Salmon Forsiy

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ زَيْدٍ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلاَّمٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَلْمَانَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ قَالَ لَمَّا فَتَحْنَا خَيْبَرَ أَخْرَجُوا غَنَائِمَهُمْ مِنَ الْمَتَاعِ وَالسَّبْىِ فَجَعَلَ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ غَنَائِمَهُمْ فَجَاءَ رَجُلٌ حِينَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ رَبِحْتُ رِبْحًا مَا رَبِحَ الْيَوْمَ مِثْلَهُ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ هَذَا الْوَادِي قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ وَمَا رَبِحْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا زِلْتُ أَبِيعُ وَأَبْتَاعُ حَتَّى رَبِحْتُ ثَلاَثَمِائَةِ أُوقِيَّةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أُنَبِّئُكَ بِخَيْرِ رَجُلٍ رَبِحَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ar-Robiyʼ ibn Nofiʼ bizga Muoviya — yaʼni ibn Sallom — dan, u Zayd — yaʼni ibn Sallom — dan, u Abu Sallomdan eshitganini, u: «Menga Ubaydulloh ibn Salmon Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qildi», deganini soʻzlab berdi. U kishi shunday dedi: «Xaybarni fath qilganimizda, (xaybarliklar) oʻz oʻljalarini — anjom-asboblar va asirlarini — chiqarishdi. Odamlar oʻz oʻljalarini sotib-olib savdo qila boshlashdi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqib boʻlganlarida bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, men bugun shunday foyda topdimki, bu vodiy ahlidan hech kim bugun bunchalik foyda topgani yoʻq›, dedi. U zot: ‹Voy senga, qancha foyda topding?› dedilar. U: ‹Toki uch yuz uqiya foyda topgunimcha sotib-olib savdo qilaverdim›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men senga eng yaxshi foyda topgan kishini aytib beraymi?› dedilar. U: ‹U kim, yo Rasululloh?› dedi. U zot: ‹Namozdan keyingi ikki rakaat (nafl namoz)›, dedilar».Ар-Робийъ ибн Нофиъ бизга Муовия — яъни ибн Саллом — дан, у Зайд — яъни ибн Саллом — дан, у Абу Салломдан эшитганини, у: «Менга Убайдуллоҳ ибн Салмон Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилди», деганини сўзлаб берди. У киши шундай деди: «Хайбарни фатҳ қилганимизда, (хайбарликлар) ўз ўлжаларини — анжом-асбоблар ва асирларини — чиқаришди. Одамлар ўз ўлжаларини сотиб-олиб савдо қила бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиб бўлганларида бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, мен бугун шундай фойда топдимки, бу водий аҳлидан ҳеч ким бугун бунчалик фойда топгани йўқ›, деди. У зот: ‹Вой сенга, қанча фойда топдинг?› дедилар. У: ‹Токи уч юз уқия фойда топгунимча сотиб-олиб савдо қилавердим›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен сенга энг яхши фойда топган кишини айтиб берайми?› дедилар. У: ‹У ким, ё Расулуллоҳ?› деди. У зот: ‹Намоздан кейинги икки ракаат (нафл намоз)›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ الأَوْدِيِّ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، لأَبٍ وَأُمٍّ فَقَالاَ لاِبْنَتِهِ النِّصْفُ وَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ النِّصْفُ وَلَمْ يُوَرِّثَا ابْنَةَ الاِبْنِ شَيْئًا وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا فَأَتَاهُ الرَّجُلُ فَسَأَلَهُ وَأَخْبَرَهُ بِقَوْلِهِمَا فَقَالَ لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ وَلَكِنِّي سَأَقْضِي فِيهَا بِقَضَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاِبْنَتِهِ النِّصْفُ وَلاِبْنَةِ الاِبْنِ سَهْمٌ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ ‏.‏

