حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلُهُ بِشَعِيرٍ فَسَخِطَتْهُ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ . فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِ نَفَقَةٌ " . فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ " تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي " . قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتَقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ " . فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ " انْكِحِي أُسَامَةَ " . فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ .
Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida (uydan uzoqda turib) batta (qatʼiy) taloq qildi va vakilini unga arpa bilan yubordi. (Fotima) bunga gʻazablandi (norozi boʻldi). Shunda (vakil): «Vallohi, bizning zimmamizda senga (beradigan) hech narsa yoʻq», dedi. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib buni u zotga aytdi. U zot: «Uning (eringning) zimmasida senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng unga Ummu Sharikning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar. Keyin: «U shunday ayolki, oldiga mening sahobalarim koʻp boradi. Idda(ngni) Ibn Ummu Maktumning oldida oʻtkaz, chunki u koʻr kishi, (uning oldida) kiyimingni yechishing mumkin. Idda(ng) tugab (eraga) hatto boʻlganingda menga xabar ber», dedilar. (Fotima) dedi: «Idda(m) tugab eraga hatto boʻlganimda, men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydi (xotinlarini koʻp uradi); Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq. Usoma ibn Zaydga turmushga chiq›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usomaga turmushga chiq›, dedilar. Men unga turmushga chiqdim. Alloh unda yaxshilik (baraka) ato etdi va men u bilan (boshqalar) havas qiladigan (saodatli) holatga keldim.»Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида (уйдан узоқда туриб) батта (қатъий) талоқ қилди ва вакилини унга арпа билан юборди. (Фотима) бунга ғазабланди (норози бўлди). Шунда (вакил): «Валлоҳи, бизнинг зиммамизда сенга (берадиган) ҳеч нарса йўқ», деди. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб буни у зотга айтди. У зот: «Унинг (эрингнинг) зиммасида сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар. Кейин: «У шундай аёлки, олдига менинг саҳобаларим кўп боради. Идда(нгни) Ибн Умму Мактумнинг олдида ўтказ, чунки у кўр киши, (унинг олдида) кийимингни ечишинг мумкин. Идда(нг) тугаб (эрага) ҳатто бўлганингда менга хабар бер», дедилар. (Фотима) деди: «Идда(м) тугаб эрага ҳатто бўлганимда, мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайди (хотинларини кўп уради); Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ. Усома ибн Зайдга турмушга чиқ›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усомага турмушга чиқ›, дедилар. Мен унга турмушга чиқдим. Аллоҳ унда яхшилик (барака) ато этди ва мен у билан (бошқалар) ҳавас қиладиган (саодатли) ҳолатга келдим.»
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي الْجَهْمِ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَحَدَّثَتْنَا أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلاَثًا وَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً . قَالَتْ وَوَضَعَ لِي عَشَرَةَ أَقْفِزَةٍ عِنْدَ ابْنِ عَمٍّ لَهُ خَمْسَةً شَعِيرًا وَخَمْسَةً بُرًّا . قَالَتْ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ . قَالَتْ فَقَالَ " صَدَقَ " . قَالَتْ فَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ بَيْتَ أُمِّ شَرِيكٍ بَيْتٌ يَغْشَاهُ الْمُهَاجِرُونَ وَلَكِنِ اعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَعَسَى أَنْ تُلْقِي ثِيَابَكِ فَلاَ يَرَاكِ فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُكِ فَجَاءَ أَحَدٌ يَخْطُبُكِ فَآذِنِينِي " . فَلَمَّا انْقَضَتْ عِدَّتِي خَطَبَنِي أَبُو جَهْمٍ وَمُعَاوِيَةُ . قَالَتْ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " أَمَّا مُعَاوِيَةُ فَرَجُلٌ لاَ مَالَ لَهُ وَأَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَرَجُلٌ شَدِيدٌ عَلَى النِّسَاءِ " . قَالَتْ فَخَطَبَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَتَزَوَّجَنِي فَبَارَكَ اللَّهُ لِي فِي أُسَامَةَ . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ، نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَزَادَ فِيهِ فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " انْكِحِي أُسَامَةَ " .
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بِهَذَا .
Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, eri uni uch taloq qoʻygan, unga na turar joy, na nafaqa belgilamagan edi. U: «Eri menga amakivachchasining huzuriga oʻnta qafiz qoldirdi: beshtasi arpa, beshtasi bugʻdoy edi», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va buni u zotga aytdim. U zot: ‹Toʻgʻri aytibdi›, dedilar. Soʻngra menga Ummu Sharikning uyida idda saqlashimni buyurdilar. Keyin Rasululloh ﷺ menga: ‹Ummu Sharikning uyi muhojirlar borib turadigan uydir. Lekin sen Ibn Ummu Maktumning uyida idda saqla, u (koʻzi ojiz boʻlgani uchun) sen kiyimingni yechib qoʻysang ham, seni koʻrmaydi. Idanng tugagach, kimdir senga sovchi boʻlib kelsa, menga xabar ber›, dedilar. Idanm tugagach, menga Abu Jahm va Muoviya sovchi boʻlishdi. Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va buni u zotga aytdim. U zot: ‹Muoviya — moli yoʻq kishidir, Abu Jahm esa ayollarga qattiqqoʻl kishidir›, dedilar. Soʻng menga Usoma ibn Zayd sovchi boʻldi va u meni nikohiga oldi. Alloh menga Usomada baraka berdi», dedi. Bu sahih hadisdir. Sufyon as-Savriy ham buni Abu Bakr ibn Abul-Jahmdan shu hadisga oʻxshatib rivoyat qilgan va unda: «Nabiy ﷺ menga: ‹Usomaga teg›, dedilar» degan ziyodani keltirgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, эри уни уч талоқ қўйган, унга на турар жой, на нафақа белгиламаган эди. У: «Эри менга амакиваччасининг ҳузурига ўнта қафиз қолдирди: бештаси арпа, бештаси буғдой эди», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва буни у зотга айтдим. У зот: ‹Тўғри айтибди›, дедилар. Сўнгра менга Умму Шарикнинг уйида идда сақлашимни буюрдилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Умму Шарикнинг уйи муҳожирлар бориб турадиган уйдир. Лекин сен Ибн Умму Мактумнинг уйида идда сақла, у (кўзи ожиз бўлгани учун) сен кийимингни ечиб қўйсанг ҳам, сени кўрмайди. Иданнг тугагач, кимдир сенга совчи бўлиб келса, менга хабар бер›, дедилар. Иданм тугагач, менга Абу Жаҳм ва Муовия совчи бўлишди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва буни у зотга айтдим. У зот: ‹Муовия — моли йўқ кишидир, Абу Жаҳм эса аёлларга қаттиққўл кишидир›, дедилар. Сўнг менга Усома ибн Зайд совчи бўлди ва у мени никоҳига олди. Аллоҳ менга Усомада барака берди», деди. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Суфён ас-Саврий ҳам буни Абу Бакр ибн Абул-Жаҳмдан шу ҳадисга ўхшатиб ривоят қилган ва унда: «Набий ﷺ менга: ‹Усомага тег›, дедилар» деган зиёдани келтирган.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلَهُ بِشَعِيرٍ فَتَسَخَّطَتْهُ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ . فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لَهَا " لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِ نَفَقَةٌ " . وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ وَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي " . قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ " . قَالَتْ فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ " انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ . فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ .
Abu Salama ibn Abdurahmon (rahimahulloh) Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Abu Amr ibn Hafs uni uydan gʻoyib boʻlgan holida butunlay (qaytarib olib boʻlmaydigan taloq bilan) taloq qildi va unga oʻz vakili orqali arpa yubordi. U esa bundan norozi boʻldi. (Vakil): «Vallohi, sening bizning zimmamizda hech narsang yoʻq», dedi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi va buni u zotga aytdi. U zot unga: «Senga undan nafaqa yoʻqdir», dedilar va uni Umm Sharik uyida idda oʻtkazishga buyurdilar. Soʻng: «Albatta u (Umm Sharik) shunday ayolki, uning oldiga sahobalarim kelib turadi. Ibn Umm Maktumning uyida idda oʻtgin, chunki u koʻr kishi, kiyimingni yechsang (koʻrmaydi). Idda tamom boʻlganda menga xabar bergin», dedilar. (Fotima) aytadi: Idda tamom boʻlganda men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm meni soʻrab sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Abu Jahmga kelsak, u tayogʻini yelkasidan qoʻymaydi (xotinlarni urib turadi), Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq kishi. Usoma ibn Zaydga tegib (turmushga chiqib) ol», dedilar. (Fotima) aytadi: Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: «Usoma ibn Zaydga tegib ol», dedilar. Shunda men unga tegdim. Alloh taolo unda koʻp yaxshilik berdi va men u bilan havas qilinadigan boʻldim.Абу Салама ибн Абдураҳмон (раҳимаҳуллоҳ) Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Абу Амр ибн Ҳафс уни уйдан ғойиб бўлган ҳолида бутунлай (қайтариб олиб бўлмайдиган талоқ билан) талоқ қилди ва унга ўз вакили орқали арпа юборди. У эса бундан норози бўлди. (Вакил): «Валлоҳи, сенинг бизнинг зиммамизда ҳеч нарсанг йўқ», деди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди ва буни у зотга айтди. У зот унга: «Сенга ундан нафақа йўқдир», дедилар ва уни Умм Шарик уйида идда ўтказишга буюрдилар. Сўнг: «Албатта у (Умм Шарик) шундай аёлки, унинг олдига саҳобаларим келиб туради. Ибн Умм Мактумнинг уйида идда ўтгин, чунки у кўр киши, кийимингни ечсанг (кўрмайди). Идда тамом бўлганда менга хабар бергин», дедилар. (Фотима) айтади: Идда тамом бўлганда мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм мени сўраб совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди (хотинларни уриб туради), Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ киши. Усома ибн Зайдга тегиб (турмушга чиқиб) ол», дедилар. (Фотима) айтади: Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: «Усома ибн Зайдга тегиб ол», дедилар. Шунда мен унга тегдим. Аллоҳ таоло унда кўп яхшилик берди ва мен у билан ҳавас қилинадиган бўлдим.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ شَرَاحِيلَ الشَّعْبِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، - وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ - قَالَتْ خَطَبَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم وَخَطَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَوْلاَهُ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَقَدْ كُنْتُ حُدِّثْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّنِي فَلْيُحِبَّ أُسَامَةَ " . فَلَمَّا كَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أَمْرِي بِيَدِكَ فَأَنْكِحْنِي مَنْ شِئْتَ . فَقَالَ " انْطَلِقِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ " . وَأُمُّ شَرِيكٍ امْرَأَةٌ غَنِيَّةٌ مِنَ الأَنْصَارِ عَظِيمَةُ النَّفَقَةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَنْزِلُ عَلَيْهَا الضِّيفَانُ فَقُلْتُ سَأَفْعَلُ . قَالَ " لاَ تَفْعَلِي فَإِنَّ أُمَّ شَرِيكٍ كَثِيرَةُ الضِّيفَانِ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَسْقُطَ عَنْكِ خِمَارُكِ أَوْ يَنْكَشِفَ الثَّوْبُ عَنْ سَاقَيْكِ فَيَرَى الْقَوْمُ مِنْكِ بَعْضَ مَا تَكْرَهِينَ وَلَكِنِ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ عَمِّكِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فِهْرٍ فَانْتَقَلْتُ إِلَيْهِ . مُخْتَصَرٌ .
Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — u dastlabki muhojira ayollardan edi — u dedi: «Menga Abdurahmon ibn Avf Muhammad ﷺ sahobalaridan bir necha kishi bilan birga sovchi qoʻydi. Rasululloh ﷺ ham mavlolari Usoma ibn Zayd uchun menga sovchi qoʻydilar. Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim meni sevsa, Usomani ham sevsin›, deganlarini eshitgan edim. Rasululloh ﷺ men bilan gaplashganlarida: ‹Mening ishim Sizning qoʻlingizda, meni istagan kishingizga nikohlab bering›, dedim. U zot: ‹Ummu Sharik huzuriga bor›, dedilar. Ummu Sharik ansorlardan boʻlgan boy bir ayol boʻlib, Alloh azza va jalla yoʻlida koʻp nafaqa qilar, mehmonlar unikiga tushar edi. Men: ‹Shunday qilaman›, dedim. U zot: ‹Bunday qilma, chunki Ummu Sharikning mehmonlari koʻp. Men ustingdan roʻmoling tushib qolib yoki libosing ochilib boldirlaring koʻrinib, odamlar sen yoqtirmaydigan narsani koʻrishini yoqtirmayman. Balki amakining oʻgʻli Abdulloh ibn Amr ibn Ummu Maktum huzuriga koʻch›, dedilar — u Banu Fihrdan boʻlgan bir kishi edi. Shunda men uning huzuriga koʻchdim.»Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — у дастлабки муҳожира аёллардан эди — у деди: «Менга Абдураҳмон ибн Авф Муҳаммад ﷺ саҳобаларидан бир неча киши билан бирга совчи қўйди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам мавлолари Усома ибн Зайд учун менга совчи қўйдилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким мени севса, Усомани ҳам севсин›, деганларини эшитган эдим. Расулуллоҳ ﷺ мен билан гаплашганларида: ‹Менинг ишим Сизнинг қўлингизда, мени истаган кишингизга никоҳлаб беринг›, дедим. У зот: ‹Умму Шарик ҳузурига бор›, дедилар. Умму Шарик ансорлардан бўлган бой бир аёл бўлиб, Аллоҳ азза ва жалла йўлида кўп нафақа қилар, меҳмонлар уникига тушар эди. Мен: ‹Шундай қиламан›, дедим. У зот: ‹Бундай қилма, чунки Умму Шарикнинг меҳмонлари кўп. Мен устингдан рўмолинг тушиб қолиб ёки либосинг очилиб болдирларинг кўриниб, одамлар сен ёқтирмайдиган нарсани кўришини ёқтирмайман. Балки амакининг ўғли Абдуллоҳ ибн Амр ибн Умму Мактум ҳузурига кўч›, дедилар — у Бану Фиҳрдан бўлган бир киши эди. Шунда мен унинг ҳузурига кўчдим.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ السَّيْبَانِيِّ، يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكَانَ أَكْثَرُ خُطْبَتِهِ حَدِيثًا حَدَّثَنَاهُ عَنِ الدَّجَّالِ وَحَذَّرَنَاهُ فَكَانَ مِنْ قَوْلِهِ أَنْ قَالَ " إِنَّهُ لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ مُنْذُ ذَرَأَ اللَّهُ ذُرِّيَّةَ آدَمَ أَعْظَمَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيًّا إِلاَّ حَذَّرَ أُمَّتَهُ الدَّجَّالَ وَأَنَا آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَأَنْتُمْ آخِرُ الأُمَمِ وَهُوَ خَارِجٌ فِيكُمْ لاَ مَحَالَةَ وَإِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ فَأَنَا حَجِيجٌ لِكُلِّ مُسْلِمٍ وَإِنْ يَخْرُجْ مِنْ بَعْدِي فَكُلُّ امْرِئٍ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَإِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ خَلَّةٍ بَيْنَ الشَّامِ وَالْعِرَاقِ فَيَعِيثُ يَمِينًا وَيَعِيثُ شِمَالاً . يَا عِبَادَ اللَّهِ أَيُّهَا النَّاسُ فَاثْبُتُوا فَإِنِّي سَأَصِفُهُ لَكُمْ صِفَةً لَمْ يَصِفْهَا إِيَّاهُ نَبِيٌّ قَبْلِي إِنَّهُ يَبْدَأُ فَيَقُولُ أَنَا نَبِيٌّ وَلاَ نَبِيَّ بَعْدِي ثُمَّ يُثَنِّي فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . وَلاَ تَرَوْنَ رَبَّكُمْ حَتَّى تَمُوتُوا وَإِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ وَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ كَاتِبٍ أَوْ غَيْرِ كَاتِبٍ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنَّ مَعَهُ جَنَّةً وَنَارًا فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ فَمَنِ ابْتُلِيَ بِنَارِهِ فَلْيَسْتَغِثْ بِاللَّهِ وَلْيَقْرَأْ فَوَاتِحَ الْكَهْفِ فَتَكُونَ عَلَيْهِ بَرْدًا وَسَلاَمًا كَمَا كَانَتِ النَّارُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَقُولَ لأَعْرَابِيٍّ أَرَأَيْتَ إِنْ بَعَثْتُ لَكَ أَبَاكَ وَأُمَّكَ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَبُّكَ فَيَقُولُ نَعَمْ . فَيَتَمَثَّلُ لَهُ شَيْطَانَانِ فِي صُورَةِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَيَقُولاَنِ يَا بُنَىَّ اتَّبِعْهُ فَإِنَّهُ رَبُّكَ . وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يُسَلَّطَ عَلَى نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَيَقْتُلَهَا وَيَنْشُرَهَا بِالْمِنْشَارِ حَتَّى يُلْقَى شِقَّتَيْنِ ثُمَّ يَقُولُ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا فَإِنِّي أَبْعَثُهُ الآنَ ثُمَّ يَزْعُمُ أَنَّ لَهُ رَبًّا غَيْرِي . فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ وَيَقُولُ لَهُ الْخَبِيثُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ رَبِّيَ اللَّهُ وَأَنْتَ عَدُوُّ اللَّهِ أَنْتَ الدَّجَّالُ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ بَعْدُ أَشَدَّ بَصِيرَةً بِكَ مِنِّي الْيَوْمَ " . قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الطَّنَافِسِيُّ فَحَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ الْوَصَّافِيُّ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " ذَلِكَ الرَّجُلُ أَرْفَعُ أُمَّتِي دَرَجَةً فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَاللَّهِ مَا كُنَّا نُرَى ذَلِكَ الرَّجُلَ إِلاَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ . قَالَ الْمُحَارِبِيُّ ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى حَدِيثِ أَبِي رَافِعٍ قَالَ " وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَأْمُرَ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرَ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَمُرَّ بِالْحَىِّ فَيُكَذِّبُونَهُ فَلاَ تَبْقَى لَهُمْ سَائِمَةٌ إِلاَّ هَلَكَتْ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَمُرَّ بِالْحَىِّ فَيُصَدِّقُونَهُ فَيَأْمُرَ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرَ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ حَتَّى تَرُوحَ مَوَاشِيهِمْ مِنْ يَوْمِهِمْ ذَلِكَ أَسْمَنَ مَا كَانَتْ وَأَعْظَمَهُ وَأَمَدَّهُ خَوَاصِرَ وَأَدَرَّهُ ضُرُوعًا وَإِنَّهُ لاَ يَبْقَى شَىْءٌ مِنَ الأَرْضِ إِلاَّ وَطِئَهُ وَظَهَرَ عَلَيْهِ إِلاَّ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةَ لاَ يَأْتِيهِمَا مِنْ نَقْبٍ مِنْ نِقَابِهِمَا إِلاَّ لَقِيَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ بِالسُّيُوفِ صَلْتَةً حَتَّى يَنْزِلَ عِنْدَ الظُّرَيْبِ الأَحْمَرِ عِنْدَ مُنْقَطَعِ السَّبَخَةِ فَتَرْجُفُ الْمَدِينَةُ بِأَهْلِهَا ثَلاَثَ رَجَفَاتٍ فَلاَ يَبْقَى مُنَافِقٌ وَلاَ مُنَافِقَةٌ إِلاَّ خَرَجَ إِلَيْهِ فَتَنْفِي الْخَبَثَ مِنْهَا كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَيُدْعَى ذَلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ الْخَلاَصِ " . فَقَالَتْ أُمُّ شَرِيكٍ بِنْتُ أَبِي الْعُكَرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ الْعَرَبُ يَوْمَئِذٍ قَالَ " هُمْ يَوْمَئِذٍ قَلِيلٌ وَجُلُّهُمْ بِبَيْتِ الْمَقْدِسِ وَإِمَامُهُمْ رَجُلٌ صَالِحٌ فَبَيْنَمَا إِمَامُهُمْ قَدْ تَقَدَّمَ يُصَلِّي بِهِمُ الصُّبْحَ إِذْ نَزَلَ عَلَيْهِمْ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ الصُّبْحَ فَرَجَعَ ذَلِكَ الإِمَامُ يَنْكُصُ يَمْشِي الْقَهْقَرَى لِيَتَقَدَّمَ عِيسَى يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَيَضَعُ عِيسَى يَدَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ لَهُ تَقَدَّمْ فَصَلِّ فَإِنَّهَا لَكَ أُقِيمَتْ . فَيُصَلِّي بِهِمْ إِمَامُهُمْ فَإِذَا انْصَرَفَ قَالَ عِيسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ افْتَحُوا الْبَابَ . فَيُفْتَحُ وَوَرَاءَهُ الدَّجَّالُ مَعَهُ سَبْعُونَ أَلْفِ يَهُودِيٍّ كُلُّهُمْ ذُو سَيْفٍ مُحَلًّى وَسَاجٍ فَإِذَا نَظَرَ إِلَيْهِ الدَّجَّالُ ذَابَ كَمَا يَذُوبُ الْمِلْحُ فِي الْمَاءِ وَيَنْطَلِقُ هَارِبًا وَيَقُولُ عِيسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ لِي فِيكَ ضَرْبَةً لَنْ تَسْبِقَنِي بِهَا . فَيُدْرِكُهُ عِنْدَ بَابِ اللُّدِّ الشَّرْقِيِّ فَيَقْتُلُهُ فَيَهْزِمُ اللَّهُ الْيَهُودَ فَلاَ يَبْقَى شَىْءٌ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ يَتَوَارَى بِهِ يَهُودِيٌّ إِلاَّ أَنْطَقَ اللَّهُ ذَلِكَ الشَّىْءَ لاَ حَجَرَ وَلاَ شَجَرَ وَلاَ حَائِطَ وَلاَ دَابَّةَ - إِلاَّ الْغَرْقَدَةَ فَإِنَّهَا مِنْ شَجَرِهِمْ لاَ تَنْطِقُ - إِلاَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ الْمُسْلِمَ هَذَا يَهُودِيٌّ فَتَعَالَ اقْتُلْهُ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " وَإِنَّ أَيَّامَهُ أَرْبَعُونَ سَنَةً السَّنَةُ كَنِصْفِ السَّنَةِ وَالسَّنَةُ كَالشَّهْرِ وَالشَّهْرُ كَالْجُمُعَةِ وَآخِرُ أَيَّامِهِ كَالشَّرَرَةِ يُصْبِحُ أَحَدُكُمْ عَلَى بَابِ الْمَدِينَةِ فَلاَ يَبْلُغُ بَابَهَا الآخَرَ حَتَّى يُمْسِيَ " . فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَيَّامِ الْقِصَارِ قَالَ " تَقْدُرُونَ فِيهَا الصَّلاَةَ كَمَا تَقْدُرُونَهَا فِي هَذِهِ الأَيَّامِ الطِّوَالِ ثُمَّ صَلُّوا " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " فَيَكُونُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي أُمَّتِي حَكَمًا عَدْلاً وَإِمَامًا مُقْسِطًا يَدُقُّ الصَّلِيبَ وَيَذْبَحُ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعُ الْجِزْيَةَ وَيَتْرُكُ الصَّدَقَةَ فَلاَ يُسْعَى عَلَى شَاةٍ وَلاَ بَعِيرٍ وَتُرْفَعُ الشَّحْنَاءُ وَالتَّبَاغُضُ وَتُنْزَعُ حُمَةُ كُلِّ ذَاتِ حُمَةٍ حَتَّى يُدْخِلَ الْوَلِيدُ يَدَهُ فِي فِي الْحَيَّةِ فَلاَ تَضُرَّهُ وَتُفِرُّ الْوَلِيدَةُ الأَسَدَ فَلاَ يَضُرُّهَا وَيَكُونُ الذِّئْبُ فِي الْغَنَمِ كَأَنَّهُ كَلْبُهَا وَتُمْلأُ الأَرْضُ مِنَ السِّلْمِ كَمَا يُمْلأُ الإِنَاءُ مِنَ الْمَاءِ وَتَكُونُ الْكَلِمَةُ وَاحِدَةً فَلاَ يُعْبَدُ إِلاَّ اللَّهُ وَتَضَعُ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا وَتُسْلَبُ قُرَيْشٌ مُلْكَهَا وَتَكُونُ الأَرْضُ كَفَاثُورِ الْفِضَّةِ تُنْبِتُ نَبَاتَهَا بِعَهْدِ آدَمَ حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّفَرُ عَلَى الْقِطْفِ مِنَ الْعِنَبِ فَيُشْبِعَهُمْ وَيَجْتَمِعَ النَّفَرُ عَلَى الرُّمَّانَةِ فَتُشْبِعَهُمْ وَيَكُونَ الثَّوْرُ بِكَذَا وَكَذَا مِنَ الْمَالِ وَتَكُونَ الْفَرَسُ بِالدُّرَيْهِمَاتِ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُرْخِصُ الْفَرَسَ قَالَ " لاَ تُرْكَبُ لِحَرْبٍ أَبَدًا " . قِيلَ لَهُ فَمَا يُغْلِي الثَّوْرَ قَالَ " تُحْرَثُ الأَرْضُ كُلُّهَا وَإِنَّ قَبْلَ خُرُوجِ الدَّجَّالِ ثَلاَثَ سَنَوَاتٍ شِدَادٍ يُصِيبُ النَّاسَ فِيهَا جُوعٌ شَدِيدٌ يَأْمُرُ اللَّهُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الأُولَى أَنْ تَحْبِسَ ثُلُثَ مَطَرِهَا وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ ثُلُثَ نَبَاتِهَا ثُمَّ يَأْمُرُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الثَّانِيَةِ فَتَحْبِسُ ثُلُثَىْ مَطَرِهَا وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ ثُلُثَىْ نَبَاتِهَا ثُمَّ يَأْمُرُ اللَّهُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الثَّالِثَةِ فَتَحْبِسُ مَطَرَهَا كُلَّهُ فَلاَ تَقْطُرُ قَطْرَةٌ وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ نَبَاتَهَا كُلَّهُ فَلاَ تُنْبِتُ خَضْرَاءَ فَلاَ تَبْقَى ذَاتُ ظِلْفٍ إِلاَّ هَلَكَتْ إِلاَّ مَا شَاءَ اللَّهُ " . قِيلَ فَمَا يُعِيشُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ قَالَ " التَّهْلِيلُ وَالتَّكْبِيرُ وَالتَّسْبِيحُ وَالتَّحْمِيدُ وَيُجْرَى ذَلِكَ عَلَيْهِمْ مَجْرَى الطَّعَامِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الطَّنَافِسِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيَّ يَقُولُ يَنْبَغِي أَنْ يُدْفَعَ هَذَا الْحَدِيثُ إِلَى الْمُؤَدِّبِ حَتَّى يُعَلِّمَهُ الصِّبْيَانَ فِي الْكُتَّابِ .
Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qildilar, xutbalarining koʻp qismi bizga Dajjol haqida soʻzlab bergan va undan ogohlantirgan hadis edi. Aytgan soʻzlaridan biri shu edi: «Alloh Odam zurriyotini yaratganidan beri yer yuzida Dajjol fitnasidan kattaroq fitna boʻlgan emas. Alloh birorta paygʻambarni yuborsa, albatta ummatini Dajjoldan ogohlantirgan. Men paygʻambarlarning oxirgisiman, sizlar ummatlarning oxirisiz. U albatta oranglizda chiqadi. Agar u men sizlarning oranglizda ekanimda chiqsa, men har bir musulmon uchun (uning ustidan) hujjatman. Agar u mendan keyin chiqsa, har kishi oʻzini oʻzi himoya qiluvchidir, Alloh esa har bir musulmon ustidan mening oʻrnimga qoʻrigʻuvchidir. U Shom bilan Iroq oʻrtasidagi yoʻldan chiqadi, oʻngga ham, chapga ham buzgʻunchilik qiladi. Ey Allohning bandalari! Ey odamlar! Sobit turinglar! Men uni sizlarga mendan avvalgi hech bir paygʻambar sifatlab bermagan sifat bilan sifatlab beraman. U avval: ‹Men paygʻambarman›, deydi — mendan keyin paygʻambar yoʻq. Soʻng ikkinchi bor: ‹Men Rabbingizman›, deydi. Holbuki, sizlar oʻlmaguningizcha Rabbingizni koʻrmaysizlar. U koʻzi koʻrdir, Rabbingiz esa koʻzi koʻr emas. Uning ikki koʻzi orasiga ‹kofir› deb yozilgan boʻladi, uni har bir moʻmin — xat biladigan ham, bilmaydigani ham — oʻqiydi. Uning fitnalaridan biri shuki, uning yonida jannat va doʻzax boʻladi. Uning doʻzaxi — jannat, jannati esa — doʻzaxdir. Kim uning doʻzaxi bilan imtihon qilinsa, Allohdan yordam soʻrasin va Kahfning boshini oʻqisin, shunda u (oʻt) unga Ibrohimga oʻt salqin va salomat boʻlganidek salqin va salomat boʻladi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir badaviyga: ‹Aytchi, agar men senga otang va onangni tiriltirib bersam, mening Rabbing ekanimga guvohlik berasanmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. Shunda ikki shayton uning otasi va onasi qiyofasida namoyon boʻlib: ‹Ey oʻgʻlim, unga ergash, u sening Rabbingdir›, deydilar. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir kishini oʻldirib, arra bilan tilib, ikki boʻlak qilib tashlaydi, soʻng: ‹Manavu bandamga qaranglar, men hozir uni tiriltiraman, keyin u Mendan boshqa Rabbi bor deb daʼvo qiladi›, deydi. Alloh uni tiriltiradi, u xabis (Dajjol) unga: ‹Rabbing kim?› deydi. U: ‹Rabbim — Alloh, sen esa Allohning dushmanisan, sen Dajjolsan. Allohga qasamki, men seni bugungidan koʻra hech qachon aniqroq bilmaganman›, deydi». Abu Rofiʼning hadisiga qaytib, u shunday dedi: «Uning fitnalaridan biri shuki, u osmonga yomgʻir yogʻdirishni buyuradi, u yogʻadi; yerga oʻsimlik undirishni buyuradi, u undiradi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir qavmning oldidan oʻtadi, ular uni yolgʻonchi qiladilar, shunda ularning bironta choruvasi qolmay halok boʻladi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir qavmning oldidan oʻtadi, ular uni tasdiqlaydilar, shunda u osmonga yomgʻir yogʻdirishni buyuradi, u yogʻadi; yerga oʻsimlik undirishni buyuradi, u undiradi, hatto ularning chorvalari oʻsha kuni eng semiz, eng katta, qorinlari eng toʻla va yelinlari eng sutli holda qaytadi. U yer yuzida bosmagan va uni egallamagan bir joy qoldirmaydi, faqat Makka va Madinadan boshqa. U bu ikki shaharning bironta yoʻlidan kirolmaydi, chunki farishtalar yalangʻoch qilichlar bilan uning oldini toʻsadi. Nihoyat u Sabxaning chetidagi Zurayb al-Ahmar oldiga tushadi. Shunda Madina aholisi bilan uch marta silkinadi, unda birorta munofiq erkak va munofiq ayol qolmay, uning oldiga chiqadi. Shu bilan Madina novvoy temirdan zangni ajratganidek yomonlikni oʻzidan chiqarib tashlaydi. Oʻsha kun ‹xalos boʻlish kuni› deb ataladi». Shunda Ummu Sharik bint Abul-Ukar: «Yo Rasululloh, oʻsha kunda arablar qayerda boʻladi?» dedi. U: «Oʻsha kunda ular oz boʻladilar, koʻpchiligi Baytul-Maqdisda boʻladi. Imomlari solih bir kishi boʻladi. Imomlari ularga bomdodni oʻqib bermoqchi boʻlib oldinga chiqqanida, ularga Iyso ibn Maryam bomdodda tushadi. Shunda oʻsha imom Iyso odamlarga imom boʻlib namoz oʻqishi uchun orqasi bilan chekinib, ortga yuradi. Iyso qoʻlini uning ikki yelkasi orasiga qoʻyib: ‹Sen oldinga oʻt, namoz oʻqi, chunki bu namoz sen uchun iqoma qilingan›, deydi. Shunda ularning imomi ularga namoz oʻqib