حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، وَابْنِ، لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَسْلَمَ أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ : غَزَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ نُرِيدُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةَ، وَعَلَى الْجَمَاعَةِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَالرُّومُ مُلْصِقُو ظُهُورِهِمْ بِحَائِطِ الْمَدِينَةِ، فَحَمَلَ رَجُلٌ عَلَى الْعَدُوِّ فَقَالَ النَّاسُ : مَهْ، مَهْ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، يُلْقِي بِيَدَيْهِ إِلَى التَّهْلُكَةِ . فَقَالَ أَبُو أَيُّوبَ : إِنَّمَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ لَمَّا نَصَرَ اللَّهُ نَبِيَّهُ وَأَظْهَرَ الإِسْلاَمَ، قُلْنَا : هَلُمَّ نُقِيمُ فِي أَمْوَالِنَا وَنُصْلِحُهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ } فَالإِلْقَاءُ بِالأَيْدِي إِلَى التَّهْلُكَةِ أَنْ نُقِيمَ فِي أَمْوَالِنَا وَنُصْلِحَهَا وَنَدَعَ الْجِهَادَ . قَالَ أَبُو عِمْرَانَ : فَلَمْ يَزَلْ أَبُو أَيُّوبَ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى دُفِنَ بِالْقُسْطَنْطِينِيَّةِ .
Aslam Abu Imron (rahimahulloh) shunday dedi: Biz Madinadan Qustantiniyya (Konstantinopol)ni (qasd qilib) gʻazotga chiqdik. Lashkarga Abdurrahmon ibn Xolid ibn al-Valid boshliq edi. Rumliklar esa orqalarini shahar devoriga tirab turishardi. Bir kishi dushmanga (yolgʻiz oʻzi) tashlandi. Shunda odamlar: «Toʻxta, toʻxta! Lo ilaha illalloh! U oʻz qoʻli bilan oʻzini halokatga tashlamoqda», dedilar. Abu Ayyub (roziyallohu anhu) esa: «Bu oyat biz ansorlar jamoasi haqida nozil boʻlgan. Alloh Oʻz Paygʻambariga ﷺ nusrat berib, Islomni gʻolib qilganda, biz: ‹Endi mol-mulkimiz boshida turib, ularni obod qilaylik›, dedik. Shunda Alloh taolo: {Alloh yoʻlida (mol) sarflangiz va oʻz qoʻlingiz bilan oʻzingizni halokatga tashlamangiz} (Baqara 195) oyatini nozil qildi. Demak, oʻz qoʻli bilan oʻzini halokatga tashlash — mol-mulkimiz boshida turib, ularni obod qilish bilan mashgʻul boʻlib, jihodni tark etishimizdir», dedi. Abu Imron dedi: «Abu Ayyub (roziyallohu anhu) Qustantiniyyada dafn etilgunicha Alloh yoʻlida jihod qilishdan toʻxtamadi».Аслам Абу Имрон (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Биз Мадинадан Қустантинийя (Константинопол)ни (қасд қилиб) ғазотга чиқдик. Лашкарга Абдурраҳмон ибн Холид ибн ал-Валид бошлиқ эди. Румликлар эса орқаларини шаҳар деворига тираб туришарди. Бир киши душманга (ёлғиз ўзи) ташланди. Шунда одамлар: «Тўхта, тўхта! Ло илаҳа иллаллоҳ! У ўз қўли билан ўзини ҳалокатга ташламоқда», дедилар. Абу Айюб (розияллоҳу анҳу) эса: «Бу оят биз ансорлар жамоаси ҳақида нозил бўлган. Аллоҳ Ўз Пайғамбарига ﷺ нусрат бериб, Исломни ғолиб қилганда, биз: ‹Энди мол-мулкимиз бошида туриб, уларни обод қилайлик›, дедик. Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ йўлида (мол) сарфлангиз ва ўз қўлингиз билан ўзингизни ҳалокатга ташламангиз} (Бақара 195) оятини нозил қилди. Демак, ўз қўли билан ўзини ҳалокатга ташлаш — мол-мулкимиз бошида туриб, уларни обод қилиш билан машғул бўлиб, жиҳодни тарк этишимиздир», деди. Абу Имрон деди: «Абу Айюб (розияллоҳу анҳу) Қустантинийяда дафн этилгунича Аллоҳ йўлида жиҳод қилишдан тўхтамади».
