Samura ibn Jundub

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا‏.‏ ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ‏.‏ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ ‏[quran sura="6" aya_start="164" aya_end="164"]{‏وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا‏.‏

Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmonning qizlaridan biri Makkada vafot etdi. Biz uning janozasiga qatnashishga bordik. Ibn Umar va Ibn Abbos ham hozir edi. Men ular ikkovi orasida oʻtirdim (yoki: ulardan birining yonida oʻtirdim; soʻng bir kishi kelib, mening yonimda oʻtirdi). Abdulloh ibn Umar Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Chunki Rasululloh ﷺ: ‹Mayyit oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi›, — deganlar», — dedi. Ibn Abbos: «Umar (ham) shunday der edi», — dedi. Soʻng u (Ibn Abbos) rivoyat qilib davom etdi: «Men Umar bilan Makkadan safarda — Baydoga yetguncha — hamroh boʻldim. U yerda u bir samura (oʻrmon daraxti)ning soyasida baʼzi safarchilarni koʻrdi. U (menga): ‹Borib, oʻsha safarchilar kim ekanini koʻrib kel›, — dedi. Men borib, ulardan biri Suhayb ekanini koʻrdim. Men buni Umarga aytdim va u meni — uni chaqirishga — buyurdi. Bas, men Suhaybning oldiga qaytib borib, unga: ‹Yoʻlga tush va moʻminlarning amiri orqasidan bor›, — dedim. Keyinchalik, Umar (xanjar bilan) yaralanganda, Suhayb yigʻlab: ‹Voy birodarim, voy doʻstim!› — deb keldi. (Shunda Umar unga: ‹Ey Suhayb, sen men uchun yigʻlaysanmi? Holbuki Paygʻambar ﷺ: Mayyit oʻz yaqinlarining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi, — deganlar›, — dedi)». Ibn Abbos qoʻshdi: «Umar vafot etganda, men bularning hammasini Oishaga aytdim va u: ‹Alloh Umarga rahm qilsin. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ moʻmin oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi, demadilar; balki u zot: Alloh kofirning azobini uning yaqinlarining yigʻisi sababli oshiradi, — dedilar›, — dedi». Oisha yana qoʻshdi: «Sizlarga (bu masalani oydinlashtirishda) Qurʼon kifoya — chunki Alloh: ‹Hech bir yuk koʻtaruvchi (jon) boshqaning yukini koʻtarmaydi› (Fotir, 18) — degan». Soʻng Ibn Abbos: «Faqat Alloh (kishini) kuldirar va yigʻlatadi», — dedi. Ibn Umar shundan keyin hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмоннинг қизларидан бири Маккада вафот этди. Биз унинг жанозасига қатнашишга бордик. Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам ҳозир эди. Мен улар иккови орасида ўтирдим (ёки: улардан бирининг ёнида ўтирдим; сўнг бир киши келиб, менинг ёнимда ўтирди). Абдуллоҳ ибн Умар Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Маййит ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади›, — деганлар», — деди. Ибн Аббос: «Умар (ҳам) шундай дер эди», — деди. Сўнг у (Ибн Аббос) ривоят қилиб давом этди: «Мен Умар билан Маккадан сафарда — Байдога етгунча — ҳамроҳ бўлдим. У ерда у бир самура (ўрмон дарахти)нинг соясида баъзи сафарчиларни кўрди. У (менга): ‹Бориб, ўша сафарчилар ким эканини кўриб кел›, — деди. Мен бориб, улардан бири Суҳайб эканини кўрдим. Мен буни Умарга айтдим ва у мени — уни чақиришга — буюрди. Бас, мен Суҳайбнинг олдига қайтиб бориб, унга: ‹Йўлга туш ва мўминларнинг амири орқасидан бор›, — дедим. Кейинчалик, Умар (ханжар билан) яраланганда, Суҳайб йиғлаб: ‹Вой биродарим, вой дўстим!› — деб келди. (Шунда Умар унга: ‹Эй Суҳайб, сен мен учун йиғлайсанми? Ҳолбуки Пайғамбар ﷺ: Маййит ўз яқинларининг баъзи йиғиси сабабли азобланади, — деганлар›, — деди)». Ибн Аббос қўшди: «Умар вафот этганда, мен буларнинг ҳаммасини Оишага айтдим ва у: ‹Аллоҳ Умарга раҳм қилсин. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ мўмин ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади, демадилар; балки у зот: Аллоҳ кофирнинг азобини унинг яқинларининг йиғиси сабабли оширади, — дедилар›, — деди». Оиша яна қўшди: «Сизларга (бу масалани ойдинлаштиришда) Қуръон кифоя — чунки Аллоҳ: ‹Ҳеч бир юк кўтарувчи (жон) бошқанинг юкини кўтармайди› (Фотир, 18) — деган». Сўнг Ибн Аббос: «Фақат Аллоҳ (кишини) кулдирар ва йиғлатади», — деди. Ибн Умар шундан кейин ҳеч нарса демади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَمَا هُوَ يَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ، مَقْفَلَهُ مِنْ حُنَيْنٍ، فَعَلِقَهُ النَّاسُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُونِي رِدَائِي، لَوْ كَانَ لِي عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Jubayr (Jubayr ibn Mutʼimdan) rivoyat qiladi: Jubayr ibn Mutʼim menga aytdiki, u Hunayn(dan) qaytayotgan odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida boʻlganda, baʼzi odamlar (badaviylar) Paygʻambar ﷺ ni ushlab, undan shu qadar (koʻp narsa) soʻray boshladiki, u zot bir tikanli daraxt (yaʼni samura) ostida turishga majbur boʻldi va uning ridosi (yopinchigʻi) tortib olindi. Paygʻambar ﷺ toʻxtab: «Ridomni bering. Agar menda mana shu tikanli daraxtlar (sonicha) tuyalarim boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq deb topmas edingiz», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр (Жубайр ибн Мутъимдан) ривоят қилади: Жубайр ибн Мутъим менга айтдики, у Ҳунайн(дан) қайтаётган одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида бўлганда, баъзи одамлар (бадавийлар) Пайғамбар ﷺ ни ушлаб, ундан шу қадар (кўп нарса) сўрай бошладики, у зот бир тиканли дарахт (яъни самура) остида туришга мажбур бўлди ва унинг ридоси (ёпинчиғи) тортиб олинди. Пайғамбар ﷺ тўхтаб: «Ридомни беринг. Агар менда мана шу тиканли дарахтлар (сонича) туяларим бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ деб топмас эдингиз», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَا هُوَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ مُقْبِلاً مِنْ حُنَيْنٍ عَلِقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَعْرَابُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ، فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُونِي رِدَائِي، فَلَوْ كَانَ عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ‏"‏‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edi — odamlar (ham) Hunayndan qaytayotgan yoʻlda u zotga hamroh edi — va badaviylar Allohning Rasuli ﷺ dan shu qadar (koʻp) narsalar tilana boshladiki, ular u zotni bir Samura daraxti ostiga (borishga) majbur qildi va u yerda uning ustki kiyimi (yelkasidan) tortib olindi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ (oʻrnidan) turib, ularga: «Mening kiyimimni menga qaytaringlar. Agar menda — mana shu daraxtlar sonicha — tuya boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim; va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq topmaysizlar», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эди — одамлар (ҳам) Ҳунайндан қайтаётган йўлда у зотга ҳамроҳ эди — ва бадавийлар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан шу қадар (кўп) нарсалар тилана бошладики, улар у зотни бир Самура дарахти остига (боришга) мажбур қилди ва у ерда унинг устки кийими (елкасидан) тортиб олинди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ (ўрнидан) туриб, уларга: «Менинг кийимимни менга қайтаринглар. Агар менда — мана шу дарахтлар сонича — туя бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим; ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ топмайсизлар», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَلَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَفَلَ مَعَهُ، فَأَدْرَكَتْهُمُ الْقَائِلَةُ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَتَفَرَّقَ النَّاسُ فِي الْعِضَاهِ يَسْتَظِلُّونَ بِالشَّجَرِ، وَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ سَمُرَةٍ، فَعَلَّقَ بِهَا سَيْفَهُ، قَالَ جَابِرٌ فَنِمْنَا نَوْمَةً، ثُمَّ إِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُونَا، فَجِئْنَاهُ فَإِذَا عِنْدَهُ أَعْرَابِيٌّ جَالِسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا اخْتَرَطَ سَيْفِي، وَأَنَا نَائِمٌ فَاسْتَيْقَظْتُ، وَهْوَ فِي يَدِهِ صَلْتًا، فَقَالَ لِي مَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي قُلْتُ اللَّهُ‏.‏ فَهَا هُوَ ذَا جَالِسٌ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ لَمْ يُعَاقِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