Huzayl ibn Shurahbil al-Avadiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Robiʼaning oldiga kelib, ulardan bir qizi, oʻgʻlining qizi va ota-bir, ona-bir singlisi (qoldirgan kishi merosi) haqida soʻradi. Ular ikkalasi: «Qiziga yarmi, ota-bir ona-bir singlisiga yarmi (tegadi)», deyishdi va oʻgʻilning qiziga hech narsa bermadilar. Hamda: «Ibn Masʼudning oldiga borgin, u ham bizga ergashadi (xuddi shunday aytadi)», deyishdi. Bas, u kishi Ibn Masʼudning oldiga kelib, undan soʻradi va ularning aytganini xabar qildi. Shunda u: «Unday boʻlsa men adashibman va toʻgʻri yoʻl topganlardan boʻlmabman. Lekin men bu haqda Nabiy ﷺ hukm qilganidek hukm qilaman: qiziga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldiruvchi ulush (oltidan bir), qolgani esa ota-bir ona-bir singlisiga (tegadi)», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил ал-Авадий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Робиъанинг олдига келиб, улардан бир қизи, ўғлининг қизи ва ота-бир, она-бир синглиси (қолдирган киши мероси) ҳақида сўради. Улар иккаласи: «Қизига ярми, ота-бир она-бир синглисига ярми (тегади)», дейишди ва ўғилнинг қизига ҳеч нарса бермадилар. Ҳамда: «Ибн Масъуднинг олдига боргин, у ҳам бизга эргашади (худди шундай айтади)», дейишди. Бас, у киши Ибн Масъуднинг олдига келиб, ундан сўради ва уларнинг айтганини хабар қилди. Шунда у: «Ундай бўлса мен адашибман ва тўғри йўл топганлардан бўлмабман. Лекин мен бу ҳақда Набий ﷺ ҳукм қилганидек ҳукм қиламан: қизига ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдирувчи улуш (олтидан бир), қолгани эса ота-бир она-бир синглисига (тегади)», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ الْجَزَّارِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ فَقَالَ مِثْلَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَكْثَرُ جُنْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ اسْمُهُ فَائِدٌ يَعْنِي أَبَا الْعَوَّامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرْ سَلْمَانَ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan (chigirtka haqida) soʻralganda, oldingidek aytdilar va: «Allohning eng koʻp lashkaridir», dedilar. Ali aytdi: uning (Abul-Avvomning) ismi Foiddir. Abu Dovud aytadi: buni Hammod ibn Salama Abul-Avvomdan, u Abu Usmondan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, Salmonni zikr qilmagan.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан (чигиртка ҳақида) сўралганда, олдингидек айтдилар ва: «Аллоҳнинг энг кўп лашкаридир», дедилар. Али айтди: унинг (Абул-Аввомнинг) исми Фоиддир. Абу Довуд айтади: буни Ҳаммод ибн Салама Абул-Аввомдан, у Абу Усмондан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, Салмонни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ الْمَاصِرُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قُرَّةَ، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَائِنِ فَكَانَ يَذْكُرُ أَشْيَاءَ قَالَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِي الْغَضَبِ فَيَنْطَلِقُ نَاسٌ مِمَّنْ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ حُذَيْفَةَ فَيَأْتُونَ سَلْمَانَ فَيَذْكُرُونَ لَهُ قَوْلَ حُذَيْفَةَ فَيَقُولُ سَلْمَانُ حُذَيْفَةُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُ فَيَرْجِعُونَ إِلَى حُذَيْفَةَ فَيَقُولُونَ لَهُ قَدْ ذَكَرْنَا قَوْلَكَ لِسَلْمَانَ فَمَا صَدَّقَكَ وَلاَ كَذَّبَكَ ‏.‏ فَأَتَى حُذَيْفَةُ سَلْمَانَ وَهُوَ فِي مَبْقَلَةٍ فَقَالَ يَا سَلْمَانُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُصَدِّقَنِي بِمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَلْمَانُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْضَبُ فَيَقُولُ فِي الْغَضَبِ لِنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَيَرْضَى فَيَقُولُ فِي الرِّضَا لِنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ أَمَا تَنْتَهِي حَتَّى تُوَرِّثَ رِجَالاً حُبَّ رِجَالٍ وَرِجَالاً بُغْضَ رِجَالٍ وَحَتَّى تُوقِعَ اخْتِلاَفًا وَفُرْقَةً وَلَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي سَبَبْتُهُ سَبَّةً أَوْ لَعَنْتُهُ لَعْنَةً فِي غَضَبِي - فَإِنَّمَا أَنَا مِنْ وَلَدِ آدَمَ أَغْضَبُ كَمَا يَغْضَبُونَ وَإِنَّمَا بَعَثَنِي رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ - فَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ صَلاَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهِ لَتَنْتَهِيَنَّ أَوْ لأَكْتُبَنَّ إِلَى عُمَرَ ‏.‏