beradi. Namozdan boʻlgach, Iyso (alayhissalom): ‹Eshikni ochinglar›, deydi. Eshik ochiladi, orqasida Dajjol boʻlib, uning yonida yetmish ming yahudiy boʻladi, hammasi ziynatlangan qilich va yopgʻich (kiyim)ga ega. Dajjol Iysoga qaraganida, tuz suvda erigandek eriydi va qochib ketadi. Iyso (alayhissalom): ‹Sende menga bir zarba bor, sen undan qochib qutulolmaysan›, deydi. U uni Ludning sharqiy eshigi oldida topib, oʻldiradi. Shunda Alloh yahudiylarni magʻlub qiladi. Alloh yaratgan biror narsa — hech bir tosh, daraxt, devor yoki jonivor — qolmaydiki, ortiga yahudiy yashiringan boʻlsa, Alloh oʻsha narsani tildirmasin: ‹Ey Allohning musulmon bandasi, mana bu yahudiy, kel, uni oʻldir›, demasin. Faqat gʻarqad (bir turdagi tikanli daraxt) bundan mustasno, chunki u yahudiylarning daraxtidir, u tilga kirmaydi». Rasululloh ﷺ: «Uning kunlari qirq yildir. Bir yili yarim yildek, bir yili bir oydek, bir oyi bir haftadek, oxirgi kunlari esa uchqundek (tez) boʻladi. Biringiz Madinaning bir eshigida ertalab boʻlib, uning boshqa eshigiga yetmasidan kech kiradi», dedilar. Unga: «Yo Rasululloh, oʻsha qisqa kunlarda qanday namoz oʻqiymiz?» deyildi. U: «Bu qisqa kunlarda ham namozni xuddi bu uzun kunlarda oʻlchaganingizdek oʻlchaysizlar, soʻng namoz oʻqiysizlar», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Iyso ibn Maryam (alayhissalom) mening ummatimda adolatli hakam va odil imom boʻladi. U xochni sindiradi, choʻchqani soʻyadi, jizyani (soliqni) bekor qiladi, sadaqani (zakotni yigʻishni) tark etadi — endi na qoʻy, na tuya uchun (zakotchi) yugurmaydi. Adovat va oʻzaro nafrat koʻtariladi, har bir zaharli jonivorning zahari olib tashlanadi, hatto bola qoʻlini ilonning ogʻziga tiqadi-yu, u unga zarar qilmaydi. Qiz bola sherni haydaydi-yu, u unga zarar qilmaydi. Boʻri qoʻylar ichida ularning iti kabi boʻladi. Yer sulh (tinchlik) bilan idish suv bilan toʻlganidek toʻladi. Soʻz bitta boʻladi, Allohdan boʻlak hech kimga ibodat qilinmaydi. Urush oʻz asboblarini qoʻyadi. Qurayshdan hukmronlik olinadi. Yer kumush laganidek boʻlib, oʻsimliklarini Odam davridagidek undiradi, hatto bir jamoa bir shingil uzumga toʻplanib, undan toʻyadilar, bir jamoa bir anorga toʻplanib, undan toʻyadilar. Bir hoʻkiz shuncha-shuncha molga, bir ot esa bir necha dirhamga boʻladi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, otni nima arzonlashtiradi?» dedilar. U: «U abadiy urushga minilmaydi», dedilar. Unga: «Hoʻkizni nima qimmatlashtiradi?» deyildi. U: «Barcha yer haydaladi. Dajjol chiqishidan avval uch qattiq yil boʻladi, unda odamlarga qattiq ochlik yetadi. Alloh birinchi yili osmonni yomgʻirining uchdan birini toʻxtatib turishga, yerni oʻsimligining uchdan birini toʻxtatib turishga buyuradi. Soʻng ikkinchi yili osmonga buyuradi, u yomgʻirining uchdan ikkisini toʻxtatadi; yerga buyuradi, u oʻsimligining uchdan ikkisini toʻxtatadi. Soʻng Alloh uchinchi yili osmonga buyuradi, u yomgʻirining hammasini toʻxtatadi, bir tomchi ham tomatmaydi; yerga buyuradi, u oʻsimligining hammasini toʻxtatadi, birorta koʻkat undirmaydi. Shunda birorta tuyoqli jonivor qolmay halok boʻladi, faqat Alloh xohlagani mustasno», dedilar. «Oʻsha zamonda odamlar nima bilan yashaydi?» deyildi. U: «Tahlil (Loo ilaaha illalloh), takbir (Allohu akbar), tasbih (Subhonalloh) va tahmid (Alhamdulillah) bilan. Bu ularga taom oʻrnida oʻtadi», dedilar.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилдилар, хутбаларининг кўп қисми бизга Дажжол ҳақида сўзлаб берган ва ундан огоҳлантирган ҳадис эди. Айтган сўзларидан бири шу эди: «Аллоҳ Одам зурриётини яратганидан бери ер юзида Дажжол фитнасидан каттароқ фитна бўлган эмас. Аллоҳ бирорта пайғамбарни юборса, албатта умматини Дажжолдан огоҳлантирган. Мен пайғамбарларнинг охиргисиман, сизлар умматларнинг охирисиз. У албатта оранглизда чиқади. Агар у мен сизларнинг оранглизда эканимда чиқса, мен ҳар бир мусулмон учун (унинг устидан) ҳужжатман. Агар у мендан кейин чиқса, ҳар киши ўзини ўзи ҳимоя қилувчидир, Аллоҳ эса ҳар бир мусулмон устидан менинг ўрнимга қўриғувчидир. У Шом билан Ироқ ўртасидаги йўлдан чиқади, ўнгга ҳам, чапга ҳам бузғунчилик қилади. Эй Аллоҳнинг бандалари! Эй одамлар! Собит туринглар! Мен уни сизларга мендан аввалги ҳеч бир пайғамбар сифатлаб бермаган сифат билан сифатлаб бераман. У аввал: ‹Мен пайғамбарман›, дейди — мендан кейин пайғамбар йўқ. Сўнг иккинчи бор: ‹Мен Раббингизман›, дейди. Ҳолбуки, сизлар ўлмагунингизча Раббингизни кўрмайсизлар. У кўзи кўрдир, Раббингиз эса кўзи кўр эмас. Унинг икки кўзи орасига ‹кофир› деб ёзилган бўлади, уни ҳар бир мўмин — хат биладиган ҳам, билмайдигани ҳам — ўқийди. Унинг фитналаридан бири шуки, унинг ёнида жаннат ва дўзах бўлади. Унинг дўзахи — жаннат, жаннати эса — дўзахдир. Ким унинг дўзахи билан имтиҳон қилинса, Аллоҳдан ёрдам сўрасин ва Каҳфнинг бошини ўқисин, шунда у (ўт) унга Иброҳимга ўт салқин ва саломат бўлганидек салқин ва саломат бўлади. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир бадавийга: ‹Айтчи, агар мен сенга отанг ва онангни тирилтириб берсам, менинг Раббинг эканимга гувоҳлик берасанми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. Шунда икки шайтон унинг отаси ва онаси қиёфасида намоён бўлиб: ‹Эй ўғлим, унга эргаш, у сенинг Раббингдир›, дейдилар. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир кишини ўлдириб, арра билан тилиб, икки бўлак қилиб ташлайди, сўнг: ‹Манаву бандамга қаранглар, мен ҳозир уни тирилтираман, кейин у Мендан бошқа Рабби бор деб даъво қилади›, дейди. Аллоҳ уни тирилтиради, у хабис (Дажжол) унга: ‹Раббинг ким?› дейди. У: ‹Раббим — Аллоҳ, сен эса Аллоҳнинг душманисан, сен Дажжолсан. Аллоҳга қасамки, мен сени бугунгидан кўра ҳеч қачон аниқроқ билмаганман›, дейди». Абу Рофиънинг ҳадисига қайтиб, у шундай деди: «Унинг фитналаридан бири шуки, у осмонга ёмғир ёғдиришни буюради, у ёғади; ерга ўсимлик ундиришни буюради, у ундиради. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир қавмнинг олдидан ўтади, улар уни ёлғончи қиладилар, шунда уларнинг биронта чоруваси қолмай ҳалок бўлади. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир қавмнинг олдидан ўтади, улар уни тасдиқлайдилар, шунда у осмонга ёмғир ёғдиришни буюради, у ёғади; ерга ўсимлик ундиришни буюради, у ундиради, ҳатто уларнинг чорвалари ўша куни энг семиз, энг катта, қоринлари энг тўла ва елинлари энг сутли ҳолда қайтади. У ер юзида босмаган ва уни эгалламаган бир жой қолдирмайди, фақат Макка ва Мадинадан бошқа. У бу икки шаҳарнинг биронта йўлидан киролмайди, чунки фаришталар яланғоч қиличлар билан унинг олдини тўсади. Ниҳоят у Сабханинг четидаги Зурайб ал-Аҳмар олдига тушади. Шунда Мадина аҳолиси билан уч марта силкинади, унда бирорта мунофиқ эркак ва мунофиқ аёл қолмай, унинг олдига чиқади. Шу билан Мадина новвой темирдан зангни ажратганидек ёмонликни ўзидан чиқариб ташлайди. Ўша кун ‹халос бўлиш куни› деб аталади». Шунда Умму Шарик бинт Абул-Укар: «Ё Расулуллоҳ, ўша кунда араблар қаерда бўлади?» деди. У: «Ўша кунда улар оз бўладилар, кўпчилиги Байтул-Мақдисда бўлади. Имомлари солиҳ бир киши бўлади. Имомлари уларга бомдодни ўқиб бермоқчи бўлиб олдинга чиққанида, уларга Ийсо ибн Марям бомдодда тушади. Шунда ўша имом Ийсо одамларга имом бўлиб намоз ўқиши учун орқаси билан чекиниб, ортга юради. Ийсо қўлини унинг икки елкаси орасига қўйиб: ‹Сен олдинга ўт, намоз ўқи, чунки бу намоз сен учун иқома қилинган›, дейди. Шунда уларнинг имоми уларга намоз ўқиб беради. Намоздан бўлгач, Ийсо (алайҳиссалом): ‹Эшикни очинглар›, дейди. Эшик очилади, орқасида Дажжол бўлиб, унинг ёнида етмиш минг яҳудий бўлади, ҳаммаси зийнатланган қилич ва ёпғич (кийим)га эга. Дажжол Ийсога қараганида, туз сувда эригандек эрийди ва қочиб кетади. Ийсо (алайҳиссалом): ‹Сенде менга бир зарба бор, сен ундан қочиб қутулолмайсан›, дейди. У уни Луднинг шарқий эшиги олдида топиб, ўлдиради. Шунда Аллоҳ яҳудийларни мағлуб қилади. Аллоҳ яратган бирор нарса — ҳеч бир тош, дарахт, девор ёки жонивор — қолмайдики, ортига яҳудий яширинган бўлса, Аллоҳ ўша нарсани тилдирмасин: ‹Эй Аллоҳнинг мусулмон бандаси, мана бу яҳудий, кел, уни ўлдир›, демасин. Фақат ғарқад (бир турдаги тиканли дарахт) бундан мустасно, чунки у яҳудийларнинг дарахтидир, у тилга кирмайди». Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг кунлари қирқ йилдир. Бир йили ярим йилдек, бир йили бир ойдек, бир ойи бир ҳафтадек, охирги кунлари эса учқундек (тез) бўлади. Бирингиз Мадинанинг бир эшигида эрталаб бўлиб, унинг бошқа эшигига етмасидан кеч киради», дедилар. Унга: «Ё Расулуллоҳ, ўша қисқа кунларда қандай намоз ўқиймиз?» дейилди. У: «Бу қисқа кунларда ҳам намозни худди бу узун кунларда ўлчаганингиздек ўлчайсизлар, сўнг намоз ўқийсизлар», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ийсо ибн Марям (алайҳиссалом) менинг умматимда адолатли ҳакам ва одил имом бўлади. У хочни синдиради, чўчқани сўяди, жизяни (солиқни) бекор қилади, садақани (закотни йиғишни) тарк этади — энди на қўй, на туя учун (закотчи) югурмайди. Адоват ва ўзаро нафрат кўтарилади, ҳар бир заҳарли жониворнинг заҳари олиб ташланади, ҳатто бола қўлини илоннинг оғзига тиқади-ю, у унга зарар қилмайди. Қиз бола шерни ҳайдайди-ю, у унга зарар қилмайди. Бўри қўйлар ичида уларнинг ити каби бўлади. Ер сулҳ (тинчлик) билан идиш сув билан тўлганидек тўлади. Сўз битта бўлади, Аллоҳдан бўлак ҳеч кимга ибодат қилинмайди. Уруш ўз асбобларини қўяди. Қурайшдан ҳукмронлик олинади. Ер кумуш лаганидек бўлиб, ўсимликларини Одам давридагидек ундиради, ҳатто бир жамоа бир шингил узумга тўпланиб, ундан тўядилар, бир жамоа бир анорга тўпланиб, ундан тўядилар. Бир ҳўкиз шунча-шунча молга, бир от эса бир неча дирҳамга бўлади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, отни нима арзонлаштиради?» дедилар. У: «У абадий урушга минилмайди», дедилар. Унга: «Ҳўкизни нима қимматлаштиради?» дейилди. У: «Барча ер ҳайдалади. Дажжол чиқишидан аввал уч қаттиқ йил бўлади, унда одамларга қаттиқ очлик етади. Аллоҳ биринчи йили осмонни ёмғирининг учдан бирини тўхтатиб туришга, ерни ўсимлигининг учдан бирини тўхтатиб туришга буюради. Сўнг иккинчи йили осмонга буюради, у ёмғирининг учдан иккисини тўхтатади; ерга буюради, у ўсимлигининг учдан иккисини тўхтатади. Сўнг Аллоҳ учинчи йили осмонга буюради, у ёмғирининг ҳаммасини тўхтатади, бир томчи ҳам томатмайди; ерга буюради, у ўсимлигининг ҳаммасини тўхтатади, бирорта кўкат ундирмайди. Шунда бирорта туёқли жонивор қолмай ҳалок бўлади, фақат Аллоҳ хоҳлагани мустасно», дедилар. «Ўша замонда одамлар нима билан яшайди?» дейилди. У: «Таҳлил (Лоо илааҳа иллаллоҳ), такбир (Аллоҳу акбар), тасбиҳ (Субҳоналлоҳ) ва таҳмид (Алҳамдулиллаҳ) билан. Бу уларга таом ўрнида ўтади», дедилар.
عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ: أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيْلُهُ الشَّعِيرَ فَسَخِطَتْهُ فَقَالَ: وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَيْءٍ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ: «لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ» فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ: «تِلْكِ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي» . قَالَتْ: فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ: «أَمَّا أَبُو الْجَهْمِ فَلَا يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لَا مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ» فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ: «انْكِحِي أُسَامَةَ» فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ وَفِي رِوَايَةٍ عَنْهَا: «فَأَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَرَجُلٌ ضَرَّابٌ لِلنِّسَاءِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَةٍ: أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلَاثًا فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَا نَفَقَةَ لَكِ إِلَّا أَنْ تَكُونِي حَامِلا»
Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida (uydan uzoqda turib) batta (qatʼiy) taloq qildi va vakilini unga arpa bilan yubordi. (Fotima) bunga gʻazablandi (norozi boʻldi). Shunda (vakil): «Vallohi, bizning zimmamizda senga (beradigan) hech narsa yoʻq», dedi. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib buni u zotga aytdi. U zot: «Uning (eringning) zimmasida senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng unga Ummu Sharikning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar. Keyin: «U shunday ayolki, oldiga mening sahobalarim koʻp boradi. Idda(ngni) Ibn Ummu Maktumning oldida oʻtkaz, chunki u koʻr kishi, (uning oldida) kiyimingni yechishing mumkin. Idda(ng) tugab (eraga) hatto boʻlganingda menga xabar ber», dedilar. (Fotima) dedi: «Idda(m) tugab eraga hatto boʻlganimda, men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydi (xotinlarini koʻp uradi); Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq. Usoma ibn Zaydga turmushga chiq›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usomaga turmushga chiq›, dedilar. Men unga turmushga chiqdim. Alloh unda yaxshilik (baraka) ato etdi va men u bilan (boshqalar) havas qiladigan (saodatli) holatga keldim.»Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида (уйдан узоқда туриб) батта (қатъий) талоқ қилди ва вакилини унга арпа билан юборди. (Фотима) бунга ғазабланди (норози бўлди). Шунда (вакил): «Валлоҳи, бизнинг зиммамизда сенга (берадиган) ҳеч нарса йўқ», деди. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб буни у зотга айтди. У зот: «Унинг (эрингнинг) зиммасида сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар. Кейин: «У шундай аёлки, олдига менинг саҳобаларим кўп боради. Идда(нгни) Ибн Умму Мактумнинг олдида ўтказ, чунки у кўр киши, (унинг олдида) кийимингни ечишинг мумкин. Идда(нг) тугаб (эрага) ҳатто бўлганингда менга хабар бер», дедилар. (Фотима) деди: «Идда(м) тугаб эрага ҳатто бўлганимда, мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайди (хотинларини кўп уради); Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ. Усома ибн Зайдга турмушга чиқ›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усомага турмушга чиқ›, дедилар. Мен унга турмушга чиқдим. Аллоҳ унда яхшилик (барака) ато этди ва мен у билан (бошқалар) ҳавас қиладиган (саодатли) ҳолатга келдим.»
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ - أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، أُخْتَ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيَّ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا ثُمَّ انْطَلَقَ إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ لَهَا أَهْلُهُ لَيْسَ لَكِ عَلَيْنَا نَفَقَةٌ . فَانْطَلَقَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فِي نَفَرٍ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَقَالُوا إِنَّ أَبَا حَفْصٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا فَهَلْ لَهَا مِنْ نَفَقَةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَتْ لَهَا نَفَقَةٌ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ " . وَأَرْسَلَ إِلَيْهَا " أَنْ لاَ تَسْبِقِينِي بِنَفْسِكِ " . وَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْهَا " أَنَّ أُمَّ شَرِيكٍ يَأْتِيهَا الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ فَانْطَلِقِي إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَإِنَّكِ إِذَا وَضَعْتِ خِمَارَكِ لَمْ يَرَكِ " . فَانْطَلَقَتْ إِلَيْهِ فَلَمَّا مَضَتْ عِدَّتُهَا أَنْكَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ بْنَ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ.