U (Jobir) Rasululloh ﷺ bilan Najd tomon gʻazot qildi. Rasululloh ﷺ (uydan) qaytganlarida, u ham u zot bilan qaytdi. Ularni tikanli daraxtlari koʻp bir vodiyda peshin uyqusi (qaylula vaqti) tutdi. Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushdilar, odamlar tikanli daraxtlar orasida tarqalib, daraxtlar (soyasi)da soyalandilar. Rasululloh ﷺ bir samura (tikanli) daraxt tagiga tushib, unga qilichlarini ildilar. Jobir aytdi: Biz bir oz uxlab oldik, birdan Rasululloh ﷺ bizni chaqirardilar. Biz u zotning oldilariga keldik, qarasak, u zotning yonlarida bir aʼrobiy (badaviy) oʻtirardi. Rasululloh ﷺ: «Albatta bu (kishi) men uxlab yotganimda qilichimni (qinidan) sugʻurib oldi. Men uygʻonsam, u (qilich) uning qoʻlida yalangʻoch (sugʻurilgan holda) edi. U menga: ‹Seni mendan kim (himoya qilib) toʻsadi?› dedi. Men: ‹Alloh› dedim. Mana, u oʻtiribdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ uni jazolamadilar.У (Жобир) Расулуллоҳ ﷺ билан Нажд томон ғазот қилди. Расулуллоҳ ﷺ (уйдан) қайтганларида, у ҳам у зот билан қайтди. Уларни тиканли дарахтлари кўп бир водийда пешин уйқуси (қайлула вақти) тутди. Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушдилар, одамлар тиканли дарахтлар орасида тарқалиб, дарахтлар (сояси)да сояландилар. Расулуллоҳ ﷺ бир самура (тиканли) дарахт тагига тушиб, унга қиличларини илдилар. Жобир айтди: Биз бир оз ухлаб олдик, бирдан Расулуллоҳ ﷺ бизни чақирардилар. Биз у зотнинг олдиларига келдик, қарасак, у зотнинг ёнларида бир аъробий (бадавий) ўтирарди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу (киши) мен ухлаб ётганимда қиличимни (қинидан) суғуриб олди. Мен уйғонсам, у (қилич) унинг қўлида яланғоч (суғурилган ҳолда) эди. У менга: ‹Сени мендан ким (ҳимоя қилиб) тўсади?› деди. Мен: ‹Аллоҳ› дедим. Мана, у ўтирибди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни жазоламадилар.

وَقَالَ أَصْبَغُ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ حَدَّثَنَا سَلْمَانُ بْنُ عَامِرٍ الضَّبِّيُّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَعَ الْغُلاَمِ عَقِيقَةٌ، فَأَهْرِيقُوا عَنْهُ دَمًا وَأَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، قَالَ أَمَرَنِي ابْنُ سِيرِينَ أَنْ أَسْأَلَ الْحَسَنَ، مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ، فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ‏.‏

(Salmon ibn Omir ad-Dabbiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni: «Bola bilan (birga) aqiqa (qurbonligi) bordir; bas, u uchun qon (qurbon) toʻ kinglar va undan aziyat (najosat-soch)ni ketkazinglar» deb aytayotganlarini eshitdim. (Habib ibnush-Shahid: «Menga Ibn Sirin — al-Hasandan: ‹aqiqa hadisini kimdan eshitding?› deb soʻrashni buyurdi; men undan soʻradim; u: ‹Samura ibn Jundabdan› dedi» dedi.)(Салмон ибн Омир ад-Даббий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Бола билан (бирга) ақиқа (қурбонлиги) бордир; бас, у учун қон (қурбон) тў кинглар ва ундан азият (нажосат-соч)ни кетказинглар» деб айтаётганларини эшитдим. (Ҳабиб ибнуш-Шаҳид: «Менга Ибн Сирин — ал-Ҳасандан: ‹ақиқа ҳадисини кимдан эшитдинг?› деб сўрашни буюрди; мен ундан сўрадим; у: ‹Самура ибн Жундабдан› деди» деди.)