Shurayh al-Qoziy

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ شُرَيْحًا الْحَضْرَمِيَّ، ذُكِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَاكَ رَجُلٌ لاَ يَتَوَسَّدُ الْقُرْآنَ ‏"‏ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlarida Shurayh al-Hazramiy eslatilganda, Rasululloh ﷺ: «U Qurʼonni yostiq qilib yotmaydigan (uni tark etmaydigan) kishidir», dedilar.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Шурайҳ ал-Ҳазрамий эслатилганда, Расулуллоҳ ﷺ: «У Қуръонни ёстиқ қилиб ётмайдиган (уни тарк этмайдиган) кишидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي زُبَيْدٍ، - وَهُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ - عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُرَيْحٌ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَذْكُرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا إِنْ كَانَ كَذَلِكَ فَقَدْ هَلَكْنَا ‏.‏ قَالَتْ وَمَا ذَاكَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنْ لَيْسَ مِنَّا أَحَدٌ إِلاَّ وَهُوَ يَكْرَهُ الْمَوْتَ قَالَتْ قَدْ قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ بِالَّذِي تَذْهَبُ إِلَيْهِ وَلَكِنْ إِذَا طَمَحَ الْبَصَرُ وَحَشْرَجَ الصَّدْرُ وَاقْشَعَرَّ الْجِلْدُ فَعِنْدَ ذَلِكَ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga uchrashishni sevsa, Alloh ham unga uchrashishni sevadi. Kim Allohga uchrashishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga uchrashishni yomon koʻradi», dedilar. Shurayh aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga kelib: «Ey moʻminlarning onasi! Men Abu Hurayradan Rasululloh ﷺdan bir hadis aytganini eshitdim. Agar shunday boʻlsa, biz halok boʻlibmiz», dedim. U: «U qanaqa hadis?» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim Allohga uchrashishni sevsa, Alloh ham unga uchrashishni sevadi. Kim Allohga uchrashishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga uchrashishni yomon koʻradi›, dedilar. Holbuki, bizdan hech kim yoʻqki, oʻlimni yomon koʻrmasa», dedim. U: «Bu soʻzni Rasululloh ﷺ aytganlar, lekin bu sen tushunayotgan maʼnoda emas. Balki koʻz tikilib qolib, koʻkrak xirillab, teri titraganda, ana oʻsha paytda kim Allohga uchrashishni sevsa, Alloh ham unga uchrashishni sevadi. Kim Allohga uchrashishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga uchrashishni yomon koʻradi (degani)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга учрашишни севса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни севади. Ким Аллоҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради», дедилар. Шурайҳ айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига келиб: «Эй мўминларнинг онаси! Мен Абу Ҳурайрадан Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтганини эшитдим. Агар шундай бўлса, биз ҳалок бўлибмиз», дедим. У: «У қанақа ҳадис?» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Аллоҳга учрашишни севса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни севади. Ким Аллоҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради›, дедилар. Ҳолбуки, биздан ҳеч ким йўқки, ўлимни ёмон кўрмаса», дедим. У: «Бу сўзни Расулуллоҳ ﷺ айтганлар, лекин бу сен тушунаётган маънода эмас. Балки кўз тикилиб қолиб, кўкрак хириллаб, тери титраганда, ана ўша пайтда ким Аллоҳга учрашишни севса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни севади. Ким Аллоҳга учрашишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни ёмон кўради (дегани)», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ كَتَبْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ النَّخَعِيِّ نَسْأَلُهُ عَنِ الرَّضَاعِ، فَكَتَبَ أَنَّ شُرَيْحًا، حَدَّثَنَا أَنَّ عَلِيًّا وَابْنَ مَسْعُودٍ كَانَا يَقُولاَنِ يُحَرِّمُ مِنَ الرَّضَاعِ قَلِيلُهُ وَكَثِيرُهُ ‏.‏ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ الْمُحَارِبِيَّ حَدَّثَنَا أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُحَرِّمُ الْخَطْفَةُ وَالْخَطْفَتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Bir marta yoki ikki marta emish (nikohni) harom qilmaydi», deb aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Бир марта ёки икки марта эмиш (никоҳни) ҳаром қилмайди», деб айтар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ هِشَامٍ عَنِ الْعُمْرَى، فَقُلْتُ حَدَّثَ مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ شُرَيْحٍ، قَالَ قَضَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَقُلْتُ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَقُلْتُ كَانَ الْحَسَنُ يَقُولُ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ إِنَّمَا الْعُمْرَى إِذَا أُعْمِرَ وَعَقِبَهُ مِنْ بَعْدِهِ فَإِذَا لَمْ يَجْعَلْ عَقِبَهُ مِنْ بَعْدِهِ كَانَ لِلَّذِي يَجْعَلُ شَرْطُهُ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَسُئِلَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ فَقَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ الْخُلَفَاءُ لاَ يَقْضُونَ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ قَضَى بِهَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Umro (umrbod inʼom) joizdir», dedilar. Bu haqda az-Zuhriy: «Umro faqat ‹oʻziga va oʻzidan keyin avlodiga› deb berilsa boʻladi; agar oʻzidan keyin avlodiga qilib berilmasa, u shart qoʻygan kishiga qaytadi», degan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро (умрбод инъом) жоиздир», дедилар. Бу ҳақда аз-Зуҳрий: «Умро фақат ‹ўзига ва ўзидан кейин авлодига› деб берилса бўлади; агар ўзидан кейин авлодига қилиб берилмаса, у шарт қўйган кишига қайтади», деган.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ لَمْ أَعْلَمْ شُرَيْحًا كَانَ يَقْضِي فِي الْمُضَارِبِ إِلاَّ بِقَضَاءَيْنِ كَانَ رُبَّمَا قَالَ لِلْمُضَارِبِ بَيِّنَتَكَ عَلَى مُصِيبَةٍ تُعْذَرُ بِهَا‏.‏‏ وَرُبَّمَا قَالَ لِصَاحِبِ الْمَالِ بَيِّنَتَكَ أَنَّ أَمِينَكَ خَائِنٌ وَإِلاَّ فَيَمِينُهُ بِاللَّهِ مَا خَانَكَ‏.‏‏

Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Shurayhning muzorabachi (mudorib) toʻgʻrisida faqat ikki xil hukm qilganini bilaman. U baʼzan mudoribga: ‹Sen uzr boʻladigan bir musibat yetganiga dalil keltir›, der edi. Baʼzan esa mol egasiga: ‹Sening ishonchli kishing xiyonat qilganiga dalil keltir, aks holda uning senga xiyonat qilmaganiga Alloh nomiga ichgan qasami yetarli›, der edi.»Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Шурайҳнинг музорабачи (мудориб) тўғрисида фақат икки хил ҳукм қилганини биламан. У баъзан мудорибга: ‹Сен узр бўладиган бир мусибат етганига далил келтир›, дер эди. Баъзан эса мол эгасига: ‹Сенинг ишончли кишинг хиёнат қилганига далил келтир, акс ҳолда унинг сенга хиёнат қилмаганига Аллоҳ номига ичган қасами етарли›, дер эди.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، وَهُوَ ابْنُ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ ‏{‏عَنْ أَبِيهِ،‏}‏ عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ أَبِيهِ، هَانِئٍ أَنَّهُ لَمَّا وَفَدَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَهُ وَهُمْ يَكْنُونَ هَانِئًا أَبَا الْحَكَمِ فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَكَمُ وَإِلَيْهِ الْحُكْمُ فَلِمَ تُكَنَّى أَبَا الْحَكَمِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ إِنَّ قَوْمِي إِذَا اخْتَلَفُوا فِي شَىْءٍ أَتَوْنِي فَحَكَمْتُ بَيْنَهُمْ فَرَضِيَ كِلاَ الْفَرِيقَيْنِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا فَمَا لَكَ مِنَ الْوُلْدِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لِي شُرَيْحٌ وَعَبْدُ اللَّهِ وَمُسْلِمٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ أَكْبَرُهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ شُرَيْحٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنْتَ أَبُو شُرَيْحٍ ‏"‏‏.‏ فَدَعَا لَهُ وَلِوَلَدِهِ‏.‏

Shurayh ibn Honiy otasi Honiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺ huzuriga kelganida, u zot uni Abul-Hakam kunyasi bilan chaqirilayotganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni chaqirib: «Albatta, Allohgina al-Hakamdir va hukm ham Unikdir. Nega sen Abul-Hakam deb kunyalanasan?» dedilar. U: «Qavmim biror narsada ixtilof qilsalar, mening oldimga keladilar, men ular oʻrtasida hukm qilaman va ikkala tomon ham rozi boʻladi», dedi. U ﷺ: «Bu naqadar yaxshi! Farzandlaringdan kimlar bor?» dedilar. U: «Shurayh, Abdulloh va Muslim bor», dedi. U ﷺ: «Ularning eng kattasi kim?» dedilar. U: «Shurayh», dedi. U ﷺ: «Unda sen Abu Shurayhsan», dedilar va unga hamda uning farzandlariga duo qildilar.Шурайҳ ибн Ҳоний отаси Ҳоний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келганида, у зот уни Абул-Ҳакам куняси билан чақирилаётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни чақириб: «Албатта, Аллоҳгина ал-Ҳакамдир ва ҳукм ҳам Уникдир. Нега сен Абул-Ҳакам деб куняланасан?» дедилар. У: «Қавмим бирор нарсада ихтилоф қилсалар, менинг олдимга келадилар, мен улар ўртасида ҳукм қиламан ва иккала томон ҳам рози бўлади», деди. У ﷺ: «Бу нақадар яхши! Фарзандларингдан кимлар бор?» дедилар. У: «Шурайҳ, Абдуллоҳ ва Муслим бор», деди. У ﷺ: «Уларнинг энг каттаси ким?» дедилар. У: «Шурайҳ», деди. У ﷺ: «Унда сен Абу Шурайҳсан», дедилар ва унга ҳамда унинг фарзандларига дуо қилдилар.