Salmon Forsiy

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ، وَأَبِي الدَّرْدَاءِ، فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً‏.‏ فَقَالَ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا‏.‏ فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ، فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا‏.‏ فَقَالَ كُلْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي صَائِمٌ‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ‏.‏ قَالَ فَأَكَلَ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَقُومُ‏.‏ قَالَ نَمْ‏.‏ فَنَامَ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ‏.‏ فَقَالَ نَمْ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ قَالَ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ‏.‏ فَصَلَّيَا، فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ‏.‏ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَدَقَ سَلْمَانُ ‏"‏‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo orasida birodarlik (uxuvvat) bogʻladi. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni — eskirgan kiyimda — koʻrdi hamda undan: «Senga nima boʻldi (nega bunday holda)?» — deb soʻradi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyo (lazzatlari)ga ragʻbati yoʻq», — dedi. Shu asnoda Abu Dardo kelib, Salmonga taom tayyorladi. Salmon Abu Dardodan (oʻzi bilan birga) yeyishni iltimos qildi, lekin Abu Dardo: «Men roʻzadorman», — dedi. Salmon: «Sen yemaguncha men yemayman», — dedi. Bas, Abu Dardo (Salmon bilan) yedi. Tun boʻlib (tunning bir qismi oʻtganda), Abu Dardo (tungi namozga) turdi, lekin Salmon unga — uxlashni (aytdi) va Abu Dardo uxladi. Bir oz (vaqtdan) keyin Abu Dardo yana turdi, lekin Salmon unga — uxlashni (aytdi). Tunning oxirgi soatlari boʻlganda, Salmon unga — endi turishni aytdi va ikkovi namoz oʻqidi. Salmon Abu Dardoga: «Robbingning senga haqi bor, joningning senga haqi bor va oilangning senga haqi bor; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber», — dedi. Abu Dardo Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, butun voqeani aytib berdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon rost soʻzladi», — dedilar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо орасида биродарлик (ухувват) боғлади. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони — эскирган кийимда — кўрди ҳамда ундан: «Сенга нима бўлди (нега бундай ҳолда)?» — деб сўради. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунё (лаззатлари)га рағбати йўқ», — деди. Шу аснода Абу Дардо келиб, Салмонга таом тайёрлади. Салмон Абу Дардодан (ўзи билан бирга) ейишни илтимос қилди, лекин Абу Дардо: «Мен рўзадорман», — деди. Салмон: «Сен емагунча мен емайман», — деди. Бас, Абу Дардо (Салмон билан) еди. Тун бўлиб (туннинг бир қисми ўтганда), Абу Дардо (тунги намозга) турди, лекин Салмон унга — ухлашни (айтди) ва Абу Дардо ухлади. Бир оз (вақтдан) кейин Абу Дардо яна турди, лекин Салмон унга — ухлашни (айтди). Туннинг охирги соатлари бўлганда, Салмон унга — энди туришни айтди ва иккови намоз ўқиди. Салмон Абу Дардога: «Роббингнинг сенга ҳақи бор, жонингнинг сенга ҳақи бор ва оилангнинг сенга ҳақи бор; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер», — деди. Абу Дардо Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, бутун воқеани айтиб берди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон рост сўзлади», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ، بْنُ نَافِعٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سُوَيْدَ، بْنَ غَفَلَةَ قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ صُوحَانَ، وَسَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ، غَازِينَ فَوَجَدْتُ سَوْطًا فَأَخَذْتُهُ فَقَالاَ لِي دَعْهُ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ وَلَكِنِّي أُعَرِّفُهُ فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهُ وَإِلاَّ اسْتَمْتَعْتُ بِهِ ‏.‏ قَالَ فَأَبَيْتُ عَلَيْهِمَا فَلَمَّا رَجَعْنَا مِنْ غَزَاتِنَا قُضِيَ لِي أَنِّي حَجَجْتُ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَلَقِيتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ فَأَخْبَرْتُهُ بِشَأْنِ السَّوْطِ وَبِقَوْلِهِمَا فَقَالَ إِنِّي وَجَدْتُ صُرَّةً فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَعَرَّفْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا ثُمَّ أَتَيْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا ثُمَّ أَتَيْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ عَرِّفْهَا حَوْلاً ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَّفْتُهَا فَلَمْ أَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ احْفَظْ عَدَدَهَا وَوِعَاءَهَا وَوِكَاءَهَا فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَاسْتَمْتَعْتُ بِهَا ‏.‏ فَلَقِيتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِمَكَّةَ فَقَالَ لاَ أَدْرِي بِثَلاَثَةِ أَحْوَالٍ أَوْ حَوْلٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ zamonida ichida yuz dinor boʻlgan bir hamyon topib oldim va uni Rasululloh ﷺ ning oldilariga olib keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni eʼlon qildim, ammo taniydigan kishini topmadim. Soʻng u zotning oldilariga keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni eʼlon qildim, ammo taniydigan kishini topmadim. Soʻng u zotning oldilariga keldim. U zot: ‹Uni bir yil eʼlon qil›, dedilar. Men uni eʼlon qildim, ammo taniydigan kishini topmadim. Shunda u zot: ‹Uning soni, idishi va bogʻichini eslab qol; agar egasi kelsa (ber), boʻlmasa undan foydalan›, dedilar. Shunday qilib men undan foydalandim.»Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида ичида юз динор бўлган бир ҳамён топиб олдим ва уни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига олиб келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни эълон қилдим, аммо танийдиган кишини топмадим. Сўнг у зотнинг олдиларига келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни эълон қилдим, аммо танийдиган кишини топмадим. Сўнг у зотнинг олдиларига келдим. У зот: ‹Уни бир йил эълон қил›, дедилар. Мен уни эълон қилдим, аммо танийдиган кишини топмадим. Шунда у зот: ‹Унинг сони, идиши ва боғичини эслаб қол; агар эгаси келса (бер), бўлмаса ундан фойдалан›, дедилар. Шундай қилиб мен ундан фойдаландим.»

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَ قَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلاَّدِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الاِسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid aytadi: Salmonga: «Paygʻambaringiz ﷺ sizlarga hatto qazoi hojatni ham — har bir narsani oʻrgatibdi-da?» deyildi. Shunda Salmon: «Ha; u zot bizni katta yoki kichik hojat chogʻida qiblaga yuzlanishdan, oʻng qoʻl bilan istinjo qilishdan, uchtadan kam tosh bilan istinjo qilishdan, hamda tezak yoki suyak bilan istinjo qilishdan qaytardilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Xuzayma ibn Sobit, Jobir va Xallod ibn as-Soib(ning) otasidan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Salmonning bu bobdagi hadisi hasan sahih hadisdir. Bu — Paygʻambar ﷺ sahobalaridan koʻpchilik ilm ahli va ulardan keyingilarning soʻzidir: ular, agar katta yoki kichik hojat izi ketkazilsa, toshlar bilan istinjo qilish — suv bilan istinjo qilmasa ham — kifoya qiladi, deb koʻrishgan. Savriy, Ibn al-Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytishadi.Абдурраҳмон ибн Язид айтади: Салмонга: «Пайғамбарингиз ﷺ сизларга ҳатто қазои ҳожатни ҳам — ҳар бир нарсани ўргатибди-да?» дейилди. Шунда Салмон: «Ҳа; у зот бизни катта ёки кичик ҳожат чоғида қиблага юзланишдан, ўнг қўл билан истинжо қилишдан, учтадан кам тош билан истинжо қилишдан, ҳамда тезак ёки суяк билан истинжо қилишдан қайтардилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Хузайма ибн Собит, Жобир ва Халлод ибн ас-Соиб(нинг) отасидан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Салмоннинг бу бобдаги ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу — Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан кўпчилик илм аҳли ва улардан кейингиларнинг сўзидир: улар, агар катта ёки кичик ҳожат изи кетказилса, тошлар билан истинжо қилиш — сув билан истинжо қилмаса ҳам — кифоя қилади, деб кўришган. Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Исҳоқ ҳам шуни айтишади.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ زَيْدٍ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلاَّمٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَلْمَانَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ قَالَ لَمَّا فَتَحْنَا خَيْبَرَ أَخْرَجُوا غَنَائِمَهُمْ مِنَ الْمَتَاعِ وَالسَّبْىِ فَجَعَلَ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ غَنَائِمَهُمْ فَجَاءَ رَجُلٌ حِينَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ رَبِحْتُ رِبْحًا مَا رَبِحَ الْيَوْمَ مِثْلَهُ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ هَذَا الْوَادِي قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ وَمَا رَبِحْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا زِلْتُ أَبِيعُ وَأَبْتَاعُ حَتَّى رَبِحْتُ ثَلاَثَمِائَةِ أُوقِيَّةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أُنَبِّئُكَ بِخَيْرِ رَجُلٍ رَبِحَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ar-Robiyʼ ibn Nofiʼ bizga Muoviya — yaʼni ibn Sallom — dan, u Zayd — yaʼni ibn Sallom — dan, u Abu Sallomdan eshitganini, u: «Menga Ubaydulloh ibn Salmon Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qildi», deganini soʻzlab berdi. U kishi shunday dedi: «Xaybarni fath qilganimizda, (xaybarliklar) oʻz oʻljalarini — anjom-asboblar va asirlarini — chiqarishdi. Odamlar oʻz oʻljalarini sotib-olib savdo qila boshlashdi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqib boʻlganlarida bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, men bugun shunday foyda topdimki, bu vodiy ahlidan hech kim bugun bunchalik foyda topgani yoʻq›, dedi. U zot: ‹Voy senga, qancha foyda topding?› dedilar. U: ‹Toki uch yuz uqiya foyda topgunimcha sotib-olib savdo qilaverdim›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men senga eng yaxshi foyda topgan kishini aytib beraymi?› dedilar. U: ‹U kim, yo Rasululloh?› dedi. U zot: ‹Namozdan keyingi ikki rakaat (nafl namoz)›, dedilar».Ар-Робийъ ибн Нофиъ бизга Муовия — яъни ибн Саллом — дан, у Зайд — яъни ибн Саллом — дан, у Абу Салломдан эшитганини, у: «Менга Убайдуллоҳ ибн Салмон Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилди», деганини сўзлаб берди. У киши шундай деди: «Хайбарни фатҳ қилганимизда, (хайбарликлар) ўз ўлжаларини — анжом-асбоблар ва асирларини — чиқаришди. Одамлар ўз ўлжаларини сотиб-олиб савдо қила бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиб бўлганларида бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, мен бугун шундай фойда топдимки, бу водий аҳлидан ҳеч ким бугун бунчалик фойда топгани йўқ›, деди. У зот: ‹Вой сенга, қанча фойда топдинг?› дедилар. У: ‹Токи уч юз уқия фойда топгунимча сотиб-олиб савдо қилавердим›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен сенга энг яхши фойда топган кишини айтиб берайми?› дедилар. У: ‹У ким, ё Расулуллоҳ?