Fotima bint Qays (roziyallohu anho) — ad-Dahhok ibn Qaysning singlisi — dan rivoyat qilinadi: Abu Hafs ibn al-Mugʻira al-Maxzumiy uni uch (taloq bilan) taloq qildi, soʻng Yamanga joʻnab ketdi. Uning ahli (Fotimaga): «Bizning zimmamizda senga nafaqa yoʻq», dedilar. Xolid ibn Valid bir necha kishi bilan kelib Maymunaning uyida Rasululloh ﷺ ning oldiga keldilar va: «Abu Hafs xotinini uch (taloq bilan) taloq qildi, unga nafaqa bormi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga nafaqa yoʻq, lekin zimmasida idda (oʻtkazish) bor», dedilar. Va unga: «Oʻzing haqingda mendan oldin (qaror) qabul qilib qoʻyma (turmush qurma)», deb (xabar) yubordilar. Soʻng unga Ummu Sharikning oldiga koʻchib oʻtishni buyurdilar. Keyin unga: «Ummu Sharikning oldiga muhojirlarning avvalgilari (koʻp) kelib turishadi. Sen koʻr Ibn Ummu Maktumning oldiga bor, chunki sen roʻmolingni yechganingda u seni koʻrmaydi», deb (xabar) yubordilar. (Fotima) uning oldiga joʻnadi. Idda(si) oʻtgach, Rasululloh ﷺ uni Usoma ibn Zayd ibn Horisaga nikohlab berdilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) — ад-Даҳҳок ибн Қайснинг синглиси — дан ривоят қилинади: Абу Ҳафс ибн ал-Муғира ал-Махзумий уни уч (талоқ билан) талоқ қилди, сўнг Яманга жўнаб кетди. Унинг аҳли (Фотимага): «Бизнинг зиммамизда сенга нафақа йўқ», дедилар. Холид ибн Валид бир неча киши билан келиб Маймунанинг уйида Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келдилар ва: «Абу Ҳафс хотинини уч (талоқ билан) талоқ қилди, унга нафақа борми?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга нафақа йўқ, лекин зиммасида идда (ўтказиш) бор», дедилар. Ва унга: «Ўзинг ҳақингда мендан олдин (қарор) қабул қилиб қўйма (турмуш қурма)», деб (хабар) юбордилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг олдига кўчиб ўтишни буюрдилар. Кейин унга: «Умму Шарикнинг олдига муҳожирларнинг аввалгилари (кўп) келиб туришади. Сен кўр Ибн Умму Мактумнинг олдига бор, чунки сен рўмолингни ечганингда у сени кўрмайди», деб (хабар) юбордилар. (Фотима) унинг олдига жўнади. Идда(си) ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ уни Усома ибн Зайд ибн Ҳорисага никоҳлаб бердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ، طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلُهُ بِشَعِيرٍ فَسَخِطَتْهُ . فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَىْءٍ . فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ " . فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ " تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي فَاعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي " . قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا جَهْمٍ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلاَ يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ وَلَكِنِ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ " . فَكَرِهْتُهُ ثُمَّ قَالَ " انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ " . فَنَكَحْتُهُ فَجَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ خَيْرًا وَاغْتَبَطْتُ بِهِ .
Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Amr ibn Hafs yoʻqligida uni qatʼiy taloq qildi. Uning vakili unga arpa yuborgan edi, u ayol undan norozi boʻldi. Vakil: «Allohga qasamki, sening bizning zimmamizda hech qanday haqqing yoʻq», dedi. Shunda u ayol Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Senga nafaqa yoʻq», dedilar. Va uni Ummu Sharikning uyida iddasini oʻtkazishga buyurdilar. Soʻng: «U ayolning uyiga sahobalarim kelib turadi. Ibn Ummu Maktumning oldida iddangni oʻtkaz, chunki u koʻr kishidir, sen kiyimingni yechishing mumkin. Iddang tugagach, menga xabar ber», dedilar. U ayol dedi: «Iddam tugagach, unga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abu Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Rasululloh ﷺ: ‹Abu Jahmga kelsak, u tayogʻini yelkasidan qoʻymaydi. Muoviyaga kelsak, u kambagʻal boʻlib, moli yoʻqdir. Lekin sen Usoma ibn Zaydga tegib ol›, dedilar. Men uni yoqtirmadim. Soʻng u zot: ‹Usoma ibn Zaydga tegib ol›, dedilar. Shunda men unga tegdim. Alloh azza va jalla unda yaxshilik ato etdi va men undan mamnun boʻldim».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Амр ибн Ҳафс йўқлигида уни қатъий талоқ қилди. Унинг вакили унга арпа юборган эди, у аёл ундан норози бўлди. Вакил: «Аллоҳга қасамки, сенинг бизнинг зиммамизда ҳеч қандай ҳаққинг йўқ», деди. Шунда у аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Сенга нафақа йўқ», дедилар. Ва уни Умму Шарикнинг уйида иддасини ўтказишга буюрдилар. Сўнг: «У аёлнинг уйига саҳобаларим келиб туради. Ибн Умму Мактумнинг олдида иддангни ўтказ, чунки у кўр кишидир, сен кийимингни ечишинг мумкин. Идданг тугагач, менга хабар бер», дедилар. У аёл деди: «Иддам тугагач, унга Муовия ибн Абу Суфён ва Абу Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абу Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди. Муовияга келсак, у камбағал бўлиб, моли йўқдир. Лекин сен Усома ибн Зайдга тегиб ол›, дедилар. Мен уни ёқтирмадим. Сўнг у зот: ‹Усома ибн Зайдга тегиб ол›, дедилар. Шунда мен унга тегдим. Аллоҳ азза ва жалла унда яхшилик ато этди ва мен ундан мамнун бўлдим».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، كِلاَهُمَا
عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدِ الْوَارِثِ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنِ الْحُسَيْنِ،
بْنِ ذَكْوَانَ حَدَّثَنَا ابْنُ بُرَيْدَةَ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ شَرَاحِيلَ الشَّعْبِيُّ، شَعْبُ هَمْدَانَ أَنَّهُ سَأَلَ فَاطِمَةَ
بِنْتَ قَيْسٍ أُخْتَ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ وَكَانَتْ مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلِ فَقَالَ حَدِّثِينِي حَدِيثًا سَمِعْتِيهِ
مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ تُسْنِدِيهِ إِلَى أَحَدٍ غَيْرِهِ فَقَالَتْ لَئِنْ شِئْتَ لأَفْعَلَنَّ
فَقَالَ لَهَا أَجَلْ حَدِّثِينِي . فَقَالَتْ نَكَحْتُ ابْنَ الْمُغِيرَةِ وَهُوَ مِنْ خِيَارِ شَبَابِ قُرَيْشٍ يَوْمَئِذٍ
فَأُصِيبَ فِي أَوَّلِ الْجِهَادِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا تَأَيَّمْتُ خَطَبَنِي عَبْدُ
الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَطَبَنِي رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَوْلاَهُ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَكُنْتُ قَدْ حُدِّثْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّنِي فَلْيُحِبَّ أُسَامَةَ " . فَلَمَّا كَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم قُلْتُ أَمْرِي بِيَدِكَ فَأَنْكِحْنِي مَنْ شِئْتَ فَقَالَ " انْتَقِلِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ " . وَأُمُّ شَرِيكٍ
امْرَأَةٌ غَنِيَّةٌ مِنَ الأَنْصَارِ عَظِيمَةُ النَّفَقَةِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَنْزِلُ عَلَيْهَا الضِّيفَانُ فَقُلْتُ سَأَفْعَلُ
فَقَالَ " لاَ تَفْعَلِي إِنَّ أُمَّ شَرِيكٍ امْرَأَةٌ كَثِيرَةُ الضِّيفَانِ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَسْقُطَ عَنْكِ خِمَارُكِ
أَوْ يَنْكَشِفَ الثَّوْبُ عَنْ سَاقَيْكِ فَيَرَى الْقَوْمُ مِنْكِ بَعْضَ مَا تَكْرَهِينَ وَلَكِنِ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ
عَمِّكِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . - وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فِهْرٍ فِهْرِ قُرَيْشٍ وَهُوَ
مِنَ الْبَطْنِ الَّذِي هِيَ مِنْهُ - فَانْتَقَلْتُ إِلَيْهِ فَلَمَّا انْقَضَتْ عِدَّتِي سَمِعْتُ نِدَاءَ الْمُنَادِي مُنَادِي
رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنَادِي الصَّلاَةَ جَامِعَةً . فَخَرَجْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَصَلَّيْتُ
مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكُنْتُ فِي صَفِّ النِّسَاءِ الَّتِي تَلِي ظُهُورَ الْقَوْمِ فَلَمَّا
قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَهُ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقَالَ " لِيَلْزَمْ
كُلُّ إِنْسَانٍ مُصَلاَّهُ " . ثُمَّ قَالَ " أَتَدْرُونَ لِمَ جَمَعْتُكُمْ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ
" إِنِّي وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُكُمْ لِرَغْبَةٍ وَلاَ لِرَهْبَةٍ وَلَكِنْ جَمَعْتُكُمْ لأَنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ كَانَ رَجُلاً نَصْرَانِيًّا
فَجَاءَ فَبَايَعَ وَأَسْلَمَ وَحَدَّثَنِي حَدِيثًا وَافَقَ الَّذِي كُنْتُ أُحَدِّثُكُمْ عَنْ مَسِيحِ الدَّجَّالِ حَدَّثَنِي
أَنَّهُ رَكِبَ فِي سَفِينَةٍ بَحْرِيَّةٍ مَعَ ثَلاَثِينَ رَجُلاً مِنْ لَخْمٍ وَجُذَامَ فَلَعِبَ بِهِمُ الْمَوْجُ شَهْرًا فِي
الْبَحْرِ ثُمَّ أَرْفَئُوا إِلَى جَزِيرَةٍ فِي الْبَحْرِ حَتَّى مَغْرِبِ الشَّمْسِ فَجَلَسُوا فِي أَقْرُبِ السَّفِينَةِ
