حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعُسْفَانَ وَعَلَى الْمُشْرِكِينَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَصَلَّيْنَا الظُّهْرَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ لَقَدْ أَصَبْنَا غِرَّةً لَقَدْ أَصَبْنَا غَفْلَةً لَوْ كُنَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ وَهُمْ فِي الصَّلاَةِ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْقَصْرِ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْعَصْرُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَالْمُشْرِكُونَ أَمَامَهُ فَصَفَّ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفٌّ وَصَفَّ بَعْدَ ذَلِكَ الصَّفِّ صَفٌّ آخَرُ فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِينَ يَلُونَهُ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا صَلَّى هَؤُلاَءِ السَّجْدَتَيْنِ وَقَامُوا سَجَدَ الآخَرُونَ الَّذِينَ كَانُوا خَلْفَهُمْ ثُمَّ تَأَخَّرَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ إِلَى مَقَامِ الآخَرِينَ وَتَقَدَّمَ الصَّفُّ الأَخِيرُ إِلَى مَقَامِ الصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ سَجَدَ الآخَرُونَ ثُمَّ جَلَسُوا جَمِيعًا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ جَمِيعًا فَصَلاَّهَا بِعُسْفَانَ وَصَلاَّهَا يَوْمَ بَنِي سُلَيْمٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى أَيُّوبُ وَهِشَامٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ هَذَا الْمَعْنَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ رَوَاهُ دَاوُدُ بْنُ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ وَكَذَلِكَ قَتَادَةُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ حِطَّانَ عَنْ أَبِي مُوسَى فِعْلَهُ وَكَذَلِكَ عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ .
Abu Ayyosh az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Usfonda edik. Mushriklar ustida (sarkarda) Xolid ibn al-Valid bor edi. Biz peshin namozini oʻqidik. Shunda mushriklar: ‹Biz gʻaflatga yoʻl qoʻydik, ehtiyotsizlik qildik. Ular namozda boʻlganlarida ularning ustiga hujum qilganimizda boʻlar edi›, — deyishdi. Shunda peshin bilan asr orasida (xavf vaqtidagi namozni) qisqartirish haqidagi oyat nozil boʻldi. Asr vaqti kirganda, Rasululloh ﷺ qiblaga yuzlanib turdilar, mushriklar esa ularning roʻparasida edi. Rasululloh ﷺning orqalarida bir saf turdi, oʻsha safdan keyin yana bir saf turdi. Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin turgan saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Anavilar ikki sajdani qilib, oʻrinlaridan turishganda, ularning orqasidagilar sajda qilishdi. Soʻng (birinchi) safga yaqin saf boshqalarining oʻrniga orqaga oʻtdi, oxirgi saf esa birinchi safning oʻrniga oldinga oʻtdi. Soʻng Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Rasululloh ﷺ va u zotga yaqin saf oʻtirganlarida, boshqalari sajda qilishdi, soʻng hammalari oʻtirishdi. Soʻng (u zot) hammalariga salom berdilar». U zot buni Usfonda oʻqidilar, Banu Sulaym kunida ham oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu maʼnoni Ayyub va Hishom, Abuz-Zubaydan, u Jobirdan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilishgan. Shuningdek, buni Dovud ibn Husayn, Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abdulmalik, Atodan, u Jobirdan ham shunday rivoyat qilgan. Shuningdek, Qatoda, Hasandan, u Hittondan, u Abu Musodan uning amali sifatida rivoyat qilgan. Shuningdek, Ikrima ibn Xolid, Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Hishom ibn Urva, otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Bu Savriyning soʻzidir.Абу Айёш аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Усфонда эдик. Мушриклар устида (саркарда) Холид ибн ал-Валид бор эди. Биз пешин намозини ўқидик. Шунда мушриклар: ‹Биз ғафлатга йўл қўйдик, эҳтиётсизлик қилдик. Улар намозда бўлганларида уларнинг устига ҳужум қилганимизда бўлар эди›, — дейишди. Шунда пешин билан аср орасида (хавф вақтидаги намозни) қисқартириш ҳақидаги оят нозил бўлди. Аср вақти кирганда, Расулуллоҳ ﷺ қиблага юзланиб турдилар, мушриклар эса уларнинг рўпарасида эди. Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида бир саф турди, ўша сафдан кейин яна бир саф турди. Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин турган саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Анавилар икки саждани қилиб, ўринларидан туришганда, уларнинг орқасидагилар сажда қилишди. Сўнг (биринчи) сафга яқин саф бошқаларининг ўрнига орқага ўтди, охирги саф эса биринчи сафнинг ўрнига олдинга ўтди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Расулуллоҳ ﷺ ва у зотга яқин саф ўтирганларида, бошқалари сажда қилишди, сўнг ҳаммалари ўтиришди. Сўнг (у зот) ҳаммаларига салом бердилар». У зот буни Усфонда ўқидилар, Бану Сулайм кунида ҳам ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу маънони Айюб ва Ҳишом, Абуз-Зубайдан, у Жобирдан, Набий ﷺдан ривоят қилишган. Шунингдек, буни Довуд ибн Ҳусайн, Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Шунингдек, Абдулмалик, Атодан, у Жобирдан ҳам шундай ривоят қилган. Шунингдек, Қатода, Ҳасандан, у Ҳиттондан, у Абу Мусодан унинг амали сифатида ривоят қилган. Шунингдек, Икрима ибн Холид, Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Шунингдек, Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Бу Саврийнинг сўзидир.