› деди. У зот: ‹Намоздан кейинги икки ракаат (нафл намоз)›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ السَّيْبَانِيِّ، عَنْ أَبِي سُكَيْنَةَ، - رَجُلٌ مِنَ الْمُحَرَّرِينَ - عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمَّا أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِحَفْرِ الْخَنْدَقِ عَرَضَتْ لَهُمْ صَخْرَةٌ حَالَتْ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْحَفْرِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ الْمِعْوَلَ وَوَضَعَ رِدَاءَهُ نَاحِيَةَ الْخَنْدَقِ وَقَالَ ‏"‏ ‏{‏ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً لاَ مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ فَنَدَرَ ثُلُثُ الْحَجَرِ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ قَائِمٌ يَنْظُرُ فَبَرَقَ مَعَ ضَرْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرْقَةٌ ثُمَّ ضَرَبَ الثَّانِيَةَ وَقَالَ ‏"‏ ‏{‏ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً لاَ مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ فَنَدَرَ الثُّلُثُ الآخَرُ فَبَرَقَتْ بَرْقَةٌ فَرَآهَا سَلْمَانُ ثُمَّ ضَرَبَ الثَّالِثَةَ وَقَالَ ‏"‏ ‏{‏ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً لاَ مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ فَنَدَرَ الثُّلُثُ الْبَاقِي وَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ رِدَاءَهُ وَجَلَسَ ‏.‏ قَالَ سَلْمَانُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُكَ حِينَ ضَرَبْتَ مَا تَضْرِبُ ضَرْبَةً إِلاَّ كَانَتْ مَعَهَا بَرْقَةٌ ‏.‏ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا سَلْمَانُ رَأَيْتَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِي وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنِّي حِينَ ضَرَبْتُ الضَّرْبَةَ الأُولَى رُفِعَتْ لِي مَدَائِنُ كِسْرَى وَمَا حَوْلَهَا وَمَدَائِنُ كَثِيرَةٌ حَتَّى رَأَيْتُهَا بِعَيْنَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَهُ مَنْ حَضَرَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَفْتَحَهَا عَلَيْنَا وَيُغَنِّمَنَا دِيَارَهُمْ وَيُخَرِّبَ بِأَيْدِينَا بِلاَدَهُمْ ‏.‏ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ ‏"‏ ثُمَّ ضَرَبْتُ الضَّرْبَةَ الثَّانِيَةَ فَرُفِعَتْ لِي مَدَائِنُ قَيْصَرَ وَمَا حَوْلَهَا حَتَّى رَأَيْتُهَا بِعَيْنَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَفْتَحَهَا عَلَيْنَا وَيُغَنِّمَنَا دِيَارَهُمْ وَيُخَرِّبَ بِأَيْدِينَا بِلاَدَهُمْ ‏.‏ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ ‏"‏ ثُمَّ ضَرَبْتُ الثَّالِثَةَ فَرُفِعَتْ لِي مَدَائِنُ الْحَبَشَةِ ‏.‏ وَمَا حَوْلَهَا مِنَ الْقُرَى حَتَّى رَأَيْتُهَا بِعَيْنَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ دَعُوا الْحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ وَاتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning sahobalaridan biri (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xandaq qazishga amr qilganlarida, ular oldida bir qoya paydo boʻlib, qazishga toʻsqinlik qildi. Shunda Rasululloh ﷺ turib, ketmonni oldilar va ridolarini xandaqning bir chetiga qoʻyib: {Robbingning kalimasi rostlik va adolat bilan komil boʻldi. Uning kalimalarini oʻzgartiruvchi yoʻqdir. U eshituvchi, biluvchidir} (Anom 115) dedilar. Qoyaning uchdan biri uchib ketdi. Salmon al-Forisiy turib qarab turgan edi, Rasululloh ﷺ urgan zarba bilan bir chaqmoq chaqdi. Soʻng ikkinchi marta urib: {Robbingning kalimasi rostlik va adolat bilan komil boʻldi. Uning kalimalarini oʻzgartiruvchi yoʻqdir. U eshituvchi, biluvchidir} (Anom 115) dedilar. Yana uchdan biri uchdi va bir chaqmoq chaqdi, Salmon uni koʻrdi. Soʻng uchinchi marta urib: {Robbingning kalimasi rostlik va adolat bilan komil boʻldi. Uning kalimalarini oʻzgartiruvchi yoʻqdir. U eshituvchi, biluvchidir} (Anom 115) dedilar. Qolgan uchdan biri ham uchdi. Rasululloh ﷺ chiqib, ridolarini olib oʻtirdilar. Salmon aytdi: «Ey Allohning Rasuli, siz urganingizda har bir zarbangiz bilan bir chaqmoq chaqqanini koʻrdim». Rasululloh ﷺ unga dedilar: «Ey Salmon, buni koʻrdingmi?» U aytdi: «Ha, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, ey Allohning Rasuli». U zot dedilar: «Men birinchi zarbani urganimda menga Kisro shaharlari va uning atrofi, koʻplab shaharlar koʻrsatildi, hatto ularni oʻz koʻzim bilan koʻrdim». Yonlarida boʻlgan sahobalar dedilar: «Ey Allohning Rasuli, uni bizga fath qilib berishini, ularning yurtlarini bizga gʻanimat qilishini va yurtlarini bizning qoʻllarimiz bilan vayron qilishini Allohdan soʻrang». Rasululloh ﷺ shunga duo qildilar. «Soʻng ikkinchi zarbani urdim, menga Qaysar shaharlari va uning atrofi koʻrsatildi, hatto ularni oʻz koʻzim bilan koʻrdim». Ular dedilar: «Ey Allohning Rasuli, uni bizga fath qilib berishini Allohdan soʻrang». Rasululloh ﷺ shunga duo qildilar. «Soʻng uchinchi zarbani urdim, menga habashlarning shaharlari va uning atrofidagi qishloqlar koʻrsatildi, hatto ularni oʻz koʻzim bilan koʻrdim». Shunda Rasululloh ﷺ dedilar: «Habashlar sizga tegmaguncha ularga tegmang, turklar sizni qoʻyib turgunicha ularni qoʻyib turing».Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хандақ қазишга амр қилганларида, улар олдида бир қоя пайдо бўлиб, қазишга тўсқинлик қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, кетмонни олдилар ва ридоларини хандақнинг бир четига қўйиб: {Роббингнинг калимаси ростлик ва адолат билан комил бўлди. Унинг калималарини ўзгартирувчи йўқдир. У эшитувчи, билувчидир} (Аном 115) дедилар. Қоянинг учдан бири учиб кетди. Салмон ал-Форисий туриб қараб турган эди, Расулуллоҳ ﷺ урган зарба билан бир чақмоқ чақди. Сўнг иккинчи марта уриб: {Роббингнинг калимаси ростлик ва адолат билан комил бўлди. Унинг калималарини ўзгартирувчи йўқдир. У эшитувчи, билувчидир} (Аном 115) дедилар. Яна учдан бири учди ва бир чақмоқ чақди, Салмон уни кўрди. Сўнг учинчи марта уриб: {Роббингнинг калимаси ростлик ва адолат билан комил бўлди. Унинг калималарини ўзгартирувчи йўқдир. У эшитувчи, билувчидир} (Аном 115) дедилар. Қолган учдан бири ҳам учди. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, ридоларини олиб ўтирдилар. Салмон айтди: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз урганингизда ҳар бир зарбангиз билан бир чақмоқ чаққанини кўрдим». Расулуллоҳ ﷺ унга дедилар: «Эй Салмон, буни кўрдингми?» У айтди: «Ҳа, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули». У зот дедилар: «Мен биринчи зарбани урганимда менга Кисро шаҳарлари ва унинг атрофи, кўплаб шаҳарлар кўрсатилди, ҳатто уларни ўз кўзим билан кўрдим». Ёнларида бўлган саҳобалар дедилар: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни бизга фатҳ қилиб беришини, уларнинг юртларини бизга ғанимат қилишини ва юртларини бизнинг қўлларимиз билан вайрон қилишини Аллоҳдан сўранг». Расулуллоҳ ﷺ шунга дуо қилдилар. «Сўнг иккинчи зарбани урдим, менга Қайсар шаҳарлари ва унинг атрофи кўрсатилди, ҳатто уларни ўз кўзим билан кўрдим». Улар дедилар: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни бизга фатҳ қилиб беришини Аллоҳдан сўранг». Расулуллоҳ ﷺ шунга дуо қилдилар. «Сўнг учинчи зарбани урдим, менга ҳабашларнинг шаҳарлари ва унинг атрофидаги қишлоқлар кўрсатилди, ҳатто уларни ўз кўзим билан кўрдим». Шунда Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ҳабашлар сизга тегмагунча уларга тегманг, турклар сизни қўйиб тургунича уларни қўйиб туринг».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي الْفُرَاتِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ، مَوْلَى زَيْدِ بْنِ صُوحَانَ قَالَ كُنْتُ مَعَ سَلْمَانَ فَرَأَى رَجُلاً يَنْزِعُ خُفَّيْهِ لِلْوُضُوءِ فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ امْسَحْ عَلَى خُفَّيْكَ وَعَلَى خِمَارِكَ وَبِنَاصِيَتِكَ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishini taharat uchun maxsilarini yechayotganini koʻrib, unga: «Maxsilaring ustidan, sallang ustidan va peshonang ustidan masih tort, chunki men Rasululloh ﷺni maxsilar va salla ustidan masih tortayotganlarini koʻrdim», dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишини таҳарат учун махсиларини ечаётганини кўриб, унга: «Махсиларинг устидан, салланг устидан ва пешонанг устидан масиҳ торт, чунки мен Расулуллоҳ ﷺни махсилар ва салла устидан масиҳ тортаётганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ نَافِعٍ النَّوَّاءِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُلَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ قَبْلِي نَبِيٌّ إِلَّا قَدْ أُعْطِيَ سَبْعَةَ رُفَقَاءَ نُجَبَاءَ وُزَرَاءَ وَإِنِّي أُعْطِيتُ أَرْبَعَةَ عَشَرَ حَمْزَةُ وَجَعْفَرٌ وَعَلِيٌّ وَحَسَنٌ وَحُسَيْنٌ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَالْمِقْدَادُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَأَبُو ذَرٍّ وَحُذَيْفَةُ وَسَلْمَانُ وَعَمَّارٌ وَبِلَالٌ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin oʻtgan har bir paygʻambarga yettita ulugʻ, olijanob yordamchi berilgan edi. Menga esa oʻn toʻrttasi berildi: Hamza, Jaʼfar, Ali, Hasan, Husayn, Abu Bakr, Umar, Miqdod, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Zar, Huzayfa, Salmon, Ammor va Bilol», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин ўтган ҳар бир пайғамбарга еттита улуғ, олижаноб ёрдамчи берилган эди. Менга эса ўн тўрттаси берилди: Ҳамза, Жаъфар, Али, Ҳасан, Ҳусайн, Абу Бакр, Умар, Миқдод, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Зар, Ҳузайфа, Салмон, Аммор ва Билол», дедилар.

- وعن أبي جحيفة وهب بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ آخى النبي صلى الله عليه وسلم بين سلمان وأبى الدرداء ، فزار سلمان أبا الدرداء، فرأى أم الدرداء متبذلة فقال‏:‏ ما شأنك قالت‏:‏ أخوك أبو الدرداء ليس له حاجة في الدنيا، فجاء أبو الدراداء فصنع له طعاماً، فقال له‏:‏ كل فإنى صائم، قال‏:‏ ما أنا بآكل حتى تأكل، فأكل، فلما كان الليل ذهب أبو الدرداء يقوم فقال له‏:‏ نم، فنام، ثم ذهب يقوم فقال له ‏:‏ نم، فلما كان من آخر الليل قال سلمان‏:‏ قم الآن‏:‏ فصليا جميعاً، فقال له سلمان‏:‏ إن لربك عليك حقاً، وإن لنفسك عليك حقاً، ولأهلك عليك حقاً، فأعط كل ذى حق حقه، فأتى النبي صلى الله عليه وسلم فذكر ذلك له، فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏"‏صدق سلمان‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (axiylik) oʻrnatdilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni eski-tuski (parishon) kiyimda koʻrdi. (Salmon) unga: «Holing nima (boʻldi)?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyoda (hech) hojati (qiziqishi) yoʻq» dedi. Soʻng Abu Dardo keldi va unga (Salmonga) taom tayyorladi va: «Ye, men roʻzadorman» dedi. (Salmon:) «Sen yemaguningcha men yemayman» dedi. Shunda (Abu Dardo) yedi. Kech kirgach, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Shunda u uxladi. Soʻng (yana) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Kechaning oxiri boʻlganda, Salmon: «Endi tur» dedi. (Roviy:) Bas, ikkalasi namoz oʻqidilar. Soʻng Salmon unga: «Albatta, Robbing senda haqli, oʻzing (nafsing) senda haqli va oilang senda haqlidir; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber» dedi. Soʻng (Abu Dardo) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon toʻgʻri aytibdi» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (ахийлик) ўрнатдилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони эски-туски (паришон) кийимда кўрди. (Салмон) унга: «Ҳолинг нима (бўлди)?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунёда (ҳеч) ҳожати (қизиқиши) йўқ» деди. Сўнг Абу Дардо келди ва унга (Салмонга) таом тайёрлади ва: «Е, мен рўзадорман» деди. (Салмон:) «Сен емагунингча мен емайман» деди. Шунда (Абу Дардо) еди. Кеч киргач, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Шунда у ухлади. Сўнг (яна) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Кечанинг охири бўлганда, Салмон: «Энди тур» деди. (Ровий:) Бас, иккаласи намоз ўқидилар. Сўнг Салмон унга: «Албатта, Роббинг сенда ҳақли, ўзинг (нафсинг) сенда ҳақли ва оиланг сенда ҳақлидир; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер» деди. Сўнг (Абу Дардо) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон тўғри айтибди» дедилар.

