Samura ibn Jundub

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ تُوُفِّيَتِ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمَكَّةَ وَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا، وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا ـ أَوْ قَالَ جَلَسْتُ إِلَى أَحَدِهِمَا‏.‏ ثُمَّ جَاءَ الآخَرُ، فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِي فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ أَلاَ تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ كَانَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ، ثُمَّ حَدَّثَ قَالَ صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ، إِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ اذْهَبْ، فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلاَءِ الرَّكْبُ قَالَ فَنَظَرْتُ فَإِذَا صُهَيْبٌ، فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ادْعُهُ لِي‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَلَمَّا أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يَبْكِي يَقُولُ وَاأَخَاهُ، وَاصَاحِبَاهُ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَىَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ، وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ لَيُعَذِّبُ الْمُؤْمِنَ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ‏.‏ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَتْ حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ ‏[quran sura="6" aya_start="164" aya_end="164"]{‏وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عِنْدَ ذَلِكَ وَاللَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَاللَّهِ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا‏.‏

Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmonning qizlaridan biri Makkada vafot etdi. Biz uning janozasiga qatnashishga bordik. Ibn Umar va Ibn Abbos ham hozir edi. Men ular ikkovi orasida oʻtirdim (yoki: ulardan birining yonida oʻtirdim; soʻng bir kishi kelib, mening yonimda oʻtirdi). Abdulloh ibn Umar Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Chunki Rasululloh ﷺ: ‹Mayyit oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi›, — deganlar», — dedi. Ibn Abbos: «Umar (ham) shunday der edi», — dedi. Soʻng u (Ibn Abbos) rivoyat qilib davom etdi: «Men Umar bilan Makkadan safarda — Baydoga yetguncha — hamroh boʻldim. U yerda u bir samura (oʻrmon daraxti)ning soyasida baʼzi safarchilarni koʻrdi. U (menga): ‹Borib, oʻsha safarchilar kim ekanini koʻrib kel›, — dedi. Men borib, ulardan biri Suhayb ekanini koʻrdim. Men buni Umarga aytdim va u meni — uni chaqirishga — buyurdi. Bas, men Suhaybning oldiga qaytib borib, unga: ‹Yoʻlga tush va moʻminlarning amiri orqasidan bor›, — dedim. Keyinchalik, Umar (xanjar bilan) yaralanganda, Suhayb yigʻlab: ‹Voy birodarim, voy doʻstim!› — deb keldi. (Shunda Umar unga: ‹Ey Suhayb, sen men uchun yigʻlaysanmi? Holbuki Paygʻambar ﷺ: Mayyit oʻz yaqinlarining baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi, — deganlar›, — dedi)». Ibn Abbos qoʻshdi: «Umar vafot etganda, men bularning hammasini Oishaga aytdim va u: ‹Alloh Umarga rahm qilsin. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ moʻmin oʻz yaqinlarining yigʻisi sababli azoblanadi, demadilar; balki u zot: Alloh kofirning azobini uning yaqinlarining yigʻisi sababli oshiradi, — dedilar›, — dedi». Oisha yana qoʻshdi: «Sizlarga (bu masalani oydinlashtirishda) Qurʼon kifoya — chunki Alloh: ‹Hech bir yuk koʻtaruvchi (jon) boshqaning yukini koʻtarmaydi› (Fotir, 18) — degan». Soʻng Ibn Abbos: «Faqat Alloh (kishini) kuldirar va yigʻlatadi», — dedi. Ibn Umar shundan keyin hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмоннинг қизларидан бири Маккада вафот этди. Биз унинг жанозасига қатнашишга бордик. Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам ҳозир эди. Мен улар иккови орасида ўтирдим (ёки: улардан бирининг ёнида ўтирдим; сўнг бир киши келиб, менинг ёнимда ўтирди). Абдуллоҳ ибн Умар Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Маййит ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади›, — деганлар», — деди. Ибн Аббос: «Умар (ҳам) шундай дер эди», — деди. Сўнг у (Ибн Аббос) ривоят қилиб давом этди: «Мен Умар билан Маккадан сафарда — Байдога етгунча — ҳамроҳ бўлдим. У ерда у бир самура (ўрмон дарахти)нинг соясида баъзи сафарчиларни кўрди. У (менга): ‹Бориб, ўша сафарчилар ким эканини кўриб кел›, — деди. Мен бориб, улардан бири Суҳайб эканини кўрдим. Мен буни Умарга айтдим ва у мени — уни чақиришга — буюрди. Бас, мен Суҳайбнинг олдига қайтиб бориб, унга: ‹Йўлга туш ва мўминларнинг амири орқасидан бор›, — дедим. Кейинчалик, Умар (ханжар билан) яраланганда, Суҳайб йиғлаб: ‹Вой биродарим, вой дўстим!› — деб келди. (Шунда Умар унга: ‹Эй Суҳайб, сен мен учун йиғлайсанми? Ҳолбуки Пайғамбар ﷺ: Маййит ўз яқинларининг баъзи йиғиси сабабли азобланади, — деганлар›, — деди)». Ибн Аббос қўшди: «Умар вафот этганда, мен буларнинг ҳаммасини Оишага айтдим ва у: ‹Аллоҳ Умарга раҳм қилсин. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ мўмин ўз яқинларининг йиғиси сабабли азобланади, демадилар; балки у зот: Аллоҳ кофирнинг азобини унинг яқинларининг йиғиси сабабли оширади, — дедилар›, — деди». Оиша яна қўшди: «Сизларга (бу масалани ойдинлаштиришда) Қуръон кифоя — чунки Аллоҳ: ‹Ҳеч бир юк кўтарувчи (жон) бошқанинг юкини кўтармайди› (Фотир, 18) — деган». Сўнг Ибн Аббос: «Фақат Аллоҳ (кишини) кулдирар ва йиғлатади», — деди. Ибн Умар шундан кейин ҳеч нарса демади.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ حَيَّانَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ كُنْتُ أَرْتَمِي بِأَسْهُمٍ لِي بِالْمَدِينَةِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فَنَبَذْتُهَا فَقُلْتُ وَاللَّهِ لأَنْظُرَنَّ إِلَى مَا حَدَثَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ قَائِمٌ فِي الصَّلاَةِ رَافِعٌ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يُسَبِّحُ وَيَحْمَدُ وَيُهَلِّلُ وَيُكَبِّرُ وَيَدْعُو حَتَّى حُسِرَ عَنْهَا ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا حُسِرَ عَنْهَا قَرَأَ سُورَتَيْنِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlik chogʻlarida men Madinada oʻzimning oʻqlarimni otib turgan edim, birdan quyosh tutildi. Shunda men ularni (oʻqlarni) tashlab: «Allohga qasamki, quyosh tutilishida Rasululloh ﷺ ga nima boʻlishini albatta koʻraman», — dedim. (Abdurrahmon) dedi: Bas, u zotning oldiga keldim, u zot namozda tik turib, qoʻllarini koʻtargan holda tasbeh aytar, hamd aytar, tahlil aytar, takbir aytar va duo qilar edilar, toki (quyoshdan tutilish) ochilguncha. (Abdurrahmon) dedi: Undan (tutilish) ochilgach, ikkita sura oʻqib, ikki rakaʼat namoz oʻqidilar.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик чоғларида мен Мадинада ўзимнинг ўқларимни отиб турган эдим, бирдан қуёш тутилди. Шунда мен уларни (ўқларни) ташлаб: «Аллоҳга қасамки, қуёш тутилишида Расулуллоҳ ﷺ га нима бўлишини албатта кўраман», — дедим. (Абдурраҳмон) деди: Бас, у зотнинг олдига келдим, у зот намозда тик туриб, қўлларини кўтарган ҳолда тасбеҳ айтар, ҳамд айтар, таҳлил айтар, такбир айтар ва дуо қилар эдилар, токи (қуёшдан тутилиш) очилгунча. (Абдурраҳмон) деди: Ундан (тутилиш) очилгач, иккита сура ўқиб, икки ракаъат намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، وَزَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَصْرِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّبَتُّلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَادَ زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ فِي حَدِيثِهِ وَقَرَأَ قَتَادَةُ ‏:‏ ‏(‏ولقدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى الأَشْعَثُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَيُقَالُ كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (uylanmay) tark etishdan (tabattuldan) qaytardilar. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Akhzam oʻz hadisida shu (ziyodani) qoʻshdi: «Qatoda: {Sendan oldin ham paygʻambarlarni yuborgan va ularga juftlar hamda zurriyot ato etgan edik} (Raʼd 38) oyatini oʻqidi». Abu Iso aytdi: Bu bobda Saʼd, Anas ibn Molik, Oisha va Ibn Abbosdan ham (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Samuraning hadisi hasan gʻaribdir. Ashʼas ibn Abdulmalik bu hadisni al-Hasandan, u Saʼd ibn Hishomdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Aytiladiki, har ikki hadis ham sahihdir.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (уйланмай) тарк этишдан (табаттулдан) қайтардилар. Абу Исо айтди: Зайд ибн Акҳзам ўз ҳадисида шу (зиёдани) қўшди: «Қатода: {Сендан олдин ҳам пайғамбарларни юборган ва уларга жуфтлар ҳамда зурриёт ато этган эдик} (Раъд 38) оятини ўқиди». Абу Исо айтди: Бу бобда Саъд, Анас ибн Молик, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Самуранинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Ашъас ибн Абдулмалик бу ҳадисни ал-Ҳасандан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Айтиладики, ҳар икки ҳадис ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - يَعْنِي حِبِّي - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي الأَزْدِيَّةُ، - يَعْنِي مُسَّةَ - قَالَتْ حَجَجْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدُبٍ يَأْمُرُ النِّسَاءَ يَقْضِينَ صَلاَةَ الْمَحِيضِ ‏.‏ فَقَالَتْ لاَ يَقْضِينَ كَانَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقْعُدُ فِي النِّفَاسِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً لاَ يَأْمُرُهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَضَاءِ صَلاَةِ النِّفَاسِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ حَاتِمٍ وَاسْمُهَا مُسَّةُ تُكْنَى أُمَّ بُسَّةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ كُنْيَتُهُ أَبُو سَهْلٍ ‏.‏

