حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ، - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ - رضى الله عنه - لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلاَ أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ} " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كَلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدٍ أَبَدٍ " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا . قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةً - قَالَ - فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ كُلُّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَىَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ . فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ . وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ - حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ - بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ ظُعُنٌ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ فَحَوَّلَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ يَصْرِفُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تَخْرُجُ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ toʻqqiz yil (Madinada) turdilar, haj qilmadilar, soʻng oʻninchi yili odamlar orasiga: ‹Rasululloh ﷺ haj qilmoqdalar› deb jar solindi. Shunda Madinaga koʻp odam keldi, ularning hammasi Rasululloh ﷺ ga ergashishni va u zot qilgan amalning oʻxshashini qilishni istar edilar. Biz u zot bilan birga chiqdik, toki Zul-Hulayfaga keldik. Shu yerda Asmo bint Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi va Rasululloh ﷺ ga: ‹Qanday qilay?› deb (odam) yubordi. U zot: ‹Gʻusl qil, mato bilan (qonni) bogʻla va ihrom bogʻla› dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqidilar, keyin Qasvo (tuya)ga mindilar. Tuyalari u zotni koʻtarib Baydoga chiqqanida, men u zotning oldilarida — koʻzim yetgan masofagacha — minganu piyoda (odamlarni) koʻrdim, oʻng tomonlarida ham shunday, chap tomonlarida ham shunday, ortlarida ham shunday edi. Rasululloh ﷺ esa bizning oramizda edilar, u zotga Qurʼon nozil boʻlar, u zot uning taʼvilini bilar edilar; u zot biror narsani amal qilsalar, biz ham uni amal qilar edik. Soʻng u zot tavhid bilan (talbiya aytib) boshladilar: ‹Labbayka, Allohumma, labbayka, labbayka, Sening sheriging yoʻq, labbayka. Albatta hamd ham, neʼmat ham Senikidir, mulk ham (Senikidir), Sening sheriging yoʻq›. Odamlar ham oʻzlari talbiya aytadigan narsa bilan (talbiya aytdilar). Rasululloh ﷺ ulardan hech narsani rad qilmadilar, balki Rasululloh ﷺ oʻz talbiyalarida sobit qoldilar». Jobir dedi: «Biz hajdan boshqa narsani niyat qilmas edik, umrani (bu mavsumda qilishni) bilmas edik. Toki u zot bilan birga Baytga keldik, u zot Ruknni (Hajarul-asvadni) silab, uch (aylanishda) yelka silkitib yugurib, toʻrt (aylanishda) yurdilar. Soʻng Maqomi Ibrohimga oʻtib: {Ibrohim maqomidan namozgoh tutinglar} ni oʻqidilar va Maqomni oʻzlari bilan Bayt orasiga qildilar». Otam: «Buni Nabiy ﷺ dan boshqadan zikr qilganini bilmayman» deb aytar edi: «(U zot) ikki rakatda {Qul huvallohu ahad} ni va {Qul yo ayyuhal-kofirun} ni oʻqir edilar». Soʻng u zot Ruknga qaytib, uni siladilar, keyin (Safo) eshigidan Safoga chiqdilar. Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} ni oʻqib: ‹Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, men ham shundan boshlayman› dedilar. Va Safodan boshlab, unga chiqdilar, toki Baytni koʻrdilar; qiblaga yuzlanib, Allohga tavhid aytib, Uni ulugʻlab: ‹Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Lo ilaha illalloh, yolgʻiz Oʻzidir, vaʼdasini ado etdi, bandasiga nusrat berdi va (kofir) guruhlarni yakka Oʻzi mahv etdi› dedilar. Soʻng shu orada duo qildilar; mana shunday (soʻzni) uch marta aytdilar. Keyin Marvaga (qarab) tushdilar, toki ikki oyoqlari vodiy oʻrtasiga yetganida yugurdilar, (yana) koʻtarilganlarida yurdilar, toki Marvaga keldilar va Marvada Safoda qilganlaridek qildilar. Marvadagi oxirgi tavofi (aylanishi) boʻlganida: ‹Agar men ishimning (boshini) keyin bilgan narsamni oldindan bilganimda, hadiy (qurbonlik) haydab kelmas edim va uni umra qilar edim. Bas, sizlardan kimning yonida hadiy boʻlmasa, ihromdan chiqsin va uni umra qilsin› dedilar. Shunda Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum turib: ‹Yo Rasululloh! Bu (hukm) shu yilimizgami yoki abadgami?› dedi. Rasululloh ﷺ bir qoʻllari barmoqlarini ikkinchisiga kiritib (chalkashtirib): ‹Umra hajga kirdi› — ikki marta — ‹yoʻq, balki abadul-abad› dedilar. Ali Yamandan Nabiy ﷺ ning hadiy (qurbonlik)lari bilan keldi va Fotimani ihromdan chiqqanlar qatorida, boʻyalgan kiyimlar kiygan va surma surtgan holda topdi. U buni inkor qildi (rad etdi). Shunda (Fotima): ‹Menga buni otam buyurdi› dedi. (Roviy) dedi: Ali Iroqda shunday deydi: ‹Men Fotimaning qilgan ishidan unga eʼtiroz bildirgan holimda, u (Fotima) undan (Nabiy ﷺ dan) naql qilgan narsa haqida Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldlariga bordim va unga eʼtiroz qilganimni xabar berdim. Shunda u zot: ‹Rost aytibdi, rost aytibdi. Haj niyat qilganingda nima deding?› dedilar. (Ali) dedi: Men: ‹Allohumma, men Rasuling ihrom bogʻlagan narsa bilan ihrom bogʻladim› dedim. U zot: ‹Albatta mening yonimda hadiy bor, shuning uchun ihromdan chiqma› dedilar. (Jobir) dedi: Ali Yamandan keltirgan hadiy bilan Nabiy ﷺ keltirgan (hadiy)ning jami yuzta edi. (Jobir) dedi: Soʻng odamlarning hammasi ihromdan chiqib, (sochlarini) qisqartirdilar, Nabiy ﷺ va yonida hadiy boʻlganlardan boshqa. Tarviya kuni boʻlganida, Minoga yuzlandilar va haj uchun ihrom bogʻladilar. Rasululloh ﷺ (tuyaga) mindilar va u yerda peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarini oʻqidilar, soʻng quyosh chiqquncha biroz turdilar va Namirada oʻzlari uchun junli (qildan) chodir tikilishiga buyurdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ yoʻlga chiqdilar; Quraysh u zot — johiliyatda Quraysh qilganidek — Mashʼarul-Haram yonida toʻxtaydilar deb shubha qilmas edi. Lekin Rasululloh ﷺ oʻtib ketib, toki Arafaga keldilar va chodir oʻzlari uchun Namirada tikilganini topdilar va unda tushdilar. Quyosh ogʻganida, Qasvoga buyurdilar va u zot uchun u jihozlandi. Soʻng vodiy oʻrtasiga kelib, odamlarga xutba qildilar va dedilar: ‹Albatta qonlaringiz va mollaringiz sizlarga — shu kuningizning shu oyingizdagi, shu shahringizdagi hurmati kabi — harom (taʼqiqlangan)dir. Ogoh boʻlinglar! Johiliyat ishidan boʻlgan har bir narsa mening ikki oyogʻim ostida (bekor) qoʻyilgandir. Johiliyat qonlari ham (bekor) qoʻyilgandir; bizning qonlarimizdan men bekor qiladigan birinchi qon — Ibn Rabia ibn al-Horisning qonidir — u Banu Saʼdda emizilayotgan edi, uni Huzayl (qabilasi) oʻldirgan edi. Johiliyat ribosi ham (bekor) qoʻyilgandir; men bekor qiladigan birinchi ribo — bizning ribomiz, Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosidir — u butunlay bekor qilingandir. Ayollar haqida Allohdan qoʻrqinglar, zero sizlar ularni Allohning omonati bilan oldingiz va ularning farjlarini Allohning kalimasi bilan oʻzingizga halol qildingiz. Sizlarning ular ustingizdagi haqqingiz — yotogʻingizga siz yomon koʻrgan birovni qoʻymasliklaridir. Agar shuni qilsalar, ularni ozor bermaydigan tarzda uringlar. Ularning sizlar ustingizdagi haqqi — yaxshilik bilan ularning rizqi va kiyimini (taʼminlash)dir. Men sizlarga (shunday narsani) qoldirdimki, agar unga mahkam yopishsangiz, undan keyin hech adashmaysiz — Allohning Kitobini. Sizlardan men haqimda soʻraladi, bas, nima deysizlar?› U zot ﷺ dedilar. Ular: ‹Sizning (risolatni) yetkazganingizga, (uni) ado qilganingizga va nasihat qilganingizga guvohlik beramiz› dedilar. Shunda u zot koʻrsatkich barmoqlari bilan uni osmonga koʻtarib, odamlarga (qaratib) qoqib: ‹Allohumma, guvoh boʻl! Allohumma, guvoh boʻl!› — uch marta — dedilar. Soʻng (Bilol) azon aytdi, keyin iqomat aytdi, u zot peshinni oʻqidilar. Soʻng (Bilol) iqomat aytdi, u zot asrni oʻqidilar va ikkisi orasida boshqa (nafl) namoz oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ mindilar, toki (Arafadagi) toʻxtash joyiga keldilar va Qasvo tuyalarining qornini toshlarga (qaratib) qildilar, piyodalar yoʻlini oʻzlarining oldilariga qildilar va qiblaga yuzlandilar. Quyosh botib, sargʻishlik biroz ketib, (quyosh) qursi gʻoyib boʻlguncha tik turaverdilar. Usomani orqalariga mindirdilar va Rasululloh ﷺ (Arafadan) joʻnab, Qasvoning jilovini shunday tortdilarki, uning boshi egarining (oldingi qoshi) tagiga tegar edi. U zot oʻng qoʻllari bilan: ‹Ey odamlar, sokinlik! Sokinlik!› deb (ishora qilar) edilar. Har gal tepalik (qum)lardan biriga kelganlarida, koʻtarilishi uchun unga (jilovni) biroz boʻshatar edilar, toki Muzdalifaga keldilar va u yerda shom va xufton (namozlarini) bitta azon va ikki iqomat bilan oʻqidilar va ikkisi orasida hech (nafl) oʻqimadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ fajr (tonggi)gacha yotdilar va tong yorishgani aniq boʻlganida fajr (bomdod)ni bitta azon va iqomat bilan oʻqidilar. Soʻng Qasvoga minib, Mashʼarul-Haramga keldilar va qiblaga yuzlanib, Unga duo qildilar, Uni ulugʻladilar, takbir aytdilar va tavhid aytdilar. Kun yaxshigina yorishguncha tik turaverdilar, soʻng quyosh chiqishidan oldin (u yerdan) joʻnadilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirdilar — u chiroyli sochli, oq tanli, koʻhlik kishi edi. Rasululloh ﷺ joʻnaganlarida, yonlaridan (ayollar mingan) kajavalar yurib oʻtdi, Fazl ularga (qarab) tikila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Fazlning yuziga qoʻydilar, Fazl yuzini boshqa tomonga burib qarayverdi, Rasululloh ﷺ qoʻllarini boshqa tomondan Fazlning yuziga qoʻyib, uning yuzini boshqa tomondan qaytarar edilar — u qarayverar edi. Toki Botni Muhassirga keldilar, (tuyani) biroz tezlatdilar. Soʻng katta jamraga chiqadigan oʻrtancha yoʻldan yurib, toki daraxt yonidagi jamraga keldilar va unga yetti mayda tosh bilan, har bir tosh bilan takbir aytib, otdilar — barmoq bilan otiladigan mayda tosh kabi; vodiy oʻrtasidan otdilar. Soʻng (qurbonlik) soʻyish joyiga yoʻnaldilar va oʻz qoʻllari bilan oltmish uchta (tuya)ni soʻydilar. Soʻng Aliga (qolganini) berdilar, u qolganini soʻydi va u zot uni oʻz hadiylarida sherik qildilar. Soʻng har bir tuyadan bir parcha (goʻsht) olishga buyurdilar, u qozonga solinib pishirildi, ikkovlari uning goʻshtidan yedilar va shoʻrvasidan ichdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minib, Baytga (tavof uchun) keldilar va Makkada peshinni oʻqidilar. Soʻng Zamzamdan suv tortib (odamlarga) berayotgan Banu Abdulmuttalibning oldiga keldilar va: ‹Suv torting, ey Banu Abdulmuttalib! Agar odamlar siz suv quyish (xizmati)da sizni yengib qoʻyishi (taʼmasi) boʻlmaganida, men ham siz bilan birga suv tortar edim› dedilar. Shunda unga bir chelak uzatdilar, u zot undan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тўққиз йил (Мадинада) турдилар, ҳаж қилмадилар, сўнг ўнинчи йили одамлар орасига: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқдалар› деб жар солинди. Шунда Мадинага кўп одам келди, уларнинг ҳаммаси Расулуллоҳ ﷺ га эргашишни ва у зот қилган амалнинг ўхшашини қилишни истар эдилар. Биз у зот билан бирга чиқдик, токи Зул-Ҳулайфага келдик. Шу ерда Асмо бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллоҳ ﷺ га: ‹Қандай қилай?