Amr ibn Abu Qurra (rahimahulloh) aytdi: Huzayfa Madoyinda edi. U Rasululloh ﷺ gʻazab holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga aytgan narsalarni zikr qilar edi. Buni Huzayfadan eshitgan baʼzi kishilar Salmonning oldiga borib, unga Huzayfaning soʻzini aytar edilar. Salmon esa: «Huzayfa nima deyotganini yaxshiroq biladi», der edi. Soʻng ular Huzayfaning oldiga qaytib: «Biz sening soʻzingni Salmonga aytgan edik, u seni tasdiqlamadi ham, yolgʻonchiga chiqarmadi ham», der edilar. Shunda Huzayfa Salmonning oldiga keldi — u koʻkat ekiladigan boqqada edi — va: «Ey Salmon, Rasululloh ﷺdan eshitgan narsamda meni tasdiqlashingga nima toʻsqinlik qilyapti?» dedi. Salmon: «Rasululloh ﷺ baʼzan gʻazablanar va gʻazab holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga (bir narsa) aytar edilar, baʼzan rozi boʻlar va rizo holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga (bir narsa) aytar edilar. Sen baʼzi kishilarni baʼzi kishilarni sevadigan, baʼzi kishilarni baʼzi kishilarga nafrat qiladigan qilib qoʻyguningcha, ixtilof va boʻlinish keltirib chiqarguningcha (bundan) qaytmaysanmi?! Sen bilasanki, Rasululloh ﷺ xutba qilib: ‹Ummatimdan qaysi bir kishini gʻazabim holatida soʻkkan yoki laʼnatlagan boʻlsam — men ham Odam farzandlaridanman, ular gʻazablangani kabi men ham gʻazablanaman, men esa olamlarga rahmat qilib yuborilganman — buni qiyomat kuni ular uchun (savob keltiruvchi) salovat (duo) qilib qoʻygin›, dedilar», dedi. «Allohga qasamki, sen albatta (buni zikr qilishdan) toʻxtaysan, aks holda Umarga maktub yozaman», dedi.Амр ибн Абу Қурра (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ҳузайфа Мадойинда эди. У Расулуллоҳ ﷺ ғазаб ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга айтган нарсаларни зикр қилар эди. Буни Ҳузайфадан эшитган баъзи кишилар Салмоннинг олдига бориб, унга Ҳузайфанинг сўзини айтар эдилар. Салмон эса: «Ҳузайфа нима деётганини яхшироқ билади», дер эди. Сўнг улар Ҳузайфанинг олдига қайтиб: «Биз сенинг сўзингни Салмонга айтган эдик, у сени тасдиқламади ҳам, ёлғончига чиқармади ҳам», дер эдилар. Шунда Ҳузайфа Салмоннинг олдига келди — у кўкат экиладиган боққада эди — ва: «Эй Салмон, Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсамда мени тасдиқлашингга нима тўсқинлик қиляпти?» деди. Салмон: «Расулуллоҳ ﷺ баъзан ғазабланар ва ғазаб ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга (бир нарса) айтар эдилар, баъзан рози бўлар ва ризо ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга (бир нарса) айтар эдилар. Сен баъзи кишиларни баъзи кишиларни севадиган, баъзи кишиларни баъзи кишиларга нафрат қиладиган қилиб қўйгунингча, ихтилоф ва бўлиниш келтириб чиқаргунингча (бундан) қайтмайсанми?! Сен биласанки, Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: ‹Умматимдан қайси бир кишини ғазабим ҳолатида сўккан ёки лаънатлаган бўлсам — мен ҳам Одам фарзандлариданман, улар ғазаблангани каби мен ҳам ғазабланаман, мен эса оламларга раҳмат қилиб юборилганман — буни қиёмат куни улар учун (савоб келтирувчи) саловат (дуо) қилиб қўйгин›, дедилар», деди. «Аллоҳга қасамки, сен албатта (буни зикр қилишдан) тўхтайсан, акс ҳолда Умарга мактуб ёзаман», деди.