حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، كُنْتُ أَطْلُبُ بَعِيرًا لِي. وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَضْلَلْتُ بَعِيرًا لِي، فَذَهَبْتُ أَطْلُبُهُ يَوْمَ عَرَفَةَ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَاقِفًا بِعَرَفَةَ، فَقُلْتُ هَذَا وَاللَّهِ مِنَ الْحُمْسِ فَمَا شَأْنُهُ هَا هُنَا
Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «(Islomdan oldin) men tuyamni izlab yurardim...» (Xuddi shu rivoyat boshqa rivoyatchi orqali ham keltiriladi.) Jubayr ibn Mutʼim dedi: «Mening tuyam yoʻqoldi va men uni Arafa kuni izlab chiqdim hamda Paygʻambar ﷺ ning Arafatda turganlarini koʻrdim. Oʻz-oʻzimga: ‹Allohga qasamki, u — Humsdan-ku (Hums — qattiqqoʻl diyonatli(lar); Quraysh shunday atalar edi, chunki ular: «Biz Allohning ahlimiz, biz haramdan tashqariga chiqmaymiz», — der edi). Uni bu yerga nima keltirdi?› — dedim».Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «(Исломдан олдин) мен туямни излаб юрардим...» (Худди шу ривоят бошқа ривоятчи орқали ҳам келтирилади.) Жубайр ибн Мутъим деди: «Менинг туям йўқолди ва мен уни Арафа куни излаб чиқдим ҳамда Пайғамбар ﷺ нинг Арафатда турганларини кўрдим. Ўз-ўзимга: ‹Аллоҳга қасамки, у — Ҳумсдан-ку (Ҳумс — қаттиққўл диёнатли(лар); Қурайш шундай аталар эди, чунки улар: «Биз Аллоҳнинг аҳлимиз, биз ҳарамдан ташқарига чиқмаймиз», — дер эди). Уни бу ерга нима келтирди?› — дедим».
حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ جِبْرَائِيلَ هَبَطَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ خَيِّرْهُمْ يَعْنِي أَصْحَابَكَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ الْقَتْلَ أَوِ الْفِدَاءَ عَلَى أَنْ يُقْتَلَ مِنْهُمْ قَابِلاً مِثْلُهُمْ . قَالُوا الْفِدَاءَ وَيُقْتَلَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي بَرْزَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ . وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَرَوَى ابْنُ عَوْنٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَأَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ اسْمُهُ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Jibroil u zotning huzuriga tushib, unga: ‹Ularni — yaʼni sahobalaringizni — Badr asirlari xususida tanlatib qoʻ: ularni oʻldirish yoki tovon evaziga ozod qilish, ammo (agar tovon olsalar) kelgusi yili ulardan oʻshancha (kishi) oʻldiriladi›, dedi. Ular: ‹Tovon (olamiz), bizdan (oʻshancha) oʻldirilsa ham (rozimiz)›, dedilar», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Barza va Jubayr ibn Mutʼimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Savriyning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz. Abu Usoma Hishomdan, u Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Alidan, u Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Ibn Avn esa Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani tushirib) rivoyat qilgan. Abu Dovud al-Hafariyning ismi Umar ibn Saʼddir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Жиброил у зотнинг ҳузурига тушиб, унга: ‹Уларни — яъни саҳобаларингизни — Бадр асирлари хусусида танлатиб қў: уларни ўлдириш ёки товон эвазига озод қилиш, аммо (агар товон олсалар) келгуси йили улардан ўшанча (киши) ўлдирилади›, деди. Улар: ‹Товон (оламиз), биздан (ўшанча) ўлдирилса ҳам (розимиз)›, дедилар», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Барза ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Саврийнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Абу Усома Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Алидан, у Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган. Ибн Авн эса Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани тушириб) ривоят қилган. Абу Довуд ал-Ҳафарийнинг исми Умар ибн Саъддир.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، جَاءَ هُوَ وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمَانِهِ فِيمَا قَسَمَ مِنْ خُمُسِ حُنَيْنٍ بَيْنَ بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ فَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَسَمْتَ لإِخْوَانِنَا بَنِي الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَلَمْ تُعْطِنَا شَيْئًا وَقَرَابَتُنَا مِثْلُ قَرَابَتِهِمْ . فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا أَرَى هَاشِمًا وَالْمُطَّلِبَ شَيْئًا وَاحِدًا " . قَالَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ وَلَمْ يَقْسِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَلاَ لِبَنِي نَوْفَلٍ مِنْ ذَلِكَ الْخُمُسِ شَيْئًا كَمَا قَسَمَ لِبَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ .
Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U va Usmon ibn Affon Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, Hunayn xumsini Banu Hoshim bilan Banul-Muttalib ibn Abd Manof orasida taqsimlagani haqida gaplashdilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, birodarlarimiz Banul-Muttalib ibn Abd Manofga taqsimladingiz, bizga esa hech narsa bermadingiz, holbuki bizning qarindoshligimiz ularning qarindoshligi kabidir», dedilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Men Hoshim bilan Muttalibni bir narsa deb koʻraman», dedilar. Jubayr ibn Mutʼim aytdi: Rasululloh ﷺ Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlagani kabi, Banu Abd Shams va Banu Navfalga ushbu xumsdan hech narsa taqsimlamadilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ва Усмон ибн Аффон Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, Ҳунайн хумсини Бану Ҳошим билан Банул-Мутталиб ибн Абд Маноф орасида тақсимлагани ҳақида гаплашдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биродарларимиз Банул-Мутталиб ибн Абд Манофга тақсимладингиз, бизга эса ҳеч нарса бермадингиз, ҳолбуки бизнинг қариндошлигимиз уларнинг қариндошлиги кабидир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Мен Ҳошим билан Мутталибни бир нарса деб кўраман», дедилар. Жубайр ибн Мутъим айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлагани каби, Бану Абд Шамс ва Бану Навфалга ушбу хумсдан ҳеч нарса тақсимламадилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، جَاءَ هُوَ وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمَانِهِ فِيمَا قَسَمَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ لِبَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ فَقَالاَ قَسَمْتَ لإِخْوَانِنَا بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ وَقَرَابَتُنَا وَاحِدَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا أَرَى بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ شَيْئًا وَاحِدًا " .
Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ ning oldilariga Xaybar gʻanimatining beshdan birini Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlab berganlari haqida gaplashish uchun keldilar. Ular: «Siz uni ogʻalarimiz Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlab berdingiz, holbuki bizning qarindoshligimiz ham bir xil», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men Banu Hoshim bilan Banul-Muttalibni bir narsa deb bilaman», dedilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига Хайбар ғаниматининг бешдан бирини Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлаб берганлари ҳақида гаплашиш учун келдилар. Улар: «Сиз уни оғаларимиз Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлаб бердингиз, ҳолбуки бизнинг қариндошлигимиз ҳам бир хил», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Бану Ҳошим билан Банул-Мутталибни бир нарса деб биламан», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَمَا هُوَ يَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ، مَقْفَلَهُ مِنْ حُنَيْنٍ، فَعَلِقَهُ النَّاسُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَعْطُونِي رِدَائِي، لَوْ كَانَ لِي عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ".
Muhammad ibn Jubayr (Jubayr ibn Mutʼimdan) rivoyat qiladi: Jubayr ibn Mutʼim menga aytdiki, u Hunayn(dan) qaytayotgan odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida boʻlganda, baʼzi odamlar (badaviylar) Paygʻambar ﷺ ni ushlab, undan shu qadar (koʻp narsa) soʻray boshladiki, u zot bir tikanli daraxt (yaʼni samura) ostida turishga majbur boʻldi va uning ridosi (yopinchigʻi) tortib olindi. Paygʻambar ﷺ toʻxtab: «Ridomni bering. Agar menda mana shu tikanli daraxtlar (sonicha) tuyalarim boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq deb topmas