Kasir ibn Ziyod (rahimahulloh) aytdi: Menga al-Azdiya, yaʼni Mussa (rahimahalloh) rivoyat qilib, dedi: «Men haj qildim va Ummu Salama (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: ‹Ey moʻminlarning onasi, Samura ibn Jundub ayollarni hayz kunlaridagi (tark qilingan) namozlarni qazo qilishga buyurmoqda›, dedim. U: ‹Qazo qilmaydilar. Paygʻambar ﷺning ayollaridan biri nifosda qirq kecha (namozdan) toʻxtab oʻtirardi, Paygʻambar ﷺ unga nifos namozini qazo qilishni buyurmas edilar›, dedi». Muhammad, yaʼni Ibn Hotim aytdi: Uning ismi Mussa boʻlib, kunyasi Ummu Bussadir. Abu Dovud aytdi: Kasir ibn Ziyodning kunyasi Abu Sahldir.Касир ибн Зиёд (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Менга ал-Аздия, яъни Мусса (раҳимаҳаллоҳ) ривоят қилиб, деди: «Мен ҳаж қилдим ва Умму Салама (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: ‹Эй мўминларнинг онаси, Самура ибн Жундуб аёлларни ҳайз кунларидаги (тарк қилинган) намозларни қазо қилишга буюрмоқда›, дедим. У: ‹Қазо қилмайдилар. Пайғамбар ﷺнинг аёлларидан бири нифосда қирқ кеча (намоздан) тўхтаб ўтирарди, Пайғамбар ﷺ унга нифос намозини қазо қилишни буюрмас эдилар›, деди». Муҳаммад, яъни Ибн Ҳотим айтди: Унинг исми Мусса бўлиб, куняси Умму Буссадир. Абу Довуд айтди: Касир ибн Зиёднинг куняси Абу Саҳлдир.

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَعْلَبَةُ بْنُ عِبَادٍ الْعَبْدِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّهُ شَهِدَ خُطْبَةً يَوْمًا لِسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ فَذَكَرَ فِي خُطْبَتِهِ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُبٍ بَيْنَا أَنَا يَوْمًا وَغُلاَمٌ مِنَ الأَنْصَارِ نَرْمِي غَرَضَيْنِ لَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ قِيدَ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ فِي عَيْنِ النَّاظِرِ مِنَ الأُفُقِ اسْوَدَّتْ فَقَالَ أَحَدُنَا لِصَاحِبِهِ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَوَاللَّهِ لَيُحْدِثَنَّ شَأْنُ هَذِهِ الشَّمْسِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُمَّتِهِ حَدَثًا - قَالَ - فَدَفَعْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ - قَالَ - فَوَافَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجَ إِلَى النَّاسِ - قَالَ - فَاسْتَقْدَمَ فَصَلَّى فَقَامَ كَأَطْوَلِ قِيَامٍ قَامَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ مَا نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ رَكَعَ بِنَا كَأَطْوَلِ رُكُوعٍ مَا رَكَعَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ مَا نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ سَجَدَ بِنَا كَأَطْوَلِ سُجُودٍ مَا سَجَدَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ - قَالَ - فَوَافَقَ تَجَلِّي الشَّمْسِ جُلُوسَهُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ فَسَلَّمَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَشَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَشَهِدَ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men ansorlardan boʻlgan bir bola bilan Rasululloh ﷺ zamonlarida oʻzimizning ikki nishonimizga oʻq otib turgan edik. Quyosh koʻzda koʻringanicha ufqdan ikki yoki uch nayza bahavola koʻtarilganda, u qorayib qoldi. Birimiz sherigiga: «Yur, masjidga boraylik. Allohga qasamki, bu quyoshning ahvoli Rasululloh ﷺ uchun u zotning ummatida bir hodisani yuzaga chiqaradi», dedi. Biz masjidga bordik va Rasululloh ﷺ odamlar oldiga chiqqan paytda unga toʻgʻri keldik. U zot oldinga oʻtib namoz oʻqidilar. Bizga hech qachon oʻqib bergan namozlarida turmagan darajada uzun qiyomda turdilar, biz u zotning ovozini eshitmasdik. Soʻng bizga hech qachon oʻqib bergan namozlarida qilmagan darajada uzun rukuʼ qildilar, biz u zotning ovozini eshitmasdik. Soʻng bizga hech qachon oʻqib bergan namozlarida qilmagan darajada uzun sajda qildilar, biz u zotning ovozini eshitmasdik. Soʻng ikkinchi rakaatda ham xuddi shunday qildilar. Quyoshning yorishishi ikkinchi rakaatdagi oʻtirishlariga toʻgʻri keldi. Soʻng salom berdilar, Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va oʻzlari Allohning bandasi va rasuli ekanliklariga guvohlik berdilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни мен ансорлардан бўлган бир бола билан Расулуллоҳ ﷺ замонларида ўзимизнинг икки нишонимизга ўқ отиб турган эдик. Қуёш кўзда кўринганича уфқдан икки ёки уч найза баҳавола кўтарилганда, у қорайиб қолди. Биримиз шеригига: «Юр, масжидга борайлик. Аллоҳга қасамки, бу қуёшнинг аҳволи Расулуллоҳ ﷺ учун у зотнинг умматида бир ҳодисани юзага чиқаради», деди. Биз масжидга бордик ва Расулуллоҳ ﷺ одамлар олдига чиққан пайтда унга тўғри келдик. У зот олдинга ўтиб намоз ўқидилар. Бизга ҳеч қачон ўқиб берган намозларида турмаган даражада узун қиёмда турдилар, биз у зотнинг овозини эшитмасдик. Сўнг бизга ҳеч қачон ўқиб берган намозларида қилмаган даражада узун рукуъ қилдилар, биз у зотнинг овозини эшитмасдик. Сўнг бизга ҳеч қачон ўқиб берган намозларида қилмаган даражада узун сажда қилдилар, биз у зотнинг овозини эшитмасдик. Сўнг иккинчи ракаатда ҳам худди шундай қилдилар. Қуёшнинг ёришиши иккинчи ракаатдаги ўтиришларига тўғри келди. Сўнг салом бердилар, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва ўзлари Аллоҳнинг бандаси ва расули эканликларига гувоҳлик бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا بِيعَ الْبَيْعُ مِنْ رَجُلَيْنِ فَالْبَيْعُ لِلأَوَّلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ إِبْطَالُ الْخَلاَصِ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir narsa ikki kishiga sotilsa, u birinchisiniki boʻladi», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир нарса икки кишига сотилса, у биринчисиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ذُكِرَ لِعُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ، وَقَالَ، مَرَّةً بَلَغَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ سَمُرَةَ بَاعَ خَمْرًا قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمْ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, unga Samuraning xamr sotgani haqida xabar yetdi. Shunda u: «Alloh Samurani halok qilsin! Rasululloh ﷺ: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin, ularga (hayvon) yogʻlari harom qilingan edi, ular esa uni eritib, soʻng sotdilar›, deganlar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унга Самуранинг хамр сотгани ҳақида хабар етди. Шунда у: «Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин, уларга (ҳайвон) ёғлари ҳаром қилинган эди, улар эса уни эритиб, сўнг сотдилар›, деганлар», деди.

