حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ فُرِضَتِ الصَّلاَةُ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَأُقِرَّتْ صَلاَةُ السَّفَرِ وَزِيدَ فِي صَلاَةِ الْحَضَرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedilar: Namoz hazarda (vatanda) ham, safarda ham ikki rakaat ikki rakaatdan farz qilingan edi. Soʻng safar namozi (oʻz holicha) qoldirildi, hazar namoziga esa (rakaatlar) ziyoda qilindi.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дедилар: Намоз ҳазарда (ватанда) ҳам, сафарда ҳам икки ракаат икки ракаатдан фарз қилинган эди. Сўнг сафар намози (ўз ҳолича) қолдирилди, ҳазар намозига эса (ракаатлар) зиёда қилинди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا خُشَيْشٌ، - يَعْنِي ابْنَ أَصْرَمَ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَيْهِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَرَأَيْتَ إِقْصَارَ النَّاسِ الصَّلاَةَ وَإِنَّمَا قَالَ تَعَالَى ‏{‏ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ‏}‏ فَقَدْ ذَهَبَ ذَلِكَ الْيَوْمُ ‏.‏ فَقَالَ عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صَدَقَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga: «Odamlar hozir namozni qisqartirib oʻqimoqdalar, holbuki Alloh taolo {Agar kofir boʻlganlar sizlarni fitnaga solishidan qoʻrqsangiz} (Niso 101) degan-ku, axir oʻsha (qoʻrquv) kunlari oʻtib ketdi-ku?» dedim. U: «Sen taajjub qilgan narsadan men ham taajjub qilgan edim. Buni Rasululloh ﷺga aytsam, u zot: ‹Bu Allohning sizlarga qilgan sadaqasidir, bas, Uning sadaqasini qabul qilinglar›, dedilar», deb javob berdi.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га: «Одамлар ҳозир намозни қисқартириб ўқимоқдалар, ҳолбуки Аллоҳ таоло {Агар кофир бўлганлар сизларни фитнага солишидан қўрқсангиз} (Нисо 101) деган-ку, ахир ўша (қўрқув) кунлари ўтиб кетди-ку?» дедим. У: «Сен таажжуб қилган нарсадан мен ҳам таажжуб қилган эдим. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтсам, у зот: ‹Бу Аллоҳнинг сизларга қилган садақасидир, бас, Унинг садақасини қабул қилинглар›, дедилар», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي عَمَّارٍ، يُحَدِّثُ فَذَكَرَهُ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ وَحَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ كَمَا رَوَاهُ ابْنُ بَكْرٍ ‏.‏

Ibn Jurayj aytadi: Men Abdulloh ibn Abu Ammorni hadis aytayotganini eshitdim, deb yuqoridagiga oʻxshash (hadis)ni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Buni Abu Osim va Hammod ibn Masʼada ham Ibn Bakr rivoyat qilgani kabi rivoyat qilganlar.Ибн Журайж айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Амморни ҳадис айтаётганини эшитдим, деб юқоридагига ўхшаш (ҳадис)ни зикр қилди. Абу Довуд айтди: Буни Абу Осим ва Ҳаммод ибн Масъада ҳам Ибн Бакр ривоят қилгани каби ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَزِيدَ الْهُنَائِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ قَصْرِ الصَّلاَةِ، فَقَالَ أَنَسٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ مَسِيرَةَ ثَلاَثَةِ أَمْيَالٍ أَوْ ثَلاَثَةِ فَرَاسِخَ - شُعْبَةُ شَكَّ - يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Yahyo ibn Yazid al-Hunaiy aytadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan namozni qisqartirish haqida soʻradim. Anas: «Rasululloh ﷺ uch mil yoki uch farsax masofaga chiqsalar, — Shuʼba shubha qildi — ikki rakaat oʻqir edilar», dedi.Яҳё ибн Язид ал-Ҳунаий айтади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан намозни қисқартириш ҳақида сўрадим. Анас: «Расулуллоҳ ﷺ уч мил ёки уч фарсах масофага чиқсалар, — Шуъба шубҳа қилди — икки ракаат ўқир эдилар», деди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَإِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، سَمِعَا أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ بِالْمَدِينَةِ أَرْبَعًا وَالْعَصْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Men Rasululloh ﷺ bilan Madinada peshin namozini toʻrt rakaat, Zul-Hulayfada esa asr namozini ikki rakaat oʻqidim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Мадинада пешин намозини тўрт ракаат, Зул-Ҳулайфада эса аср намозини икки ракаат ўқидим.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا عُشَّانَةَ الْمَعَافِرِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَعْجَبُ رَبُّكُمْ مِنْ رَاعِي غَنَمٍ فِي رَأْسِ شَظِيَّةٍ بِجَبَلٍ يُؤَذِّنُ بِالصَّلاَةِ وَيُصَلِّي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا يُؤَذِّنُ وَيُقِيمُ الصَّلاَةَ يَخَافُ مِنِّي فَقَدْ غَفَرْتُ لِعَبْدِي وَأَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) shunday dedilar: Men Rasululloh ﷺning bunday deganlarini eshitdim: «Robbingiz togʻ choʻqqisidagi qoyada turib namozga azon aytayotgan va namoz oʻqiyotgan qoʻy-echki choʻponidan xursand boʻladi. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Mana bu bandamga qaranglar, u azon aytadi, namozni iqomat qiladi, Mendan qoʻrqadi. Bas, Men bandamni magʻfirat qildim va uni jannatga kiritdim›, deydi.»Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини эшитдим: «Роббингиз тоғ чўққисидаги қояда туриб намозга азон айтаётган ва намоз ўқиётган қўй-эчки чўпонидан хурсанд бўлади. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Мана бу бандамга қаранглар, у азон айтади, намозни иқомат қилади, Мендан қўрқади. Бас, Мен бандамни мағфират қилдим ва уни жаннатга киритдим›, дейди.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْمِسْحَاجِ بْنِ مُوسَى، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ حَدِّثْنَا مَا، سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ كُنَّا إِذَا كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ فَقُلْنَا زَالَتِ الشَّمْسُ أَوْ لَمْ تَزُلْ صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ ارْتَحَلَ ‏.‏

Mishoj ibn Muso aytadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ga: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan narsangizni hadis qilib bering», dedim. U: «Biz safarda Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlsak, ‹quyosh ogʻdimi yoki ogʻmadimi?› deb (gʻazablanib turganimizda), u zot peshin namozini oʻqir, soʻng yoʻlga chiqar edilar», dedi.Мишож ибн Мусо айтади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)га: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсангизни ҳадис қилиб беринг», дедим. У: «Биз сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлсак, ‹қуёш оғдими ёки оғмадими?› деб (ғазабланиб турганимизда), у зот пешин намозини ўқир, сўнг йўлга чиқар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي حَمْزَةُ الْعَائِذِيُّ، - رَجُلٌ مِنْ بَنِي ضَبَّةَ - قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ مَنْزِلاً لَمْ يَرْتَحِلْ حَتَّى يُصَلِّيَ الظُّهْرَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ بِنِصْفِ النَّهَارِ قَالَ وَإِنْ كَانَ بِنِصْفِ النَّهَارِ ‏.‏

Hamza al-Oiziy — Bani Zabba qabilasidan boʻlgan kishi — aytadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning bunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ biror manzilga tushsalar, peshin namozini oʻqimaguncha yoʻlga chiqmas edilar. Bir kishi u zotga: «Kunduzi yarmida (kun qoq tushda) boʻlsa ham-a?» dedi. U zot: «Kunduzi yarmida boʻlsa ham», dedilar.Ҳамза ал-Оизий — Бани Забба қабиласидан бўлган киши — айтади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг бундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ бирор манзилга тушсалар, пешин намозини ўқимагунча йўлга чиқмас эдилар. Бир киши у зотга: «Кундузи ярмида (кун қоқ тушда) бўлса ҳам-а?» деди. У зот: «Кундузи ярмида бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ، خَرَجُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجْمَعُ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ فَأَخَّرَ الصَّلاَةَ يَوْمًا ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ دَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا ‏.‏