عَنْ هِلَالِ بْنِ أُسَامَةَ عَنْ أَبِي مَيْمُونَةَ سُلَيْمَانَ مَوْلًى لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ قَالَ: بَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ فَارِسِيَّةٌ مَعَهَا ابْنٌ لَهَا وَقَدْ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا فَادَّعَيَاهُ فَرَطَنَتْ لَهُ تَقُولُ: يَا أَبَا هُرَيْرَةَ زَوْجِي يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِابْنِي. فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: اسْتهمَا رَطَنَ لَهَا بِذَلِكَ. فَجَاءَ زَوْجُهَا وَقَالَ: مَنْ يُحَاقُّنِي فِي ابْنِي؟ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: اللَّهُمَّ إِنِّي لَا أَقُولُ هَذَا إِلَّا أَنِّي كُنْتُ قَاعِدًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ زَوْجِي يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِابْنِي وَقَدْ نَفَعَنِي وَسَقَانِي مِنْ بِئْرِ أَبِي عِنَبَةَ وَعِنْدَ النَّسَائِيِّ: مِنْ عَذْبِ الْمَاءُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اسْتَهِمَا عَلَيْهِ» . فَقَالَ زَوْجُهَا مَنْ يُحَاقُّنِي فِي وَلَدِي؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَذَا أَبُوكَ وَهَذِهِ أُمُّكَ فَخُذْ بِيَدِ أَيِّهِمَا شِئْتَ» فَأَخَذَ بيد أمه. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد. وَالنَّسَائِيّ لكنه ذكر الْمسند. وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن هِلَال بن أُسَامَة

Madina ahlidan boʻlgan ozod qilingan, rostgoʻy kishi Abu Maymuna Salma aytadi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bilan oʻtirgan edim, uning oldiga forslik bir ayol oʻgʻli bilan keldi. Eri uni taloq qilgan edi, ular ikkovlari ham bolani daʼvo qilishar edi. Ayol: «Ey Abu Hurayra», dedi va unga forschada (tushunarsiz) gapirdi: «Erim oʻgʻlimni olib ketmoqchi». Abu Hurayra: «Bola haqida qurʼa tashlanglar», dedi va unga buni (forschada) gapirib berdi. Soʻng uning eri keldi va: «Bolam haqida men bilan kim nizolashadi?», dedi. Abu Hurayra: «Ey Allohim, men buni faqat shuning uchun aytyapmanki, men huzurlarida oʻtirganimda Rasululloh ﷺning oldilariga bir ayol kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, erim oʻgʻlimni olib ketmoqchi, holbuki u menga Abu Inaba quduqidan suv olib berar va menga foydasi tegar edi› deganini eshitganman. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bola haqida qurʼa tashlanglar› dedilar. Uning eri: ‹Bolam haqida men bilan kim nizolashadi?› dedi. Nabiy ﷺ esa: ‹Mana bu otang, mana bu onang, ikkovidan xohlaganingning qoʻlidan tut› dedilar. Bola onasining qoʻlidan ushladi, u esa uni olib ketdi», dedi.Мадина аҳлидан бўлган озод қилинган, ростгўй киши Абу Маймуна Салма айтади: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) билан ўтирган эдим, унинг олдига форслик бир аёл ўғли билан келди. Эри уни талоқ қилган эди, улар икковлари ҳам болани даъво қилишар эди. Аёл: «Эй Абу Ҳурайра», деди ва унга форсчада (тушунарсиз) гапирди: «Эрим ўғлимни олиб кетмоқчи». Абу Ҳурайра: «Бола ҳақида қуръа ташланглар», деди ва унга буни (форсчада) гапириб берди. Сўнг унинг эри келди ва: «Болам ҳақида мен билан ким низолашади?», деди. Абу Ҳурайра: «Эй Аллоҳим, мен буни фақат шунинг учун айтяпманки, мен ҳузурларида ўтирганимда Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бир аёл келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, эрим ўғлимни олиб кетмоқчи, ҳолбуки у менга Абу Инаба қудуқидан сув олиб берар ва менга фойдаси тегар эди› деганини эшитганман. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бола ҳақида қуръа ташланглар› дедилар. Унинг эри: ‹Болам ҳақида мен билан ким низолашади?› деди. Набий ﷺ эса: ‹Мана бу отанг, мана бу онанг, икковидан хоҳлаганингнинг қўлидан тут› дедилар. Бола онасининг қўлидан ушлади, у эса уни олиб кетди», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قُرَّةَ الْكِنْدِيِّ قَالَ‏:‏ عَرَضَ أَبِي عَلَى سَلْمَانَ أُخْتَهُ، فَأَبَى وَتَزَوَّجَ مَوْلاَةً لَهُ، يُقَالُ لَهَا‏:‏ بُقَيْرَةُ، فَبَلَغَ أَبَا قُرَّةَ أَنَّهُ كَانَ بَيْنَ حُذَيْفَةَ وَسَلْمَانَ شَيْءٌ، فَأَتَاهُ يَطْلُبُهُ، فَأَخْبَرَ أَنَّهُ فِي مَبْقَلَةٍ لَهُ، فَتَوَجَّهَ إِلَيْهِ، فَلَقِيَهُ مَعَهُ زَبِيلٌ فِيهِ بَقْلٌ، قَدْ أَدْخَلَ عَصَاهُ فِي عُرْوَةِ الزَّبِيلِ، وَهُوَ عَلَى عَاتِقِهِ، فَقَالَ‏:‏ يَا أَبَا عَبْدِ اللهِ، مَا كَانَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ حُذَيْفَةَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ يَقُولُ سَلْمَانُ‏:‏ ‏{‏وَكَانَ الإِنْسَانُ عَجُولاً‏}‏، فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا دَارَ سَلْمَانَ، فَدَخَلَ سَلْمَانُ الدَّارَ فَقَالَ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ، ثُمَّ أَذِنَ لأَبِي قُرَّةَ، فَدَخَلَ، فَإِذَا نَمَطٌ مَوْضُوعٌ عَلَى بَابٍ، وَعِنْدَ رَأْسِهِ لَبِنَاتٌ، وَإِذَا قُرْطَاطٌ، فَقَالَ‏:‏ اجْلِسْ عَلَى فِرَاشِ مَوْلاَتِكَ الَّتِي تُمَهِّدُ لِنَفْسِهَا، ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُهُ فَقَالَ‏:‏ إِنَّ حُذَيْفَةَ كَانَ يُحَدِّثُ بِأَشْيَاءَ، كَانَ يَقُولُهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَضَبِهِ لأَقْوَامٍ، فَأُوتَى فَأُسْأَلُ عَنْهَا‏؟‏ فَأَقُولُ‏:‏ حُذَيْفَةُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُ، وَأَكْرَهُ أَنْ تَكُونَ ضَغَائِنُ بَيْنَ أَقْوَامٍ، فَأُتِيَ حُذَيْفَةُ، فَقِيلَ لَهُ‏:‏ إِنَّ سَلْمَانَ لاَ يُصَدِّقُكَ وَلاَ يُكَذِّبُكَ بِمَا تَقُولُ، فَجَاءَنِي حُذَيْفَةُ فَقَالَ‏:‏ يَا سَلْمَانُ ابْنَ أُمِّ سَلْمَانَ، فَقُلْتُ يَا حُذَيْفَةُ ابْنَ أُمِّ حُذَيْفَةَ، لَتَنْتَهِيَنَّ، أَوْ لَأَكْتُبَنَّ فِيكَ إِلَى عُمَرَ، فَلَمَّا خَوَّفْتُهُ بِعُمَرَ تَرَكَنِي، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ مِنْ وَلَدِ آدَمَ أَنَا، فَأَيُّمَا عَبْدٌ مِنْ أُمَّتِي لَعَنْتُهُ لَعْنَةً، أَوْ سَبَبْتُهُ سَبَّةً، فِي غَيْرِ كُنْهِهِ، فَاجْعَلْهَا عَلَيْهِ صَلاةً‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Amr ibn Abu Qurra al-Kindiy aytadi: Otam oʻz singlisini Salmonga taklif qildi, biroq u rad etib, oʻziga qarashli Buqayra ismli bir ozod qilingan ayolga uylandi. Abu Qurraga Huzayfa bilan Salmon oʻrtasida bir narsa boʻlgani xabari yetdi. U Salmonni izlab keldi va unga Salmon oʻz bogʻida ekani aytildi. U oʻsha tomon yoʻl oldi va Salmonni yelkasida koʻkat solingan bir sabad koʻtarib turgan holda uchratdi; u hassasini sabadning qulogʻiga oʻtkazib, yelkasiga qoʻyib olgan edi. Abu Qurra: «Ey Abu Abdulloh, sen bilan Huzayfa oʻrtasida nima gap edi?» dedi. Salmon: {Inson shoshqaloq qilib yaratilgandir} (Isro 11), dedi. Soʻng ikkisi Salmonning uyiga bordilar. Salmon uyga kirib: «Assalomu alaykum», dedi, soʻng Abu Qurraga ruxsat berdi, u ham kirdi. Qarasa, bir eshik ustiga gilamcha tashlab qoʻyilgan, uning tepasida gʻishtlar va bir egar-toʻshak bor edi. Salmon: «Oʻzi uchun joy tayyorlaydigan bekangning toʻshagiga oʻtir», dedi. Soʻng unga soʻzlab dedi: «Huzayfa Rasululloh ﷺ baʼzi qavmlarga gʻazablangan paytlarida aytgan baʼzi narsalarni rivoyat qilar edi. Menga kelib ular haqida soʻrashadi. Men esa: ‹Huzayfa oʻzi aytayotgan narsani yaxshiroq biladi›, deyman va qavmlar oʻrtasida adovat boʻlishini yoqtirmayman. Soʻng Huzayfaga: ‹Salmon seni na tasdiqlaydi, na yolgʻonga chiqaradi›, deyildi. Huzayfa oldimga kelib: ‹Ey Salmon, Salmonning onasining oʻgʻli!› dedi. Men: ‹Ey Huzayfa, Huzayfaning onasining oʻgʻli! Yo tiyilasan, yo sen haqingda Umarga xat yozaman!› dedim. Uni Umar bilan qoʻrqitganimda meni tinch qoʻydi. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ: ‹Men Odam bolasidanman. Ummatimdan qaysi bir bandani nohaq laʼnatlagan yoki soʻkkan boʻlsam, uni unga rahmat-duo qilib qoʻygin›, deb aytgan edilar.»Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Амр ибн Абу Қурра ал-Киндий айтади: Отам ўз синглисини Салмонга таклиф қилди, бироқ у рад этиб, ўзига қарашли Буқайра исмли бир озод қилинган аёлга уйланди. Абу Қуррага Ҳузайфа билан Салмон ўртасида бир нарса бўлгани хабари етди. У Салмонни излаб келди ва унга Салмон ўз боғида экани айтилди. У ўша томон йўл олди ва Салмонни елкасида кўкат солинган бир сабад кўтариб турган ҳолда учратди; у ҳассасини сабаднинг қулоғига ўтказиб, елкасига қўйиб олган эди. Абу Қурра: «Эй Абу Абдуллоҳ, сен билан Ҳузайфа ўртасида нима гап эди?» деди. Салмон: {Инсон шошқалоқ қилиб яратилгандир} (Исро 11), деди. Сўнг иккиси Салмоннинг уйига бордилар. Салмон уйга кириб: «Ассалому алайкум», деди, сўнг Абу Қуррага рухсат берди, у ҳам кирди. Қараса, бир эшик устига гиламча ташлаб қўйилган, унинг тепасида ғиштлар ва бир эгар-тўшак бор эди. Салмон: «Ўзи учун жой тайёрлайдиган бекангнинг тўшагига ўтир», деди. Сўнг унга сўзлаб деди: «Ҳузайфа Расулуллоҳ ﷺ баъзи қавмларга ғазабланган пайтларида айтган баъзи нарсаларни ривоят қилар эди. Менга келиб улар ҳақида сўрашади. Мен эса: ‹Ҳузайфа ўзи айтаётган нарсани яхшироқ билади›, дейман ва қавмлар ўртасида адоват бўлишини ёқтирмайман. Сўнг Ҳузайфага: ‹Салмон сени на тасдиқлайди, на ёлғонга чиқаради›, дейилди. Ҳузайфа олдимга келиб: ‹Эй Салмон, Салмоннинг онасининг ўғли!› деди. Мен: ‹Эй Ҳузайфа, Ҳузайфанинг онасининг ўғли! Ё тийиласан, ё сен ҳақингда Умарга хат ёзаман!› дедим. Уни Умар билан қўрқитганимда мени тинч қўйди. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен Одам боласиданман. Умматимдан қайси бир бандани ноҳақ лаънатлаган ёки сўккан бўлсам, уни унга раҳмат-дуо қилиб қўйгин›, деб айтган эдилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ‏:‏ جَاءَ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، حِينَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ بِمَائِدَةٍ عَلَيْهَا رُطَبٌ، فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ يَا سَلْمَانُ مَا هَذَا‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ صَدَقَةٌ عَلَيْكَ، وَعَلَى أَصْحَابِكَ، فَقَالَ‏:‏ ارْفَعْهَا، فَإِنَّا لا نَأْكُلُ الصَّدَقَةَ، قَالَ‏:‏ فَرَفَعَهَا، فَجَاءَ الْغَدَ بِمِثْلِهِ، فَوَضَعَهُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ مَا هَذَا يَا سَلْمَانُ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ هَدِيَّةٌ لَكَ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ‏:‏ ابْسُطُوا ثُمَّ نَظَرَ إِلَى الْخَاتَمِ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَآمَنَ بِهِ، وَكَانَ لِلْيَهُودِ فَاشْتَرَاهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، بِكَذَا وَكَذَا دِرْهَمًا عَلَى أَنْ يَغْرِسَ لَهُمْ نَخْلا، فَيَعْمَلَ سَلْمَانُ فِيهِ، حَتَّى تُطْعِمَ، فَغَرَسَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، النَّخلَ إِلا نَخْلَةً وَاحِدَةً، غَرَسَهَا عُمَرُ فَحَمَلَتِ النَّخْلُ مِنْ عَامِهَا، وَلَمْ تَحْمِلْ نَخْلَةٌ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ مَا شَأْنُ هَذِهِ النَّخْلَةِ‏؟‏ فَقَالَ عُمَرُ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، أَنَا غَرَسْتُهَا، فَنَزَعَهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَغَرَسَهَا فَحَمَلَتْ مِنْ عَامِهَا‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlaridan biriga chiqdilar. Qaytib kelganlarida bir qora choʻri kelib: «Ey Rasululloh, agar Alloh sizni eson-omon qaytarsa, oldingizda chiltarak (childirma) chalib, qoʻshiq aytishni nazr qilgan edim», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Agar nazr qilgan boʻlsang, chal; aks holda yoʻq», dedilar. Shunda u chala boshladi. U chalayotganda Abu Bakr kirdi, u yana chalardi; soʻng Ali kirdi, u yana chalardi; soʻng Usmon kirdi, u yana chalardi; soʻng Umar kirdi, shunda u childirmani orqasi ostiga tashlab, ustiga oʻtirib oldi. Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, shayton sendan qoʻrqadi! Men oʻtirar edim, u chalayotgan edi; Abu Bakr kirdi, u yana chalardi; soʻng Ali kirdi, u yana chalardi; soʻng Usmon kirdi, u yana chalardi; sen kirganingda esa, ey Umar, u childirmani tashlab yubordi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Burayda hadisidan hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Umar, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Oishadan ham (rivoyatlar) bor.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларидан бирига чиқдилар. Қайтиб келганларида бир қора чўри келиб: «Эй Расулуллоҳ, агар Аллоҳ сизни эсон-омон қайтарса, олдингизда чилтарак (чилдирма) чалиб, қўшиқ айтишни назр қилган эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар назр қилган бўлсанг, чал; акс ҳолда йўқ», дедилар. Шунда у чала бошлади. У чалаётганда Абу Бакр кирди, у яна чаларди; сўнг Али кирди, у яна чаларди; сўнг Усмон кирди, у яна чаларди; сўнг Умар кирди, шунда у чилдирмани орқаси остига ташлаб, устига ўтириб олди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, шайтон сендан қўрқади! Мен ўтирар эдим, у чалаётган эди; Абу Бакр кирди, у яна чаларди; сўнг Али кирди, у яна чаларди; сўнг Усмон кирди, у яна чаларди; сен кирганингда эса, эй Умар, у чилдирмани ташлаб юборди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Бурайда ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Умар, Саъд ибн Абу Ваққос ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْجُمُعَةِ ‏[quran sura="62" aya_start="3" aya_end="3"]{‏وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ‏}‏ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يُرَاجِعْهُ حَتَّى سَأَلَ ثَلاَثًا، وَفِينَا سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ، وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ عِنْدَ الثُّرَيَّا لَنَالَهُ رِجَالٌ ـ أَوْ رَجُلٌ ـ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; unga Jumua surasi nozil qilindi: ‹Va ulardan hali ularga qoʻ shilmagan boshqalarga (ham yubordi)› (Jumua surasi, 3). Men: «Ular kim, ey Allohning Rasuli?» dedim; u zot menga javob bermadilar, hatto (men) uch marta soʻradim. Bizning oramizda Salmon al-Forsiy bor edi; Rasululloh ﷺ qoʻ llarini Salmonning ustiga qoʻ ydilar, soʻng: «Agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻ lganida ham, albatta unga mana shulardan baʼzi erkaklar — yoki bir kishi — yetib borgan boʻ lar edi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; унга Жумуа сураси нозил қилинди: ‹Ва улардан ҳали уларга қў шилмаган бошқаларга (ҳам юборди)› (Жумуа сураси, 3). Мен: «Улар ким, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим; у зот менга жавоб бермадилар, ҳатто (мен) уч марта сўрадим. Бизнинг орамизда Салмон ал-Форсий бор эди; Расулуллоҳ ﷺ қў лларини Салмоннинг устига қў йдилар, сўнг: «Агар иймон Сурайё (юлдузи)да бў лганида ҳам, албатта унга мана шулардан баъзи эркаклар — ёки бир киши — етиб борган бў лар эди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي سَلَمَةُ، بْنُ كُهَيْلٍ أَوْ أَخْبَرَ الْقَوْمَ، وَأَنَا فِيهِمْ، قَالَ سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ زَيْدِ بْنِ صُوحَانَ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَوَجَدْتُ سَوْطًا ‏.‏ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ إِلَى قَوْلِهِ فَاسْتَمْتَعْتُ بِهَا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ فَسَمِعْتُهُ بَعْدَ عَشْرِ سِنِينَ يَقُولُ عَرَّفَهَا عَامًا وَاحِدًا ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ zamonida ichida yuz dinor boʻlgan bir hamyon topib oldim...» — hadis yuqoridagiga oʻxshash «...undan foydalandim» degan soʻzgacha (keltirildi).Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида ичида юз динор бўлган бир ҳамён топиб олдим...» — ҳадис юқоридагига ўхшаш «...ундан фойдаландим» деган сўзгача (келтирилди).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ الأَوْدِيِّ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَسَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسَأَلَهُمَا عَنِ ابْنَةٍ وَابْنَةِ ابْنٍ وَأُخْتٍ، لأَبٍ وَأُمٍّ فَقَالاَ لاِبْنَتِهِ النِّصْفُ وَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ النِّصْفُ وَلَمْ يُوَرِّثَا ابْنَةَ الاِبْنِ شَيْئًا وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا فَأَتَاهُ الرَّجُلُ فَسَأَلَهُ وَأَخْبَرَهُ بِقَوْلِهِمَا فَقَالَ لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ وَلَكِنِّي سَأَقْضِي فِيهَا بِقَضَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاِبْنَتِهِ النِّصْفُ وَلاِبْنَةِ الاِبْنِ سَهْمٌ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ وَمَا بَقِيَ فَلِلأُخْتِ مِنَ الأَبِ وَالأُمِّ ‏.‏

Huzayl ibn Shurahbil al-Avadiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Robiʼaning oldiga kelib, ulardan bir qizi, oʻgʻlining qizi va ota-bir, ona-bir singlisi (qoldirgan kishi merosi) haqida soʻradi. Ular ikkalasi: «Qiziga yarmi, ota-bir ona-bir singlisiga yarmi (tegadi)», deyishdi va oʻgʻilning qiziga hech narsa bermadilar. Hamda: «Ibn Masʼudning oldiga borgin, u ham bizga ergashadi (xuddi shunday aytadi)», deyishdi. Bas, u kishi Ibn Masʼudning oldiga kelib, undan soʻradi va ularning aytganini xabar qildi. Shunda u: «Unday boʻlsa men adashibman va toʻgʻri yoʻl topganlardan boʻlmabman. Lekin men bu haqda Nabiy ﷺ hukm qilganidek hukm qilaman: qiziga yarmi, oʻgʻilning qiziga uchdan ikkini toʻldiruvchi ulush (oltidan bir), qolgani esa ota-bir ona-bir singlisiga (tegadi)», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил ал-Авадий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Робиъанинг олдига келиб, улардан бир қизи, ўғлининг қизи ва ота-бир, она-бир синглиси (қолдирган киши мероси) ҳақида сўради. Улар иккаласи: «Қизига ярми, ота-бир она-бир синглисига ярми (тегади)», дейишди ва ўғилнинг қизига ҳеч нарса бермадилар. Ҳамда: «Ибн Масъуднинг олдига боргин, у ҳам бизга эргашади (худди шундай айтади)», дейишди. Бас, у киши Ибн Масъуднинг олдига келиб, ундан сўради ва уларнинг айтганини хабар қилди. Шунда у: «Ундай бўлса мен адашибман ва тўғри йўл топганлардан бўлмабман. Лекин мен бу ҳақда Набий ﷺ ҳукм қилганидек ҳукм қиламан: қизига ярми, ўғилнинг қизига учдан иккини тўлдирувчи улуш (олтидан бир), қолгани эса ота-бир она-бир синглисига (тегади)», деди.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِيُّ، عَنْ مُوسَى الْجُهَنِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ سَلْمَانَ، وَأُكْرِهَ، عَلَى طَعَامٍ يَأْكُلُهُ فَقَالَ حَسْبِي إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ شِبَعًا فِي الدُّنْيَا أَطْوَلُهُمْ جُوعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Atiyya ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salmon (roziyallohu anhu)ni bir taomni yeyishga majburlashganida, u shunday deganini eshitdim: «Menga shu yetarli. Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Dunyoda eng koʻp qorin toʻydirgan odamlar Qiyomat kunida eng uzoq och qoladiganlaridir›, deganlarini eshitganman».Атийя ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салмон (розияллоҳу анҳу)ни бир таомни ейишга мажбурлашганида, у шундай деганини эшитдим: «Менга шу етарли. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Дунёда энг кўп қорин тўйдирган одамлар Қиёмат кунида энг узоқ оч қоладиганларидир›, деганларини эшитганман».