edingiz», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр (Жубайр ибн Мутъимдан) ривоят қилади: Жубайр ибн Мутъим менга айтдики, у Ҳунайн(дан) қайтаётган одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида бўлганда, баъзи одамлар (бадавийлар) Пайғамбар ﷺ ни ушлаб, ундан шу қадар (кўп нарса) сўрай бошладики, у зот бир тиканли дарахт (яъни самура) остида туришга мажбур бўлди ва унинг ридоси (ёпинчиғи) тортиб олинди. Пайғамбар ﷺ тўхтаб: «Ридомни беринг. Агар менда мана шу тиканли дарахтлар (сонича) туяларим бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ деб топмас эдингиз», — деди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ " أَوْفُوا بِحِلْفِ الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّهُ لاَ يَزِيدُهُ يَعْنِي الإِسْلاَمَ إِلاَّ شِدَّةً وَلاَ تُحْدِثُوا حِلْفًا فِي الإِسْلاَمِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَقَيْسِ بْنِ عَاصِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ xutbalarida: «Johiliyatdagi ittifoqlarga (qarindoshlik ahdlariga) vafo qilinglar, chunki u, yaʼni Islom, faqat uni (ittifoqni) mustahkamroq qiladi. Islomda esa yangi ittifoq paydo qilmanglar», dedilar. Bu bobda Abdurrahmon ibn Avf, Ummu Salama, Jubayr ibn Mutʼim, Abu Hurayra, Ibn Abbos va Qays ibn Osimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ хутбаларида: «Жоҳилиятдаги иттифоқларга (қариндошлик аҳдларига) вафо қилинглар, чунки у, яъни Ислом, фақат уни (иттифоқни) мустаҳкамроқ қилади. Исломда эса янги иттифоқ пайдо қилманглар», дедилар. Бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Умму Салама, Жубайр ибн Мутъим, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Қайс ибн Осимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، فَلَمَّا قَدِمْنَا حِمْصَ قَالَ لِي عُبَيْدُ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي وَحْشِيٍّ نَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ حَمْزَةَ قُلْتُ نَعَمْ. وَكَانَ وَحْشِيٌّ يَسْكُنُ حِمْصَ فَسَأَلْنَا عَنْهُ فَقِيلَ لَنَا هُوَ ذَاكَ فِي ظِلِّ قَصْرِهِ، كَأَنَّهُ حَمِيتٌ. قَالَ فَجِئْنَا حَتَّى وَقَفْنَا عَلَيْهِ بِيَسِيرٍ، فَسَلَّمْنَا، فَرَدَّ السَّلاَمَ، قَالَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ مُعْتَجِرٌ بِعِمَامَتِهِ، مَا يَرَى وَحْشِيٌّ إِلاَّ عَيْنَيْهِ وَرِجْلَيْهِ، فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَا وَحْشِيُّ أَتَعْرِفُنِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ لاَ وَاللَّهِ إِلاَّ أَنِّي أَعْلَمُ أَنَّ عَدِيَّ بْنَ الْخِيَارِ تَزَوَّجَ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا أُمُّ قِتَالٍ بِنْتُ أَبِي الْعِيصِ، فَوَلَدَتْ لَهُ غُلاَمًا بِمَكَّةَ، فَكُنْتُ أَسْتَرْضِعُ لَهُ، فَحَمَلْتُ ذَلِكَ الْغُلاَمَ مَعَ أُمِّهِ، فَنَاوَلْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَكَأَنِّي نَظَرْتُ إِلَى قَدَمَيْكَ. قَالَ فَكَشَفَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُخْبِرُنَا بِقَتْلِ حَمْزَةَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ حَمْزَةَ قَتَلَ طُعَيْمَةَ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ بِبَدْرٍ، فَقَالَ لِي مَوْلاَىَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ إِنْ قَتَلْتَ حَمْزَةَ بِعَمِّي فَأَنْتَ حُرٌّ، قَالَ فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ النَّاسُ عَامَ عَيْنَيْنِ ـ وَعَيْنَيْنِ جَبَلٌ بِحِيَالِ أُحُدٍ، بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ وَادٍ ـ خَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ إِلَى الْقِتَالِ، فَلَمَّا اصْطَفُّوا لِلْقِتَالِ خَرَجَ سِبَاعٌ فَقَالَ هَلْ مِنْ مُبَارِزٍ قَالَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ يَا سِبَاعُ يَا ابْنَ أُمِّ أَنْمَارٍ مُقَطِّعَةِ الْبُظُورِ، أَتُحَادُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ شَدَّ عَلَيْهِ فَكَانَ كَأَمْسِ الذَّاهِبِ ـ قَالَ ـ وَكَمَنْتُ لِحَمْزَةَ تَحْتَ صَخْرَةٍ فَلَمَّا دَنَا مِنِّي رَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا فِي ثُنَّتِهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ وَرِكَيْهِ ـ قَالَ ـ فَكَانَ ذَاكَ الْعَهْدَ بِهِ، فَلَمَّا رَجَعَ النَّاسُ رَجَعْتُ مَعَهُمْ فَأَقَمْتُ بِمَكَّةَ، حَتَّى فَشَا فِيهَا الإِسْلاَمُ، ثُمَّ خَرَجْتُ إِلَى الطَّائِفِ، فَأَرْسَلُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً، فَقِيلَ لِي إِنَّهُ لاَ يَهِيجُ الرُّسُلَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَهُمْ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآنِي قَالَ " آنْتَ وَحْشِيٌّ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " أَنْتَ قَتَلْتَ حَمْزَةَ ". قُلْتُ قَدْ كَانَ مِنَ الأَمْرِ مَا بَلَغَكَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُغَيِّبَ وَجْهَكَ عَنِّي ". قَالَ فَخَرَجْتُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ قُلْتُ لأَخْرُجَنَّ إِلَى مُسَيْلِمَةَ لَعَلِّي أَقْتُلُهُ فَأُكَافِئَ بِهِ حَمْزَةَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ، فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ ـ قَالَ ـ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي ثَلْمَةِ جِدَارٍ، كَأَنَّهُ جَمَلٌ أَوْرَقُ ثَائِرُ الرَّأْسِ ـ قَالَ ـ فَرَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ ـ قَالَ ـ وَوَثَبَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ عَلَى هَامَتِهِ. قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ فَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ فَقَالَتْ جَارِيَةٌ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، قَتَلَهُ الْعَبْدُ الأَسْوَدُ.
Men Ubaydulloh ibn Adiy ibnul-Xiyor bilan (yoʻlga) chiqdim. Himsga yetganimizda, Ubaydulloh menga: «Vahshiyning oldiga (borib), undan Hamzaning oʻldirilishi haqida soʻrasakmikan?» dedi. Men: «Ha», dedim. Vahshiy Himsda yashardi. Biz uni soʻradik, bizga: «U mana, qasrining soyasida, goʻyo (toʻla) meshdek (semiz)», deyildi. Biz kelib, uning oldida bir oz turdik, salom berdik, u salomga (alik) qaytardi. Ubaydulloh sallasi bilan (yuzini) oʻrab olgan, Vahshiy faqat uning koʻzlari va oyoqlarini koʻrardi. Ubaydulloh: «Ey Vahshiy, meni tanaysanmi?» dedi. U unga qarab, soʻng: «Yoʻq, Allohga qasamki, faqat shuni bilamanki, Adiy ibnul-Xiyor Ummu Qitol bint Abul-Iys degan bir ayolga uylanib, unga Makkada bir oʻgʻil tugʻib bergan edi. Men u uchun emizuvchi (enaga) izlardim. Men oʻsha bolani onasi bilan koʻtarib (olib bordim) va uni unga (onasiga) berdim. Goʻyo men sening oyoqlaringga qaragandek (oʻsha bolaning oyogʻini eslayman)», dedi. Shunda Ubaydulloh yuzini ochib: «Bizga Hamzaning oʻldirilishini xabar bermaysanmi?» dedi. U: «Ha. Hamza Badrda Tuʼayma ibn Adiy ibnul-Xiyorni oʻldirgan edi. Xoʻjayinim Jubayr ibn Mutʼim menga: ‹Agar Hamzani amakim (oʻrniga) oʻldirsang, sen ozodsan› dedi», dedi. (Vahshiy davom etdi:) Aynayn yili odamlar chiqqanda — Aynayn Uhudga roʻbaroʻ bir togʻ, u bilan uning orasida bir vodiy bor — men ham odamlar bilan jangga chiqdim. Ular jangga saf tortganlarida, Sibo (Qurayshdan) chiqib: «Yakkama-yakka (jangchi) bormi?» dedi. Shunda unga Hamza ibn Abdulmuttalib chiqib: «Ey Sibo, ey (ayollarni) xatna qiluvchi ayol Ummu Anmarning oʻgʻli, Alloh va Rasuliga ﷺ qarshilik qilasanmi?» dedi, soʻng unga (shiddat bilan) tashlandi — u (Sibo) oʻtgan kungi (yoʻq narsa)dek (yoʻq) boʻldi. Men Hamza uchun bir qoya tagiga yashirinib (poylab) turdim. U menga yaqinlashganda, men unga nayzamni otdim, uni qorin pastiga (botirdim), to ikki sonining orasidan chiqdi. Bu (uning) bilan (oxirgi) ahd (uchrashuv) boʻldi. Odamlar (Makkaga) qaytganlarida, men ham ular bilan qaytib, Makkada turdim, to unda islom yoyilguncha. Soʻng Toifga chiqdim. Ular Rasululloh ﷺning oldilariga bir elchi yuborishdi va menga: ‹U zot elchilarga (tegmaydi) ozor bermaydi› deyildi. Men ular bilan chiqdim, to Rasululloh ﷺning oldilariga keldim. U zot meni koʻrganlarida: «Sen Vahshiymisan?