- وعن أبي الفضل العباس بن عبد المطلب رضي الله عنه قال‏:‏ شهدت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم حنين فلزمت أنا وأبو سفيان بن الحارث بن عبد المطلب رسول الله صلى الله عليه وسلم فلم نفارقه ورسول الله صلى الله عليه وسلم على بغلة له بيضاء، فلما التقى المسلمون والمشركون ولى المسلمون مدبرين ، فطفق رسول الله صلى الله عليه وسلم ، يركض بغلته قبل الكفار، وأنا آخذ بلجام بغلة رسول الله صلى الله عليه وسلم ،أكفها إرادة أن لا تسرع وأبو سفيان آخذ بركاب رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏أي عباس ناد أصحاب السمرة” قال العباس، وكان رجلاً صيتا فقلت بأعلى صوتي‏:‏ أين أصحاب السمرة، فوالله لكأن عطفتهم حين سمعوا صوتى عطفة البقر على أولادها، فقالوا‏:‏ يا لبيك يا لبيك، فاقتتلوا هم والكفار، والدعوة في الأنصار يقولون‏:‏ يا معشر الأنصار، يا معشر الأنصار، ثم قصرت الدعوة على بني الحارث بن الخزرج، فنظر رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو على بغلته كالمتطاول عليها إلى قتالهم فقال‏:‏ ‏"‏هذا حين حمي الوطيس‏"‏ ثم أخذ رسول الله صلى الله عليه وسلم حصيات، فرمى بهن وجوه الكفار، ثم قال‏:‏ ‏"‏انهزموا ورب محمد‏"‏، فذهبت أنظر فإذا القتال على هيئته فيما أرى، فوالله ما هو إلا أن رماهم بحصياته، فما زلت أرى حدهم كيلاً، وأمرهم مدبراً، ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏«الوطيس» التنور، ومعناه: اشتدت الحرب. وقوله: «حدهم» هو بالحاء المهملة: أي بأسهم.

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hunayn kuni Rasululloh ﷺ bilan birga hozir boʻldim. Men va Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib Rasululloh ﷺ ga yopishib oldik va u zotdan ayrilmadik. Rasululloh ﷺ esa Farva ibn Nufosa al-Juzomiy u zotga tuhfa qilgan oq xachirlarida edilar. Musulmonlar bilan kofirlar toʻqnashganda, musulmonlar orqaga qarab qocha boshlashdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarini kofirlar tomon hayday boshladilar. Men Rasululloh ﷺ ning xachirlari jilovidan ushlab, tez yurmasligi uchun uni tutib turardim, Abu Sufyon esa Rasululloh ﷺ ning uzangisidan ushlab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abbos, samura (daraxti) ahlini (Hudaybiya bayʼati sohiblarini) chaqir!» dedilar. Men jarangdor ovozli kishi edim, shunda butun ovozim bilan: «Samura ahli qayda?» dedim. Alloh nomiga qasamki, ular ovozimni eshitganlarida ularning (qaytishi) sigirlarning bolalariga (mehr bilan) qaytishidek edi. Ular: «Labbayk, labbayk!» deb (kela boshlashdi). Ular kofirlar bilan jang qildilar. Ansorlarga (qarata): «Ey ansorlar jamoasi! Ey ansorlar jamoasi!» deb chaqiriq boʻlardi. Soʻng chaqiriq Banul-Horis ibn al-Xazrajga qisqartirildi (ularga qaratildi), shunda: «Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj! Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj!» deyishdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida boʻyinlarini choʻzgancha ularning jangiga qarab turib: «Mana, endi tandir qizidi (jang qizgʻin pallaga yetdi)», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir necha mayda toshlar olib, ularni kofirlarning yuzlariga otdilar, soʻng: «Muhammadning Robbiga qasamki, ular magʻlub boʻldilar!» dedilar. Men borib qaradim, koʻrishimcha, jang oʻsha holatida (davom etardi). Alloh nomiga qasamki, u zot ularga toshlarini otishlari bilan men ularning shijoati susayganini va ishlari orqaga ketganini koʻrib turdim.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир бўлдим. Мен ва Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб Расулуллоҳ ﷺ га ёпишиб олдик ва у зотдан айрилмадик. Расулуллоҳ ﷺ эса Фарва ибн Нуфоса ал-Жузомий у зотга туҳфа қилган оқ хачирларида эдилар. Мусулмонлар билан кофирлар тўқнашганда, мусулмонлар орқага қараб қоча бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларини кофирлар томон ҳайдай бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирлари жиловидан ушлаб, тез юрмаслиги учун уни тутиб турардим, Абу Суфён эса Расулуллоҳ ﷺ нинг узангисидан ушлаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аббос, самура (дарахти) аҳлини (Ҳудайбия байъати соҳибларини) чақир!» дедилар. Мен жарангдор овозли киши эдим, шунда бутун овозим билан: «Самура аҳли қайда?» дедим. Аллоҳ номига қасамки, улар овозимни эшитганларида уларнинг (қайтиши) сигирларнинг болаларига (меҳр билан) қайтишидек эди. Улар: «Лаббайк, лаббайк!» деб (кела бошлашди). Улар кофирлар билан жанг қилдилар. Ансорларга (қарата): «Эй ансорлар жамоаси! Эй ансорлар жамоаси!» деб чақириқ бўларди. Сўнг чақириқ Банул-Ҳорис ибн ал-Хазражга қисқартирилди (уларга қаратилди), шунда: «Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж! Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж!» дейишди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида бўйинларини чўзганча уларнинг жангига қараб туриб: «Мана, энди тандир қизиди (жанг қизғин паллага етди)», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир неча майда тошлар олиб, уларни кофирларнинг юзларига отдилар, сўнг: «Муҳаммаднинг Роббига қасамки, улар мағлуб бўлдилар!» дедилар. Мен бориб қарадим, кўришимча, жанг ўша ҳолатида (давом этарди). Аллоҳ номига қасамки, у зот уларга тошларини отишлари билан мен уларнинг шижоати сусайганини ва ишлари орқага кетганини кўриб турдим.

عَنِ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ أَحَاطَ حَائِطًا عَلَى الْأَرْضِ فَهُوَ لَهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Kim bir yerni devor bilan oʻrab olsa, u (yer) unikidir», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Ким бир ерни девор билан ўраб олса, у (ер) уникидир», дедилар.