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الْمُرَقِّعِ بْنِ صَيْفِيِّ بْنِ رَبَاحٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّهِ، رَبَاحِ بْنِ رَبِيعٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ فَرَأَى النَّاسَ مُجْتَمِعِينَ عَلَى شَىْءٍ فَبَعَثَ رَجُلاً فَقَالَ " انْظُرْ عَلاَمَ اجْتَمَعَ هَؤُلاَءِ " فَجَاءَ فَقَالَ عَلَى امْرَأَةٍ قَتِيلٍ . فَقَالَ " مَا كَانَتْ هَذِهِ لِتُقَاتِلَ " . قَالَ وَعَلَى الْمُقَدِّمَةِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَبَعَثَ رَجُلاً فَقَالَ " قُلْ لِخَالِدٍ لاَ يَقْتُلَنَّ امْرَأَةً وَلاَ عَسِيفًا " .
Raboh ibn Rabiʼ (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotda edik. U zot odamlarni biror narsaning atrofiga toʻplanganini koʻrib, bir kishini yubordilar va: «Qara, bular nimaning atrofiga toʻplanishibdi?» dedilar. U (kishi) kelib: «Oʻldirilgan bir ayolning atrofiga», dedi. Shunda u zot: «Bu (ayol) jang qiladiganlardan emas edi-ku», dedilar. (Roviy) dedi: Old qoʻshinga Xolid ibn Valid boshliq edi. Shunda u zot bir kishini yuborib: «Xolidga ayt, hech bir ayolni ham, yollangan xizmatkorni ham oʻldirmasin», dedilar.Рабоҳ ибн Рабиъ (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотда эдик. У зот одамларни бирор нарсанинг атрофига тўпланганини кўриб, бир кишини юбордилар ва: «Қара, булар ниманинг атрофига тўпланишибди?» дедилар. У (киши) келиб: «Ўлдирилган бир аёлнинг атрофига», деди. Шунда у зот: «Бу (аёл) жанг қиладиганлардан эмас эди-ку», дедилар. (Ровий) деди: Олд қўшинга Холид ибн Валид бошлиқ эди. Шунда у зот бир кишини юбориб: «Холидга айт, ҳеч бир аёлни ҳам, ёлланган хизматкорни ҳам ўлдирмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنِ ابْنِ تِعْلَى، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأُتِيَ بِأَرْبَعَةِ أَعْلاَجٍ مِنَ الْعَدُوِّ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُتِلُوا صَبْرًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لَنَا غَيْرُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ بِالنَّبْلِ صَبْرًا فَبَلَغَ ذَلِكَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ قَتْلِ الصَّبْرِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَتْ دَجَاجَةٌ مَا صَبَرْتُهَا . فَبَلَغَ ذَلِكَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأَعْتَقَ أَرْبَعَ رِقَابٍ .