Abu Tufayl Omir ibn Vosiladan rivoyat qilinadiki, Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) ularga shunday xabar berdi: Ular Tabuk gʻazotida Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdilar. Rasululloh ﷺ peshin bilan asrni, magʻrib bilan xufton (namozlari)ni jamlab oʻqir edilar. Bir kuni u zot namozni kechiktirib, soʻng chiqib, peshin va asrni birga oʻqidilar, soʻng (chodirga) kirdilar. Soʻng chiqib, magʻrib va xuftonni birga oʻqidilar.Абу Туфайл Омир ибн Восиладан ривоят қилинадики, Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) уларга шундай хабар берди: Улар Табук ғазотида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдилар. Расулуллоҳ ﷺ пешин билан асрни, мағриб билан хуфтон (намозлари)ни жамлаб ўқир эдилар. Бир куни у зот намозни кечиктириб, сўнг чиқиб, пешин ва асрни бирга ўқидилар, сўнг (чодирга) кирдилар. Сўнг чиқиб, мағриб ва хуфтонни бирга ўқидилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، اسْتُصْرِخَ عَلَى صَفِيَّةَ وَهُوَ بِمَكَّةَ فَسَارَ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَبَدَتِ النُّجُومُ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَجِلَ بِهِ أَمْرٌ فِي سَفَرٍ جَمَعَ بَيْنَ هَاتَيْنِ الصَّلاَتَيْنِ ‏.‏ فَسَارَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ فَنَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا ‏.‏

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkada boʻlganlarida unga Safiyyaning (vafoti haqida) xabar berildi. U yoʻlga tushdi va quyosh botib, yulduzlar koʻrindi. Soʻng u: «Albatta Nabiy ﷺ safarda biror ish shoshilinch boʻlib qolsa, mana shu ikki namozni jamlab oʻqir edilar», dedi. Soʻng u shafaq gʻoyib boʻlguncha yoʻl yurdi, keyin (ulovdan) tushib, ikkovini jamlab oʻqidi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккада бўлганларида унга Сафийянинг (вафоти ҳақида) хабар берилди. У йўлга тушди ва қуёш ботиб, юлдузлар кўринди. Сўнг у: «Албатта Набий ﷺ сафарда бирор иш шошилинч бўлиб қолса, мана шу икки намозни жамлаб ўқир эдилар», деди. Сўнг у шафақ ғойиб бўлгунча йўл юрди, кейин (уловдан) тушиб, икковини жамлаб ўқиди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الرَّمْلِيُّ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَرْتَحِلَ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَإِنْ يَرْتَحِلْ قَبْلَ أَنْ تَزِيغَ الشَّمْسُ أَخَّرَ الظُّهْرَ حَتَّى يَنْزِلَ لِلْعَصْرِ وَفِي الْمَغْرِبِ مِثْلَ ذَلِكَ إِنْ غَابَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَرْتَحِلَ جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَإِنْ يَرْتَحِلْ قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى يَنْزِلَ لِلْعِشَاءِ ثُمَّ جَمَعَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ الْمُفَضَّلِ وَاللَّيْثِ ‏.‏

Abu Tufayldan, u Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotida boʻlganlarida, agar yoʻlga chiqishdan oldin quyosh ogʻsa, peshin bilan asrni jamlab oʻqirdilar; agar quyosh ogʻishidan oldin yoʻlga chiqsalar, peshinni asr (vaqtigacha) — toki (ulovdan) tushgunlaricha kechiktirardilar. Magʻribda ham xuddi shunday qilardilar: agar yoʻlga chiqishdan oldin quyosh botsa, magʻrib bilan xuftonni jamlab oʻqirdilar; agar quyosh botishidan oldin yoʻlga chiqsalar, magʻribni xufton (vaqtigacha) — toki (ulovdan) tushgunlaricha kechiktirib, soʻng ikkovini jamlab oʻqirdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Hishom ibn Urva, Husayn ibn Abdullohdan, u Kuraybdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan al-Mufazzal va al-Laysning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan.Абу Туфайлдан, у Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотида бўлганларида, агар йўлга чиқишдан олдин қуёш оғса, пешин билан асрни жамлаб ўқирдилар; агар қуёш оғишидан олдин йўлга чиқсалар, пешинни аср (вақтигача) — токи (уловдан) тушгунларича кечиктирардилар. Мағрибда ҳам худди шундай қилардилар: агар йўлга чиқишдан олдин қуёш ботса, мағриб билан хуфтонни жамлаб ўқирдилар; агар қуёш ботишидан олдин йўлга чиқсалар, мағрибни хуфтон (вақтигача) — токи (уловдан) тушгунларича кечиктириб, сўнг икковини жамлаб ўқирдилар. Абу Довуд айтди: Буни Ҳишом ибн Урва, Ҳусайн ибн Абдуллоҳдан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ал-Муфаззал ва ал-Лайснинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي مَوْدُودٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ قَطُّ فِي السَّفَرِ إِلاَّ مَرَّةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا يُرْوَى عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا عَلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ لَمْ يُرَ ابْنُ عُمَرَ جَمَعَ بَيْنَهُمَا قَطُّ إِلاَّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ يَعْنِي لَيْلَةَ اسْتُصْرِخَ عَلَى صَفِيَّةَ وَرُوِيَ مِنْ حَدِيثِ مَكْحُولٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ فَعَلَ ذَلِكَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Rasululloh ﷺ safarda magʻrib bilan xuftonni bir martadan boshqa hech qachon jamlab oʻqimaganlar. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida mavquf holda rivoyat qilingan: Ibn Umar ikkovini Safiyyaning (vafoti) xabari yetkazilgan oʻsha kechadan boshqa hech qachon jamlab oʻqiganini koʻrilmagan. Yana Makhulning Nofeʼdan rivoyatida kelishicha, u (Nofeʼ) Ibn Umarning buni bir yoki ikki marta qilganini koʻrgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Расулуллоҳ ﷺ сафарда мағриб билан хуфтонни бир мартадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқимаганлар. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида мавқуф ҳолда ривоят қилинган: Ибн Умар икковини Сафийянинг (вафоти) хабари етказилган ўша кечадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқиганини кўрилмаган. Яна Макҳулнинг Нофеъдан ривоятида келишича, у (Нофеъ) Ибн Умарнинг буни бир ёки икки марта қилганини кўрган.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلاَ سَفَرٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ أُرَى ذَلِكَ كَانَ فِي مَطَرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ نَحْوَهُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَرَوَاهُ قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ قَالَ فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا إِلَى تَبُوكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Rasululloh ﷺ na qoʻrquv va na safar boʻlmagan holda peshin bilan asrni birga, magʻrib bilan xuftonni birga oʻqidilar. Molik aytdi: Men buni yomgʻir (paytida) boʻlgan deb oʻylayman. Abu Dovud aytdi: Buni Hammod ibn Salama ham Abu Zubayrdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Yana buni Qurra ibn Xolid Abu Zubayrdan rivoyat qilib: «Bu biz Tabukka qilgan bir safarimizda boʻlgan edi», degan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Расулуллоҳ ﷺ на қўрқув ва на сафар бўлмаган ҳолда пешин билан асрни бирга, мағриб билан хуфтонни бирга ўқидилар. Молик айтди: Мен буни ёмғир (пайтида) бўлган деб ўйлайман. Абу Довуд айтди: Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Абу Зубайрдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Яна буни Қурра ибн Холид Абу Зубайрдан ривоят қилиб: «Бу биз Табукка қилган бир сафаримизда бўлган эди», деган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلاَ مَطَرٍ ‏.‏ فَقِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ إِلَى ذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُحْرِجَ أُمَّتَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Rasululloh ﷺ Madinada na qoʻrquv va na yomgʻir boʻlmagan holda peshin bilan asrni, magʻrib bilan xuftonni jamlab oʻqidilar. Ibn Abbosdan: «U zot bundan nima koʻzlagan edilar?» deb soʻralganda, u: «U zot ummatlarini qiynab qoʻymaslikni koʻzlagan edilar», deb javob berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Расулуллоҳ ﷺ Мадинада на қўрқув ва на ёмғир бўлмаган ҳолда пешин билан асрни, мағриб билан хуфтонни жамлаб ўқидилар. Ибн Аббосдан: «У зот бундан нима кўзлаган эдилар?» деб сўралганда, у: «У зот умматларини қийнаб қўймасликни кўзлаган эдилар», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاقِدٍ، أَنَّ مُؤَذِّنَ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ الصَّلاَةُ ‏.‏ قَالَ سِرْ سِرْ ‏.‏ حَتَّى إِذَا كَانَ قَبْلَ غُيُوبِ الشَّفَقِ نَزَلَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ انْتَظَرَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَجِلَ بِهِ أَمْرٌ صَنَعَ مِثْلَ الَّذِي صَنَعْتُ فَسَارَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ مَسِيرَةَ ثَلاَثٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جَابِرٍ عَنْ نَافِعٍ نَحْوَ هَذَا بِإِسْنَادِهِ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd al-Muhoribiy bizga aytib berdi: Muhammad ibn Fuzayl bizga otasidan, u Nofeʼ va Abdulloh ibn Voqiddan aytib berishicha, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning muazzini: «Namoz (vaqti boʻldi)», dedi. U: «Yur, yur», dedi. Nihoyat shafaq botishidan oldin (uloviga) tushib, shom namozini oʻqidi. Soʻng shafaq botgunicha kutib turib, xufton namozini oʻqidi. Soʻng: «Albatta, Rasululloh ﷺ biror ish bilan shoshganlarida men qilgandek qilar edilar», dedi. Soʻng oʻsha kuni va kechasi uch kunlik masofani bosib oʻtdi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Jobir Nofeʼdan oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qildi.Муҳаммад ибн Убайд ал-Муҳорибий бизга айтиб берди: Муҳаммад ибн Фузайл бизга отасидан, у Нофеъ ва Абдуллоҳ ибн Воқиддан айтиб беришича, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг муаззини: «Намоз (вақти бўлди)», деди. У: «Юр, юр», деди. Ниҳоят шафақ ботишидан олдин (уловига) тушиб, шом намозини ўқиди. Сўнг шафақ ботгунича кутиб туриб, хуфтон намозини ўқиди. Сўнг: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бирор иш билан шошганларида мен қилгандек қилар эдилар», деди. Сўнг ўша куни ва кечаси уч кунлик масофани босиб ўтди. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Жобир Нофеъдан ўз исноди билан шу маънода ривоят қилди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنِ ابْنِ جَابِرٍ، بِهَذَا الْمَعْنَى ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، قَالَ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ ذَهَابِ الشَّفَقِ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا ‏.‏