› деб (одам) юборди. У зот: ‹Ғусл қил, мато билан (қонни) боғла ва иҳром боғла› дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқидилар, кейин Қасво (туя)га миндилар. Туялари у зотни кўтариб Байдога чиққанида, мен у зотнинг олдиларида — кўзим етган масофагача — мингану пиёда (одамларни) кўрдим, ўнг томонларида ҳам шундай, чап томонларида ҳам шундай, ортларида ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг орамизда эдилар, у зотга Қуръон нозил бўлар, у зот унинг таъвилини билар эдилар; у зот бирор нарсани амал қилсалар, биз ҳам уни амал қилар эдик. Сўнг у зот тавҳид билан (талбия айтиб) бошладилар: ‹Лаббайка, Аллоҳумма, лаббайка, лаббайка, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайка. Албатта ҳамд ҳам, неъмат ҳам Сеникидир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ›. Одамлар ҳам ўзлари талбия айтадиган нарса билан (талбия айтдилар). Расулуллоҳ ﷺ улардан ҳеч нарсани рад қилмадилар, балки Расулуллоҳ ﷺ ўз талбияларида собит қолдилар». Жобир деди: «Биз ҳаждан бошқа нарсани ният қилмас эдик, умрани (бу мавсумда қилишни) билмас эдик. Токи у зот билан бирга Байтга келдик, у зот Рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаб, уч (айланишда) елка силкитиб югуриб, тўрт (айланишда) юрдилар. Сўнг Мақоми Иброҳимга ўтиб: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар} ни ўқидилар ва Мақомни ўзлари билан Байт орасига қилдилар». Отам: «Буни Набий ﷺ дан бошқадан зикр қилганини билмайман» деб айтар эди: «(У зот) икки ракатда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} ни ва {Қул ё айюҳал-кофирун} ни ўқир эдилар». Сўнг у зот Рукнга қайтиб, уни силадилар, кейин (Сафо) эшигидан Сафога чиқдилар. Сафога яқинлашганларида: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} ни ўқиб: ‹Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, мен ҳам шундан бошлайман› дедилар. Ва Сафодан бошлаб, унга чиқдилар, токи Байтни кўрдилар; қиблага юзланиб, Аллоҳга тавҳид айтиб, Уни улуғлаб: ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Ло илаҳа иллаллоҳ, ёлғиз Ўзидир, ваъдасини адо этди, бандасига нусрат берди ва (кофир) гуруҳларни якка Ўзи маҳв этди› дедилар. Сўнг шу орада дуо қилдилар; мана шундай (сўзни) уч марта айтдилар. Кейин Марвага (қараб) тушдилар, токи икки оёқлари водий ўртасига етганида югурдилар, (яна) кўтарилганларида юрдилар, токи Марвага келдилар ва Марвада Сафода қилганларидек қилдилар. Марвадаги охирги тавофи (айланиши) бўлганида: ‹Агар мен ишимнинг (бошини) кейин билган нарсамни олдиндан билганимда, ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келмас эдим ва уни умра қилар эдим. Бас, сизлардан кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, иҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин› дедилар. Шунда Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум туриб: ‹Ё Расулуллоҳ! Бу (ҳукм) шу йилимизгами ёки абадгами?› деди. Расулуллоҳ ﷺ бир қўллари бармоқларини иккинчисига киритиб (чалкаштириб): ‹Умра ҳажга кирди› — икки марта — ‹йўқ, балки абадул-абад› дедилар. Али Ямандан Набий ﷺ нинг ҳадий (қурбонлик)лари билан келди ва Фотимани иҳромдан чиққанлар қаторида, бўялган кийимлар кийган ва сурма суртган ҳолда топди. У буни инкор қилди (рад этди). Шунда (Фотима): ‹Менга буни отам буюрди› деди. (Ровий) деди: Али Ироқда шундай дейди: ‹Мен Фотиманинг қилган ишидан унга эътироз билдирган ҳолимда, у (Фотима) ундан (Набий ﷺ дан) нақл қилган нарса ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига бордим ва унга эътироз қилганимни хабар бердим. Шунда у зот: ‹Рост айтибди, рост айтибди. Ҳаж ният қилганингда нима дединг?