- وعن أبي هبيرة عائذ بن عمرو المزني وهو من أهل بيعة الرضوان رضي الله عنه، أن أبا سفيان أتى على سلمان وصهيب وبلال في نفر فقالوا‏:‏ ما أخذت سيوف الله من عدو الله مأخذها، فقال أبو بكر رضي الله عنه‏:‏ أتقولون هذا لشيخ قريش وسيدهم‏؟‏ فأتى النبي صلى الله عليه وسلم، فأخبره فقال‏:‏ ‏"‏يا أبا بكر لعلك أغضبتهم‏؟‏ لئن كنت أغضبتهم لقد أغضبت ربك‏"‏ فأتاهم فقال‏:‏ ياإخوتاه أغضبتكم‏؟‏ قالوا‏:‏ لا، يغفر الله لك يا أخي‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon bir guruh kishilar orasidagi Salmon, Suhayb va Bilolning oldiga keldi. Shunda ular: «Allohga qasamki, Allohning qilichlari Allohning dushmanining boʻynidan oʻzi olishi lozim boʻlgan narsani (toʻla) olmadi», — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda Abu Bakr: «Quraysh shayxiga va ularning sayyidiga shuni aytasizlarmi?!» — dedi. Soʻng u Nabiy ﷺ ning huzuriga kelib, bundan xabar berdi. U zot: «Ey Abu Bakr! Sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang kerak; agar sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang, Robbingni gʻazablantiribsan», — dedilar. Shunda Abu Bakr ularning oldiga kelib: «Ey birodarlarim! Men sizlarni gʻazablantirdimmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq, Alloh seni magʻfirat qilsin, ey ukajonim», — dedilar.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Суфён бир гуруҳ кишилар орасидаги Салмон, Суҳайб ва Билолнинг олдига келди. Шунда улар: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг қиличлари Аллоҳнинг душманининг бўйнидан ўзи олиши лозим бўлган нарсани (тўла) олмади», — дедилар. (Рови) деди: Шунда Абу Бакр: «Қурайш шайхига ва уларнинг саййидига шуни айтасизларми?!» — деди. Сўнг у Набий ﷺ нинг ҳузурига келиб, бундан хабар берди. У зот: «Эй Абу Бакр! Сен уларни ғазаблантирган бўлсанг керак; агар сен уларни ғазаблантирган бўлсанг, Роббингни ғазаблантирибсан», — дедилар. Шунда Абу Бакр уларнинг олдига келиб: «Эй биродарларим! Мен сизларни ғазаблантирдимми?» — деди. Улар: «Йўқ, Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй укажоним», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِنَّ للَّهِ مائةَ رَحْمَةٍ أَنْزَلَ مِنْهَا رَحْمَةً وَاحِدَةً بَيْنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ وَالْبَهَائِمِ وَالْهَوَامِّ فَبِهَا يَتَعَاطَفُونَ وَبِهَا يَتَرَاحَمُونَ وَبِهَا تَعْطُفُ الْوَحْشُ عَلَى وَلَدِهَا وَأَخَّرَ اللَّهُ تِسْعًا وَتِسْعِينَ رَحْمَةً يَرْحَمُ بِهَا عِبَادَهُ يَوْمَ الْقِيَامَة» وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ عَنْ سَلْمَانَ نَحْوُهُ وَفِي آخِرِهِ قَالَ: «فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَكْمَلَهَا بِهَذِهِ الرَّحْمَة»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh uchun yuz (boʻlak) rahmat bordir. U shulardan bir boʻlak rahmatni jin, inson, chorva va hashorotlar orasiga tushirdi. Ana oʻsha (boʻlak) tufayli ular bir-biriga mehribonlik qiladilar, bir-biriga rahm qiladilar va u tufayli yovvoyi hayvon oʻz bolasiga mehribonlik qiladi. Alloh toʻqson toʻqqiz boʻlak rahmatni esa qiyomat kuni bandalariga rahm qilish uchun kechiktirib (saqlab) qoʻydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ учун юз (бўлак) раҳмат бордир. У шулардан бир бўлак раҳматни жин, инсон, чорва ва ҳашоротлар орасига туширди. Ана ўша (бўлак) туфайли улар бир-бирига меҳрибонлик қиладилар, бир-бирига раҳм қиладилар ва у туфайли ёввойи ҳайвон ўз боласига меҳрибонлик қилади. Аллоҳ тўқсон тўққиз бўлак раҳматни эса қиёмат куни бандаларига раҳм қилиш учун кечиктириб (сақлаб) қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ دِينَارٍ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْ‏:‏ زَارَنَا سَلْمَانُ مِنَ الْمَدَائِنِ إِلَى الشَّامِ مَاشِيًا، وَعَلَيْهِ كِسَاءٌ وَانْدَرْوَرْدُ، قَالَ‏:‏ يَعْنِي سَرَاوِيلَ مُشَمَّرَةً، قَالَ ابْنُ شَوْذَبٍ‏:‏ رُؤِيَ سَلْمَانُ وَعَلَيْهِ كِسَاءٌ مَطْمُومُ الرَّأْسِ سَاقِطُ الأُذُنَيْنِ، يَعْنِي أَنَّهُ كَانَ أَرْفَشَ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ‏:‏ شَوَّهْتَ نَفْسَكَ، قَالَ‏:‏ إِنَّ الْخَيْرَ خَيْرُ الاخِرَةِ‏.‏

Ummud Dardo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Salmon bizni ziyorat qilgani Madoyindan Shomga piyoda keldi. Egnida kiso (jun toʻn) va shimcha bor edi. Uning boshi qirtishlangan, quloqlari koʻrinib turardi. Unga: «Oʻzingni xunuk qilib olibsan», deyildi. U: «Haqiqiy yaxshilik — oxirat yaxshiligidir», dedi.Уммуд Дардо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Салмон бизни зиёрат қилгани Мадойиндан Шомга пиёда келди. Эгнида кисо (жун тўн) ва шимча бор эди. Унинг боши қиртишланган, қулоқлари кўриниб турарди. Унга: «Ўзингни хунук қилиб олибсан», дейилди. У: «Ҳақиқий яхшилик — охират яхшилигидир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ‏.‏ فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً فَقَالَ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا‏.‏ فَجَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا فَقَالَ كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ‏.‏ فَأَكَلَ، فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ يَقُومُ فَقَالَ نَمْ‏.‏ فَنَامَ، ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ نَمْ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ آخِرُ اللَّيْلِ قَالَ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ‏.‏ قَالَ فَصَلَّيَا فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ إِنَّ لِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَلأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ‏.‏ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَدَقَ سَلْمَانُ ‏"‏‏.‏ أَبُو جُحَيْفَةَ وَهْبٌ السُّوَائِيُّ، يُقَالُ وَهْبُ الْخَيْرِ‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (axiylik) oʻrnatdilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qildi va Ummu Dardoni eski-tuski (parishon) kiyimda koʻrdi. (Salmon) unga: «Holing nima (boʻldi)?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning bu dunyoda (hech) hojati (qiziqishi) yoʻq» dedi. Soʻng Abu Dardo keldi va unga (Salmonga) taom tayyorladi va: «Ye, men roʻzadorman» dedi. (Salmon:) «Sen yemaguningcha men yemayman» dedi. Shunda (Abu Dardo) yedi. Kech kirgach, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Shunda u uxladi. Soʻng (yana) turmoqchi boʻldi; (Salmon:) «Uxla» dedi. Kechaning oxiri boʻlganda, Salmon: «Endi tur» dedi. (Roviy:) Bas, ikkalasi namoz oʻqidilar. Soʻng Salmon unga: «Albatta, Robbing senda haqli, oʻzing (nafsing) senda haqli va oilang senda haqlidir; bas, har bir haq egasiga oʻz haqini ber» dedi. Soʻng (Abu Dardo) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Salmon toʻgʻri aytibdi» dedilar.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (ахийлик) ўрнатдилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилди ва Умму Дардони эски-туски (паришон) кийимда кўрди. (Салмон) унга: «Ҳолинг нима (бўлди)?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг бу дунёда (ҳеч) ҳожати (қизиқиши) йўқ» деди. Сўнг Абу Дардо келди ва унга (Салмонга) таом тайёрлади ва: «Е, мен рўзадорман» деди. (Салмон:) «Сен емагунингча мен емайман» деди. Шунда (Абу Дардо) еди. Кеч киргач, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Шунда у ухлади. Сўнг (яна) турмоқчи бўлди; (Салмон:) «Ухла» деди. Кечанинг охири бўлганда, Салмон: «Энди тур» деди. (Ровий:) Бас, иккаласи намоз ўқидилар. Сўнг Салмон унга: «Албатта, Роббинг сенда ҳақли, ўзинг (нафсинг) сенда ҳақли ва оиланг сенда ҳақлидир; бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини бер» деди. Сўнг (Абу Дардо) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар ﷺ: «Салмон тўғри айтибди» дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السَّمِطِ، عَنْ سَلْمَانَ الْخَيْرِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى ‏.‏

Salmon al-Xayr (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan — Laysning Ayyub ibn Musodan (rivoyat qilgan) hadisi maʼnosida rivoyat qilinadi.Салмон ал-Хайр (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан — Лайснинг Айюб ибн Мусодан (ривоят қилган) ҳадиси маъносида ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّ جَيْشًا، مِنْ جُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ كَانَ أَمِيرَهُمْ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ حَاصَرُوا قَصْرًا مِنْ قُصُورِ فَارِسَ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ دَعُونِي أَدْعُهُمْ كَمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوهُمْ ‏.‏ فَأَتَاهُمْ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّمَا أَنَا رَجُلٌ مِنْكُمْ فَارِسِيٌّ تَرَوْنَ الْعَرَبَ يُطِيعُونَنِي فَإِنْ أَسْلَمْتُمْ فَلَكُمْ مِثْلُ الَّذِي لَنَا وَعَلَيْكُمْ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْنَا وَإِنْ أَبَيْتُمْ إِلاَّ دِينَكُمْ تَرَكْنَاكُمْ عَلَيْهِ وَأَعْطُونَا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَأَنْتُمْ صَاغِرُونَ ‏.‏ قَالَ وَرَطَنَ إِلَيْهِمْ بِالْفَارِسِيَّةِ وَأَنْتُمْ غَيْرُ مَحْمُودِينَ ‏.‏ وَإِنْ أَبَيْتُمْ نَابَذْنَاكُمْ عَلَى سَوَاءٍ ‏.‏ قَالُوا مَا نَحْنُ بِالَّذِي نُعْطِي الْجِزْيَةَ وَلَكِنَّا نُقَاتِلُكُمْ ‏.‏ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ لاَ ‏.‏ فَدَعَاهُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِلَى مِثْلِ هَذَا ثُمَّ قَالَ انْهَدُوا إِلَيْهِمْ ‏.‏ قَالَ فَنَهَدْنَا إِلَيْهِمْ فَفَتَحْنَا ذَلِكَ الْقَصْرَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ سَلْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ أَبُو الْبَخْتَرِيِّ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ لأَنَّهُ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيًّا وَسَلْمَانُ مَاتَ قَبْلَ عَلِيٍّ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُدْعَوْا قَبْلَ الْقِتَالِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِنْ تُقُدِّمَ إِلَيْهِمْ فِي الدَّعْوَةِ فَحَسَنٌ يَكُونُ ذَلِكَ أَهْيَبَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ دِعْوَةَ الْيَوْمَ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ لاَ أَعْرِفُ الْيَوْمَ أَحَدًا يُدْعَى ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يُقَاتَلُ الْعَدُوُّ حَتَّى يُدْعَوْا إِلاَّ أَنْ يَعْجَلُوا عَنْ ذَلِكَ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ بَلَغَتْهُمُ الدَّعْوَةُ ‏.‏

Abu Baxtariy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar qoʻshinlaridan biri — ularning amiri Salmon Forsiy (roziyallohu anhu) edi — Fors qasrlaridan birini qamal qildilar. Ular: «Ey Abu Abdulloh, ularga hujum qilmaymizmi?» dedilar. U: «Meni qoʻyinglar, Rasululloh ﷺni ularni (Islomga) chaqirganlarini eshitganimdek, men ularni chaqiray», dedi. Soʻng Salmon ularning oldiga keldi va ularga dedi: «Men ham sizlardan bir kishi, forsiyman. Arablar menga itoat qilayotganini koʻrib turibsizlar. Agar musulmon boʻlsangizlar, bizga tegishli narsalar sizlarga ham tegishli boʻladi, bizga lozim boʻlgan narsalar sizlarga ham lozim boʻladi. Agar dininglardan boshqasiga koʻnmasangizlar, sizlarni unda qoldiramiz, ammo qoʻl ostida xor boʻlib jizya beringlar.» Roviy aytdi: U ularga forscha gapirdi (yaʼni: sizlar maqtalmagan holatda boʻlasizlar). «Agar bunga ham koʻnmasangizlar, sizlarga teng holatda (urush eʼlon qilib) hujum qilamiz.» Ular: «Biz jizya beradiganlardan emasmiz, balki siz bilan jang qilamiz», dedilar. Soʻng (musulmonlar): «Ey Abu Abdulloh, ularga hujum qilmaymizmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Soʻng uch kun davomida shunga oʻxshash (soʻzlar) bilan ularni chaqirdi, keyin: «Endi ularga hujum qilinglar», dedi. Roviy aytdi: Biz ularga hujum qildik va oʻsha qasrni fath etdik. Abu Iso aytdi: Bu bobda Burayda, Nuʼmon ibn Muqarrin, Ibn Umar va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Salmonning hadisi hasan hadisdir, biz uni faqat Ato ibn Soibning hadisidan bilamiz. Men Muhammad (Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Abu Baxtariy Salmonga yetishmagan, chunki u Aliga yetishmagan, Salmon esa Alidan oldin vafot etgan. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qilib, jangdan oldin (Islomga) chaqirishni lozim koʻrganlar. Bu Ishoq ibn Ibrohimning soʻzidir, u: «Agar ularga daʼvat yetkazilsa, yaxshi boʻladi, bu (dushman uchun) yanada qoʻrqinchli boʻladi», dedi. Baʼzi ilm ahli: «Bugun daʼvat (yetkazish shart) emas», dedilar. Ahmad: «Men bugun chaqiriladigan birovni bilmayman», dedi. Shofiʼiy: «Dushman daʼvat etilmaguncha u bilan jang qilinmaydi, lekin ular shoshilib (hujum qilsa, bundan mustasno). Agar (daʼvat) qilinmasa ham, ularga daʼvat allaqachon yetib boʻlgan», dedi.Абу Бахтарий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар қўшинларидан бири — уларнинг амири Салмон Форсий (розияллоҳу анҳу) эди — Форс қасрларидан бирини қамал қилдилар. Улар: «Эй Абу Абдуллоҳ, уларга ҳужум қилмаймизми?» дедилар. У: «Мени қўйинглар, Расулуллоҳ ﷺни уларни (Исломга) чақирганларини эшитганимдек, мен уларни чақирай», деди. Сўнг Салмон уларнинг олдига келди ва уларга деди: «Мен ҳам сизлардан бир киши, форсийман. Араблар менга итоат қилаётганини кўриб турибсизлар. Агар мусулмон бўлсангизлар, бизга тегишли нарсалар сизларга ҳам тегишли бўлади, бизга лозим бўлган нарсалар сизларга ҳам лозим бўлади. Агар дининглардан бошқасига кўнмасангизлар, сизларни унда қолдирамиз, аммо қўл остида хор бўлиб жизя беринглар.» Ровий айтди: У уларга форсча гапирди (яъни: сизлар мақталмаган ҳолатда бўласизлар). «Агар бунга ҳам кўнмасангизлар, сизларга тенг ҳолатда (уруш эълон қилиб) ҳужум қиламиз.» Улар: «Биз жизя берадиганлардан эмасмиз, балки сиз билан жанг қиламиз», дедилар. Сўнг (мусулмонлар): «Эй Абу Абдуллоҳ, уларга ҳужум қилмаймизми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. Сўнг уч кун давомида шунга ўхшаш (сўзлар) билан уларни чақирди, кейин: «Энди уларга ҳужум қилинглар», деди. Ровий айтди: Биз уларга ҳужум қилдик ва ўша қасрни фатҳ этдик. Абу Исо айтди: Бу бобда Бурайда, Нуъмон ибн Муқаррин, Ибн Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Салмоннинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат Ато ибн Соибнинг ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Абу Бахтарий Салмонга етишмаган, чунки у Алига етишмаган, Салмон эса Алидан олдин вафот этган. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қилиб, жангдан олдин (Исломга) чақиришни лозим кўрганлар. Бу Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир, у: «Агар уларга даъват етказилса, яхши бўлади, бу (душман учун) янада қўрқинчли бўлади», деди. Баъзи илм аҳли: «Бугун даъват (етказиш шарт) эмас», дедилар. Аҳмад: «Мен бугун чақириладиган бировни билмайман», деди. Шофиъий: «Душман даъват этилмагунча у билан жанг қилинмайди, лекин улар шошилиб (ҳужум қилса, бундан мустасно). Агар (даъват) қилинмаса ҳам, уларга даъват аллақачон етиб бўлган», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ الْجَزَّارِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ فَقَالَ مِثْلَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَكْثَرُ جُنْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ اسْمُهُ فَائِدٌ يَعْنِي أَبَا الْعَوَّامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرْ سَلْمَانَ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan (chigirtka haqida) soʻralganda, oldingidek aytdilar va: «Allohning eng koʻp lashkaridir», dedilar. Ali aytdi: uning (Abul-Avvomning) ismi Foiddir. Abu Dovud aytadi: buni Hammod ibn Salama Abul-Avvomdan, u Abu Usmondan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, Salmonni zikr qilmagan.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан (чигиртка ҳақида) сўралганда, олдингидек айтдилар ва: «Аллоҳнинг энг кўп лашкаридир», дедилар. Али айтди: унинг (Абул-Аввомнинг) исми Фоиддир. Абу Довуд айтади: буни Ҳаммод ибн Салама Абул-Аввомдан, у Абу Усмондан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, Салмонни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ اشْتَكَى سَلْمَانُ فَعَادَهُ سَعْدٌ فَرَآهُ يَبْكِي فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا يُبْكِيكَ يَا أَخِي أَلَيْسَ قَدْ صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَلَيْسَ أَلَيْسَ قَالَ سَلْمَانُ مَا أَبْكِي وَاحِدَةً مِنَ اثْنَتَيْنِ مَا أَبْكِي صَبًّا لِلدُّنْيَا وَلاَ كَرَاهِيَةً لِلآخِرَةِ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا فَمَا أُرَانِي إِلاَّ قَدْ تَعَدَّيْتُ ‏.‏ قَالَ وَمَا عَهِدَ إِلَيْكَ قَالَ عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ يَكْفِي أَحَدَكُمْ مِثْلُ زَادِ الرَّاكِبِ وَلاَ أُرَانِي إِلاَّ قَدْ تَعَدَّيْتُ وَأَمَّا أَنْتَ يَا سَعْدُ فَاتَّقِ اللَّهَ عِنْدَ حُكْمِكَ إِذَا حَكَمْتَ وَعِنْدَ قَسْمِكَ إِذَا قَسَمْتَ وَعِنْدَ هَمِّكَ إِذَا هَمَمْتَ ‏.‏ قَالَ ثَابِتٌ فَبَلَغَنِي أَنَّهُ مَا تَرَكَ إِلاَّ بِضْعَةً وَعِشْرِينَ دِرْهَمًا مِنْ نَفَقَةٍ كَانَتْ عِنْدَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salmon kasal boʻldi, Saʼd uni koʻrgani keldi va uning yigʻlayotganini koʻrdi. Saʼd unga: «Nega yigʻlayapsan, ey birodarim? Axir sen Rasululloh ﷺ ga sahobalik qilgan emasmiding? Axir shunday emasmi, shunday emasmi?» dedi. Salmon: «Men ikki narsaning birortasi uchun yigʻlayotganim yoʻq; dunyoga ishtiyoq bilan yoki oxiratni yoqtirmaganim uchun yigʻlayotganim yoʻq, lekin Rasululloh ﷺ menga bir vasiyat qilgan edilar, oʻzimni oʻshandan oshib ketgandek koʻraman», dedi. Saʼd: «U zot senga nima vasiyat qilgan edilar?» dedi. U: «U zot menga: ‹Sizlardan biringizga otliqning ozuqasi (yoʻl anjomi) miqdoridagi narsa kifoyadir›, deb vasiyat qilgan edilar, oʻzimni esa oshib ketgandek koʻraman. Ey Saʼd, sen esa hukm qilganingda hukmingda, taqsim qilganingda taqsimingda va bir ishni qasd qilganingda qasdingda Allohdan qoʻrqgin», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салмон касал бўлди, Саъд уни кўргани келди ва унинг йиғлаётганини кўрди. Саъд унга: «Нега йиғлаяпсан, эй биродарим? Ахир сен Расулуллоҳ ﷺ га саҳобалик қилган эмасмидинг? Ахир шундай эмасми, шундай эмасми?» деди. Салмон: «Мен икки нарсанинг бирортаси учун йиғлаётганим йўқ; дунёга иштиёқ билан ёки охиратни ёқтирмаганим учун йиғлаётганим йўқ, лекин Расулуллоҳ ﷺ менга бир васият қилган эдилар, ўзимни ўшандан ошиб кетгандек кўраман», деди. Саъд: «У зот сенга нима васият қилган эдилар?» деди. У: «У зот менга: ‹Сизлардан бирингизга отлиқнинг озуқаси (йўл анжоми) миқдоридаги нарса кифоядир›, деб васият қилган эдилар, ўзимни эса ошиб кетгандек кўраман. Эй Саъд, сен эса ҳукм қилганингда ҳукмингда, тақсим қилганингда тақсимингда ва бир ишни қасд қилганингда қасдингда Аллоҳдан қўрқгин», деди.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله ، صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ “جعل الله الرحمة مائة جزء فأمسك عنده تسعة وتسعين، وأنزل في الأرض جزءا واحداً، فمن ذلك الجزء يتراحم الخلائق حتى ترفع الدابة حافرها عن ولدها خشية أن تصيبه‏"‏‏.‏ ‏"‏وفي رواية‏:‏ ‏"‏إن لله تعالى مائة رحمة أنزل منها رحمة واحدة بين الجن والإنس والبهائم والهوام، فيها يتعاطفون، وبها يتراحمون، وبها تعطف الوحش على ولدها، وأخر الله تعالى تسعاً وتسعين رحمة يرحم بها عباده يوم القيامة” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ورواه مسلم أيضاً من رواية سلمان الفارسي، رضي الله عنه ، قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “إن لله تعالى مائة رحمة فمنها رحمة يتراحم بها الخلق بينهم، وتسع وتسعون ليوم القيامة‏"‏ ‏"‏وفي رواية‏:‏ ‏"‏إن الله تعالى خلق يوم خلق السماوات والأرض مائة رحمة كل رحمة طباق ما بين السماء إلى الأرض، فجعل منها في الأرض رحمة، فيها تعطف الوالدة على ولدها، والوحش والطير بعضها على بعض، فإذا كان يوم القيامة، أكملها بهذه الرحمة”‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Alloh rahmatni yuz boʻlakka boʻldi. Toqson toqqiztasini Oʻz huzurida ushlab qoldi va yer yuziga bir boʻlagini tushirdi. Ana oʻsha bir boʻlak tufayli xaloyiq bir-biriga rahm qiladi, hatto hayvon bolasiga (zarar) yetib qolishidan qoʻrqib, oyogʻini undan koʻtaradi», deb aytayotganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Аллоҳ раҳматни юз бўлакка бўлди. Тоқсон тоққизтасини Ўз ҳузурида ушлаб қолди ва ер юзига бир бўлагини туширди. Ана ўша бир бўлак туфайли халойиқ бир-бирига раҳм қилади, ҳатто ҳайвон боласига (зарар) етиб қолишидан қўрқиб, оёғини ундан кўтаради», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ قَالَ‏:‏ كُنْتُ مَعَ سَلْمَانَ، وَعَادَ مَرِيضًا فِي كِنْدَةَ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ‏:‏ أَبْشِرْ، فَإِنَّ مَرَضَ الْمُؤْمِنِ يَجْعَلُهُ اللَّهُ لَهُ كَفَّارَةً وَمُسْتَعْتَبًا، وَإِنَّ مَرَضَ الْفَاجِرِ كَالْبَعِيرِ عَقَلَهُ أَهْلُهُ ثُمَّ أَرْسَلُوهُ، فَلاَ يَدْرِي لِمَ عُقِلَ وَلِمَ أُرْسِلَ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Sijiston qozisi boʻlgan Ubaydulloh ibn Abu Bakraga: «Ikki kishi orasida gʻazabnok holingda hukm chiqarma. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Hech kim ikki kishi orasida gʻazabnok holida hukm chiqarmasin›, deganlarini eshitganman», deb (xat) yozdirgan edi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Сижистон қозиси бўлган Убайдуллоҳ ибн Абу Бакрага: «Икки киши орасида ғазабнок ҳолингда ҳукм чиқарма. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ҳеч ким икки киши орасида ғазабнок ҳолида ҳукм чиқармасин›, деганларини эшитганман», деб (хат) ёздирган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، بْنِ قُرَّةَ عَنْ عَائِذِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ، أَتَى عَلَى سَلْمَانَ وَصُهَيْبٍ وَبِلاَلٍ فِي نَفَرٍ فَقَالُوا وَاللَّهِ مَا أَخَذَتْ سُيُوفُ اللَّهِ مِنْ عُنُقِ عَدُوِّ اللَّهِ مَأْخَذَهَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَتَقُولُونَ هَذَا لِشَيْخِ قُرَيْشٍ وَسَيِّدِهِمْ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ لَعَلَّكَ أَغْضَبْتَهُمْ لَئِنْ كُنْتَ أَغْضَبْتَهُمْ لَقَدْ أَغْضَبْتَ رَبَّكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُمْ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ يَا إِخْوَتَاهْ أَغْضَبْتُكُمْ قَالُوا لاَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ يَا أُخَىَّ ‏.‏

Oiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon bir guruh kishilar orasidagi Salmon, Suhayb va Bilolning oldiga keldi. Shunda ular: «Allohga qasamki, Allohning qilichlari Allohning dushmanining boʻynidan oʻzi olishi lozim boʻlgan narsani (toʻla) olmadi», — dedilar. (Rovi) dedi: Shunda Abu Bakr: «Quraysh shayxiga va ularning sayyidiga shuni aytasizlarmi?!» — dedi. Soʻng u Nabiy ﷺ ning huzuriga kelib, bundan xabar berdi. U zot: «Ey Abu Bakr! Sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang kerak; agar sen ularni gʻazablantirgan boʻlsang, Robbingni gʻazablantiribsan», — dedilar. Shunda Abu Bakr ularning oldiga kelib: «Ey birodarlarim! Men sizlarni gʻazablantirdimmi?» — dedi. Ular: «Yoʻq, Alloh seni magʻfirat qilsin, ey ukajonim», — dedilar.Оиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Суфён бир гуруҳ кишилар орасидаги Салмон, Суҳайб ва Билолнинг олдига келди. Шунда улар: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг қиличлари Аллоҳнинг душманининг бўйнидан ўзи олиши лозим бўлган нарсани (тўла) олмади», — дедилар. (Рови) деди: Шунда Абу Бакр: «Қурайш шайхига ва уларнинг саййидига шуни айтасизларми?!» — деди. Сўнг у Набий ﷺ нинг ҳузурига келиб, бундан хабар берди. У зот: «Эй Абу Бакр! Сен уларни ғазаблантирган бўлсанг керак; агар сен уларни ғазаблантирган бўлсанг, Роббингни ғазаблантирибсан», — дедилар. Шунда Абу Бакр уларнинг олдига келиб: «Эй биродарларим! Мен сизларни ғазаблантирдимми?» — деди. Улар: «Йўқ, Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй укажоним», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو حَازِمٍ الَّذِي رَوَى عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الزَّاهِدُ وَهُوَ مَدَنِيٌّ وَاسْمُهُ سَلَمَةُ بْنُ دِينَارٍ ‏.‏ وَأَبُو حَازِمٍ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ الْكُوفِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ وَهُوَ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun (bir bor) chiqish dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Sahl ibn Saʼddan rivoyat qilgan Abu Hozim — Abu Hozim az-Zohiddir, u madinalik boʻlib, ismi Salama ibn Dinordir. Abu Hurayradan rivoyat qilgan ushbu Abu Hozim esa Abu Hozim al-Ashjaʼiy al-Kufiy boʻlib, ismi Salmondir, u Azza al-Ashjaʼiyaning ozod qilingan qulidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун (бир бор) чиқиш дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган Абу Ҳозим — Абу Ҳозим аз-Зоҳиддир, у мадиналик бўлиб, исми Салама ибн Динордир. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ушбу Абу Ҳозим эса Абу Ҳозим ал-Ашжаъий ал-Куфий бўлиб, исми Салмондир, у Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилинган қулидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ الْمَاصِرُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قُرَّةَ، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَائِنِ فَكَانَ يَذْكُرُ أَشْيَاءَ قَالَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِي الْغَضَبِ فَيَنْطَلِقُ نَاسٌ مِمَّنْ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ حُذَيْفَةَ فَيَأْتُونَ سَلْمَانَ فَيَذْكُرُونَ لَهُ قَوْلَ حُذَيْفَةَ فَيَقُولُ سَلْمَانُ حُذَيْفَةُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُ فَيَرْجِعُونَ إِلَى حُذَيْفَةَ فَيَقُولُونَ لَهُ قَدْ ذَكَرْنَا قَوْلَكَ لِسَلْمَانَ فَمَا صَدَّقَكَ وَلاَ كَذَّبَكَ ‏.‏ فَأَتَى حُذَيْفَةُ سَلْمَانَ وَهُوَ فِي مَبْقَلَةٍ فَقَالَ يَا سَلْمَانُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُصَدِّقَنِي بِمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَلْمَانُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْضَبُ فَيَقُولُ فِي الْغَضَبِ لِنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَيَرْضَى فَيَقُولُ فِي الرِّضَا لِنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ أَمَا تَنْتَهِي حَتَّى تُوَرِّثَ رِجَالاً حُبَّ رِجَالٍ وَرِجَالاً بُغْضَ رِجَالٍ وَحَتَّى تُوقِعَ اخْتِلاَفًا وَفُرْقَةً وَلَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي سَبَبْتُهُ سَبَّةً أَوْ لَعَنْتُهُ لَعْنَةً فِي غَضَبِي - فَإِنَّمَا أَنَا مِنْ وَلَدِ آدَمَ أَغْضَبُ كَمَا يَغْضَبُونَ وَإِنَّمَا بَعَثَنِي رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ - فَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ صَلاَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهِ لَتَنْتَهِيَنَّ أَوْ لأَكْتُبَنَّ إِلَى عُمَرَ ‏.‏

Amr ibn Abu Qurra (rahimahulloh) aytdi: Huzayfa Madoyinda edi. U Rasululloh ﷺ gʻazab holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga aytgan narsalarni zikr qilar edi. Buni Huzayfadan eshitgan baʼzi kishilar Salmonning oldiga borib, unga Huzayfaning soʻzini aytar edilar. Salmon esa: «Huzayfa nima deyotganini yaxshiroq biladi», der edi. Soʻng ular Huzayfaning oldiga qaytib: «Biz sening soʻzingni Salmonga aytgan edik, u seni tasdiqlamadi ham, yolgʻonchiga chiqarmadi ham», der edilar. Shunda Huzayfa Salmonning oldiga keldi — u koʻkat ekiladigan boqqada edi — va: «Ey Salmon, Rasululloh ﷺdan eshitgan narsamda meni tasdiqlashingga nima toʻsqinlik qilyapti?» dedi. Salmon: «Rasululloh ﷺ baʼzan gʻazablanar va gʻazab holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga (bir narsa) aytar edilar, baʼzan rozi boʻlar va rizo holatida sahobalaridan baʼzi kishilarga (bir narsa) aytar edilar. Sen baʼzi kishilarni baʼzi kishilarni sevadigan, baʼzi kishilarni baʼzi kishilarga nafrat qiladigan qilib qoʻyguningcha, ixtilof va boʻlinish keltirib chiqarguningcha (bundan) qaytmaysanmi?! Sen bilasanki, Rasululloh ﷺ xutba qilib: ‹Ummatimdan qaysi bir kishini gʻazabim holatida soʻkkan yoki laʼnatlagan boʻlsam — men ham Odam farzandlaridanman, ular gʻazablangani kabi men ham gʻazablanaman, men esa olamlarga rahmat qilib yuborilganman — buni qiyomat kuni ular uchun (savob keltiruvchi) salovat (duo) qilib qoʻygin›, dedilar», dedi. «Allohga qasamki, sen albatta (buni zikr qilishdan) toʻxtaysan, aks holda Umarga maktub yozaman», dedi.Амр ибн Абу Қурра (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ҳузайфа Мадойинда эди. У Расулуллоҳ ﷺ ғазаб ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга айтган нарсаларни зикр қилар эди. Буни Ҳузайфадан эшитган баъзи кишилар Салмоннинг олдига бориб, унга Ҳузайфанинг сўзини айтар эдилар. Салмон эса: «Ҳузайфа нима деётганини яхшироқ билади», дер эди. Сўнг улар Ҳузайфанинг олдига қайтиб: «Биз сенинг сўзингни Салмонга айтган эдик, у сени тасдиқламади ҳам, ёлғончига чиқармади ҳам», дер эдилар. Шунда Ҳузайфа Салмоннинг олдига келди — у кўкат экиладиган боққада эди — ва: «Эй Салмон, Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсамда мени тасдиқлашингга нима тўсқинлик қиляпти?» деди. Салмон: «Расулуллоҳ ﷺ баъзан ғазабланар ва ғазаб ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга (бир нарса) айтар эдилар, баъзан рози бўлар ва ризо ҳолатида саҳобаларидан баъзи кишиларга (бир нарса) айтар эдилар. Сен баъзи кишиларни баъзи кишиларни севадиган, баъзи кишиларни баъзи кишиларга нафрат қиладиган қилиб қўйгунингча, ихтилоф ва бўлиниш келтириб чиқаргунингча (бундан) қайтмайсанми?! Сен биласанки, Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: ‹Умматимдан қайси бир кишини ғазабим ҳолатида сўккан ёки лаънатлаган бўлсам — мен ҳам Одам фарзандлариданман, улар ғазаблангани каби мен ҳам ғазабланаман, мен эса оламларга раҳмат қилиб юборилганман — буни қиёмат куни улар учун (савоб келтирувчи) саловат (дуо) қилиб қўйгин›, дедилар», деди. «Аллоҳга қасамки, сен албатта (буни зикр қилишдан) тўхтайсан, акс ҳолда Умарга мактуб ёзаман», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا ‏"‏ وَأَبُو ذَرٍّ وَسَلْمَانُ وَالْمِقْدَادُ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Ey Rasululloh, ular kimlar?» deb soʻralganda, u zot: «Ali ulardandir», deb buni uch marta takrorladilar, soʻng: «Abu Zarr, Salmon va Miqdod», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, улар кимлар?» деб сўралганда, у зот: «Али улардандир», деб буни уч марта такрорладилар, сўнг: «Абу Зарр, Салмон ва Миқдод», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ أَبَا لَيْلَى قَالَ‏:‏ خَرَجَ سَلْمَانُ فَإِذَا عَلَفُ دَابَّتِهِ يَتَسَاقَطُ مِنَ الْآرِيِّ، فَقَالَ لِخَادِمِهِ‏:‏ لَوْلاَ أَنِّي أَخَافُ الْقِصَاصَ لَأَوْجَعْتُكَ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u bir kuni tashqariga chiqqanida, ulovining yemi oxurdan toʻkilib yotganini koʻrdi-da, xizmatkoriga: «Agar qasosdan qoʻrqmaganimda, seni albatta ogʻritgan boʻlardim», dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у бир куни ташқарига чиққанида, уловининг еми охурдан тўкилиб ётганини кўрди-да, хизматкорига: «Агар қасосдан қўрқмаганимда, сени албатта оғритган бўлардим», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَزَلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَلَمَّا قَرَأَ ‏{‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ‏}‏ قَالَ رَجُلٌ مَنْ هَؤُلاَءِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يُرَاجِعْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى سَأَلَهُ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - قَالَ - وَفِينَا سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ - قَالَ - فَوَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ عِنْدَ الثُّرَيَّا لَنَالَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ ning huzurlarida oʻtirgan edik, shunda u zotga Jumʼa surasi nozil boʻldi. U zot: {Va ulardan boshqalarga (ham yuborilgandirki), ular hali bularga qoʻshilmaganlar} (Jumʼa surasi, 3) (oyatini) oʻqiganlarida, bir kishi: «Bular kimlar, yo Rasululloh?» dedi. Nabiy ﷺ unga, u bir, ikki yoki uch marta soʻraguncha javob qaytarmadilar. (Abu Hurayra) dedi: Bizning oramizda Salmon al-Forsiy bor edi. (Abu Hurayra) dedi: Nabiy ﷺ qoʻllarini Salmonning ustiga qoʻyib, soʻng: «Agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻlsa ham, bulardan boʻlgan kishilar unga yetishar edi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ нинг ҳузурларида ўтирган эдик, шунда у зотга Жумъа сураси нозил бўлди. У зот: {Ва улардан бошқаларга (ҳам юборилгандирки), улар ҳали буларга қўшилмаганлар} (Жумъа сураси, 3) (оятини) ўқиганларида, бир киши: «Булар кимлар, ё Расулуллоҳ?» деди. Набий ﷺ унга, у бир, икки ёки уч марта сўрагунча жавоб қайтармадилар. (Абу Ҳурайра) деди: Бизнинг орамизда Салмон ал-Форсий бор эди. (Абу Ҳурайра) деди: Набий ﷺ қўлларини Салмоннинг устига қўйиб, сўнг: «Агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлса ҳам, булардан бўлган кишилар унга етишар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ مَرَّ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ بِشُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ وَهُوَ فِي مُرَابَطٍ لَهُ وَقَدْ شَقَّ عَلَيْهِ وَعَلَى أَصْحَابِهِ قَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ يَا ابْنَ السِّمْطِ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ وَرُبَّمَا قَالَ خَيْرٌ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَقِيَامِهِ وَمَنْ مَاتَ فِيهِ وُقِيَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَنُمِّيَ لَهُ عَمَلُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Salmon al-Forisiy Shurahbil ibn as-Simt yonidan oʻtdi, u oʻz qoʻriqxonasida (murobat) edi va unga hamda hamrohlariga (xizmat) ogʻir kelgan edi. Salmon: «Ey Ibn as-Simt, senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni aytib bermayinmi?» — dedi. U: «Albatta (ayt)», dedi. Salmon: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Alloh yoʻlida bir kun (ribot) chegara qoʻriqlash bir oy roʻza tutib, uni (kechalari) namoz bilan tiklashdan afzalroqdir› — baʼzan ‹yaxshiroqdir› ham degan edilar — ‹Kim u (qoʻriqlash)da vafot etsa, qabr fitnasidan saqlanadi va uning amali qiyomat kunigacha (oʻsib) koʻpaytirilib boriladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Салмон ал-Форисий Шураҳбил ибн ас-Симт ёнидан ўтди, у ўз қўриқхонасида (муробат) эди ва унга ҳамда ҳамроҳларига (хизмат) оғир келган эди. Салмон: «Эй Ибн ас-Симт, сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни айтиб бермайинми?» — деди. У: «Албатта (айт)», деди. Салмон: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ йўлида бир кун (рибот) чегара қўриқлаш бир ой рўза тутиб, уни (кечалари) намоз билан тиклашдан афзалроқдир› — баъзан ‹яхшироқдир› ҳам деган эдилар — ‹Ким у (қўриқлаш)да вафот этса, қабр фитнасидан сақланади ва унинг амали қиёмат кунигача (ўсиб) кўпайтирилиб борилади›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ ‏.‏ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هُوَ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَحَدِيثُ سَلْمَانَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ سَلْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga jihoddan biror asar (nishon)siz roʻbaroʻ kelsa, Allohga (diniy) nuqson bilan roʻbaroʻ keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Valid ibn Muslimning Ismoil ibn Rofiʼdan (qilgan) rivoyati boʻyicha gʻaribdir. Ismoil ibn Rofiʼni hadis ahlidan baʼzilari zaif sanagan. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning: «U ishonchli, hadisi oʻrtacha (muqorib)dir», deganini eshitdim. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Salmonning hadisiga kelsak, uning isnodi uzluksiz emas; Muhammad ibn al-Munkadir Salmon al-Forisiyga yetishmagan. Bu hadis Ayyub ibn Musodan, u Makhuldan, u Shurahbil ibn as-Simtdan, u Salmondan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda) ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга жиҳоддан бирор асар (нишон)сиз рўбарў келса, Аллоҳга (диний) нуқсон билан рўбарў келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти бўйича ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлидан баъзилари заиф санаган. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг: «У ишончли, ҳадиси ўртача (муқориб)дир», деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадисига келсак, унинг исноди узлуксиз эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форисийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (маънода) ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَبَيْنَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً فَقَالَ مَا شَأْنُكِ مُتَبَذِّلَةً قَالَتْ إِنَّ أَخَاكَ أَبَا الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا جَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ قَرَّبَ إِلَيْهِ طَعَامًا فَقَالَ كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ ‏.