Ibrohim ibn Muso ar-Roziy bizga aytib berdi: Iso bizga Ibn Jobirdan shu maʼnoda xabar berdi. Abu Dovud aytdi: Buni Abdulloh ibn al-Aloʼ Nofeʼdan rivoyat qilib aytdiki: «Nihoyat shafaq botish oldida boʻlganida, (uloviga) tushib, ikkalasini jamladi».Иброҳим ибн Мусо ар-Розий бизга айтиб берди: Исо бизга Ибн Жобирдан шу маънода хабар берди. Абу Довуд айтди: Буни Абдуллоҳ ибн ал-Алў Нофеъдан ривоят қилиб айтдики: «Ниҳоят шафақ ботиш олдида бўлганида, (уловига) тушиб, иккаласини жамлади».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ ثَمَانِيًا وَسَبْعًا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ سُلَيْمَانُ وَمُسَدَّدٌ بِنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ صَالِحٌ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ فِي غَيْرِ مَطَرٍ ‏.‏

Sulaymon ibn Harb va Musaddad bizga aytib berishdi: Hammod ibn Zayd bizga aytib berdi. Shuningdek, Amr ibn Avn bizga aytib berdi: Hammod ibn Zayd bizga Amr ibn Dinordan, u Jobir ibn Zayddan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bizga Madinada sakkiz va yetti (rakaat qilib) peshin va asrni hamda shom va xuftonni oʻqib berdilar. Sulaymon va Musaddad «bizga» soʻzini aytmadilar. Abu Dovud aytdi: Buni Tavʼamaning ozod qilgan quli Solih Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib: «Yomgʻirsiz (paytda edi)», dedi.Сулаймон ибн Ҳарб ва Мусаддад бизга айтиб беришди: Ҳаммод ибн Зайд бизга айтиб берди. Шунингдек, Амр ибн Авн бизга айтиб берди: Ҳаммод ибн Зайд бизга Амр ибн Динордан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга Мадинада саккиз ва етти (ракаат қилиб) пешин ва асрни ҳамда шом ва хуфтонни ўқиб бердилар. Сулаймон ва Мусаддад «бизга» сўзини айтмадилар. Абу Довуд айтди: Буни Тавъаманинг озод қилган қули Солиҳ Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб: «Ёмғирсиз (пайтда эди)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَابَتْ لَهُ الشَّمْسُ بِمَكَّةَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا بِسَرِفَ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi: Yahyo ibn Muhammad al-Joriy bizga aytib berdi: Abdulaziz ibn Muhammad bizga Molikdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan aytib berdiki, Rasululloh ﷺning quyoshlari Makkada botib, ikkalasini (ikki namozni) Sarifda jamladilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди: Яҳё ибн Муҳаммад ал-Жорий бизга айтиб берди: Абдулазиз ибн Муҳаммад бизга Моликдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺнинг қуёшлари Маккада ботиб, иккаласини (икки намозни) Сарифда жамладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ، جَارُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ بَيْنَهُمَا عَشْرَةُ أَمْيَالٍ يَعْنِي بَيْنَ مَكَّةَ وَسَرِفَ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbalning qoʻshnisi Muhammad ibn Hishom bizga aytib berdi: Jaʼfar ibn Avn bizga Hishom ibn Saʼddan aytib berdi. U aytdi: Ularning ikkisi oʻrtasida oʻn mil bor, yaʼni Makka bilan Sarif oraligʻida.Аҳмад ибн Ҳанбалнинг қўшниси Муҳаммад ибн Ҳишом бизга айтиб берди: Жаъфар ибн Авн бизга Ҳишом ибн Саъддан айтиб берди. У айтди: Уларнинг иккиси ўртасида ўн мил бор, яъни Макка билан Сариф оралиғида.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ قَالَ رَبِيعَةُ - يَعْنِي كَتَبَ إِلَيْهِ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ قَالَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَسِرْنَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهُ قَدْ أَمْسَى قُلْنَا الصَّلاَةُ ‏.‏ فَسَارَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ وَتَصَوَّبَتِ النُّجُومُ ثُمَّ إِنَّهُ نَزَلَ فَصَلَّى الصَّلاَتَيْنِ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ صَلَّى صَلاَتِي هَذِهِ يَقُولُ يَجْمَعُ بَيْنَهُمَا بَعْدَ لَيْلٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَخِيهِ عَنْ سَالِمٍ وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ذُؤَيْبٍ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَهُمَا مِنِ ابْنِ عُمَرَ كَانَ بَعْدَ غُيُوبِ الشَّفَقِ ‏.‏