حَدَّثَنَا محمد بن شجاع البغدادى ‏,‏ حَدَّثَنَا أبو عبيدة الحداد ‏,‏ عن عثمان بن سعد ‏,‏ عن ابن سيرين قال‏:‏ صنعت سيفي على سيف سمرة بن جندب‏:‏ وزعم سمرة أنه صنع سَيْفِه على سيف رَسُولِ اللهِصلى الله عليه وسلم ‏,‏ وكان حنيفيا‏.‏ حدثنا عقبة بن مكرم البصري ‏,‏ قال‏:‏ حدثنا محمد بن بكر ‏,‏ عن عثمان بن سعد ‏,‏ بهذا الإسناد ‏,‏ نحوه‏.‏‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Sirin aytdi: «Men oʻz qilichimni Samura ibn Jundabning qilichiga oʻxshatib yasadim. Samura esa oʻz qilichini Rasululloh ﷺning qilichlariga oʻxshatib yasaganini aytar edi — u (qilich) hanafiy (uslubida) edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Yahyo ibn Said al-Qatton kotib Usmon ibn Saʼd haqida (tanqid bilan) gapirgan va uni xotirasi (yomonligi) sababli zaif sanagan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Сирин айтди: «Мен ўз қиличимни Самура ибн Жундабнинг қиличига ўхшатиб ясадим. Самура эса ўз қиличини Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларига ўхшатиб ясаганини айтар эди — у (қилич) ҳанафий (услубида) эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон котиб Усмон ибн Саъд ҳақида (танқид билан) гапирган ва уни хотираси (ёмонлиги) сабабли заиф санаган.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَمَا هُوَ يَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ، مَقْفَلَهُ مِنْ حُنَيْنٍ، فَعَلِقَهُ النَّاسُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُونِي رِدَائِي، لَوْ كَانَ لِي عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Jubayr (Jubayr ibn Mutʼimdan) rivoyat qiladi: Jubayr ibn Mutʼim menga aytdiki, u Hunayn(dan) qaytayotgan odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida boʻlganda, baʼzi odamlar (badaviylar) Paygʻambar ﷺ ni ushlab, undan shu qadar (koʻp narsa) soʻray boshladiki, u zot bir tikanli daraxt (yaʼni samura) ostida turishga majbur boʻldi va uning ridosi (yopinchigʻi) tortib olindi. Paygʻambar ﷺ toʻxtab: «Ridomni bering. Agar menda mana shu tikanli daraxtlar (sonicha) tuyalarim boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq deb topmas edingiz», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр (Жубайр ибн Мутъимдан) ривоят қилади: Жубайр ибн Мутъим менга айтдики, у Ҳунайн(дан) қайтаётган одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида бўлганда, баъзи одамлар (бадавийлар) Пайғамбар ﷺ ни ушлаб, ундан шу қадар (кўп нарса) сўрай бошладики, у зот бир тиканли дарахт (яъни самура) остида туришга мажбур бўлди ва унинг ридоси (ёпинчиғи) тортиб олинди. Пайғамбар ﷺ тўхтаб: «Ридомни беринг. Агар менда мана шу тиканли дарахтлар (сонича) туяларим бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ деб топмас эдингиз», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Umarga Samuraning xamr sotgani xabari yetib bordi. Shunda u: ‹Alloh Samurani halok qilsin! Rasululloh ﷺ ning: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin! Ularga yogʻlar harom qilingan edi, ular uni eritib, soʻng sotdilar› deganlarini u bilmasmidi?› dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Умарга Самуранинг хамр сотгани хабари етиб борди. Шунда у: ‹Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин! Уларга ёғлар ҳаром қилинган эди, улар уни эритиб, сўнг сотдилар› деганларини у билмасмиди?› деди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ أَحَدًا قَالَ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ أَنَّهَا ثَلاَثٌ إِلاَّ الْحَسَنَ فَقَالَ لاَ إِلاَّ الْحَسَنَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ غَفْرًا إِلاَّ مَا حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ فَلَقِيتُ كَثِيرًا - مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ فَرَجَعْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ نَسِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ حَرْبٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَقَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، بِهَذَا وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، مَوْقُوفٌ ‏.‏ وَلَمْ يُعْرَفْ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ مَرْفُوعًا ‏.‏ وَكَانَ عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ حَافِظًا صَاحِبَ حَدِيثٍ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ هِيَ وَاحِدَةٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ ‏.‏ وَقَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا جَعَلَ أَمْرَهَا بِيَدِهَا وَطَلَّقَتْ نَفْسَهَا ثَلاَثًا وَأَنْكَرَ الزَّوْجُ وَقَالَ لَمْ أَجْعَلْ أَمْرَهَا بِيَدِهَا إِلاَّ فِي وَاحِدَةٍ اسْتُحْلِفَ الزَّوْجُ وَكَانَ الْقَوْلُ قَوْلَهُ مَعَ يَمِينِهِ ‏.‏ وَذَهَبَ سُفْيَانُ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ إِلَى قَوْلِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ وَأَمَّا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ فَقَالَ الْقَضَاءُ مَا قَضَتْ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ ‏.‏ وَأَمَّا إِسْحَاقُ فَذَهَبَ إِلَى قَوْلِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot («Sening ishing oʻz qoʻlingda» degan haqida): «Uch (taloq)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Sulaymon ibn Harbning Hammod ibn Zayddan (rivoyat qilgan) hadisidan bilamiz. Men Muhammaddan (Buxoriy) bu hadis haqida soʻraganimda, u: «Bizga Sulaymon ibn Harb Hammod ibn Zayddan shuni rivoyat qildi, lekin u faqat Abu Hurayradan mavqufdir (Paygʻambarga koʻtarilmagan)», dedi. Abu Hurayraning hadisi marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarilgan) holda maʼlum emas. Ali ibn Nasr esa hofiz, hadis sohibi edi. Ilm ahli «sening ishing oʻz qoʻlingda» (degan soʻz) haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺ sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli — ular orasida Umar ibn al-Xattob va Abdulloh ibn Masʼud — «u bir (taloq)dir», dedilar. Bu tobeʼinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan bir necha ilm ahlining soʻzidir. Usmon ibn Affon va Zayd ibn Sobit esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedilar. Ibn Umar: «Agar (er) xotinining ishini uning oʻz qoʻliga bersa, u oʻzini uch (taloq bilan) taloq qilsa-yu, er buni inkor etib: ‹Men uning ishini faqat bir (taloq) haqida qoʻliga berdim›, desa, erdan qasam oldiriladi va qasami bilan birga uning soʻzi (qabul qilinadigan) soʻz boʻladi», dedi. Sufyon va Kufa ahli Umar va Abdullohning soʻziga oʻtdilar. Molik ibn Anas esa: «(Xotin) qanday hukm qilsa, hukm shudir», dedi. Bu Ahmadning ham soʻzidir. Ishoq esa Ibn Umarning soʻziga oʻtdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот («Сенинг ишинг ўз қўлингда» деган ҳақида): «Уч (талоқ)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Сулаймон ибн Ҳарбнинг Ҳаммод ибн Зайддан (ривоят қилган) ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммаддан (Бухорий) бу ҳадис ҳақида сўраганимда, у: «Бизга Сулаймон ибн Ҳарб Ҳаммод ибн Зайддан шуни ривоят қилди, лекин у фақат Абу Ҳурайрадан мавқуфдир (Пайғамбарга кўтарилмаган)», деди. Абу Ҳурайранинг ҳадиси марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) ҳолда маълум эмас. Али ибн Наср эса ҳофиз, ҳадис соҳиби эди. Илм аҳли «сенинг ишинг ўз қўлингда» (деган сўз) ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абдуллоҳ ибн Масъуд — «у бир (талоқ)дир», дедилар. Бу тобеъинлардан ва улардан кейингилардан бўлган бир неча илм аҳлининг сўзидир. Усмон ибн Аффон ва Зайд ибн Собит эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», дедилар. Ибн Умар: «Агар (эр) хотинининг ишини унинг ўз қўлига берса, у ўзини уч (талоқ билан) талоқ қилса-ю, эр буни инкор этиб: ‹Мен унинг ишини фақат бир (талоқ) ҳақида қўлига бердим›, деса, эрдан қасам олдирилади ва қасами билан бирга унинг сўзи (қабул қилинадиган) сўз бўлади», деди. Суфён ва Куфа аҳли Умар ва Абдуллоҳнинг сўзига ўтдилар. Молик ибн Анас эса: «(Хотин) қандай ҳукм қилса, ҳукм шудир», деди. Бу Аҳмаднинг ҳам сўзидир. Ишоқ эса Ибн Умарнинг сўзига ўтди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ بِقَوْلِ الْحَسَنِ فِي أَمْرُكِ بِيَدِكِ ‏.‏ قَالَ لاَ إِلاَّ شَىْءٌ حَدَّثَنَاهُ قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ قَالَ أَيُّوبُ فَقَدِمَ عَلَيْنَا كَثِيرٌ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَا حَدَّثْتُ بِهَذَا قَطُّ فَذَكَرْتُهُ لِقَتَادَةَ فَقَالَ بَلَى وَلَكِنَّهُ نَسِيَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men (Hammod ibn Zayd) Ayyubga: «Hasanning ‹amring oʻz qoʻlingda› degan soʻzi haqidagi fikrini aytadigan birortasini bilasanmi?» dedim. U: «Yoʻq, faqat bizga Qatoda, unga ibn Samuraning mavlosi Kasir, unga Abu Salama, unga Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash bir narsani rivoyat qilgan», dedi. Ayyub aytdi: «Soʻngra Kasir bizning oldimizga keldi, men undan (bu haqida) soʻradim. U: ‹Men buni hech qachon rivoyat qilmaganman›, dedi. Men buni Qatodaga aytdim, u: ‹Yoʻq, (rivoyat qilgan), lekin u unutib qoʻyibdi›, dedi.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен (Ҳаммод ибн Зайд) Айюбга: «Ҳасаннинг ‹амринг ўз қўлингда› деган сўзи ҳақидаги фикрини айтадиган бирортасини биласанми?» дедим. У: «Йўқ, фақат бизга Қатода, унга ибн Самуранинг мавлоси Касир, унга Абу Салама, унга Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш бир нарсани ривоят қилган», деди. Айюб айтди: «Сўнгра Касир бизнинг олдимизга келди, мен ундан (бу ҳақида) сўрадим. У: ‹Мен буни ҳеч қачон ривоят қилмаганман›, деди. Мен буни Қатодага айтдим, у: ‹Йўқ, (ривоят қилган), лекин у унутиб қўйибди›, деди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُيَيْنَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَوْشَنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، شَهِدْتُ جَنَازَةَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَخَرَجَ زِيَادٌ يَمْشِي بَيْنَ يَدَىِ السَّرِيرِ فَجَعَلَ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَمَوَالِيهِمْ يَسْتَقْبِلُونَ السَّرِيرَ وَيَمْشُونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ وَيَقُولُونَ رُوَيْدًا رُوَيْدًا بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمْ ‏.‏ فَكَانُوا يَدِبُّونَ دَبِيبًا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِبَعْضِ طَرِيقِ الْمِرْبَدِ لَحِقَنَا أَبُو بَكْرَةَ عَلَى بَغْلَةٍ فَلَمَّا رَأَى الَّذِي يَصْنَعُونَ حَمَلَ عَلَيْهِمْ بِبَغْلَتِهِ وَأَهْوَى إِلَيْهِمْ بِالسَّوْطِ وَقَالَ خَلُّوا فَوَالَّذِي أَكْرَمَ وَجْهَ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم لَقَدْ رَأَيْتُنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا لَنَكَادُ نَرْمُلُ بِهَا رَمْلاً ‏.‏ فَانْبَسَطَ الْقَوْمُ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abdurrahmon ibn Samuraning janozasida hozir boʻldim. Ziyod taobut oldida yurib chiqdi. Abdurrahmonning oilasidan va ularning mavlolaridan boʻlgan bir necha kishilar taobutga yuzlanib, orqalari bilan yurar va: «Sekinroq, sekinroq, Alloh sizlarni barakotli qilsin», der edilar. Ular juda sekin qadam tashlar edilar. Nihoyat, biz Mirbad yoʻlining bir qismiga yetganimizda, Abu Bakra xachirda bizga yetib keldi. U ularning nima qilayotganini koʻrgach, xachirini ular tomon haydab, ularga qamchisini koʻtardi va: «Yoʻl beringlar! Abul-Qosim ﷺning yuzini ulugʻ qilgan Zotga qasamki, biz Rasululloh ﷺ bilan (janozani) deyarli yugurib olib borganimizni koʻrar edik», dedi. Shunda odamlar (yurishni) tezlatdilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абдурраҳмон ибн Самуранинг жанозасида ҳозир бўлдим. Зиёд таобут олдида юриб чиқди. Абдурраҳмоннинг оиласидан ва уларнинг мавлоларидан бўлган бир неча кишилар таобутга юзланиб, орқалари билан юрар ва: «Секинроқ, секинроқ, Аллоҳ сизларни баракотли қилсин», дер эдилар. Улар жуда секин қадам ташлар эдилар. Ниҳоят, биз Мирбад йўлининг бир қисмига етганимизда, Абу Бакра хачирда бизга етиб келди. У уларнинг нима қилаётганини кўргач, хачирини улар томон ҳайдаб, уларга қамчисини кўтарди ва: «Йўл беринглар! Абул-Қосим ﷺнинг юзини улуғ қилган Зотга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺ билан (жанозани) деярли югуриб олиб борганимизни кўрар эдик», деди. Шунда одамлар (юришни) тезлатдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umarga Samuraning xamr sotgani haqidagi xabar yetdi. Shunda u: «Alloh Samurani halok qilsin! U Rasululloh ﷺning: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatladi. Ularga charvi yogʻlari harom qilingan edi, ular esa uni eritib, sotib yuborishdi›, deganlarini bilmasmidi?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умарга Самуранинг хамр сотгани ҳақидаги хабар етди. Шунда у: «Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! У Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатлади. Уларга чарви ёғлари ҳаром қилинган эди, улар эса уни эритиб, сотиб юборишди›, деганларини билмасмиди?» деди.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ لَا تَسْأَلِ الْإِمَارَةَ فَإِنَّكَ إِنْ أُوتِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُكِلْتَ إِلَيْهَا وَإِنْ أُوتِيتَهَا عَنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِنْتَ عَلَيْهَا وَإِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «فَأْتِ الَّذِي هُوَ خير وَكفر عَن يَمِينك»

(Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ey Abdurrahmon ibn Samura, amirlikni (rahbarlikni) soʻrama; chunki agar u senga soʻrab (olganing) sababli berilsa, sen unga (oʻzing) topshirib qoʻyilasan (yolgʻiz qolasan); agar u senga soʻramasdan berilsa, unga (Allohning) yordami bilan kuchaytirilasan. Qachon biror narsaga qasam ichsang-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsang, qasaming (uchun) kaffora toʻla va yaxshiroq boʻlganini qil», dedilar.(Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Эй Абдурраҳмон ибн Самура, амирликни (раҳбарликни) сўрама; чунки агар у сенга сўраб (олганинг) сабабли берилса, сен унга (ўзинг) топшириб қўйиласан (ёлғиз қоласан); агар у сенга сўрамасдан берилса, унга (Аллоҳнинг) ёрдами билан кучайтириласан. Қачон бирор нарсага қасам ичсанг-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсанг, қасаминг (учун) каффора тўла ва яхшироқ бўлганини қил», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَا هُوَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ مُقْبِلاً مِنْ حُنَيْنٍ عَلِقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَعْرَابُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ، فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُونِي رِدَائِي، فَلَوْ كَانَ عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ‏"‏‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edi — odamlar (ham) Hunayndan qaytayotgan yoʻlda u zotga hamroh edi — va badaviylar Allohning Rasuli ﷺ dan shu qadar (koʻp) narsalar tilana boshladiki, ular u zotni bir Samura daraxti ostiga (borishga) majbur qildi va u yerda uning ustki kiyimi (yelkasidan) tortib olindi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ (oʻrnidan) turib, ularga: «Mening kiyimimni menga qaytaringlar. Agar menda — mana shu daraxtlar sonicha — tuya boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim; va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq topmaysizlar», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эди — одамлар (ҳам) Ҳунайндан қайтаётган йўлда у зотга ҳамроҳ эди — ва бадавийлар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан шу қадар (кўп) нарсалар тилана бошладики, улар у зотни бир Самура дарахти остига (боришга) мажбур қилди ва у ерда унинг устки кийими (елкасидан) тортиб олинди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ (ўрнидан) туриб, уларга: «Менинг кийимимни менга қайтаринглар. Агар менда — мана шу дарахтлар сонича — туя бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим; ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ топмайсизлар», — деди.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، بْنُ سَمُرَةَ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ لاَ تَسْأَلِ الإِمَارَةَ فَإِنَّكَ إِنْ أُعْطِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُكِلْتَ إِلَيْهَا وَإِنْ أُعْطِيتَهَا عَنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِنْتَ عَلَيْهَا وَإِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَائْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو أَحْمَدَ الْجُلُودِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ الْمَاسَرْجَسِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، ‏.‏ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Abdurahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abdurahmon ibn Samura! Amirlikni (hokimiyatni) soʻrama. Chunki agar u senga soʻraganing uchun berilsa, sen unga (yolgʻiz oʻzing) topshirib qoʻyilasan; agar u senga soʻramaganing holda berilsa, unda senga (Alloh tomonidan) yordam beriladi. Qachon bir qasam ichsang-da, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsang, qasaming uchun kafforat ber va yaxshiroq boʻlganini qil», dedilar.Абдураҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абдураҳмон ибн Самура! Амирликни (ҳокимиятни) сўрама. Чунки агар у сенга сўраганинг учун берилса, сен унга (ёлғиз ўзинг) топшириб қўйиласан; агар у сенга сўрамаганинг ҳолда берилса, унда сенга (Аллоҳ томонидан) ёрдам берилади. Қачон бир қасам ичсанг-да, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсанг, қасаминг учун каффорат бер ва яхшироқ бўлганини қил», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا امْرِئٍ أَفْلَسَ وَوَجَدَ رَجُلٌ سِلْعَتَهُ عِنْدَهُ بِعَيْنِهَا فَهُوَ أَوْلَى بِهَا مِنْ غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qaysi bir kishi sinib (qarzga botib) qolsa-yu, bir odam oʻz molini uning oldida aynan (oʻzgarmagan holda) topsa, u (kishi) bu (mol)ga boshqalardan koʻra haqliroqdir», dedilar. Bu bobda Samura va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli shunga amal qiladilar, bu Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: «U (kishi) boshqa qarz beruvchilar bilan tengdir», dedilar. Bu Kufa ahlining soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қайси бир киши синиб (қарзга ботиб) қолса-ю, бир одам ўз молини унинг олдида айнан (ўзгармаган ҳолда) топса, у (киши) бу (мол)га бошқалардан кўра ҳақлироқдир», дедилар. Бу бобда Самура ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шунга амал қиладилар, бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: «У (киши) бошқа қарз берувчилар билан тенгдир», дедилар. Бу Куфа аҳлининг сўзидир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَادَةَ الْقُشَيْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدُبٍ، يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَمْنَعَنَّ مِنْ سَحُورِكُمْ أَذَانُ بِلاَلٍ وَلاَ بَيَاضُ الأُفُقِ الَّذِي هَكَذَا حَتَّى يَسْتَطِيرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Savoda al-Qushayriy otasidan rivoyat qiladi: Men Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)ning xutba qilib turib shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni va ufqning mana shu (koʻtarilib turgan) oqligi toraqayib (ufq boʻylab) yoyilmaguncha sizlarni sahurlik yeyishdan toʻsmasin!» dedilar.Абдуллоҳ ибн Савода ал-Қушайрий отасидан ривоят қилади: Мен Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)нинг хутба қилиб туриб шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони ва уфқнинг мана шу (кўтарилиб турган) оқлиги торақайиб (уфқ бўйлаб) ёйилмагунча сизларни саҳурлик ейишдан тўсмасин!» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، ح وَأَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُكْتِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى أُمِّ فُلاَنٍ مَاتَتْ فِي نِفَاسِهَا فَقَامَ فِي وَسَطِهَا ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tugʻruqda vafot etgan bir ayolga janoza namozini oʻqidilar va uning oʻrtasi roʻparasida turdilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туғруқда вафот этган бир аёлга жаноза намозини ўқидилар ва унинг ўртаси рўпарасида турдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ رَوَى عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الأَشْيَبُ، عَنْ شُعْبَةَ، مِثْلَ حَدِيثِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

وَعَن الْحسن عَن سَمُرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَزَادَ النَّسَائِيُّ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: «وَمن خصى عَبده خصيناه»