‏ قَالَ فَأَكَلَ فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لِيَقُومَ فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ نَمْ ‏.‏ فَنَامَ ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ لَهُ نَمْ ‏.‏ فَنَامَ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الصُّبْحِ قَالَ لَهُ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ فَقَامَا فَصَلَّيَا فَقَالَ إِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ ‏.‏ فَأَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَا ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ صَدَقَ سَلْمَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو الْعُمَيْسِ اسْمُهُ عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ أَخُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (qardoshlik) bogʻladilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qilgani bordi va Umm Dardoni eski-tuski kiyimda koʻrdi. «Holing nega bunday eski-tuski kiyimda?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning dunyoda hech qanday hojati (ragʻbati) yoʻq», dedi. Abu Dardo kelgach, unga taom keltirib: «Yegin, men roʻzadorman», dedi. Salmon: «Sen yemaguningcha, men yemayman», dedi. Shunday qilib, u (Abu Dardo) ham yedi. Tun kelganda, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi, Salmon unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Soʻng yana turmoqchi boʻldi, (Salmon) unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Tong yaqinlashganda, Salmon unga: «Endi tur», dedi. Ikkalasi turib, namoz oʻqishdi. (Salmon): «Albatta, oʻzingning sen ustingda haqqing bor, Robbingning sen ustingda haqqi bor, mehmoningning sen ustingda haqqi bor va ahli oilangning sen ustingda haqqi bor. Bas, har bir haq egasiga oʻz haqqini bergin», dedi. Soʻng ikkalasi Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib, buni aytib berishdi. Shunda u zot: «Salmon toʻgʻri aytibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Umaysning ismi Utba ibn Abdulloh boʻlib, u Abdurahmon ibn Abdulloh al-Masʼudiyning akasidir.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (қардошлик) боғладилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилгани борди ва Умм Дардони эски-туски кийимда кўрди. «Ҳолинг нега бундай эски-туски кийимда?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг дунёда ҳеч қандай ҳожати (рағбати) йўқ», деди. Абу Дардо келгач, унга таом келтириб: «Егин, мен рўзадорман», деди. Салмон: «Сен емагунингча, мен емайман», деди. Шундай қилиб, у (Абу Дардо) ҳам еди. Тун келганда, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди, Салмон унга: «Ухла», деди. У ухлади. Сўнг яна турмоқчи бўлди, (Салмон) унга: «Ухла», деди. У ухлади. Тонг яқинлашганда, Салмон унга: «Энди тур», деди. Иккаласи туриб, намоз ўқишди. (Салмон): «Албатта, ўзингнинг сен устингда ҳаққинг бор, Роббингнинг сен устингда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сен устингда ҳаққи бор ва аҳли оилангнинг сен устингда ҳаққи бор. Бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бергин», деди. Сўнг иккаласи Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб, буни айтиб беришди. Шунда у зот: «Салмон тўғри айтибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Умайснинг исми Утба ибн Абдуллоҳ бўлиб, у Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ ал-Масъудийнинг акасидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا شَيْخٌ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا هَذِهِ الآيَة ‏:‏ ‏(‏وإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لاَ يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ ‏)‏ قَالُوا وَمَنْ يُسْتَبْدَلُ بِنَا قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَنْكِبِ سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا وَقَوْمُهُ هَذَا وَقَوْمُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ أَيْضًا هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni ushbu oyatni: {Agar yuz oʻgirsangiz, (Alloh) oʻrningizga sizlardan boshqa bir qavmni keltirur, soʻng ular sizlarga oʻxshamaslar} (Muhammad 38) tilovat qildilar. Ular: «Bizning oʻrnimizga kimlar keltiriladi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ Salmonning yelkasiga urib: «Mana bu va uning qavmi, mana bu va uning qavmi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, isnodida (eʼtiroz) gap bor. Bu hadisni Abdulloh ibn Jaʼfar ham al-Aloʼ ibn Abdurrahmondan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ушбу оятни: {Агар юз ўгирсангиз, (Аллоҳ) ўрнингизга сизлардан бошқа бир қавмни келтирур, сўнг улар сизларга ўхшамаслар} (Муҳаммад 38) тиловат қилдилар. Улар: «Бизнинг ўрнимизга кимлар келтирилади?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг елкасига уриб: «Мана бу ва унинг қавми, мана бу ва унинг қавми», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, иснодида (эътироз) гап бор. Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Жаъфар ҳам ал-Алў ибн Абдурраҳмондан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرَ اللَّهُ إِنْ تَوَلَّيْنَا اسْتُبْدِلُوا بِنَا ثُمَّ لَمْ يَكُونُوا أَمْثَالَنَا قَالَ وَكَانَ سَلْمَانُ بِجَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخِذَ سَلْمَانَ قَالَ ‏"‏ هَذَا وَأَصْحَابُهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ مَنُوطًا بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَقَدْ رَوَى عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَثِيرَ ‏.‏ وَحَدَّثَنَا عَلِيٌّ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ‏.‏ وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ مُعَلَّقٌ بِالثُّرَيَّا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, Alloh zikr qilgan, agar biz yuz oʻgirsak bizning oʻrnimizga keltiriladigan, soʻng bizga oʻxshamaydigan bu kishilar kimlar?» dedilar. Salmon Rasululloh ﷺning yonida edi. Bas, Rasululloh ﷺ Salmonning soniga urib: «Mana bu va uning ashoblari. Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)ga osigʻliq boʻlganida ham, uni Forsdan boʻlgan kishilar olar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Najih — bu Ali ibn al-Madiniyning otasidir, Ali ibn Hujr Abdulloh ibn Jaʼfardan koʻp (hadis) rivoyat qilgan. Bizga Ali bu hadisni Ismoil ibn Jaʼfardan, u Abdulloh ibn Jaʼfardan rivoyat qildi. Bizga Bishr ibn Muoz ham, unga Abdulloh ibn Jaʼfar, u al-Aloʼdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi, faqat u «Surayyoga osigʻliq» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ зикр қилган, агар биз юз ўгирсак бизнинг ўрнимизга келтириладиган, сўнг бизга ўхшамайдиган бу кишилар кимлар?» дедилар. Салмон Расулуллоҳ ﷺнинг ёнида эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг сонига уриб: «Мана бу ва унинг ашоблари. Жоним Қўлида бўлган Зот ила қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)га осиғлиқ бўлганида ҳам, уни Форсдан бўлган кишилар олар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Нажиҳ — бу Али ибн ал-Мадинийнинг отасидир, Али ибн Ҳужр Абдуллоҳ ибн Жаъфардан кўп (ҳадис) ривоят қилган. Бизга Али бу ҳадисни Исмоил ибн Жаъфардан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ривоят қилди. Бизга Бишр ибн Муоз ҳам, унга Абдуллоҳ ибн Жаъфар, у ал-Алўдан шунга ўхшашини ривоят қилди, фақат у «Сурайёга осиғлиқ» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنِ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ الدِّيلِيُّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَتَلاَهَا فَلَمَّا بَلَغَ ‏:‏ ‏(‏ وآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ‏)‏ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِنَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُ قَالَ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ فِينَا قَالَ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ ‏.‏ ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَدَنِيٌّ وَثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ شَامِيٌّ وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida edik, oʻshanda Jumʼa surasi nozil boʻldi va u zot uni tilovat qildilar. {Ulardan boshqalarga ham (yuborgan Zotdirki), ular hali bularga qoʻshilganlari yoʻq} (Jumʼa 3) (oyatiga) yetganlarida, bir kishi u zotga: ‹Ey Rasululloh, bizga hali qoʻshilmagan bu kishilar kimlar?›, dedi. U zot unga (darrov) javob bermadilar. (Roviy) dedi: Salmon al-Forsiy bizning oramizda edi. (Roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Salmonning ustiga qoʻyib: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻlganida ham, bu kishilardan baʼzi erlar unga yetib borardilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Jaʼfar — u Ali ibnul Madiniyning otasidir, uni Yahyo ibn Maʼin zaif sanagan. Savr ibn Zayd madaniylik, Savr ibn Yazid esa shomlikdir. Abul Gʻaysning ismi Solimdir, u Abdulloh ibn Mutiʼning ozodi qilgan quli, madaniylik va ishonchli (rovii)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдик, ўшанда Жумъа сураси нозил бўлди ва у зот уни тиловат қилдилар. {Улардан бошқаларга ҳам (юборган Зотдирки), улар ҳали буларга қўшилганлари йўқ} (Жумъа 3) (оятига) етганларида, бир киши у зотга: ‹Эй Расулуллоҳ, бизга ҳали қўшилмаган бу кишилар кимлар?›, деди. У зот унга (дарров) жавоб бермадилар. (Ровий) деди: Салмон ал-Форсий бизнинг орамизда эди. (Ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Салмоннинг устига қўйиб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлганида ҳам, бу кишилардан баъзи эрлар унга етиб борардилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Жаъфар — у Али ибнул Мадинийнинг отасидир, уни Яҳё ибн Маъин заиф санаган. Савр ибн Зайд маданийлик, Савр ибн Язид эса шомликдир. Абул Ғайснинг исми Солимдир, у Абдуллоҳ ибн Мутиънинг озоди қилган қули, маданийлик ва ишончли (ровии)дир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِمْ لَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنْهُمْ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا وَأَبُو ذَرٍّ وَالْمِقْدَادُ وَسَلْمَانُ أَمَرَنِي بِحُبِّهِمْ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Yo Rasululloh, ularni bizga nomma-nom ayting», deyildi. U zot: «Ali ulardan biridir», dedilar — buni uch marta aytdilar — «va Abu Zar, Miqdod hamda Salmon. (Alloh) menga ularni sevishni buyurdi va Oʻzi ham ularni sevishini menga xabar berdi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning rivoyatidan bilamiz.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, уларни бизга номма-ном айтинг», дейилди. У зот: «Али улардан биридир», дедилар — буни уч марта айтдилар — «ва Абу Зар, Миқдод ҳамда Салмон. (Аллоҳ) менга уларни севишни буюрди ва Ўзи ҳам уларни севишини менга хабар берди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ كَثِيرٍ النَّوَّاءِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ نَجْبَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ كُلَّ نَبِيٍّ أُعْطِيَ سَبْعَةَ نُجَبَاءَ أَوْ نُقَبَاءَ وَأُعْطِيتُ أَنَا أَرْبَعَةَ عَشَرَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا مَنْ هُمَ قَالَ أَنَا وَابْنَاىَ وَجَعْفَرٌ وَحَمْزَةُ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَمُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَبِلاَلٌ وَسَلْمَانُ وَعَمَّارٌ وَالْمِقْدَادُ وَ حُذَيْفَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, har bir paygʻambarga yettita najib (ulugʻ) yordamchi — yoki naqib (vakil) — berilgan, menga esa oʻn toʻrttasi berildi», dedilar. Biz: «Ular kimlar?», deb soʻradik. U zot: «Men, ikki oʻgʻlim (Hasan bilan Husayn), Jaʼfar, Hamza, Abu Bakr, Umar, Musʼab ibn Umayr, Bilol, Salmon, Ammor, Miqdod, Huzayfa va Abdulloh ibn Masʼud», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan mavquf (uning soʻzi sifatida) ham rivoyat qilingan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, ҳар бир пайғамбарга еттита нажиб (улуғ) ёрдамчи — ёки нақиб (вакил) — берилган, менга эса ўн тўрттаси берилди», дедилар. Биз: «Улар кимлар?», деб сўрадик. У зот: «Мен, икки ўғлим (Ҳасан билан Ҳусайн), Жаъфар, Ҳамза, Абу Бакр, Умар, Мусъаб ибн Умайр, Билол, Салмон, Аммор, Миқдод, Ҳузайфа ва Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан мавқуф (унинг сўзи сифатида) ҳам ривоят қилинган.