Abdulmalik ibn Shuʼayb bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga al-Laysdan aytib berdi. U aytdi: Robiʼa aytdi — yaʼni unga yozib yubordi —: Abdulloh ibn Dinor menga aytib berdi. U aytdi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim, quyosh botdi. Biz yoʻlga tushdik. Kech kirganini koʻrganimizda: «Namoz (vaqti boʻldi)», dedik. U esa shafaq botib, yulduzlar quyuqlashgunicha yurib bordi. Soʻng (uloviga) tushib, ikki namozni birga oʻqidi. Soʻng aytdi: «Rasululloh ﷺni koʻrdim, yurishlari jadallashganda mana shu namozimga oʻxshatib oʻqir edilar», deya ikkalasini kechaning bir qismi oʻtgach jamlar edilar, deydi. Abu Dovud aytdi: Buni Osim ibn Muhammad akasidan, u Solimdan rivoyat qildi. Yana buni Ibn Abu Najih Ismoil ibn Abdurrahmon ibn Zuaybdan rivoyat qildiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ikkalasini jamlashi shafaq botgandan keyin edi.Абдулмалик ибн Шуъайб бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга ал-Лайсдан айтиб берди. У айтди: Робиъа айтди — яъни унга ёзиб юборди —: Абдуллоҳ ибн Динор менга айтиб берди. У айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим, қуёш ботди. Биз йўлга тушдик. Кеч кирганини кўрганимизда: «Намоз (вақти бўлди)», дедик. У эса шафақ ботиб, юлдузлар қуюқлашгунича юриб борди. Сўнг (уловига) тушиб, икки намозни бирга ўқиди. Сўнг айтди: «Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, юришлари жадаллашганда мана шу намозимга ўхшатиб ўқир эдилар», дея иккаласини кечанинг бир қисми ўтгач жамлар эдилар, дейди. Абу Довуд айтди: Буни Осим ибн Муҳаммад акасидан, у Солимдан ривоят қилди. Яна буни Ибн Абу Нажиҳ Исмоил ибн Абдурраҳмон ибн Зуайбдан ривоят қилдики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг иккаласини жамлаши шафақ ботгандан кейин эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَابْنُ، مَوْهَبٍ - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ أَنْ تَزِيغَ الشَّمْسُ أَخَّرَ الظُّهْرَ إِلَى وَقْتِ الْعَصْرِ ثُمَّ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا فَإِنْ زَاغَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَرْتَحِلَ صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ رَكِبَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ مُفَضَّلٌ قَاضِيَ مِصْرَ وَكَانَ مُجَابَ الدَّعْوَةِ وَهُوَ ابْنُ فَضَالَةَ ‏.‏

Qutayba va Ibn Mavhab bizga aytib berishdi — maʼnosi bir — ular aytdi: al-Mufazzal bizga Uqayldan, u Ibn Shihobdan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ quyosh ogʻishidan oldin yoʻlga otlansalar, peshinni asr vaqtiga kechiktirar, soʻng (uloviga) tushib, ikkalasini jamlar edilar. Agar quyosh otlanishlaridan oldin ogʻsa, peshinni oʻqib, soʻng ﷺ (ulovga) minar edilar. Abu Dovud aytdi: Mufazzal Misrning qozisi edi va duosi mustajob kishi edi, u Fazolaning oʻgʻlidir.Қутайба ва Ибн Мавҳаб бизга айтиб беришди — маъноси бир — улар айтди: ал-Муфаззал бизга Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ қуёш оғишидан олдин йўлга отлансалар, пешинни аср вақтига кечиктирар, сўнг (уловига) тушиб, иккаласини жамлар эдилар. Агар қуёш отланишларидан олдин оғса, пешинни ўқиб, сўнг ﷺ (уловга) минар эдилар. Абу Довуд айтди: Муфаззал Мисрнинг қозиси эди ва дуоси мустажоб киши эди, у Фазоланинг ўғлидир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عُقَيْلٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ بِإِسْنَادِهِ قَالَ وَيُؤَخِّرُ الْمَغْرِبَ حَتَّى يَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ حِينَ يَغِيبُ الشَّفَقُ ‏.‏

Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga aytib berdi: Jobir ibn Ismoil menga Uqayldan shu hadisni oʻz isnodi bilan xabar berdi. U aytdi: «(U zot) shomni shafaq botgan paytda u bilan xuftonni jamlagunlaricha kechiktirar edilar».Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга айтиб берди: Жобир ибн Исмоил менга Уқайлдан шу ҳадисни ўз исноди билан хабар берди. У айтди: «(У зот) шомни шафақ ботган пайтда у билан хуфтонни жамлагунларича кечиктирар эдилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ أَنْ تَزِيغَ الشَّمْسُ أَخَّرَ الظُّهْرَ حَتَّى يَجْمَعَهَا إِلَى الْعَصْرِ فَيُصَلِّيهِمَا جَمِيعًا وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ زَيْغِ الشَّمْسِ صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا ثُمَّ سَارَ وَكَانَ إِذَا ارْتَحَلَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الْعِشَاءِ وَإِذَا ارْتَحَلَ بَعْدَ الْمَغْرِبِ عَجَّلَ الْعِشَاءَ فَصَلاَّهَا مَعَ الْمَغْرِبِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَرْوِ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ قُتَيْبَةُ وَحْدَهُ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga aytib berdi: al-Lays bizga Yazid ibn Abu Habibdan, u Abut-Tufayl Omir ibn Vosiladan, u Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan xabar berdiki, Nabiy ﷺ Tabuk gʻazotida quyosh ogʻishidan oldin yoʻlga otlansalar, peshinni asrga jamlagunlaricha kechiktirib, ikkalasini birga oʻqir edilar. Quyosh ogʻgandan soʻng otlansalar, peshin va asrni birga oʻqib, soʻng yurar edilar. Shomdan oldin otlansalar, shomni xufton bilan oʻqigunlaricha kechiktirar edilar. Shomdan keyin otlansalar, xuftonni oldinga olib, uni shom bilan oʻqir edilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni faqat Qutaybaning oʻzigina rivoyat qildi.Қутайба ибн Саид бизга айтиб берди: ал-Лайс бизга Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абут-Туфайл Омир ибн Восиладан, у Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан хабар бердики, Набий ﷺ Табук ғазотида қуёш оғишидан олдин йўлга отлансалар, пешинни асрга жамлагунларича кечиктириб, иккаласини бирга ўқир эдилар. Қуёш оғгандан сўнг отлансалар, пешин ва асрни бирга ўқиб, сўнг юрар эдилар. Шомдан олдин отлансалар, шомни хуфтон билан ўқигунларича кечиктирар эдилар. Шомдан кейин отлансалар, хуфтонни олдинга олиб, уни шом билан ўқир эдилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни фақат Қутайбанинг ўзигина ривоят қилди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَصَلَّى بِنَا الْعِشَاءَ الآخِرَةَ فَقَرَأَ فِي إِحْدَى الرَّكْعَتَيْنِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ‏.‏