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Sen Hamzani oʻldirganmisan?» dedilar. Men: «Ish sizga yetgandek boʻldi», dedim. U zot: «Yuzingni mendan gʻoyib qila olasanmi?» dedilar. Men chiqib ketdim. Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, Musaylima Kazzob chiqdi. Men: ‹Albatta Musaylimaga (qarshi) chiqaman, balki uni oʻldirib, u bilan Hamza (qonim)ga kafforat (oʻrnini qoplash) qilarman› dedim. Men odamlar bilan chiqdim. Uning (jangning) ishi (boʻlar) boʻldi. Birdan bir kishi devor teshigida turardi — goʻyo kulrang bir tuya, sochi toʻzigan. Men unga nayzamni otib, uni ikki koʻkragi orasiga (botirdim), to ikki yelkasi orasidan chiqdi. Shunda unga ansorlardan bir kishi (sakrab) tashlanib, uni qilich bilan boshiga urdi. Abdulloh ibn Fazl (aytdi): Menga Sulaymon ibn Yasor xabar berdiki, u Abdulloh ibn Umarning shunday deganini eshitgan: (Shunda) bir tom ustidagi joriya (qiz): «Voy, moʻminlar amiriga (achinaman) — uni qora qul oʻldirdi!» dedi.Мен Убайдуллоҳ ибн Адий ибнул-Хиёр билан (йўлга) чиқдим. Ҳимсга етганимизда, Убайдуллоҳ менга: «Ваҳшийнинг олдига (бориб), ундан Ҳамзанинг ўлдирилиши ҳақида сўрасакмикан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. Ваҳший Ҳимсда яшарди. Биз уни сўрадик, бизга: «У мана, қасрининг соясида, гўё (тўла) мешдек (семиз)», дейилди. Биз келиб, унинг олдида бир оз турдик, салом бердик, у саломга (алик) қайтарди. Убайдуллоҳ салласи билан (юзини) ўраб олган, Ваҳший фақат унинг кўзлари ва оёқларини кўрарди. Убайдуллоҳ: «Эй Ваҳший, мени танайсанми?» деди. У унга қараб, сўнг: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, фақат шуни биламанки, Адий ибнул-Хиёр Умму Қитол бинт Абул-Ийс деган бир аёлга уйланиб, унга Маккада бир ўғил туғиб берган эди. Мен у учун эмизувчи (энага) излардим. Мен ўша болани онаси билан кўтариб (олиб бордим) ва уни унга (онасига) бердим. Гўё мен сенинг оёқларингга қарагандек (ўша боланинг оёғини эслайман)», деди. Шунда Убайдуллоҳ юзини очиб: «Бизга Ҳамзанинг ўлдирилишини хабар бермайсанми?» деди. У: «Ҳа. Ҳамза Бадрда Туъайма ибн Адий ибнул-Хиёрни ўлдирган эди. Хўжайиним Жубайр ибн Мутъим менга: ‹Агар Ҳамзани амаким (ўрнига) ўлдирсанг, сен озодсан› деди», деди. (Ваҳший давом этди:) Айнайн йили одамлар чиққанда — Айнайн Уҳудга рўбарў бир тоғ, у билан унинг орасида бир водий бор — мен ҳам одамлар билан жангга чиқдим. Улар жангга саф тортганларида, Сибо (Қурайшдан) чиқиб: «Яккама-якка (жангчи) борми?» деди. Шунда унга Ҳамза ибн Абдулмутталиб чиқиб: «Эй Сибо, эй (аёлларни) хатна қилувчи аёл Умму Анмарнинг ўғли, Аллоҳ ва Расулига ﷺ қаршилик қиласанми?» деди, сўнг унга (шиддат билан) ташланди — у (Сибо) ўтган кунги (йўқ нарса)дек (йўқ) бўлди. Мен Ҳамза учун бир қоя тагига яшириниб (пойлаб) турдим. У менга яқинлашганда, мен унга найзамни отдим, уни қорин пастига (ботирдим), то икки сонининг орасидан чиқди. Бу (унинг) билан (охирги) аҳд (учрашув) бўлди. Одамлар (Маккага) қайтганларида, мен ҳам улар билан қайтиб, Маккада турдим, то унда ислом ёйилгунча. Сўнг Тоифга чиқдим. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бир элчи юборишди ва менга: ‹У зот элчиларга (тегмайди) озор бермайди› дейилди. Мен улар билан чиқдим, то Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим. У зот мени кўрганларида: «Сен Ваҳшиймисан?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Сен Ҳамзани ўлдирганмисан?» дедилар. Мен: «Иш сизга етгандек бўлди», дедим. У зот: «Юзингни мендан ғойиб қила оласанми?» дедилар. Мен чиқиб кетдим. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, Мусайлима Каззоб чиқди. Мен: ‹Албатта Мусайлимага (қарши) чиқаман, балки уни ўлдириб, у билан Ҳамза (қоним)га каффорат (ўрнини қоплаш) қиларман› дедим. Мен одамлар билан чиқдим. Унинг (жангнинг) иши (бўлар) бўлди. Бирдан бир киши девор тешигида турарди — гўё кулранг бир туя, сочи тўзиган. Мен унга найзамни отиб, уни икки кўкраги орасига (ботирдим), то икки елкаси орасидан чиқди. Шунда унга ансорлардан бир киши (сакраб) ташланиб, уни қилич билан бошига урди. Абдуллоҳ ибн Фазл (айтди): Менга Сулаймон ибн Ясор хабар бердики, у Абдуллоҳ ибн Умарнинг шундай деганини эшитган: (Шунда) бир том устидаги жория (қиз): «Вой, мўминлар амирига (ачинаман) — уни қора қул ўлдирди!» деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ فَبَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا، خَرَجَ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ وَحَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ وَبُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ يَلْتَمِسُونَ الْخَبَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلُوا يَسِيرُونَ حَتَّى أَتَوْا مَرَّ الظَّهْرَانِ، فَإِذَا هُمْ بِنِيرَانٍ كَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ مَا هَذِهِ لَكَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ. فَقَالَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ نِيرَانُ بَنِي عَمْرٍو. فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ عَمْرٌو أَقَلُّ مِنْ ذَلِكَ. فَرَآهُمْ نَاسٌ مِنْ حَرَسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكُوهُمْ فَأَخَذُوهُمْ، فَأَتَوْا بِهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ أَبُو سُفْيَانَ، فَلَمَّا سَارَ قَالَ لِلْعَبَّاسِ " احْبِسْ أَبَا سُفْيَانَ عِنْدَ حَطْمِ الْخَيْلِ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى الْمُسْلِمِينَ ". فَحَبَسَهُ الْعَبَّاسُ، فَجَعَلَتِ الْقَبَائِلُ تَمُرُّ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَمُرُّ كَتِيبَةً كَتِيبَةً عَلَى أَبِي سُفْيَانَ، فَمَرَّتْ كَتِيبَةٌ قَالَ يَا عَبَّاسُ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَذِهِ غِفَارُ. قَالَ مَا لِي وَلِغِفَارَ ثُمَّ مَرَّتْ جُهَيْنَةُ، قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ مَرَّتْ سَعْدُ بْنُ هُذَيْمٍ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَمَرَّتْ سُلَيْمُ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، حَتَّى أَقْبَلَتْ كَتِيبَةٌ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا، قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَؤُلاَءِ الأَنْصَارُ عَلَيْهِمْ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مَعَهُ الرَّايَةُ. فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا أَبَا سُفْيَانَ الْيَوْمُ يَوْمُ الْمَلْحَمَةِ، الْيَوْمَ تُسْتَحَلُّ الْكَعْبَةُ. فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَا عَبَّاسُ حَبَّذَا يَوْمُ الذِّمَارِ. ثُمَّ جَاءَتْ كَتِيبَةٌ، وَهْىَ أَقَلُّ الْكَتَائِبِ، فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ، وَرَايَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، فَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ مَا قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ " مَا قَالَ ". قَالَ كَذَا وَكَذَا. فَقَالَ " كَذَبَ سَعْدٌ، وَلَكِنْ هَذَا يَوْمٌ يُعَظِّمُ اللَّهُ فِيهِ الْكَعْبَةَ، وَيَوْمٌ تُكْسَى فِيهِ الْكَعْبَةُ ". قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُرْكَزَ رَايَتُهُ بِالْحَجُونِ. قَالَ عُرْوَةُ وَأَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْعَبَّاسَ يَقُولُ لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، هَا هُنَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكُزَ الرَّايَةَ، قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَنْ يَدْخُلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ، وَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُدَا، فَقُتِلَ مِنْ خَيْلِ خَالِدٍ يَوْمَئِذٍ رَجُلاَنِ حُبَيْشُ بْنُ الأَشْعَرِ وَكُرْزُ بْنُ جَابِرٍ الْفِهْرِيُّ.