› дедилар. (Али) деди: Мен: ‹Аллоҳумма, мен Расулинг иҳром боғлаган нарса билан иҳром боғладим› дедим. У зот: ‹Албатта менинг ёнимда ҳадий бор, шунинг учун иҳромдан чиқма› дедилар. (Жобир) деди: Али Ямандан келтирган ҳадий билан Набий ﷺ келтирган (ҳадий)нинг жами юзта эди. (Жобир) деди: Сўнг одамларнинг ҳаммаси иҳромдан чиқиб, (сочларини) қисқартирдилар, Набий ﷺ ва ёнида ҳадий бўлганлардан бошқа. Тарвия куни бўлганида, Минога юзландилар ва ҳаж учун иҳром боғладилар. Расулуллоҳ ﷺ (туяга) миндилар ва у ерда пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларини ўқидилар, сўнг қуёш чиққунча бироз турдилар ва Намирада ўзлари учун жунли (қилдан) чодир тикилишига буюрдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ йўлга чиқдилар; Қурайш у зот — жоҳилиятда Қурайш қилганидек — Машъарул-Ҳарам ёнида тўхтайдилар деб шубҳа қилмас эди. Лекин Расулуллоҳ ﷺ ўтиб кетиб, токи Арафага келдилар ва чодир ўзлари учун Намирада тикилганини топдилар ва унда тушдилар. Қуёш оғганида, Қасвога буюрдилар ва у зот учун у жиҳозланди. Сўнг водий ўртасига келиб, одамларга хутба қилдилар ва дедилар: ‹Албатта қонларингиз ва молларингиз сизларга — шу кунингизнинг шу ойингиздаги, шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби — ҳаром (таъқиқланган)дир. Огоҳ бўлинглар! Жоҳилият ишидан бўлган ҳар бир нарса менинг икки оёғим остида (бекор) қўйилгандир. Жоҳилият қонлари ҳам (бекор) қўйилгандир; бизнинг қонларимиздан мен бекор қиладиган биринчи қон — Ибн Рабиа ибн ал-Ҳориснинг қонидир — у Бану Саъдда эмизилаётган эди, уни Ҳузайл (қабиласи) ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси ҳам (бекор) қўйилгандир; мен бекор қиладиган биринчи рибо — бизнинг рибомиз, Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибосидир — у бутунлай бекор қилингандир. Аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқинглар, зеро сизлар уларни Аллоҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг фаржларини Аллоҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз. Сизларнинг улар устингиздаги ҳаққингиз — ётоғингизга сиз ёмон кўрган бировни қўймасликларидир. Агар шуни қилсалар, уларни озор бермайдиган тарзда уринглар. Уларнинг сизлар устингиздаги ҳаққи — яхшилик билан уларнинг ризқи ва кийимини (таъминлаш)дир. Мен сизларга (шундай нарсани) қолдирдимки, агар унга маҳкам ёпишсангиз, ундан кейин ҳеч адашмайсиз — Аллоҳнинг Китобини. Сизлардан мен ҳақимда сўралади, бас, нима дейсизлар?› У зот ﷺ дедилар. Улар: ‹Сизнинг (рисолатни) етказганингизга, (уни) адо қилганингизга ва насиҳат қилганингизга гувоҳлик берамиз› дедилар. Шунда у зот кўрсаткич бармоқлари билан уни осмонга кўтариб, одамларга (қаратиб) қоқиб: ‹Аллоҳумма, гувоҳ бўл! Аллоҳумма, гувоҳ бўл!› — уч марта — дедилар. Сўнг (Билол) азон айтди, кейин иқомат айтди, у зот пешинни ўқидилар. Сўнг (Билол) иқомат айтди, у зот асрни ўқидилар ва иккиси орасида бошқа (нафл) намоз ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миндилар, токи (Арафадаги) тўхташ жойига келдилар ва Қасво туяларининг қорнини тошларга (қаратиб) қилдилар, пиёдалар йўлини ўзларининг олдиларига қилдилар ва қиблага юзландилар. Қуёш ботиб, сарғишлик бироз кетиб, (қуёш) қурси ғойиб бўлгунча тик туравердилар. Усомани орқаларига миндирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ (Арафадан) жўнаб, Қасвонинг жиловини шундай тортдиларки, унинг боши эгарининг (олдинги қоши) тагига тегар эди. У зот ўнг қўллари билан: ‹Эй одамлар, сокинлик! Сокинлик!