Hafs ibn Umar bizga aytib berdi: Shuʼba bizga Adiy ibn Sobitdan, u al-Baroʼ (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarga chiqdik. (U zot) bizga xufton namozini oʻqib berib, ikki rakaatning birida {Tin va zaytun bilan qasam} (Tin surasi 1) ni qiroat qildilar.Ҳафс ибн Умар бизга айтиб берди: Шуъба бизга Адий ибн Собитдан, у ал-Барў (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарга чиқдик. (У зот) бизга хуфтон намозини ўқиб бериб, икки ракаатнинг бирида {Тин ва зайтун билан қасам} (Тин сураси 1) ни қироат қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِي بُسْرَةَ الْغِفَارِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ صَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَمَانِيَةَ عَشَرَ سَفَرًا فَمَا رَأَيْتُهُ تَرَكَ رَكْعَتَيْنِ إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ الظُّهْرِ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga aytib berdi: al-Lays bizga Safvon ibn Sulaymdan, u Abu Busra al-Gʻiforiydan, u al-Baroʼ ibn Ozib al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺga oʻn sakkiz safarda hamroh boʻldim, hech qachon u zotning quyosh ogʻganda, peshindan oldin ikki rakaatni (tark qilganlarini) koʻrmadim.Қутайба ибн Саид бизга айтиб берди: ал-Лайс бизга Сафвон ибн Сулаймдан, у Абу Бусра ал-Ғифорийдан, у ал-Барў ибн Озиб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺга ўн саккиз сафарда ҳамроҳ бўлдим, ҳеч қачон у зотнинг қуёш оғганда, пешиндан олдин икки ракаатни (тарк қилганларини) кўрмадим.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَحِبْتُ ابْنَ عُمَرَ فِي طَرِيقٍ - قَالَ - فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَقْبَلَ فَرَأَى نَاسًا قِيَامًا فَقَالَ مَا يَصْنَعُ هَؤُلاَءِ قُلْتُ يُسَبِّحُونَ ‏.‏ قَالَ لَوْ كُنْتُ مُسَبِّحًا أَتْمَمْتُ صَلاَتِي يَا ابْنَ أَخِي إِنِّي صَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ فَلَمْ يَزِدْ عَلَى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَصَحِبْتُ أَبَا بَكْرٍ فَلَمْ يَزِدْ عَلَى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَصَحِبْتُ عُمَرَ فَلَمْ يَزِدْ عَلَى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَصَحِبْتُ عُثْمَانَ فَلَمْ يَزِدْ عَلَى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَقَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ‏}‏ ‏.‏

al-Qaʼnabiy bizga aytib berdi: Iso ibn Hafs ibn Osim ibn Umar ibn al-Xattob bizga otasidan aytib berdi. U aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga bir yoʻlda hamroh boʻldim. U bizga ikki rakaat namoz oʻqib berdi. Soʻng (orqasiga) qaytib, baʼzi odamlarning tik turganini koʻrib: «Bular nima qilishyapti?» dedi. Men: «Nafl oʻqishyapti», dedim. U aytdi: «Agar men nafl oʻqiydigan boʻlganimda, namozimni toʻliq oʻqirdim, ey jiyanim! Albatta, men safarda Rasululloh ﷺga hamroh boʻldim, u zot Alloh azza va jalla ularni (vafot ettirib) qabz qilgunicha ikki rakaatdan ziyoda oʻqimadilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga hamroh boʻldim, u kishi Alloh azza va jalla qabz qilgunicha ikki rakaatdan ziyoda oʻqimadi. Umar (roziyallohu anhu)ga hamroh boʻldim, u kishi Alloh taolo qabz qilgunicha ikki rakaatdan ziyoda oʻqimadi. Usmon (roziyallohu anhu)ga hamroh boʻldim, u kishi Alloh taolo qabz qilgunicha ikki rakaatdan ziyoda oʻqimadi. Alloh azza va jalla: {Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir} (Ahzob surasi 21) deb aytdi-ku!»ал-Қаънабий бизга айтиб берди: Исо ибн Ҳафс ибн Осим ибн Умар ибн ал-Хаттоб бизга отасидан айтиб берди. У айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га бир йўлда ҳамроҳ бўлдим. У бизга икки ракаат намоз ўқиб берди. Сўнг (орқасига) қайтиб, баъзи одамларнинг тик турганини кўриб: «Булар нима қилишяпти?» деди. Мен: «Нафл ўқишяпти», дедим. У айтди: «Агар мен нафл ўқийдиган бўлганимда, намозимни тўлиқ ўқирдим, эй жияним! Албатта, мен сафарда Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳ бўлдим, у зот Аллоҳ азза ва жалла уларни (вафот эттириб) қабз қилгунича икки ракаатдан зиёда ўқимадилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га ҳамроҳ бўлдим, у киши Аллоҳ азза ва жалла қабз қилгунича икки ракаатдан зиёда ўқимади. Умар (розияллоҳу анҳу)га ҳамроҳ бўлдим, у киши Аллоҳ таоло қабз қилгунича икки ракаатдан зиёда ўқимади. Усмон (розияллоҳу анҳу)га ҳамроҳ бўлдим, у киши Аллоҳ таоло қабз қилгунича икки ракаатдан зиёда ўқимади. Аллоҳ азза ва жалла: {Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир} (Аҳзоб сураси 21) деб айтди-ку!»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَبِّحُ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَىَّ وَجْهٍ تَوَجَّهَ وَيُوتِرُ عَلَيْهَا غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ عَلَيْهَا ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga aytib berdi: Yunus menga Ibn Shihobdan, u Solimdan, u otasidan xabar berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ ulov ustida qaysi tomonga yuzlangan boʻlsalar, oʻsha tomonga (qaragan holda) nafl oʻqir va vitrni ham uning ustida oʻqir edilar. Faqat farz namozni uning ustida oʻqimas edilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга айтиб берди: Юнус менга Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан хабар берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ улов устида қайси томонга юзланган бўлсалар, ўша томонга (қараган ҳолда) нафл ўқир ва витрни ҳам унинг устида ўқир эдилар. Фақат фарз намозни унинг устида ўқимас эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْجَارُودِ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي الْحَجَّاجِ، حَدَّثَنِي الْجَارُودُ بْنُ أَبِي سَبْرَةَ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَافَرَ فَأَرَادَ أَنْ يَتَطَوَّعَ اسْتَقْبَلَ بِنَاقَتِهِ الْقِبْلَةَ فَكَبَّرَ ثُمَّ صَلَّى حَيْثُ وَجَّهَهُ رِكَابُهُ ‏.‏

Musaddad bizga aytib berdi: Ribʼiy ibn Abdulloh ibn al-Jorud bizga aytib berdi: Amr ibn Abul-Hajjoj menga aytib berdi: al-Jorud ibn Abu Sabra menga aytib berdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) menga aytib berdiki, Rasululloh ﷺ safarga chiqib, nafl oʻqimoqchi boʻlsalar, tuyalarini qiblaga qaratib, takbir aytar, soʻng ulovlari qaysi tomonga yuzlantirsa, oʻsha tomonga (qarab) oʻqir edilar.Мусаддад бизга айтиб берди: Рибъий ибн Абдуллоҳ ибн ал-Жоруд бизга айтиб берди: Амр ибн Абул-Ҳажжож менга айтиб берди: ал-Жоруд ибн Абу Сабра менга айтиб берди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) менга айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқиб, нафл ўқимоқчи бўлсалар, туяларини қиблага қаратиб, такбир айтар, сўнг уловлари қайси томонга юзлантирса, ўша томонга (қараб) ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِي الْحُبَابِ، سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ مُتَوَجِّهٌ إِلَى خَيْبَرَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺni Xaybar tomonga yuzlangan holda eshak ustida namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺни Хайбар томонга юзланган ҳолда эшак устида намоз ўқиётганларини кўрдим».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - قَالَ - بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ قَالَ فَجِئْتُ وَهُوَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ وَالسُّجُودُ أَخْفَضُ مِنَ الرُّكُوعِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ meni bir hojat bilan joʻnatdilar. Kelsam, ular ulovlari ustida sharq tomonga (yuzlanib) namoz oʻqiyotgan edilar va sajdani rukuʼdan pastroq qilar edilar».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ мени бир ҳожат билан жўнатдилар. Келсам, улар уловлари устида шарқ томонга (юзланиб) намоз ўқиётган эдилар ва саждани рукуъдан пастроқ қилар эдилар».