(Hishom otasidan (Urva ibn Zubayr) aytdi:) Rasululloh ﷺ Fath yili yurganlarida va bu Qurayshga yetganida, Abu Sufyon ibn Harb, Hakim ibn Hizom va Budayl ibn Varqo Rasululloh ﷺ haqida xabar izlab chiqdilar. Ular yurib keldilar, to Marruz-Zahronga yetdilar; qarasalar, Arafa olovlaridek olovlar (yonib turibdi). Abu Sufyon: «Bu nima? Goʻyo Arafa olovlaridek», dedi. Budayl ibn Varqo: «Bani Amrning olovlari», dedi. Abu Sufyon: «Amr bundan kamroq (oz)dir», dedi. Ularni Rasululloh ﷺning qoʻriqchilaridan baʼzilari koʻrib, ularga yetib, ularni tutdilar va Rasululloh ﷺga keltirdilar. Abu Sufyon islom (qabul) qildi. (Rasululloh ﷺ) yurganlarida, Abbosga: «Abu Sufyonni otlar (qoʻshin) siqilib oʻtadigan tor (joy)da ushlab tur — toki musulmonlarga qarab (kuzatib) tursin», dedilar. Abbos uni (oʻsha yerda) ushlab turdi. Qabilalar Paygʻambar ﷺ bilan — guruh-guruh — Abu Sufyondan oʻta boshladi. Bir guruh oʻtdi, u: «Ey Abbos, bu kim?» dedi. U: «Bu — Gʻifor», dedi. (Abu Sufyon:) «Menga Gʻifordan nima (manfaat yoki zarar)?» dedi. Soʻng Juhayna oʻtdi, u shunday dedi. Soʻng Saʼd ibn Huzaym oʻtdi, u shunday dedi. Soʻng Sulaym oʻtdi, u shunday dedi. To bir guruh keldi — u (Abu Sufyon) uni kabisini koʻrmagan edi. U: «Bu kim?» dedi. U (Abbos): «Bular ansordir, ular ustida Saʼd ibn Ubada — bayroq uning qoʻ lida», dedi. Saʼd ibn Ubada: «Ey Abu Sufyon, bugun — jang (malhama) kuni; bugun Kaʼba(ga hujum) halol qilinadi!» dedi. Abu Sufyon: «Ey Abbos, qanday yaxshi — (Kaʼba) himoya qilinadigan kun!» dedi. Soʻng bir guruh keldi — u guruhlarning eng oz(soni)dir; ularda Rasululloh ﷺ va sahobalari bor edi; Paygʻambar ﷺning bayrogʻi Zubayr ibnul-Avvom bilan edi. Rasululloh ﷺ Abu Sufyondan oʻtganlarida, u: «Saʼd ibn Ubada nima deganini bilmadingmi?» dedi. U zot: «U nima dedi?» dedilar. U: «Shunday-shunday», dedi. U zot: «Saʼd yolgʻon (xato) aytdi; balki bu — Alloh unda Kaʼbani ulugʻlaydigan kun, Kaʼbaga (kiyim) kiydiriladigan kundir», dedilar. (Urva) aytdi: Rasululloh ﷺ bayroqlarini Hajunda oʻrnatishni buyurdilar. Urva aytdi: Menga Nofiʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim xabar berdi: Men Abbosni Zubayr ibnul-Avvomga: «Ey Abu Abdulloh, mana shu yerda Rasululloh ﷺ senga bayroqni oʻrnatishni buyurgan edilar», deganini eshitdim. (Urva) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻsha kuni Xolid ibnul-Validni Makkaning yuqorisidan — Kadoʼdan — kirishga buyurdilar, Paygʻambar ﷺ esa Kudodan kirdilar. Oʻsha kuni Xolidning otliqlaridan ikki kishi — Hubaysh ibnul-Ashʼar va Kurz ibn Jobir al-Fihriy — oʻldirildi.