› деб (ишора қилар) эдилар. Ҳар гал тепалик (қум)лардан бирига келганларида, кўтарилиши учун унга (жиловни) бироз бўшатар эдилар, токи Муздалифага келдилар ва у ерда шом ва хуфтон (намозларини) битта азон ва икки иқомат билан ўқидилар ва иккиси орасида ҳеч (нафл) ўқимадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ фажр (тонгги)гача ётдилар ва тонг ёришгани аниқ бўлганида фажр (бомдод)ни битта азон ва иқомат билан ўқидилар. Сўнг Қасвога миниб, Машъарул-Ҳарамга келдилар ва қиблага юзланиб, Унга дуо қилдилар, Уни улуғладилар, такбир айтдилар ва тавҳид айтдилар. Кун яхшигина ёришгунча тик туравердилар, сўнг қуёш чиқишидан олдин (у ердан) жўнадилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндирдилар — у чиройли сочли, оқ танли, кўҳлик киши эди. Расулуллоҳ ﷺ жўнаганларида, ёнларидан (аёллар минган) кажавалар юриб ўтди, Фазл уларга (қараб) тикила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Фазлнинг юзига қўйдилар, Фазл юзини бошқа томонга буриб қарайверди, Расулуллоҳ ﷺ қўлларини бошқа томондан Фазлнинг юзига қўйиб, унинг юзини бошқа томондан қайтарар эдилар — у қарайверар эди. Токи Ботни Муҳассирга келдилар, (туяни) бироз тезлатдилар. Сўнг катта жамрага чиқадиган ўртанча йўлдан юриб, токи дарахт ёнидаги жамрага келдилар ва унга етти майда тош билан, ҳар бир тош билан такбир айтиб, отдилар — бармоқ билан отиладиган майда тош каби; водий ўртасидан отдилар. Сўнг (қурбонлик) сўйиш жойига йўналдилар ва ўз қўллари билан олтмиш учта (туя)ни сўйдилар. Сўнг Алига (қолганини) бердилар, у қолганини сўйди ва у зот уни ўз ҳадийларида шерик қилдилар. Сўнг ҳар бир туядан бир парча (гўшт) олишга буюрдилар, у қозонга солиниб пиширилди, икковлари унинг гўштидан едилар ва шўрвасидан ичдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ миниб, Байтга (тавоф учун) келдилар ва Маккада пешинни ўқидилар. Сўнг Замзамдан сув тортиб (одамларга) бераётган Бану Абдулмутталибнинг олдига келдилар ва: ‹Сув тортинг, эй Бану Абдулмутталиб! Агар одамлар сиз сув қуйиш (хизмати)да сизни енгиб қўйиши (таъмаси) бўлмаганида, мен ҳам сиз билан бирга сув тортар эдим› дедилар. Шунда унга бир челак узатдилар, у зот ундан ичдилар.
حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ،
قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ
رَحْلاً فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ . فَحَمَلْتُهُ
وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ
رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلاَ
الطَّرِيقُ فَلاَ يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ
بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه
وسلم فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ
فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا
الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ
لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ . فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضِ الضَّرْعَ مِنَ الشَّعَرِ
وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى - قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الأُخْرَى يَنْفُضُ - فَحَلَبَ لِي فِي
قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِيَشْرَبَ
مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ - قَالَ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ
فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ
مِنْ هَذَا اللَّبَنِ - قَالَ - فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ " أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ " . قُلْتُ بَلَى .
قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَ مَا زَالَتِ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ - قَالَ - وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ
مِنَ الأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ " لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا " . فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ
دَعَوْتُمَا عَلَىَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ . فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَى فَرَجَعَ لاَ
يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَا هُنَا فَلاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ رَدَّهُ - قَالَ - وَوَفَى لَنَا .
al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq otamning oldiga, uning uyiga kelib, undan bir egar (kajava) sotib oldi va Ozibga: «Oʻgʻlingni men bilan yubor, uni men bilan uyimgacha koʻtarib borsin», dedi. Otam menga: «Uni koʻtar», dedi. Bas, men uni koʻtardim. Otam ham uning bahosini olish (uchun) u bilan birga chiqdi. Otam unga: «Ey Abu Bakr! Menga aytib bergin: Rasululloh ﷺ bilan kechasi yoʻlga chiqqaningizda ikkovingiz qanday yoʻl tutdingiz?» dedi. U: «Ha. Biz butun kechamiz davomida yoʻl yurdik, hatto kun tikkaga kelib, yoʻl boʻshab, unda hech kim oʻtmay qoldi. Toki bizga uzun bir qoya koʻrindi, uning soyasi bor edi, unga hali quyosh tegmagan edi. Biz uning oldiga tushdik. Men qoyaning oldiga borib, qoʻlim bilan Nabiy ﷺ uning soyasida uxlaydigan bir joyni tekisladim, soʻng uning ustiga bir poʻstin yoyib: ‹Uxlang, yo Rasululloh, men Siz uchun atrofingizdagi (narsalarni) qoʻriqlab turaman›, dedim. Bas, (u zot) uxladilar. Men atrofidagini qoʻriqlab chiqdim. Bir payt qarasam, bir choʻpon qoʻylari bilan qoyaga tomon kelyapti, undan biz istagan (soya)ni istab (kelyapti). Men uni uchratib: ‹Sen kimnikisan, ey bola?› dedim. U: ‹Madina ahlidan bir kishiniki›, dedi. Men: ‹Qoʻylaringda sut bormi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Menga sogʻib berasanmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Bas, u bir qoʻyni ushladi. Men unga: ‹Yelinni junlardan, tuproqdan va iflosliklardan tozala (qoq)›, dedim» — (Abu Isʼhoq) dedi: «Men al-Baroʼning bir qoʻlini ikkinchisiga urib (qoqib koʻrsatayotganini) koʻrdim» — «Bas, u men uchun oʻzidagi yogʻoch idishga bir oz sut sogʻdi. Yonimda Nabiy ﷺ undan ichishlari va tahorat olishlari uchun suv toʻldiradigan bir mesh bor edi. Soʻng men Nabiy ﷺ ning oldilariga keldim, (u zotni) uyqudan uygʻotishni xohlamadim, ammo (kelganimda) u zot uygʻonib turgan ediler. Men sutga suv quydim, hatto uning osti soviy boshladi. Soʻng: ‹Yo Rasululloh! Mana shu sutdan iching›, dedim. Bas, (u zot) men rozi boʻlguncha ichdilar. Soʻng: ‹(Endi) yoʻlga (chiqish) vaqti boʻlmadimi?› dedilar. Men: ‹Ha, boʻldi›, dedim. Bas, biz quyosh ogʻgandan keyin yoʻlga chiqdik. Suroqa ibn Molik bizning ortimizdan quvib keldi. Biz qattiq (tekis) yerda edik. Men: ‹Yo Rasululloh! Bizga (quvgʻinchi) yetib keldi›, dedim. (U zot): ‹Gʻam yema, albatta, Alloh biz bilan birga›, dedilar. Rasululloh ﷺ unga qarshi duo qildilar, shunda otining oyogʻi yerga — qornigacha botib qoldi, deb oʻylayman. (Suroqa): ‹Men, albatta, ikkovingiz menga qarshi duo qilganingizni bildim. Mening (foydam)ga duo qilinglar, men sizlarga (qasamyod beraman): quvgʻinni sizlardan qaytaraman›, dedi. Bas, (u zot) Allohga duo qildilar, (Suroqa) qutuldi va orqaga qaytdi. (Endi) u kimni uchratsa, faqat: ‹Bu yerni sizlar uchun (qidirib) yetarli (tekshirib) qoʻydim (hech kim yoʻq)›, derdi. U hech kimni uchratmasin, albatta, uni qaytarardi» — (al-Baroʼ) dedi — «Va u bizga (bergan vaʼdasiga) vafo qildi».ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ отамнинг олдига, унинг уйига келиб, ундан бир эгар (кажава) сотиб олди ва Озибга: «Ўғлингни мен билан юбор, уни мен билан уйимгача кўтариб борсин», деди. Отам менга: «Уни кўтар», деди. Бас, мен уни кўтардим. Отам ҳам унинг баҳосини олиш (учун) у билан бирга чиқди. Отам унга: «Эй Абу Бакр! Менга айтиб бергин: Расулуллоҳ ﷺ билан кечаси йўлга чиққанингизда икковингиз қандай йўл тутдингиз?» деди. У: «Ҳа. Биз бутун кечамиз давомида йўл юрдик, ҳатто кун тиккага келиб, йўл бўшаб, унда ҳеч ким ўтмай қолди. Токи бизга узун бир қоя кўринди, унинг сояси бор эди, унга ҳали қуёш тегмаган эди. Биз унинг олдига тушдик. Мен қоянинг олдига бориб, қўлим билан Набий ﷺ унинг соясида ухлайдиган бир жойни текисладим, сўнг унинг устига бир пўстин ёйиб: ‹Ухланг, ё Расулуллоҳ, мен Сиз учун атрофингиздаги (нарсаларни) қўриқлаб тураман›, дедим. Бас, (у зот) ухладилар. Мен атрофидагини қўриқлаб чиқдим. Бир пайт қарасам, бир чўпон қўйлари билан қояга томон келяпти, ундан биз истаган (соя)ни истаб (келяпти). Мен уни учратиб: ‹Сен кимникисан, эй бола?› дедим. У: ‹Мадина аҳлидан бир кишиники›, деди. Мен: ‹Қўйларингда сут борми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Менга соғиб берасанми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Бас, у бир қўйни ушлади. Мен унга: ‹Елинни жунлардан, тупроқдан ва ифлосликлардан тозала (қоқ)›, дедим» — (Абу Исъҳоқ) деди: «Мен ал-Барўнинг бир қўлини иккинчисига уриб (қоқиб кўрсатаётганини) кўрдим» — «Бас, у мен учун ўзидаги ёғоч идишга бир оз сут соғди. Ёнимда Набий ﷺ ундан ичишлари ва таҳорат олишлари учун сув тўлдирадиган бир меш бор эди. Сўнг мен Набий ﷺ нинг олдиларига келдим, (у зотни) уйқудан уйғотишни хоҳламадим, аммо (келганимда) у зот уйғониб турган эдилер. Мен сутга сув қуйдим, ҳатто унинг ости совий бошлади. Сўнг: ‹Ё Расулуллоҳ! Мана шу сутдан ичинг›, дедим. Бас, (у зот) мен рози бўлгунча ичдилар. Сўнг: ‹(Энди) йўлга (чиқиш) вақти бўлмадими?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, бўлди›, дедим. Бас, биз қуёш оғгандан кейин йўлга чиқдик. Суроқа ибн Молик бизнинг ортимиздан қувиб келди. Биз қаттиқ (текис) ерда эдик. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Бизга (қувғинчи) етиб келди›, дедим. (У зот): ‹Ғам ема, албатта, Аллоҳ биз билан бирга›, дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга қарши дуо қилдилар, шунда отининг оёғи ерга — қорнигача ботиб қолди, деб ўйлайман. (Суроқа): ‹Мен, албатта, икковингиз менга қарши дуо қилганингизни билдим. Менинг (фойдам)га дуо қилинглар, мен сизларга (қасамёд бераман): қувғинни сизлардан қайтараман›, деди. Бас, (у зот) Аллоҳга дуо қилдилар, (Суроқа) қутулди ва орқага қайтди. (Энди) у кимни учратса, фақат: ‹Бу ерни сизлар учун (қидириб) етарли (текшириб) қўйдим (ҳеч ким йўқ)›, дерди. У ҳеч кимни учратмасин, албатта, уни қайтарарди» — (ал-Барў) деди — «Ва у бизга (берган ваъдасига) вафо қилди».