فَدَخَلُوا الْجَزِيرَةَ فَلَقِيَتْهُمْ دَابَّةٌ أَهْلَبُ كَثِيرُ الشَّعَرِ لاَ يَدْرُونَ مَا قُبُلُهُ مِنْ دُبُرِهِ مِنْ كَثْرَةِ الشَّعَرِ
فَقَالُوا وَيْلَكِ مَا أَنْتِ فَقَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ . قَالُوا وَمَا الْجَسَّاسَةُ قَالَتْ أَيُّهَا الْقَوْمُ انْطَلِقُوا
إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فِي الدَّيْرِ فَإِنَّهُ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالأَشْوَاقِ . قَالَ لَمَّا سَمَّتْ لَنَا رَجُلاً فَرِقْنَا
مِنْهَا أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً - قَالَ - فَانْطَلَقْنَا سِرَاعًا حَتَّى دَخَلْنَا الدَّيْرَ فَإِذَا فِيهِ أَعْظَمُ إِنْسَانٍ
رَأَيْنَاهُ قَطُّ خَلْقًا وَأَشَدُّهُ وِثَاقًا مَجْمُوعَةٌ يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ مَا بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى كَعْبَيْهِ بِالْحَدِيدِ
قُلْنَا وَيْلَكَ مَا أَنْتَ قَالَ قَدْ قَدَرْتُمْ عَلَى خَبَرِي فَأَخْبِرُونِي مَا أَنْتُمْ قَالُوا نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ
الْعَرَبِ رَكِبْنَا فِي سَفِينَةٍ بَحْرِيَّةٍ فَصَادَفْنَا الْبَحْرَ حِينَ اغْتَلَمَ فَلَعِبَ بِنَا الْمَوْجُ شَهْرًا ثُمَّ أَرْفَأْنَا
إِلَى جَزِيرَتِكَ هَذِهِ فَجَلَسْنَا فِي أَقْرُبِهَا فَدَخَلْنَا الْجَزِيرَةَ فَلَقِيَتْنَا دَابَّةٌ أَهْلَبُ كَثِيرُ الشَّعَرِ
لاَ يُدْرَى مَا قُبُلُهُ مِنْ دُبُرِهِ مِنْ كَثْرَةِ الشَّعَرِ فَقُلْنَا وَيْلَكِ مَا أَنْتِ فَقَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ . قُلْنَا
وَمَا الْجَسَّاسَةُ قَالَتِ اعْمِدُوا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فِي الدَّيْرِ فَإِنَّهُ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالأَشْوَاقِ فَأَقْبَلْنَا
إِلَيْكَ سِرَاعًا وَفَزِعْنَا مِنْهَا وَلَمْ نَأْمَنْ أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ
قُلْنَا عَنْ أَىِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ قَالَ أَسْأَلُكُمْ عَنْ نَخْلِهَا هَلْ يُثْمِرُ قُلْنَا لَهُ نَعَمْ . قَالَ أَمَا إِنَّهُ
يُوشِكُ أَنْ لاَ تُثْمِرَ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ بُحَيْرَةِ الطَّبَرِيَّةِ . قُلْنَا عَنْ أَىِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ قَالَ
هَلْ فِيهَا مَاءٌ قَالُوا هِيَ كَثِيرَةُ الْمَاءِ . قَالَ أَمَا إِنَّ مَاءَهَا يُوشِكُ أَنْ يَذْهَبَ . قَالَ أَخْبِرُونِي
عَنْ عَيْنِ زُغَرَ . قَالُوا عَنْ أَىِّ شَأْنِهَا تَسْتَخْبِرُ قَالَ هَلْ فِي الْعَيْنِ مَاءٌ وَهَلْ يَزْرَعُ أَهْلُهَا
بِمَاءِ الْعَيْنِ قُلْنَا لَهُ نَعَمْ هِيَ كَثِيرَةُ الْمَاءِ وَأَهْلُهَا يَزْرَعُونَ مِنْ مَائِهَا . قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ
نَبِيِّ الأُمِّيِّينَ مَا فَعَلَ قَالُوا قَدْ خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ وَنَزَلَ يَثْرِبَ . قَالَ أَقَاتَلَهُ الْعَرَبُ قُلْنَا نَعَمْ
. قَالَ كَيْفَ صَنَعَ بِهِمْ فَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّهُ قَدْ ظَهَرَ عَلَى مَنْ يَلِيهِ مِنَ الْعَرَبِ وَأَطَاعُوهُ قَالَ لَهُمْ
قَدْ كَانَ ذَلِكَ قُلْنَا نَعَمْ . قَالَ أَمَا إِنَّ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ أَنْ يُطِيعُوهُ وَإِنِّي مُخْبِرُكُمْ عَنِّي إِنِّي أَنَا
الْمَسِيحُ وَإِنِّي أُوشِكُ أَنْ يُؤْذَنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَأَخْرُجَ فَأَسِيرَ فِي الأَرْضِ فَلاَ أَدَعَ قَرْيَةً
إِلاَّ هَبَطْتُهَا فِي أَرْبَعِينَ لَيْلَةً غَيْرَ مَكَّةَ وَطَيْبَةَ فَهُمَا مُحَرَّمَتَانِ عَلَىَّ كِلْتَاهُمَا كُلَّمَا أَرَدْتُ أَنْ
أَدْخُلَ وَاحِدَةً أَوْ وَاحِدًا مِنْهُمَا اسْتَقْبَلَنِي مَلَكٌ بِيَدِهِ السَّيْفُ صَلْتًا يَصُدُّنِي عَنْهَا وَإِنَّ عَلَى
كُلِّ نَقْبٍ مِنْهَا مَلاَئِكَةً يَحْرُسُونَهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطَعَنَ بِمِخْصَرَتِهِ
فِي الْمِنْبَرِ " هَذِهِ طَيْبَةُ هَذِهِ طَيْبَةُ هَذِهِ طَيْبَةُ " . يَعْنِي الْمَدِينَةَ " أَلاَ هَلْ كُنْتُ حَدَّثْتُكُمْ ذَلِكَ
" . فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ " فَإِنَّهُ أَعْجَبَنِي حَدِيثُ تَمِيمٍ أَنَّهُ وَافَقَ الَّذِي كُنْتُ أُحَدِّثُكُمْ عَنْهُ وَعَنِ
الْمَدِينَةِ وَمَكَّةَ أَلاَ إِنَّهُ فِي بَحْرِ الشَّامِ أَوْ بَحْرِ الْيَمَنِ لاَ بَلْ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ ما هُوَ مِنْ قِبَلِ
الْمَشْرِقِ مَا هُوَ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مَا هُوَ " . وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْمَشْرِقِ . قَالَتْ فَحَفِظْتُ هَذَا
مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Foatima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: men Ibnul-Mugʻiraga turmushga chiqdim, u oʻsha kunlarda Qurayshning eng yaxshi yigitlaridan edi. U Rasululloh ﷺ bilan birga dastlabki jihodda halok boʻldi. Beva qolganimda, Abdurrahmon ibn Avf Rasululloh ﷺ ning bir necha sahobalari qatorida menga sovchi qoʻydi va Rasululloh ﷺ ham oʻzlarining ozod qilgan quli Usoma ibn Zayd uchun menga sovchi qoʻydilar. Menga: Rasululloh ﷺ: «Kim meni sevsa, Usomani ham sevsin» deganlari yetkazilgan edi. Rasululloh ﷺ men bilan (bu haqda) gaplashganlarida, men: «Mening ishim Sizning qoʻlingizda. Kimni xohlasangiz, menga oʻshanga uylantiring» dedim. (U zot): «Ummu Sharik (uyiga) koʻchib oʻt» dedilar. Ummu Sharik ansorlardan boʻlgan boy ayol boʻlib, Alloh yoʻlida koʻp infoq qilardi, oldiga mehmonlar tushib turardi. Men: «Shunday qilaman» dedim. Shunda (u zot): «Bunday qilma! Darhaqiqat, Ummu Sharik mehmoni koʻp ayol; men, ustingdan roʻmoling tushib qolishini yoki kiyiming soqlaringdan ochilib, qavm sendan oʻzing yoqtirmaydigan biror narsani koʻrib qolishini istamayman. Balki sen amakingning oʻgʻli Abdulloh ibn Amr ibn Ummu Maktum (uyiga) koʻchib oʻt» dedilar — u Banu Fihrdan, Qurayshning Fihridan boʻlib, u (Foatima mansub boʻlgan) shu botndan (urugʻdan) edi. Men uning oldiga koʻchib oʻtdim. Iddam tugaganda, men nido qiluvchining — Rasululloh ﷺ ning «namozga, jamoatga (yigʻiling)» deb nido qilayotgan jarchisining nidosini eshitdim. Men masjidga chiqib, Rasululloh ﷺ bilan birga namoz oʻqidim va ayollarning qavmning ortidagi safida edim. Rasululloh ﷺ namozni tugatganlarida, minbarga kulib oʻtirib: «Har bir kishi oʻz joyida tursin» dedilar. Soʻng: «Sizlarni nima uchun toʻplaganimni bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshi biladi» deyishdi. (U zot): «Vallohi, men sizlarni biror ragʻbat (xushxabar) yoki rahbat (qoʻrqitish) uchun toʻplaganim yoʻq. Balki men sizlarni shuning uchun toʻpladimki, Tamim ad-Doriy nasroniy kishi edi; u kelib, baygat berib, Islomni qabul qildi va menga Masih Dajjol haqida sizlarga aytib yurganimga muvofiq keladigan bir hadisni soʻzlab berdi. U menga shuni aytdiki, u Laxm va Juzom (qabilalari)dan oʻttiz kishi bilan dengiz kemasiga mindi; toʻlqin ularni bir oy dengizda oʻynatdi (sarson qildi); soʻng ular quyosh botishida dengizdagi bir orolga yaqinlashdilar va kemaning qayigʻiga oʻtirib, orolga kirdilar. Shunda ularni juni koʻp, momiq bir jonivor uchratdi — junining koʻpligidan uning oldi qayer-yu, orqasi qayer ekanini bilmadilar. Ular: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedilar. U: ‹Men Jassosaman› dedi. Ular: ‹Jassosa nima?› dedilar. U: ‹Ey qavm, deyrdagi (ibodatxonadagi) anavi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlarning xabaringizga benihoya mushtoqdir› dedi. (Tamim) dedi: u bizga bir kishini atab koʻrsatganda, biz uning shaytona boʻlishidan qoʻrqdik. Soʻng biz tezda yoʻlga tushib, deyrga kirdik va u yerda biz hech qachon koʻrmagan eng katta jussali, eng qattiq bogʻlangan bir inson turardi — qoʻllari boʻyniga jamlangan, tizzalaridan toʻpiqlarigacha temir bilan (bogʻlangan) edi. Biz: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedik. U: ‹Sizlar mening xabarimga qodir boʻldingiz, endi menga xabar beringlar — sizlar kimsizlar?› dedi. Ular: ‹Biz arablardanmiz; dengiz kemasiga mindik va dengizni u qutirgan paytda uchratdik; toʻlqin bizni bir oy oʻynatdi (sarson qildi); soʻng senning shu oroligga yaqinlashib, qayigʻiga oʻtirib, orolga kirdik. Shunda bizni juni koʻp, momiq bir jonivor uchratdi — junining koʻpligidan uning oldi qayer-yu, orqasi qayer ekani bilinmaydi. Biz: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedik. U: ‹Men Jassosaman› dedi. Biz: ‹Jassosa nima?› dedik. U: ‹Deyrdagi anavi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlarning xabaringizga benihoya mushtoqdir› dedi. Shu bois biz tezda sening oldingga keldik, undan qoʻrqdik va uning shaytona boʻlmasligiga ishonmadik› dedilar. Shunda u: ‹Menga Baysonning xurmolaridan xabar beringlar› dedi. Biz: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedik. U: ‹Sizlardan uning xurmolari meva beradimi-yoʻqmi, deb soʻrayman› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹Ogoh boʻlinglar, u yaqinda meva bermay qoʻyishi mumkin› dedi. (Soʻng) u: ‹Menga Tabariya koʻlidan xabar beringlar› dedi. Biz: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedik. U: ‹Unda suv bormi?