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - هَلْ رُخِّصَ لِلنِّسَاءِ أَنْ يُصَلِّينَ عَلَى الدَّوَابِّ قَالَتْ لَمْ يُرَخَّصْ لَهُنَّ فِي ذَلِكَ فِي شِدَّةٍ وَلاَ رَخَاءٍ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ هَذَا فِي الْمَكْتُوبَةِ ‏.‏

Ato ibn Abu Roboh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Ayollarga ulov ustida namoz oʻqishga ruxsat berilganmi?» — deb soʻradi. U: «Ularga bunga na qiyinchilikda, na osoyishtalikda ruxsat berilgan emas», — dedi. Muhammad (ibn Shuʼayb): «Bu (taqiq) farz namozga taalluqlidir», — dedi.Ато ибн Абу Робоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Аёлларга улов устида намоз ўқишга рухсат берилганми?» — деб сўради. У: «Уларга бунга на қийинчиликда, на осойишталикда рухсат берилган эмас», — деди. Муҳаммад (ибн Шуъайб): «Бу (тақиқ) фарз намозга тааллуқлидир», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدْتُ مَعَهُ الْفَتْحَ فَأَقَامَ بِمَكَّةَ ثَمَانِيَ عَشْرَةَ لَيْلَةً لاَ يُصَلِّي إِلاَّ رَكْعَتَيْنِ وَيَقُولُ ‏"‏ يَا أَهْلَ الْبَلَدِ صَلُّوا أَرْبَعًا فَإِنَّا قَوْمٌ سَفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazotga chiqdim va u zot bilan birga Fath (Makka fathi)da hozir boʻldim. U zot Makkada oʻn sakkiz kecha turdilar va faqat ikki rakaat (qisqartirib) oʻqib, shunday der edilar: ‹Ey shahar ahli, toʻrt rakaatdan oʻqinglar, biz esa safardagi qavmmiz›».Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазотга чиқдим ва у зот билан бирга Фатҳ (Макка фатҳи)да ҳозир бўлдим. У зот Маккада ўн саккиз кеча турдилар ва фақат икки ракаат (қисқартириб) ўқиб, шундай дер эдилар: ‹Эй шаҳар аҳли, тўрт ракаатдан ўқинглар, биз эса сафардаги қавммиз›».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ سَبْعَ عَشْرَةَ بِمَكَّةَ يَقْصُرُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَمَنْ أَقَامَ سَبْعَ عَشْرَةَ قَصَرَ وَمَنْ أَقَامَ أَكْثَرَ أَتَمَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَقَامَ تِسْعَ عَشْرَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkada oʻn yetti (kun) turib, namozni qisqartirib oʻqidilar. Ibn Abbos dedi: «Kim oʻn yetti (kun) tursa, qisqartirsin; kim undan koʻproq tursa, toʻliq oʻqisin». Abu Dovud aytdi: Abbod ibn Mansur, Ikrima orqali Ibn Abbosdan: «(U zot) oʻn toʻqqiz (kun) turdilar», — deb rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн етти (кун) туриб, намозни қисқартириб ўқидилар. Ибн Аббос деди: «Ким ўн етти (кун) турса, қисқартирсин; ким ундан кўпроқ турса, тўлиқ ўқисин». Абу Довуд айтди: Аббод ибн Мансур, Икрима орқали Ибн Аббосдан: «(У зот) ўн тўққиз (кун) турдилар», — деб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ خَمْسَ عَشْرَةَ يَقْصُرُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ وَأَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ وَسَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Fath (Makka fathi) yili Makkada oʻn besh (kun) turib, namozni qisqartirib oʻqidilar». Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Abda ibn Sulaymon, Ahmad ibn Xolid al-Vahbiy va Salama ibn al-Fazl Ibn Ishoqdan rivoyat qilishgan, ammo ularda Ibn Abbosni zikr qilishmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йили Маккада ўн беш (кун) туриб, намозни қисқартириб ўқидилар». Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Абда ибн Сулаймон, Аҳмад ибн Холид ал-Ваҳбий ва Салама ибн ал-Фазл Ибн Ишоқдан ривоят қилишган, аммо уларда Ибн Аббосни зикр қилишмаган.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ ابْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ بِمَكَّةَ سَبْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkada oʻn yetti (kun) turib, ikki rakaatdan namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн етти (кун) туриб, икки ракаатдан намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَكَانَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ حَتَّى رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ فَقُلْنَا هَلْ أَقَمْتُمْ بِهَا شَيْئًا قَالَ أَقَمْنَا بِهَا عَشْرًا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bilan birga Madinadan Makkaga chiqdik. U zot Madinaga qaytib kelgunimizgacha ikki rakaatdan namoz oʻqir edilar». Biz: «(Makkada) bir muddat turdingizmi?» — dedik. U: «U yerda oʻn (kun) turdik», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Мадинадан Маккага чиқдик. У зот Мадинага қайтиб келгунимизгача икки ракаатдан намоз ўқир эдилар». Биз: «(Маккада) бир муддат турдингизми?» — дедик. У: «У ерда ўн (кун) турдик», — деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ الْمُثَنَّى، - وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى - قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ عَلِيًّا، - رضى الله عنه - كَانَ إِذَا سَافَرَ سَارَ بَعْدَ مَا تَغْرُبُ الشَّمْسُ حَتَّى تَكَادَ أَنْ تُظْلِمَ ثُمَّ يَنْزِلُ فَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ ثُمَّ يَدْعُو بِعَشَائِهِ فَيَتَعَشَّى ثُمَّ يُصَلِّي الْعِشَاءَ ثُمَّ يَرْتَحِلُ وَيَقُولُ هَكَذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏ قَالَ عُثْمَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ يَقُولُ وَرَوَى أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَنَسًا كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَهُمَا حِينَ يَغِيبُ الشَّفَقُ وَيَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ذَلِكَ وَرِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad ibn Umar ibn Ali ibn Abu Tolib otasidan, u esa bobosi (Ali (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladiki, Ali (roziyallohu anhu) safarga chiqqanda quyosh botgandan keyin tun qorongʻulashayozgunicha yurar, soʻng tushib, shom namozini oʻqir, soʻng kechki taomini soʻrab, taomlanar, soʻng xufton namozini oʻqir, soʻng yoʻlga ravona boʻlar edi. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilar edilar», — der edi. Usmon (ibn Abu Shayba) Abdulloh ibn Muhammad ibn Umar ibn Alidan (rivoyat qilib aytdi): Abu Dovudni shunday deganini eshitdim: Usoma ibn Zayd, Hafs ibn Ubaydullohdan — yaʼni Anas ibn Molikning (nabirasidan) — rivoyat qilishicha, Anas shafaq gʻoyib boʻlganda u ikkisini (shom va xuftonni) jamlar va: «Nabiy ﷺ shunday qilar edilar», — der edi. Zuhriyning Anasdan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyati ham shunga oʻxshashdir.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Умар ибн Али ибн Абу Толиб отасидан, у эса бобоси (Али (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қиладики, Али (розияллоҳу анҳу) сафарга чиққанда қуёш ботгандан кейин тун қоронғулашаёзгунича юрар, сўнг тушиб, шом намозини ўқир, сўнг кечки таомини сўраб, таомланар, сўнг хуфтон намозини ўқир, сўнг йўлга равона бўлар эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилар эдилар», — дер эди. Усмон (ибн Абу Шайба) Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Умар ибн Алидан (ривоят қилиб айтди): Абу Довудни шундай деганини эшитдим: Усома ибн Зайд, Ҳафс ибн Убайдуллоҳдан — яъни Анас ибн Моликнинг (набирасидан) — ривоят қилишича, Анас шафақ ғойиб бўлганда у иккисини (шом ва хуфтонни) жамлар ва: «Набий ﷺ шундай қилар эдилар», — дер эди. Зуҳрийнинг Анасдан, у Набий ﷺдан қилган ривояти ҳам шунга ўхшашдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَبُوكَ عِشْرِينَ يَوْمًا يَقْصُرُ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ غَيْرُ مَعْمَرٍ لاَ يُسْنِدُهُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Tabukda yigirma kun turib, namozni qisqartirib oʻqidilar». Abu Dovud aytdi: Maʼmardan boshqasi buni musnad (yaʼni toʻliq sanad bilan) rivoyat qilmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Табукда йигирма кун туриб, намозни қисқартириб ўқидилар». Абу Довуд айтди: Маъмардан бошқаси буни муснад (яъни тўлиқ санад билан) ривоят қилмаган.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعُسْفَانَ وَعَلَى الْمُشْرِكِينَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَصَلَّيْنَا الظُّهْرَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ لَقَدْ أَصَبْنَا غِرَّةً لَقَدْ أَصَبْنَا غَفْلَةً لَوْ كُنَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ وَهُمْ فِي الصَّلاَةِ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْقَصْرِ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْعَصْرُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَالْمُشْرِكُونَ أَمَامَهُ فَصَفَّ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفٌّ وَصَفَّ بَعْدَ ذَلِكَ الصَّفِّ صَفٌّ آخَرُ فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِينَ يَلُونَهُ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا صَلَّى هَؤُلاَءِ السَّجْدَتَيْنِ وَقَامُوا سَجَدَ الآخَرُونَ الَّذِينَ كَانُوا خَلْفَهُمْ ثُمَّ تَأَخَّرَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ إِلَى مَقَامِ الآخَرِينَ وَتَقَدَّمَ الصَّفُّ الأَخِيرُ إِلَى مَقَامِ الصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعُوا جَمِيعًا ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ وَقَامَ الآخَرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ سَجَدَ الآخَرُونَ ثُمَّ جَلَسُوا جَمِيعًا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ جَمِيعًا فَصَلاَّهَا بِعُسْفَانَ وَصَلاَّهَا يَوْمَ بَنِي سُلَيْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى أَيُّوبُ وَهِشَامٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ هَذَا الْمَعْنَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ رَوَاهُ دَاوُدُ بْنُ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ وَكَذَلِكَ قَتَادَةُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ حِطَّانَ عَنْ أَبِي مُوسَى فِعْلَهُ وَكَذَلِكَ عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ ‏.‏