(Ҳишом отасидан (Урва ибн Зубайр) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили юрганларида ва бу Қурайшга етганида, Абу Суфён ибн Ҳарб, Ҳаким ибн Ҳизом ва Будайл ибн Варқо Расулуллоҳ ﷺ ҳақида хабар излаб чиқдилар. Улар юриб келдилар, то Марруз-Заҳронга етдилар; қарасалар, Арафа оловларидек оловлар (ёниб турибди). Абу Суфён: «Бу нима? Гўё Арафа оловларидек», деди. Будайл ибн Варқо: «Бани Амрнинг оловлари», деди. Абу Суфён: «Амр бундан камроқ (оз)дир», деди. Уларни Расулуллоҳ ﷺнинг қўриқчиларидан баъзилари кўриб, уларга етиб, уларни тутдилар ва Расулуллоҳ ﷺга келтирдилар. Абу Суфён ислом (қабул) қилди. (Расулуллоҳ ﷺ) юрганларида, Аббосга: «Абу Суфённи отлар (қўшин) сиқилиб ўтадиган тор (жой)да ушлаб тур — токи мусулмонларга қараб (кузатиб) турсин», дедилар. Аббос уни (ўша ерда) ушлаб турди. Қабилалар Пайғамбар ﷺ билан — гуруҳ-гуруҳ — Абу Суфёндан ўта бошлади. Бир гуруҳ ўтди, у: «Эй Аббос, бу ким?» деди. У: «Бу — Ғифор», деди. (Абу Суфён:) «Менга Ғифордан нима (манфаат ёки зарар)?» деди. Сўнг Жуҳайна ўтди, у шундай деди. Сўнг Саъд ибн Ҳузайм ўтди, у шундай деди. Сўнг Сулайм ўтди, у шундай деди. То бир гуруҳ келди — у (Абу Суфён) уни кабисини кўрмаган эди. У: «Бу ким?» деди. У (Аббос): «Булар ансордир, улар устида Саъд ибн Убада — байроқ унинг қў лида», деди. Саъд ибн Убада: «Эй Абу Суфён, бугун — жанг (малҳама) куни; бугун Каъба(га ҳужум) ҳалол қилинади!» деди. Абу Суфён: «Эй Аббос, қандай яхши — (Каъба) ҳимоя қилинадиган кун!» деди. Сўнг бир гуруҳ келди — у гуруҳларнинг энг оз(сони)дир; уларда Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари бор эди; Пайғамбар ﷺнинг байроғи Зубайр ибнул-Аввом билан эди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Суфёндан ўтганларида, у: «Саъд ибн Убада нима деганини билмадингми?» деди. У зот: «У нима деди?» дедилар. У: «Шундай-шундай», деди. У зот: «Саъд ёлғон (хато) айтди; балки бу — Аллоҳ унда Каъбани улуғлайдиган кун, Каъбага (кийим) кийдириладиган кундир», дедилар. (Урва) айтди: Расулуллоҳ ﷺ байроқларини Ҳажунда ўрнатишни буюрдилар. Урва айтди: Менга Нофиъ ибн Жубайр ибн Мутъим хабар берди: Мен Аббосни Зубайр ибнул-Аввомга: «Эй Абу Абдуллоҳ, мана шу ерда Расулуллоҳ ﷺ сенга байроқни ўрнатишни буюрган эдилар», деганини эшитдим. (Урва) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўша куни Холид ибнул-Валидни Макканинг юқорисидан — Кадўдан — киришга буюрдилар, Пайғамбар ﷺ эса Кудодан кирдилар. Ўша куни Холиднинг отлиқларидан икки киши — Ҳубайш ибнул-Ашъар ва Курз ибн Жобир ал-Фиҳрий — ўлдирилди.