Ibn Tiʼlodan rivoyat qilinadi: Biz Abdurrahmon ibn Xolid ibn al-Validning izmida gʻazot qildik. Unga dushmandan toʻrt nafar asir keltirildi. U esa ular haqida buyruq berdi va ular bogʻlangan holda oʻldirildilar. Abu Dovud aytadi: Saiyddan boshqasi bizga Ibn Vahbdan ushbu hadis haqida rivoyat qildiki, u: «(Ularni) oʻq bilan bogʻlab oʻldirdi», dedi. Bu xabar Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)ga yetib bordi va u: «Men Rasululloh ﷺ jonivorni bogʻlab turib oʻldirishdan qaytarganlarini eshitganman. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar tovuq boʻlsa ham, men uni bogʻlab turib oʻldirmasdim», dedi. Bu xabar Abdurrahmon ibn Xolid ibn al-Validga yetib borgach, u toʻrt nafar qulni ozod qildi.Ибн Тиълодан ривоят қилинади: Биз Абдурраҳмон ибн Холид ибн ал-Валиднинг измида ғазот қилдик. Унга душмандан тўрт нафар асир келтирилди. У эса улар ҳақида буйруқ берди ва улар боғланган ҳолда ўлдирилдилар. Абу Довуд айтади: Саийддан бошқаси бизга Ибн Ваҳбдан ушбу ҳадис ҳақида ривоят қилдики, у: «(Уларни) ўқ билан боғлаб ўлдирди», деди. Бу хабар Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)га етиб борди ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ жониворни боғлаб туриб ўлдиришдан қайтарганларини эшитганман. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар товуқ бўлса ҳам, мен уни боғлаб туриб ўлдирмасдим», деди. Бу хабар Абдурраҳмон ибн Холид ибн ал-Валидга етиб боргач, у тўрт нафар қулни озод қилди.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، وَعَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ إِلَى أُكَيْدِرِ دُومَةَ فَأُخِذَ فَأَتَوْهُ بِهِ فَحَقَنَ لَهُ دَمَهُ وَصَالَحَهُ عَلَى الْجِزْيَةِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) va Usmon ibn Abu Sulaymondan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xolid ibn Validni Dumaning (hokimi) Ukaydir oldiga yubordilar. U asir olinib, uni u zotning huzurlariga olib kelishdi. U zot uning qonini saqlab qoldilar (oʻldirmadilar) va u bilan jizya (toʻlash) ustiga sulh tuzdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ва Усмон ибн Абу Сулаймондан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Холид ибн Валидни Думанинг (ҳокими) Укайдир олдига юбордилар. У асир олиниб, уни у зотнинг ҳузурларига олиб келишди. У зот унинг қонини сақлаб қолдилар (ўлдирмадилар) ва у билан жизя (тўлаш) устига сулҳ туздилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَرْمَلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَجَاءُوا بِضَبَّيْنِ مَشْوِيَّيْنِ عَلَى ثُمَامَتَيْنِ فَتَبَزَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ خَالِدٌ إِخَالُكَ تَقْذُرُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَجَلْ " . ثُمَّ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَبَنٍ فَشَرِبَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ . وَإِذَا سُقِيَ لَبَنًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ . فَإِنَّهُ لَيْسَ شَىْءٌ يُجْزِئُ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ إِلاَّ اللَّبَنُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَفْظُ مُسَدَّدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Maymuna (roziyallohu anho)ning uyida edim. Shunda Rasululloh ﷺ kirib keldilar, u zot bilan birga Xolid ibn Valid (roziyallohu anhu) ham bor edi. Ikkita yumronqoziqlardan iborat qovurilgan ovqatni ikki dasta gʻumayda keltirishdi. Rasululloh ﷺ tupurdilar. Xolid: «Ey Rasululloh, sizni undan jirkanyapsiz deb oʻylayman», dedi. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga sut keltirildi, u zot ichdilar va: «Sizlardan biringiz taom yesa, ‹Ey Alloh, bizga uning ichida barakat ber va bizni undan koʻra yaxshiroq taom bilan rizqlantir› desin. Agar unga sut ichirilsa, ‹Ey Alloh, bizga uning ichida barakat ber va bizga undan yanada koʻproq ber› desin. Zero, taom va ichimliklardan sutdan boshqa biror narsa (ham ozuqa, ham ichimlik oʻrnida) kifoya qilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Musaddadning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг уйида эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кириб келдилар, у зот билан бирга Холид ибн Валид (розияллоҳу анҳу) ҳам бор эди. Иккита юмронқозиқлардан иборат қовурилган овқатни икки даста ғумайда келтиришди. Расулуллоҳ ﷺ тупурдилар. Холид: «Эй Расулуллоҳ, сизни ундан жирканяпсиз деб ўйлайман», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга сут келтирилди, у зот ичдилар ва: «Сизлардан бирингиз таом еса, ‹Эй Аллоҳ, бизга унинг ичида баракат бер ва бизни ундан кўра яхшироқ таом билан ризқлантир› десин. Агар унга сут ичирилса, ‹Эй Аллоҳ, бизга унинг ичида баракат бер ва бизга ундан янада кўпроқ бер› десин. Зеро, таом ва ичимликлардан сутдан бошқа бирор нарса (ҳам озуқа, ҳам ичимлик ўрнида) кифоя қилмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Мусаддаднинг лафзидир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعُسْفَانَ وَعَلَى الْمُشْرِكِينَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَصَلَّيْنَا الظُّهْرَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ لَقَدْ أَصَبْنَا غِرَّةً لَقَدْ أَصَبْنَا غَفْلَةً لَوْ كُنَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ وَهُمْ فِي الصَّلاَةِ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْقَصْرِ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْعَصْرُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَالْمُشْرِكُونَ أَمَامَهُ فَصَفَّ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفٌّ وَصَفَّ بَعْدَ ذَلِكَ الصَّفِّ صَفٌّ آخَرُ فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِينَ يَلُونَهُ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا صَلَّى هَؤُلاَءِ السَّجْدَتَيْنِ وَقَامُوا سَجَدَ الآخَرُونَ الَّذِينَ كَانُوا خَلْفَهُمْ ثُمَّ تَأَخَّرَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ إِلَى مَقَامِ الآخَرِينَ وَتَقَدَّمَ الصَّفُّ الأَخِيرُ إِلَى مَقَامِ الصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ سَجَدَ الآخَرُونَ ثُمَّ جَلَسُوا جَمِيعًا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ جَمِيعًا فَصَلاَّهَا بِعُسْفَانَ وَصَلاَّهَا يَوْمَ بَنِي سُلَيْمٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى أَيُّوبُ وَهِشَامٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ هَذَا الْمَعْنَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ رَوَاهُ دَاوُدُ بْنُ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ وَكَذَلِكَ قَتَادَةُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ حِطَّانَ عَنْ أَبِي مُوسَى فِعْلَهُ وَكَذَلِكَ عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ .
Abu Ayyosh az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Usfonda edik. Mushriklar ustida (sarkarda) Xolid ibn al-Valid bor edi. Biz peshin namozini oʻqidik. Shunda mushriklar: ‹Biz gʻaflatga yoʻl qoʻydik, ehtiyotsizlik qildik. Ular namozda boʻlganlarida ularning ustiga hujum qilganimizda boʻlar edi›, — deyishdi. Shunda peshin bilan asr orasida (xavf vaqtidagi namozni) qisqartirish haqidagi oyat nozil boʻldi. Asr vaqti kirganda, Rasululloh ﷺ qiblaga yuzlanib turdilar, mushriklar esa ularning roʻparasida edi. Rasululloh ﷺning orqalarida bir saf turdi, oʻsha safdan keyin yana bir saf turdi. Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin turgan saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Anavilar ikki sajdani qilib, oʻrinlaridan turishganda, ularning orqasidagilar sajda qilishdi. Soʻng (birinchi) safga yaqin saf boshqalarining oʻrniga orqaga oʻtdi, oxirgi saf esa birinchi safning oʻrniga oldinga oʻtdi. Soʻng Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Rasululloh ﷺ va u zotga yaqin saf oʻtirganlarida, boshqalari sajda qilishdi, soʻng hammalari oʻtirishdi. Soʻng (u zot) hammalariga salom berdilar». U zot buni Usfonda oʻqidilar, Banu Sulaym kunida ham oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu maʼnoni Ayyub va Hishom, Abuz-Zubaydan, u Jobirdan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilishgan. Shuningdek, buni Dovud ibn Husayn, Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abdulmalik, Atodan, u Jobirdan ham shunday rivoyat qilgan. Shuningdek, Qatoda, Hasandan, u Hittondan, u Abu Musodan uning amali sifatida rivoyat qilgan. Shuningdek, Ikrima ibn Xolid, Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Hishom ibn Urva, otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Bu Savriyning soʻzidir.Абу Айёш аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Усфонда эдик. Мушриклар устида (саркарда) Холид ибн ал-Валид бор эди. Биз пешин намозини ўқидик. Шунда мушриклар: ‹Биз ғафлатга йўл қўйдик, эҳтиётсизлик қилдик. Улар намозда бўлганларида уларнинг устига ҳужум қилганимизда бўлар эди›, — дейишди. Шунда пешин билан аср орасида (хавф вақтидаги намозни) қисқартириш ҳақидаги оят нозил бўлди. Аср вақти кирганда, Расулуллоҳ ﷺ қиблага юзланиб турдилар, мушриклар эса уларнинг рўпарасида эди. Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида бир саф турди, ўша сафдан кейин яна бир саф турди. Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин турган саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Анавилар икки саждани қилиб, ўринларидан туришганда, уларнинг орқасидагилар сажда қилишди. Сўнг (биринчи) сафга яқин саф бошқаларининг ўрнига орқага ўтди, охирги саф эса биринчи сафнинг ўрнига олдинга ўтди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Расулуллоҳ ﷺ ва у зотга яқин саф ўтирганларида, бошқалари сажда қилишди, сўнг ҳаммалари ўтиришди. Сўнг (у зот) ҳаммаларига салом бердилар». У зот буни Усфонда ўқидилар, Бану Сулайм кунида ҳам ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу маънони Айюб ва Ҳишом, Абуз-Зубайдан, у Жобирдан, Набий ﷺдан ривоят қилишган. Шунингдек, буни Довуд ибн Ҳусайн, Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Шунингдек, Абдулмалик, Атодан, у Жобирдан ҳам шундай ривоят қилган. Шунингдек, Қатода, Ҳасандан, у Ҳиттондан, у Абу Мусодан унинг амали сифатида ривоят қилган. Шунингдек, Икрима ибн Холид, Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Шунингдек, Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Бу Саврийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ الْمِصْرِيُّ ابْنُ أَخِي، رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ، قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الآنَ وَهُوَ فِي الرِّحَالِ يَلْتَمِسُ رَحْلَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَقَالَ لِلنَّاسِ " اضْرِبُوهُ " . فَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالنِّعَالِ وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالْعَصَا وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالْمِيتَخَةِ - قَالَ ابْنُ وَهْبٍ الْجَرِيدَةُ الرَّطْبَةُ - ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُرَابًا مِنَ الأَرْضِ فَرَمَى بِهِ فِي وَجْهِهِ .
Abdurrahmon ibn Azhar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Goʻyo men Rasululloh ﷺni hozir koʻrib turgandekman, u zot manzilgohlar orasida Xolid ibnul-Validning manzilini izlab yurardilar. Shu holatda turganlarida, oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi. U zot odamlarga: «Uni uringlar!» dedilar. Shunda ulardan baʼzilari uni poyabzallari bilan urdi, baʼzilari uni hassa bilan urdi, baʼzilari uni mitaxa bilan urdi. — Ibn Vahb: mitaxa hoʻl xurmo shoxidir, dedi. — Soʻng Rasululloh ﷺ yerdan bir hovuch tuproq olib, uning yuziga sepdilar.Абдурраҳмон ибн Азҳар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни ҳозир кўриб тургандекман, у зот манзилгоҳлар орасида Холид ибнул-Валиднинг манзилини излаб юрардилар. Шу ҳолатда турганларида, олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди. У зот одамларга: «Уни уринглар!» дедилар. Шунда улардан баъзилари уни поябзаллари билан урди, баъзилари уни ҳасса билан урди, баъзилари уни митаха билан урди. — Ибн Ваҳб: митаха ҳўл хурмо шохидир, деди. — Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ердан бир ҳовуч тупроқ олиб, унинг юзига сепдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ الْفَتْحِ وَأَنَا غُلاَمٌ شَابٌّ يَتَخَلَّلُ النَّاسَ يَسْأَلُ عَنْ مَنْزِلِ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأُتِيَ بِشَارِبٍ فَأَمَرَهُمْ فَضَرَبُوهُ بِمَا فِي أَيْدِيهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالسَّوْطِ وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِعَصًا وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِنَعْلِهِ وَحَثَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التُّرَابَ فَلَمَّا كَانَ أَبُو بَكْرٍ أُتِيَ بِشَارِبٍ فَسَأَلَهُمْ عَنْ ضَرْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي ضَرَبَهُ فَحَزَرُوهُ أَرْبَعِينَ فَضَرَبَ أَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ كَتَبَ إِلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِنَّ النَّاسَ قَدِ انْهَمَكُوا فِي الشُّرْبِ وَتَحَاقَرُوا الْحَدَّ وَالْعُقُوبَةَ . قَالَ هُمْ عِنْدَكَ فَسَلْهُمْ . وَعِنْدَهُ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ فَسَأَلَهُمْ فَأَجْمَعُوا عَلَى أَنْ يَضْرِبَ ثَمَانِينَ . قَالَ وَقَالَ عَلِيٌّ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا شَرِبَ افْتَرَى فَأَرَى أَنْ يَجْعَلَهُ كَحَدِّ الْفِرْيَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَدْخَلَ عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ بَيْنَ الزُّهْرِيِّ وَبَيْنَ ابْنِ الأَزْهَرِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَزْهَرِ عَنْ أَبِيهِ .