Abu Ayyosh az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Usfonda edik. Mushriklar ustida (sarkarda) Xolid ibn al-Valid bor edi. Biz peshin namozini oʻqidik. Shunda mushriklar: ‹Biz gʻaflatga yoʻl qoʻydik, ehtiyotsizlik qildik. Ular namozda boʻlganlarida ularning ustiga hujum qilganimizda boʻlar edi›, — deyishdi. Shunda peshin bilan asr orasida (xavf vaqtidagi namozni) qisqartirish haqidagi oyat nozil boʻldi. Asr vaqti kirganda, Rasululloh ﷺ qiblaga yuzlanib turdilar, mushriklar esa ularning roʻparasida edi. Rasululloh ﷺning orqalarida bir saf turdi, oʻsha safdan keyin yana bir saf turdi. Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin turgan saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Anavilar ikki sajdani qilib, oʻrinlaridan turishganda, ularning orqasidagilar sajda qilishdi. Soʻng (birinchi) safga yaqin saf boshqalarining oʻrniga orqaga oʻtdi, oxirgi saf esa birinchi safning oʻrniga oldinga oʻtdi. Soʻng Rasululloh ﷺ rukuʼ qildilar, hammalari birga rukuʼ qilishdi. Soʻng (u zot) sajda qildilar, u zotga yaqin saf ham sajda qildi, boshqalari esa turib ularni qoʻriqlab turishdi. Rasululloh ﷺ va u zotga yaqin saf oʻtirganlarida, boshqalari sajda qilishdi, soʻng hammalari oʻtirishdi. Soʻng (u zot) hammalariga salom berdilar». U zot buni Usfonda oʻqidilar, Banu Sulaym kunida ham oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu maʼnoni Ayyub va Hishom, Abuz-Zubaydan, u Jobirdan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilishgan. Shuningdek, buni Dovud ibn Husayn, Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abdulmalik, Atodan, u Jobirdan ham shunday rivoyat qilgan. Shuningdek, Qatoda, Hasandan, u Hittondan, u Abu Musodan uning amali sifatida rivoyat qilgan. Shuningdek, Ikrima ibn Xolid, Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Shuningdek, Hishom ibn Urva, otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Bu Savriyning soʻzidir.Абу Айёш аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Усфонда эдик. Мушриклар устида (саркарда) Холид ибн ал-Валид бор эди. Биз пешин намозини ўқидик. Шунда мушриклар: ‹Биз ғафлатга йўл қўйдик, эҳтиётсизлик қилдик. Улар намозда бўлганларида уларнинг устига ҳужум қилганимизда бўлар эди›, — дейишди. Шунда пешин билан аср орасида (хавф вақтидаги намозни) қисқартириш ҳақидаги оят нозил бўлди. Аср вақти кирганда, Расулуллоҳ ﷺ қиблага юзланиб турдилар, мушриклар эса уларнинг рўпарасида эди. Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида бир саф турди, ўша сафдан кейин яна бир саф турди. Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин турган саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Анавилар икки саждани қилиб, ўринларидан туришганда, уларнинг орқасидагилар сажда қилишди. Сўнг (биринчи) сафга яқин саф бошқаларининг ўрнига орқага ўтди, охирги саф эса биринчи сафнинг ўрнига олдинга ўтди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилдилар, ҳаммалари бирга рукуъ қилишди. Сўнг (у зот) сажда қилдилар, у зотга яқин саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса туриб уларни қўриқлаб туришди. Расулуллоҳ ﷺ ва у зотга яқин саф ўтирганларида, бошқалари сажда қилишди, сўнг ҳаммалари ўтиришди. Сўнг (у зот) ҳаммаларига салом бердилар». У зот буни Усфонда ўқидилар, Бану Сулайм кунида ҳам ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу маънони Айюб ва Ҳишом, Абуз-Зубайдан, у Жобирдан, Набий ﷺдан ривоят қилишган. Шунингдек, буни Довуд ибн Ҳусайн, Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Шунингдек, Абдулмалик, Атодан, у Жобирдан ҳам шундай ривоят қилган. Шунингдек, Қатода, Ҳасандан, у Ҳиттондан, у Абу Мусодан унинг амали сифатида ривоят қилган. Шунингдек, Икрима ибн Холид, Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Шунингдек, Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Бу Саврийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِأَصْحَابِهِ فِي خَوْفٍ فَجَعَلَهُمْ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ فَصَلَّى بِالَّذِينَ يَلُونَهُ رَكْعَةً ثُمَّ قَامَ فَلَمْ يَزَلْ قَائِمًا حَتَّى صَلَّى الَّذِينَ خَلْفَهُمْ رَكْعَةً ثُمَّ تَقَدَّمُوا وَتَأَخَّرَ الَّذِينَ كَانُوا قُدَّامَهُمْ فَصَلَّى بِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً ثُمَّ قَعَدَ حَتَّى صَلَّى الَّذِينَ تَخَلَّفُوا رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ashoblari bilan xavf (holatida) namoz oʻqidilar. U zot ularni orqalarida ikki saf qilib qoʻydilar. Oʻzlariga yaqin turganlar bilan bir rakaat oʻqidilar, soʻng (u zot) tik turdilar va ularning orqasidagilar bir rakaat oʻqib boʻlgunicha tik turaverdilar. Soʻng anavilar oldinga oʻtishdi, oldinda turganlar esa orqaga oʻtishdi. Nabiy ﷺ ular bilan bir rakaat oʻqidilar, soʻng (u zot) oʻtirdilar va orqada qolganlar bir rakaat oʻqib boʻlgunicha (oʻtiraverdilar), soʻng salom berdilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ашоблари билан хавф (ҳолатида) намоз ўқидилар. У зот уларни орқаларида икки саф қилиб қўйдилар. Ўзларига яқин турганлар билан бир ракаат ўқидилар, сўнг (у зот) тик турдилар ва уларнинг орқасидагилар бир ракаат ўқиб бўлгунича тик туравердилар. Сўнг анавилар олдинга ўтишди, олдинда турганлар эса орқага ўтишди. Набий ﷺ улар билан бир ракаат ўқидилар, сўнг (у зот) ўтирдилар ва орқада қолганлар бир ракаат ўқиб бўлгунича (ўтиравердилар), сўнг салом бердилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَمَّنْ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ ذَاتِ الرِّقَاعِ صَلاَةَ الْخَوْفِ أَنَّ طَائِفَةً صَفَّتْ مَعَهُ وَطَائِفَةً وِجَاهَ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِالَّتِي مَعَهُ رَكْعَةً ثُمَّ ثَبَتَ قَائِمًا وَأَتَمُّوا لأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ انْصَرَفُوا وَصَفُّوا وِجَاهَ الْعَدُوِّ وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى فَصَلَّى بِهِمُ الرَّكْعَةَ الَّتِي بَقِيَتْ مِنْ صَلاَتِهِ ثُمَّ ثَبَتَ جَالِسًا وَأَتَمُّوا لأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ سَلَّمَ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَحَدِيثُ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ ‏.‏