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz, kim qulining (aʼzosini) kessa, biz ham uning (aʼzosini) kesamiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Tobeʼinlardan baʼzi ilm ahli, jumladan Ibrohim an-Naxaʼiy shunga qaror qilganlar. Baʼzi ilm ahli, jumladan Hasan al-Basriy va Atoʼ ibn Abu Raboh: «Hur (ozod kishi) bilan qul oʻrtasida na jonda, na jondan boshqa (aʼzolarda) qasos boʻlmaydi», deganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari esa: «Agar oʻz qulini oʻldirsa, uning evaziga oʻldirilmaydi, agar boshqaning qulini oʻldirsa, uning evaziga oʻldiriladi», deganlar. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз, ким қулининг (аъзосини) кесса, биз ҳам унинг (аъзосини) кесамиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Тобеъинлардан баъзи илм аҳли, жумладан Иброҳим ан-Нахаъий шунга қарор қилганлар. Баъзи илм аҳли, жумладан Ҳасан ал-Басрий ва Атў ибн Абу Рабоҳ: «Ҳур (озод киши) билан қул ўртасида на жонда, на жондан бошқа (аъзоларда) қасос бўлмайди», деганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «Агар ўз қулини ўлдирса, унинг эвазига ўлдирилмайди, агар бошқанинг қулини ўлдирса, унинг эвазига ўлдирилади», деганлар. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَلَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَفَلَ مَعَهُ، فَأَدْرَكَتْهُمُ الْقَائِلَةُ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَتَفَرَّقَ النَّاسُ فِي الْعِضَاهِ يَسْتَظِلُّونَ بِالشَّجَرِ، وَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ سَمُرَةٍ، فَعَلَّقَ بِهَا سَيْفَهُ، قَالَ جَابِرٌ فَنِمْنَا نَوْمَةً، ثُمَّ إِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُونَا، فَجِئْنَاهُ فَإِذَا عِنْدَهُ أَعْرَابِيٌّ جَالِسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا اخْتَرَطَ سَيْفِي، وَأَنَا نَائِمٌ فَاسْتَيْقَظْتُ، وَهْوَ فِي يَدِهِ صَلْتًا، فَقَالَ لِي مَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي قُلْتُ اللَّهُ‏.‏ فَهَا هُوَ ذَا جَالِسٌ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ لَمْ يُعَاقِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

U (Jobir) Rasululloh ﷺ bilan Najd tomon gʻazot qildi. Rasululloh ﷺ (uydan) qaytganlarida, u ham u zot bilan qaytdi. Ularni tikanli daraxtlari koʻp bir vodiyda peshin uyqusi (qaylula vaqti) tutdi. Rasululloh ﷺ (ulovdan) tushdilar, odamlar tikanli daraxtlar orasida tarqalib, daraxtlar (soyasi)da soyalandilar. Rasululloh ﷺ bir samura (tikanli) daraxt tagiga tushib, unga qilichlarini ildilar. Jobir aytdi: Biz bir oz uxlab oldik, birdan Rasululloh ﷺ bizni chaqirardilar. Biz u zotning oldilariga keldik, qarasak, u zotning yonlarida bir aʼrobiy (badaviy) oʻtirardi. Rasululloh ﷺ: «Albatta bu (kishi) men uxlab yotganimda qilichimni (qinidan) sugʻurib oldi. Men uygʻonsam, u (qilich) uning qoʻlida yalangʻoch (sugʻurilgan holda) edi. U menga: ‹Seni mendan kim (himoya qilib) toʻsadi?› dedi. Men: ‹Alloh› dedim. Mana, u oʻtiribdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ uni jazolamadilar.У (Жобир) Расулуллоҳ ﷺ билан Нажд томон ғазот қилди. Расулуллоҳ ﷺ (уйдан) қайтганларида, у ҳам у зот билан қайтди. Уларни тиканли дарахтлари кўп бир водийда пешин уйқуси (қайлула вақти) тутди. Расулуллоҳ ﷺ (уловдан) тушдилар, одамлар тиканли дарахтлар орасида тарқалиб, дарахтлар (сояси)да сояландилар. Расулуллоҳ ﷺ бир самура (тиканли) дарахт тагига тушиб, унга қиличларини илдилар. Жобир айтди: Биз бир оз ухлаб олдик, бирдан Расулуллоҳ ﷺ бизни чақирардилар. Биз у зотнинг олдиларига келдик, қарасак, у зотнинг ёнларида бир аъробий (бадавий) ўтирарди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу (киши) мен ухлаб ётганимда қиличимни (қинидан) суғуриб олди. Мен уйғонсам, у (қилич) унинг қўлида яланғоч (суғурилган ҳолда) эди. У менга: ‹Сени мендан ким (ҳимоя қилиб) тўсади?› деди. Мен: ‹Аллоҳ› дедим. Мана, у ўтирибди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни жазоламадилар.

حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يُونُسَ، وَمَنْصُورٍ، وَحُمَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ عَطِيَّةَ، وَيُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، وَهِشَامِ، بْنِ حَسَّانَ فِي آخَرِينَ ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، ح وَحَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، كُلُّهُمْ عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ الْمُعْتَمِرِ عَنْ أَبِيهِ ذِكْرُ الإِمَارَةِ ‏.‏

Abdurahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan ushbu hadis (boshqa isnod bilan ham) rivoyat qilingan. Faqat al-Muʼtamirning otasidan rivoyat qilgan hadisida amirlik (haqida) zikr yoʻq.Абдураҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ушбу ҳадис (бошқа иснод билан ҳам) ривоят қилинган. Фақат ал-Муътамирнинг отасидан ривоят қилган ҳадисида амирлик (ҳақида) зикр йўқ.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ ‏"‏ الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning vidolashuv haji yilidagi xutbalarida: «Ariyat (qarzga olingan narsa) qaytariladi, kafil (zomin) toʻlovchidir va qarz ado etiladi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Samura, Safvon ibn Umayya va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Umomaning hadisi hasan hadisdir. Abu Umomadan Nabiy ﷺdan bu yoʻldan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида: «Арият (қарзга олинган нарса) қайтарилади, кафил (зомин) тўловчидир ва қарз адо этилади», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Самура, Сафвон ибн Умайя ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Умоманинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абу Умомадан Набий ﷺдан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ سَمُرَةَ بْنَ جُنْدُبٍ، وَعِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، تَذَاكَرَا فَحَدَّثَ سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُبٍ، أَنَّهُ حَفِظَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَكْتَتَيْنِ سَكْتَةً إِذَا كَبَّرَ وَسَكْتَةً إِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ ‏{‏ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَحَفِظَ ذَلِكَ سَمُرَةُ وَأَنْكَرَ عَلَيْهِ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ فَكَتَبَا فِي ذَلِكَ إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ إِلَيْهِمَا أَوْ فِي رَدِّهِ عَلَيْهِمَا أَنَّ سَمُرَةَ قَدْ حَفِظَ ‏.‏

Musaddad bizga rivoyat qildi: Yazid bizga rivoyat qildi: Said bizga rivoyat qildi: Qatoda bizga Hasandan rivoyat qildiki, Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) va Imron ibn Husoyn (oʻzaro) suhbatlashdilar. Shunda Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u Rasululloh ﷺdan ikkita jim turishni yodlab olgan: biri takbir aytganlarida, ikkinchisi {gʻoyril-magʻzubi alayhim valaz-zollin} qiroatini tugatganlarida. Samura buni yodlab oldi, Imron ibn Husoyn esa unga inkor qildi. Shunda ular bu haqda Ubayy ibn Kaʼbga xat yozdilar. Uning ikkalovlariga yozgan xatida — yoki ikkalovlariga bergan javobida — Samura toʻgʻri yodlab olgani (qayd etilgan edi).Мусаддад бизга ривоят қилди: Язид бизга ривоят қилди: Саид бизга ривоят қилди: Қатода бизга Ҳасандан ривоят қилдики, Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ва Имрон ибн Ҳусойн (ўзаро) суҳбатлашдилар. Шунда Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у Расулуллоҳ ﷺдан иккита жим туришни ёдлаб олган: бири такбир айтганларида, иккинчиси {ғойрил-мағзуби алайҳим валаз-золлин} қироатини тугатганларида. Самура буни ёдлаб олди, Имрон ибн Ҳусойн эса унга инкор қилди. Шунда улар бу ҳақда Убайй ибн Каъбга хат ёздилар. Унинг иккаловларига ёзган хатида — ёки иккаловларига берган жавобида — Самура тўғри ёдлаб олгани (қайд этилган эди).

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ عَلِمْتَ أَحَدًا قَالَ فِي أَمْرِكِ بِيَدِكِ أَنَّهَا ثَلاَثٌ غَيْرَ الْحَسَنِ فَقَالَ لاَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ غَفْرًا إِلاَّ مَا حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ ‏"‏ ‏.‏ فَلَقِيتُ كَثِيرًا فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ فَرَجَعْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ نَسِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uni oʻz ixtiyoringga qoʻyib berdim» degan soʻz haqida u zot: «Uch (taloq)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: «Уни ўз ихтиёрингга қўйиб бердим» деган сўз ҳақида у зот: «Уч (талоқ)», дедилар.