› dedi. Ular: ‹Uning suvi koʻp› dedilar. U: ‹Ogoh boʻlinglar, uning suvi yaqinda ketib qolishi mumkin› dedi. (Soʻng) u: ‹Menga Zugʻar bulogʻidan xabar beringlar› dedi. Ular: ‹Uning qaysi holidan soʻraysan?› dedilar. U: ‹Buloqda suv bormi va uning ahli buloq suvi bilan ekin ekadimi?› dedi. Biz unga: ‹Ha, uning suvi koʻp va ahli uning suvidan (foydalanib) ekin ekadi› dedik. U: ‹Menga ummiylar (savodsiz arablar) Paygʻambari haqida xabar beringlar — u nima qildi?› dedi. Ular: ‹U Makkadan chiqib, Yasribga tushdi› dedilar. U: ‹Arablar unga qarshi urush qildimi?› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹U ularga qanday muomala qildi?› dedi. Biz unga, u atrofidagi arablardan gʻolib kelganini va ular unga itoat qilganlarini xabar berdik. U ularga: ‹Bu (haqiqatan) boʻldimi?› dedi. Biz: ‹Ha› dedik. U: ‹Ogoh boʻlinglar, ularning unga itoat qilishlari oʻzlari uchun yaxshiroqdir. Endi men sizlarga oʻzim haqimda xabar beraman: men Masih (Dajjol)man va menga yaqinda chiqishga izn beriladi, men chiqib, yerda yuraman va Makka bilan Toyba (Madina)dan boshqa qirq kechada tushib oʻtmagan biror qishlogʻ qoldirmayman. Bu ikkisi menga harom qilingan; men ulardan biriga kirmoqchi boʻlsam, har gal qoʻlida yalangʻoch qilich tutgan bir farishta meni qarshi olib, mendan toʻsadi va uning har bir dovonida (oʻtish joyida) uni qoʻriqlaydigan farishtalar bordir› dedi» dedilar. (Foatima) dedi: Rasululloh ﷺ tayoqchalari bilan minbarga urib: «Bu — Toyba, bu — Toyba, bu — Toyba!» — yaʼni Madina — dedilar va: «Ogoh boʻlinglar, men sizlarga buni aytib bermaganmidim?» dedilar. Odamlar: «Ha» deyishdi. (U zot): «Tamimning hadisi meni mamnun qildi, chunki u Madina va Makka haqida men sizlarga aytib yurgan narsamga muvofiq keldi. Ogoh boʻlinglar, u (Dajjol) Shom dengizida yoki Yaman dengizida. Yoʻq, balki mashriq tomonda — u mashriq tomonda, u mashriq tomonda, u mashriq tomonda!» dedilar va qoʻllari bilan mashriqqa ishora qildilar. (Foatima) dedi: men buni Rasululloh ﷺ dan yodlab oldim.Фоатима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: мен Ибнул-Муғирага турмушга чиқдим, у ўша кунларда Қурайшнинг энг яхши йигитларидан эди. У Расулуллоҳ ﷺ билан бирга дастлабки жиҳодда ҳалок бўлди. Бева қолганимда, Абдурраҳмон ибн Авф Расулуллоҳ ﷺ нинг бир неча саҳобалари қаторида менга совчи қўйди ва Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўзларининг озод қилган қули Усома ибн Зайд учун менга совчи қўйдилар. Менга: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мени севса, Усомани ҳам севсин» деганлари етказилган эди. Расулуллоҳ ﷺ мен билан (бу ҳақда) гаплашганларида, мен: «Менинг ишим Сизнинг қўлингизда. Кимни хоҳласангиз, менга ўшанга уйлантиринг» дедим. (У зот): «Умму Шарик (уйига) кўчиб ўт» дедилар. Умму Шарик ансорлардан бўлган бой аёл бўлиб, Аллоҳ йўлида кўп инфоқ қиларди, олдига меҳмонлар тушиб турарди. Мен: «Шундай қиламан» дедим. Шунда (у зот): «Бундай қилма! Дарҳақиқат, Умму Шарик меҳмони кўп аёл; мен, устингдан рўмолинг тушиб қолишини ёки кийиминг соқларингдан очилиб, қавм сендан ўзинг ёқтирмайдиган бирор нарсани кўриб қолишини истамайман. Балки сен амакингнинг ўғли Абдуллоҳ ибн Амр ибн Умму Мактум (уйига) кўчиб ўт» дедилар — у Бану Фиҳрдан, Қурайшнинг Фиҳридан бўлиб, у (Фоатима мансуб бўлган) шу ботндан (уруғдан) эди. Мен унинг олдига кўчиб ўтдим. Иддам тугаганда, мен нидо қилувчининг — Расулуллоҳ ﷺ нинг «намозга, жамоатга (йиғилинг)» деб нидо қилаётган жарчисининг нидосини эшитдим. Мен масжидга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намоз ўқидим ва аёлларнинг қавмнинг ортидаги сафида эдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатганларида, минбарга кулиб ўтириб: «Ҳар бир киши ўз жойида турсин» дедилар. Сўнг: «Сизларни нима учун тўплаганимни биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхши билади» дейишди. (У зот): «Валлоҳи, мен сизларни бирор рағбат (хушхабар) ёки раҳбат (қўрқитиш) учун тўплаганим йўқ. Балки мен сизларни шунинг учун тўпладимки, Тамим ад-Дорий насроний киши эди; у келиб, байгат бериб, Исломни қабул қилди ва менга Масиҳ Дажжол ҳақида сизларга айтиб юрганимга мувофиқ келадиган бир ҳадисни сўзлаб берди. У менга шуни айтдики, у Лахм ва Жузом (қабилалари)дан ўттиз киши билан денгиз кемасига минди; тўлқин уларни бир ой денгизда ўйнатди (сарсон қилди); сўнг улар қуёш ботишида денгиздаги бир оролга яқинлашдилар ва кеманинг қайиғига ўтириб, оролга кирдилар. Шунда уларни жуни кўп, момиқ бир жонивор учратди — жунининг кўплигидан унинг олди қаер-ю, орқаси қаер эканини билмадилар. Улар: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедилар. У: ‹Мен Жассосаман› деди. Улар: ‹Жассоса нима?› дедилар. У: ‹Эй қавм, дейрдаги (ибодатхонадаги) анави кишининг олдига боринглар, чунки у сизларнинг хабарингизга бениҳоя муштоқдир› деди. (Тамим) деди: у бизга бир кишини атаб кўрсатганда, биз унинг шайтона бўлишидан қўрқдик. Сўнг биз тезда йўлга тушиб, дейрга кирдик ва у ерда биз ҳеч қачон кўрмаган энг катта жуссали, энг қаттиқ боғланган бир инсон турарди — қўллари бўйнига жамланган, тиззаларидан тўпиқларигача темир билан (боғланган) эди. Биз: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедик. У: ‹Сизлар менинг хабаримга қодир бўлдингиз, энди менга хабар беринглар — сизлар кимсизлар?› деди. Улар: ‹Биз арабларданмиз; денгиз кемасига миндик ва денгизни у қутирган пайтда учратдик; тўлқин бизни бир ой ўйнатди (сарсон қилди); сўнг сеннинг шу оролигга яқинлашиб, қайиғига ўтириб, оролга кирдик. Шунда бизни жуни кўп, момиқ бир жонивор учратди — жунининг кўплигидан унинг олди қаер-ю, орқаси қаер экани билинмайди. Биз: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедик. У: ‹Мен Жассосаман› деди. Биз: ‹Жассоса нима?› дедик. У: ‹Дейрдаги анави кишининг олдига боринглар, чунки у сизларнинг хабарингизга бениҳоя муштоқдир› деди. Шу боис биз тезда сенинг олдингга келдик, ундан қўрқдик ва унинг шайтона бўлмаслигига ишонмадик› дедилар. Шунда у: ‹Менга Байсоннинг хурмоларидан хабар беринглар› деди. Биз: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедик. У: ‹Сизлардан унинг хурмолари мева берадими-йўқми, деб сўрайман› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹Огоҳ бўлинглар, у яқинда мева бермай қўйиши мумкин› деди. (Сўнг) у: ‹Менга Табария кўлидан хабар беринглар› деди. Биз: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедик. У: ‹Унда сув борми?› деди. Улар: ‹Унинг суви кўп› дедилар. У: ‹Огоҳ бўлинглар, унинг суви яқинда кетиб қолиши мумкин› деди. (Сўнг) у: ‹Менга Зуғар булоғидан хабар беринглар› деди. Улар: ‹Унинг қайси ҳолидан сўрайсан?› дедилар. У: ‹Булоқда сув борми ва унинг аҳли булоқ суви билан экин экадими?› деди. Биз унга: ‹Ҳа, унинг суви кўп ва аҳли унинг сувидан (фойдаланиб) экин экади› дедик. У: ‹Менга уммийлар (саводсиз араблар) Пайғамбари ҳақида хабар беринглар — у нима қилди?› деди. Улар: ‹У Маккадан чиқиб, Ясрибга тушди› дедилар. У: ‹Араблар унга қарши уруш қилдими?› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹У уларга қандай муомала қилди?› деди. Биз унга, у атрофидаги араблардан ғолиб келганини ва улар унга итоат қилганларини хабар бердик. У уларга: ‹Бу (ҳақиқатан) бўлдими?› деди. Биз: ‹Ҳа› дедик. У: ‹Огоҳ бўлинглар, уларнинг унга итоат қилишлари ўзлари учун яхшироқдир. Энди мен сизларга ўзим ҳақимда хабар бераман: мен Масиҳ (Дажжол)ман ва менга яқинда чиқишга изн берилади, мен чиқиб, ерда юраман ва Макка билан Тойба (Мадина)дан бошқа қирқ кечада тушиб ўтмаган бирор қишлоғ қолдирмайман. Бу иккиси менга ҳаром қилинган; мен улардан бирига кирмоқчи бўлсам, ҳар гал қўлида яланғоч қилич тутган бир фаришта мени қарши олиб, мендан тўсади ва унинг ҳар бир довонида (ўтиш жойида) уни қўриқлайдиган фаришталар бордир› деди» дедилар. (Фоатима) деди: Расулуллоҳ ﷺ таёқчалари билан минбарга уриб: «Бу — Тойба, бу — Тойба, бу — Тойба!» — яъни Мадина — дедилар ва: «Огоҳ бўлинглар, мен сизларга буни айтиб бермаганмидим?» дедилар. Одамлар: «Ҳа» дейишди. (У зот): «Тамимнинг ҳадиси мени мамнун қилди, чунки у Мадина ва Макка ҳақида мен сизларга айтиб юрган нарсамга мувофиқ келди. Огоҳ бўлинглар, у (Дажжол) Шом денгизида ёки Яман денгизида. Йўқ, балки машриқ томонда — у машриқ томонда, у машриқ томонда, у машриқ томонда!» дедилар ва қўллари билан машриққа ишора қилдилар. (Фоатима) деди: мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан ёдлаб олдим.