди? Қадр кечаси минг ойдан яхшироқдир} (Қадр 1-3) яъни ундан кейин Бану Умайя уни (ўша муддат) эгаллайди, эй Муҳаммад, деб (оятлар) нозил бўлди», деди. Қосим айтди: Биз уни санаб чиқдик, у худди минг ой бўлди, на бир кун зиёда, на бир кун кам. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Қосим ибн ал-Фазлнинг ҳадисидан биламиз. Қосим ибн ал-Фазлдан, Юсуф ибн Мозиндан, деб ҳам айтилган. Қосим ибн ал-Фазл ал-Ҳуддоний ишончли (сиқа) киши бўлиб, уни Яҳё ибн Саид ва Абдураҳмон ибн Маҳдий ишончли деб санаганлар; Юсуф ибн Саъд эса мажҳул кишидир. Биз бу ҳадисни шу лафз билан фақат шу йўлдан биламиз.