وَعَن الحسنِ عَنْ سَمُرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُقَدَّ السَّيْرُ بَيْنَ أُصبعَينِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ ikki barmoq orasida tasmani kesishdan qaytardilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ икки бармоқ орасида тасмани кесишдан қайтардилар.

وَقَالَ أَصْبَغُ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ حَدَّثَنَا سَلْمَانُ بْنُ عَامِرٍ الضَّبِّيُّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَعَ الْغُلاَمِ عَقِيقَةٌ، فَأَهْرِيقُوا عَنْهُ دَمًا وَأَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، قَالَ أَمَرَنِي ابْنُ سِيرِينَ أَنْ أَسْأَلَ الْحَسَنَ، مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ، فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ‏.‏

(Salmon ibn Omir ad-Dabbiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni: «Bola bilan (birga) aqiqa (qurbonligi) bordir; bas, u uchun qon (qurbon) toʻ kinglar va undan aziyat (najosat-soch)ni ketkazinglar» deb aytayotganlarini eshitdim. (Habib ibnush-Shahid: «Menga Ibn Sirin — al-Hasandan: ‹aqiqa hadisini kimdan eshitding?› deb soʻrashni buyurdi; men undan soʻradim; u: ‹Samura ibn Jundabdan› dedi» dedi.)(Салмон ибн Омир ад-Даббий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Бола билан (бирга) ақиқа (қурбонлиги) бордир; бас, у учун қон (қурбон) тў кинглар ва ундан азият (нажосат-соч)ни кетказинглар» деб айтаётганларини эшитдим. (Ҳабиб ибнуш-Шаҳид: «Менга Ибн Сирин — ал-Ҳасандан: ‹ақиқа ҳадисини кимдан эшитдинг?› деб сўрашни буюрди; мен ундан сўрадим; у: ‹Самура ибн Жундабдан› деди» деди.)

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ قَالَ عَبَّاسٌ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَزِمْتُ أَنَا وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نُفَارِقْهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ بَيْضَاءَ أَهْدَاهَا لَهُ فَرْوَةُ بْنُ نُفَاثَةَ الْجُذَامِيُّ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ قَالَ عَبَّاسٌ وَ أَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكُفُّهَا إِرَادَةَ أَنْ لاَ تُسْرِعَ وَأَبُو سُفْيَانَ آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَىْ عَبَّاسُ نَادِ أَصْحَابَ السَّمُرَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عَبَّاسٌ وَكَانَ رَجُلاً صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ قَالَ فَوَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلاَدِهَا ‏.‏ فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ - قَالَ - فَاقْتَتَلُوا وَالْكُفَّارَ وَالدَّعْوَةُ فِي الأَنْصَارِ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ قُصِرَتِ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَقَالُوا يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ ‏.‏ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالْمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إِلَى قِتَالِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا حِينَ حَمِيَ الْوَطِيسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الْكُفَّارِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَهَبْتُ أَنْظُرُ فَإِذَا الْقِتَالُ عَلَى هَيْئَتِهِ فِيمَا أَرَى - قَالَ - فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ فَمَا زِلْتُ أَرَى حَدَّهُمْ كَلِيلاً وَأَمْرَهُمْ مُدْبِرًا ‏.‏

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hunayn kuni Rasululloh ﷺ bilan birga hozir boʻldim. Men va Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib Rasululloh ﷺ ga yopishib oldik va u zotdan ayrilmadik. Rasululloh ﷺ esa Farva ibn Nufosa al-Juzomiy u zotga tuhfa qilgan oq xachirlarida edilar. Musulmonlar bilan kofirlar toʻqnashganda, musulmonlar orqaga qarab qocha boshlashdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarini kofirlar tomon hayday boshladilar. Men Rasululloh ﷺ ning xachirlari jilovidan ushlab, tez yurmasligi uchun uni tutib turardim, Abu Sufyon esa Rasululloh ﷺ ning uzangisidan ushlab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abbos, samura (daraxti) ahlini (Hudaybiya bayʼati sohiblarini) chaqir!» dedilar. Men jarangdor ovozli kishi edim, shunda butun ovozim bilan: «Samura ahli qayda?» dedim. Alloh nomiga qasamki, ular ovozimni eshitganlarida ularning (qaytishi) sigirlarning bolalariga (mehr bilan) qaytishidek edi. Ular: «Labbayk, labbayk!» deb (kela boshlashdi). Ular kofirlar bilan jang qildilar. Ansorlarga (qarata): «Ey ansorlar jamoasi! Ey ansorlar jamoasi!» deb chaqiriq boʻlardi. Soʻng chaqiriq Banul-Horis ibn al-Xazrajga qisqartirildi (ularga qaratildi), shunda: «Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj! Ey Banul-Horis ibn al-Xazraj!» deyishdi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida boʻyinlarini choʻzgancha ularning jangiga qarab turib: «Mana, endi tandir qizidi (jang qizgʻin pallaga yetdi)», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir necha mayda toshlar olib, ularni kofirlarning yuzlariga otdilar, soʻng: «Muhammadning Robbiga qasamki, ular magʻlub boʻldilar!» dedilar. Men borib qaradim, koʻrishimcha, jang oʻsha holatida (davom etardi). Alloh nomiga qasamki, u zot ularga toshlarini otishlari bilan men ularning shijoati susayganini va ishlari orqaga ketganini koʻrib turdim.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир бўлдим. Мен ва Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб Расулуллоҳ ﷺ га ёпишиб олдик ва у зотдан айрилмадик. Расулуллоҳ ﷺ эса Фарва ибн Нуфоса ал-Жузомий у зотга туҳфа қилган оқ хачирларида эдилар. Мусулмонлар билан кофирлар тўқнашганда, мусулмонлар орқага қараб қоча бошлашди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларини кофирлар томон ҳайдай бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирлари жиловидан ушлаб, тез юрмаслиги учун уни тутиб турардим, Абу Суфён эса Расулуллоҳ ﷺ нинг узангисидан ушлаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аббос, самура (дарахти) аҳлини (Ҳудайбия байъати соҳибларини) чақир!» дедилар. Мен жарангдор овозли киши эдим, шунда бутун овозим билан: «Самура аҳли қайда?» дедим. Аллоҳ номига қасамки, улар овозимни эшитганларида уларнинг (қайтиши) сигирларнинг болаларига (меҳр билан) қайтишидек эди. Улар: «Лаббайк, лаббайк!» деб (кела бошлашди). Улар кофирлар билан жанг қилдилар. Ансорларга (қарата): «Эй ансорлар жамоаси! Эй ансорлар жамоаси!» деб чақириқ бўларди. Сўнг чақириқ Банул-Ҳорис ибн ал-Хазражга қисқартирилди (уларга қаратилди), шунда: «Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж! Эй Банул-Ҳорис ибн ал-Хазраж!» дейишди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида бўйинларини чўзганча уларнинг жангига қараб туриб: «Мана, энди тандир қизиди (жанг қизғин паллага етди)», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир неча майда тошлар олиб, уларни кофирларнинг юзларига отдилар, сўнг: «Муҳаммаднинг Роббига қасамки, улар мағлуб бўлдилар!» дедилар. Мен бориб қарадим, кўришимча, жанг ўша ҳолатида (давом этарди). Аллоҳ номига қасамки, у зот уларга тошларини отишлари билан мен уларнинг шижоати сусайганини ва ишлари орқага кетганини кўриб турдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَى الْيَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّى تُؤَدِّيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ ثُمَّ نَسِيَ الْحَسَنُ فَقَالَ هُوَ أَمِينُكَ لاَ ضَمَانَ عَلَيْهِ ‏.‏ يَعْنِي الْعَارِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَقَالُوا يَضْمَنُ صَاحِبُ الْعَارِيَةِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لَيْسَ عَلَى صَاحِبِ الْعَارِيَةِ ضَمَانٌ إِلاَّ أَنْ يُخَالِفَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qoʻl olgan narsasini toki uni qaytarmaguncha (uning zimmasidadir)», dedilar. Qatoda aytdi: Soʻng Hasan (buni) unutib: «U sening ishongan (omonatdor)ing, unga zomin (yoʻq)», dedi — yaʼni ariyat (qarzga olingan narsa)ni (nazarda tutib). Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalaridan iborat baʼzi ilm ahli shunga (amal qilib) bordilar va: «Ariyat (narsa)ni olgan kishi zomindir», dedilar. Bu Shofiʼiy va Ahmadning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalaridan iborat baʼzi ilm ahli esa: «Ariyat olgan kishiga, agar (shartga) xilof qilmasa, zomin yoʻq», dedilar. Bu Savriy va Kufa ahlining soʻzidir, Ishoq ham shuni aytadi.Самура (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қўл олган нарсасини токи уни қайтармагунча (унинг зиммасидадир)», дедилар. Қатода айтди: Сўнг Ҳасан (буни) унутиб: «У сенинг ишонган (омонатдор)инг, унга зомин (йўқ)», деди — яъни арият (қарзга олинган нарса)ни (назарда тутиб). Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқаларидан иборат баъзи илм аҳли шунга (амал қилиб) бордилар ва: «Арият (нарса)ни олган киши зоминдир», дедилар. Бу Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқаларидан иборат баъзи илм аҳли эса: «Арият олган кишига, агар (шартга) хилоф қилмаса, зомин йўқ», дедилар. Бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир, Ишоқ ҳам шуни айтади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ وَبَرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ فَاتَتْهُ الْجُمُعَةُ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِرْهَمٍ أَوْ نِصْفِ دِرْهَمٍ أَوْ صَاعِ حِنْطَةٍ أَوْ نِصْفِ صَاعٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ عَنْ قَتَادَةَ هَكَذَا إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مُدًّا أَوْ نِصْفَ مُدٍّ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَنْ سَمُرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يُسْأَلُ عَنِ اخْتِلاَفِ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هَمَّامٌ عِنْدِي أَحْفَظُ مِنْ أَيُّوبَ يَعْنِي أَبَا الْعَلاَءِ ‏.‏