Abdurrahmon ibn Azhar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Men yosh bola edim, (Makka) fathi kunining ertalabida Rasululloh ﷺni koʻrdim, u zot Xolid ibnul-Validning manzilini soʻrab, odamlar orasidan oʻtib borardilar. Shu payt oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi, u zot ularga buyurdilar, ular esa uni qoʻllaridagi narsalar bilan urdilar. Ulardan baʼzilari uni qamchi bilan urdi, baʼzilari uni hassa bilan urdi, baʼzilari uni poyabzali bilan urdi. Rasululloh ﷺ esa (uning yuziga) tuproq sepdilar. Abu Bakr (davrida) bir aroq ichgan kishi keltirilganda, u (Abu Bakr) ulardan Nabiy ﷺ uni urgan urish (miqdori) haqida soʻradi, ular uni qirqqa baholashdi. Shunda Abu Bakr qirq (darra) urdi. Umar (davrida) boʻlganda, unga Xolid ibnul-Valid: «Odamlar aroqxoʻrlikka berilib ketishdi va hadu jazoni mensimay qoʻyishdi», deb xat yozdi. (Umar): «Ular sening huzuringda (vakil sifatida) bor, ulardan soʻra» dedi. Uning huzurida dastlabki muhojirlar bor edi, u ulardan soʻradi. Ular sakson (darra) urilishiga ittifoq qilishdi. (Roviy) aytadi: Ali: «Kishi aroq ichsa, (boʻhton) toʻqib gapiradi. Shuning uchun men uni boʻhton haddi kabi qilishni maʼqul koʻraman» dedi. Abu Dovud aytdi: Uqayl ibn Xolid bu hadisda Zuhriy bilan Ibnul-Azhar oʻrtasiga ‹Abdulloh ibn Abdurrahmon ibnul-Azhar otasidan› (degan rovini) qoʻshdi.Абдурраҳмон ибн Азҳар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Мен ёш бола эдим, (Макка) фатҳи кунининг эрталабида Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, у зот Холид ибнул-Валиднинг манзилини сўраб, одамлар орасидан ўтиб борардилар. Шу пайт олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди, у зот уларга буюрдилар, улар эса уни қўлларидаги нарсалар билан урдилар. Улардан баъзилари уни қамчи билан урди, баъзилари уни ҳасса билан урди, баъзилари уни поябзали билан урди. Расулуллоҳ ﷺ эса (унинг юзига) тупроқ сепдилар. Абу Бакр (даврида) бир ароқ ичган киши келтирилганда, у (Абу Бакр) улардан Набий ﷺ уни урган уриш (миқдори) ҳақида сўради, улар уни қирққа баҳолашди. Шунда Абу Бакр қирқ (дарра) урди. Умар (даврида) бўлганда, унга Холид ибнул-Валид: «Одамлар ароқхўрликка берилиб кетишди ва ҳаду жазони менсимай қўйишди», деб хат ёзди. (Умар): «Улар сенинг ҳузурингда (вакил сифатида) бор, улардан сўра» деди. Унинг ҳузурида дастлабки муҳожирлар бор эди, у улардан сўради. Улар саксон (дарра) урилишига иттифоқ қилишди. (Ровий) айтади: Али: «Киши ароқ ичса, (бўҳтон) тўқиб гапиради. Шунинг учун мен уни бўҳтон ҳадди каби қилишни маъқул кўраман» деди. Абу Довуд айтди: Уқайл ибн Холид бу ҳадисда Зуҳрий билан Ибнул-Азҳар ўртасига ‹Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибнул-Азҳар отасидан› (деган ровини) қўшди.