Qudoma ibn Vabara (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kimning uzrsiz jumʼasi qoʻldan ketsa, bir dirham yoki yarim dirham yoki bir soʼ bugʻdoy yoki yarim soʼ sadaqa bersin». Abu Dovud dedi: Buni Said ibn Bashir Qatodadan shu tarzda rivoyat qildi, faqat u «bir mudd yoki yarim mudd» dedi va «Samuradan» deb (aytdi). Abu Dovud dedi: Men Ahmad ibn Hanbaldan bu hadisdagi ixtilof haqida soʻralganini eshitdim, u: «Mening nazarimda Hammom Ayyubdan — yaʼni Abu al-Aloʼdan — koʻra hofizaliroqdir», dedi.Қудома ибн Вабара (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Кимнинг узрсиз жумъаси қўлдан кетса, бир дирҳам ёки ярим дирҳам ёки бир сў буғдой ёки ярим сў садақа берсин». Абу Довуд деди: Буни Саид ибн Башир Қатодадан шу тарзда ривоят қилди, фақат у «бир мудд ёки ярим мудд» деди ва «Самурадан» деб (айтди). Абу Довуд деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан бу ҳадисдаги ихтилоф ҳақида сўралганини эшитдим, у: «Менинг назаримда Ҳаммом Айюбдан — яъни Абу ал-Алўдан — кўра ҳофизалироқдир», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُبْلِغَ عُمَرُ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَّلُوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي أَذَابُوهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umarga Samuraning xamr sotgani xabari yetdi. Shunda u: «Alloh Samurani halok qilsin! U Rasululloh ﷺning: ‹Alloh yahudiylarni halok qilsin! Ularga yogʻlar harom qilingan edi, ular esa uni eritdilar›, deganlarini bilmasmidi?» dedi. Sufyon aytdi: Yaʼni ular uni eritib yubordilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умарга Самуранинг хамр сотгани хабари етди. Шунда у: «Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! У Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Уларга ёғлар ҳаром қилинган эди, улар эса уни эритдилар›, деганларини билмасмиди?» деди. Суфён айтди: Яъни улар уни эритиб юбордилар.

وَعَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَلِيعَ الْفَمِ أَشْكَلَ الْعَيْنَيْنِ مَنْهُوشَ الْعَقِبَيْنِ قِيلَ لَسِمَاكٍ: مَا ضَلِيعُ الْفَمِ؟ قَالَ: عَظِيمُ الْفَمِ. قِيلَ: مَا أَشْكَلُ الْعَيْنَيْنِ؟ قَالَ: طَوِيلُ شَقِّ الْعَيْنِ. قِيلَ: مَا مَنْهُوشُ الْعَقِبَيْنِ؟ قَالَ: قليلُ لحم الْعقب. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ogʻizlari keng, koʻzlari uzun (yorugʻ qorachiqli), tovonlari ozgina goʻshtli edi. Shuʼba aytdi: Men Simokdan: «Zaliʼul-fam nima?» deb soʻradim. U: «Ogʻzi kengligi», dedi. «Ashkalul-ayn nima?» dedim. U: «Koʻz tirqishi uzunligi», dedi. «Manhushul-aqib nima?» dedim. U: «Goʻshti oz (tovon)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг оғизлари кенг, кўзлари узун (ёруғ қорачиқли), товонлари озгина гўштли эди. Шуъба айтди: Мен Симокдан: «Залиъул-фам нима?» деб сўрадим. У: «Оғзи кенглиги», деди. «Ашкалул-айн нима?» дедим. У: «Кўз тирқиши узунлиги», деди. «Манҳушул-ақиб нима?» дедим. У: «Гўшти оз (товон)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - وَهُوَ ابْنُ إِسْمَاعِيلَ - عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ مَعَ غُلاَمِي نَافِعٍ أَنْ أَخْبِرْنِي بِشَىْءٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَتَبَ إِلَىَّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ جُمُعَةٍ عَشِيَّةَ رُجِمَ الأَسْلَمِيُّ يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَزَالُ الدِّينُ قَائِمًا حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ أَوْ يَكُونَ عَلَيْكُمُ اثْنَا عَشَرَ خَلِيفَةً كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ عُصَيْبَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَفْتَتِحُونَ الْبَيْتَ الأَبْيَضَ بَيْتَ كِسْرَى أَوْ آلِ كِسْرَى ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ كَذَّابِينَ فَاحْذَرُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَعْطَى اللَّهُ أَحَدَكُمْ خَيْرًا فَلْيَبْدَأْ بِنَفْسِهِ وَأَهْلِ بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ أَنَا الْفَرَطُ عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni juma kuni, al-Aslamiy toshboʼron qilingan kechada shunday deyayotganlarini eshitdim: «Qiyomat qoyim boʻlguncha yoki ustingizda oʻn ikki xalifa boʻlguncha, ularning hammasi Qurayshdan, din barpo boʻlib turaveradi». Yana u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Musulmonlardan kichik bir guruh oq qasrni — Kisroning yoki Kisro xonadonining qasrini fath qiladi». Yana u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta, qiyomatdan oldin yolgʻonchilar (paydo) boʻladi, ulardan ehtiyot boʻlinglar». Yana u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Alloh sizlardan biringizga yaxshilik (mol-davlat) bersa, avval oʻzidan va oila aʼzolaridan boshlasin». Yana u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Men Havz boʻyida sizlardan oldin (yetib) boruvchiman».Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни жума куни, ал-Асламий тошбўрон қилинган кечада шундай деяётганларини эшитдим: «Қиёмат қойим бўлгунча ёки устингизда ўн икки халифа бўлгунча, уларнинг ҳаммаси Қурайшдан, дин барпо бўлиб тураверади». Яна у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Мусулмонлардан кичик бир гуруҳ оқ қасрни — Кисронинг ёки Кисро хонадонининг қасрини фатҳ қилади». Яна у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, қиёматдан олдин ёлғончилар (пайдо) бўлади, улардан эҳтиёт бўлинглар». Яна у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳ сизлардан бирингизга яхшилик (мол-давлат) берса, аввал ўзидан ва оила аъзоларидан бошласин». Яна у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бўйида сизлардан олдин (етиб) борувчиман».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ يَخْطُبُ بَعْضُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَسُومُ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏ وَمَعْنَى الْبَيْعِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ هُوَ السَّوْمُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmasin va biringiz boshqangizning sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Samuradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Kishi birodarining narx aytishi ustiga narx aytmasin», deganlar. Baʼzi ilm ahli nazdida bu hadisdagi «savdo»ning maʼnosi narx aytishdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин ва бирингиз бошқангизнинг совчилиги устига совчилик қилмасин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Самурадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Киши биродарининг нарх айтиши устига нарх айтмасин», деганлар. Баъзи илм аҳли наздида бу ҳадисдаги «савдо»нинг маъноси нарх айтишдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، وَمَنْصُورٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ لاَ تَسْأَلِ الإِمَارَةَ فَإِنَّكَ إِذَا أُعْطِيتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُكِلْتَ فِيهَا إِلَى نَفْسِكَ وَإِنْ أُعْطِيتَهَا عَنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِنْتَ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadilar: Nabiy ﷺ menga: «Ey Abdurrahmon ibn Samura, amirlikni soʻrama. Chunki sen uni soʻrab olsang, oʻsha ishda oʻzingga havola qilinasan. Agar uni soʻramay turib olsang, unda senga (Alloh tomonidan) yordam beriladi», dedilar.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Набий ﷺ менга: «Эй Абдурраҳмон ибн Самура, амирликни сўрама. Чунки сен уни сўраб олсанг, ўша ишда ўзингга ҳавола қилинасан. Агар уни сўрамай туриб олсанг, унда сенга (Аллоҳ томонидан) ёрдам берилади», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَيَأْخُذْ أَحَدُهُمَا مَا رَضِيَ مِنْ صَاحِبِهِ أَوْ هَوِيَ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmagunlaricha va biri sherigidan koʻngli rozi boʻlgan yoki tortgan narsasini olmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунларича ва бири шеригидан кўнгли рози бўлган ёки тортган нарсасини олмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.