Solih ibn Xavvot (rahimahulloh) Rasululloh ﷺ bilan birga Zotur-Riqoʼ (gʻazoti) kuni xavf namozini oʻqigan bir kishidan rivoyat qiladiki, bir guruh u zot bilan birga saf tortdi, bir guruh esa dushman roʻparasida (turdi). U zot oʻzlari bilan birgalari bilan bir rakaat oʻqib, soʻng tik turdilar, ular esa oʻzlari uchun (qolganini) toʻlatdilar, soʻng (orqaga) qaytib, dushman roʻparasida saf tortishdi. Boshqa guruh keldi, u zot ular bilan namozlaridan qolgan rakaatni oʻqidilar, soʻng oʻtirgan holda qoldilar, ular esa oʻzlari uchun (qolganini) toʻlatishdi, soʻng (u zot) ular bilan salom berdilar. Molik aytdi: Yazid ibn Rumonning hadisi men eshitganlarim ichida menga eng yoqimlisidir.Солиҳ ибн Хаввот (раҳимаҳуллоҳ) Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Зотур-Риқў (ғазоти) куни хавф намозини ўқиган бир кишидан ривоят қиладики, бир гуруҳ у зот билан бирга саф тортди, бир гуруҳ эса душман рўпарасида (турди). У зот ўзлари билан биргалари билан бир ракаат ўқиб, сўнг тик турдилар, улар эса ўзлари учун (қолганини) тўлатдилар, сўнг (орқага) қайтиб, душман рўпарасида саф тортишди. Бошқа гуруҳ келди, у зот улар билан намозларидан қолган ракаатни ўқидилар, сўнг ўтирган ҳолда қолдилар, улар эса ўзлари учун (қолганини) тўлатишди, сўнг (у зот) улар билан салом бердилар. Молик айтди: Язид ибн Румоннинг ҳадиси мен эшитганларим ичида менга энг ёқимлисидир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ الأَنْصَارِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ صَلاَةَ الْخَوْفِ أَنْ يَقُومَ الإِمَامُ وَطَائِفَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَطَائِفَةٌ مُوَاجِهَةَ الْعَدُوِّ فَيَرْكَعُ الإِمَامُ رَكْعَةً وَيَسْجُدُ بِالَّذِينَ مَعَهُ ثُمَّ يَقُومُ فَإِذَا اسْتَوَى قَائِمًا ثَبَتَ قَائِمًا وَأَتَمُّوا لأَنْفُسِهِمُ الرَّكْعَةَ الْبَاقِيَةَ ثُمَّ سَلَّمُوا وَانْصَرَفُوا وَالإِمَامُ قَائِمٌ فَكَانُوا وِجَاهَ الْعَدُوِّ ثُمَّ يُقْبِلُ الآخَرُونَ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا فَيُكَبِّرُونَ وَرَاءَ الإِمَامِ فَيَرْكَعُ بِهِمْ وَيَسْجُدُ بِهِمْ ثُمَّ يُسَلِّمُ فَيَقُومُونَ فَيَرْكَعُونَ لأَنْفُسِهِمُ الرَّكْعَةَ الْبَاقِيَةَ ثُمَّ يُسَلِّمُونَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَمَّا رِوَايَةُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ نَحْوُ رِوَايَةِ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ إِلاَّ أَنَّهُ خَالَفَهُ فِي السَّلاَمِ وَرِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ نَحْوُ رِوَايَةِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ وَيَثْبُتُ قَائِمًا ‏.‏

Solih ibn Xavvot al-Ansoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Sahl ibn Abu Hasma al-Ansoriy (roziyallohu anhu) unga shunday hadis aytdi: Xavf namozi (shunday boʻladi): imom va ashoblaridan bir guruh tik tursin, bir guruh esa dushmanga yuzlanib (tursin). Imom oʻzi bilan birgalari bilan bir rakaat rukuʼ va sajda qilsin, soʻng tik tursin. Qaddini tik qilib boʻlgach, tik turib qolsin, ular esa oʻzlari uchun qolgan rakaatni toʻlatishsin, soʻng salom berib (orqaga) qaytishsin, imom esa tik turgan holda (qolsin), ular dushman roʻparasida (tursin). Soʻng namoz oʻqimagan boshqalari kelib, imomning orqasida takbir aytishsin. (Imom) ular bilan rukuʼ va sajda qilsin, soʻng salom bersin. Soʻng ular turib, oʻzlari uchun qolgan rakaatni rukuʼ qilishsin (yaʼni oʻqishsin), soʻng salom berishsin. Abu Dovud aytdi: Yahyo ibn Saidning Qosimdan qilgan rivoyati Yazid ibn Rumonning rivoyatiga oʻxshaydi, faqat salomda undan farq qilgan. Ubaydullohning rivoyati esa Yahyo ibn Saidning rivoyatiga oʻxshaydi; (u): «(Imom) tik turib qoladi», — degan.Солиҳ ибн Хаввот ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Саҳл ибн Абу Ҳасма ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) унга шундай ҳадис айтди: Хавф намози (шундай бўлади): имом ва ашобларидан бир гуруҳ тик турсин, бир гуруҳ эса душманга юзланиб (турсин). Имом ўзи билан биргалари билан бир ракаат рукуъ ва сажда қилсин, сўнг тик турсин. Қаддини тик қилиб бўлгач, тик туриб қолсин, улар эса ўзлари учун қолган ракаатни тўлатишсин, сўнг салом бериб (орқага) қайтишсин, имом эса тик турган ҳолда (қолсин), улар душман рўпарасида (турсин). Сўнг намоз ўқимаган бошқалари келиб, имомнинг орқасида такбир айтишсин. (Имом) улар билан рукуъ ва сажда қилсин, сўнг салом берсин. Сўнг улар туриб, ўзлари учун қолган ракаатни рукуъ қилишсин (яъни ўқишсин), сўнг салом беришсин. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саиднинг Қосимдан қилган ривояти Язид ибн Румоннинг ривоятига ўхшайди, фақат саломда ундан фарқ қилган. Убайдуллоҳнинг ривояти эса Яҳё ибн Саиднинг ривоятига ўхшайди; (у): «(Имом) тик туриб қолади», — деган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ قَالاَ أَخْبَرَنَا أَبُو الأَسْوَدِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا هُرَيْرَةَ هَلْ صَلَّيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْخَوْفِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ مَرْوَانُ مَتَى فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَامَ غَزْوَةِ نَجْدٍ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى صَلاَةِ الْعَصْرِ فَقَامَتْ مَعَهُ طَائِفَةٌ وَطَائِفَةٌ أُخْرَى مُقَابِلَ الْعَدُوِّ ظُهُورُهُمْ إِلَى الْقِبْلَةِ فَكَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرُوا جَمِيعًا الَّذِينَ مَعَهُ وَالَّذِينَ مُقَابِلِي الْعَدُوِّ ثُمَّ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً وَاحِدَةً وَرَكَعَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي مَعَهُ ثُمَّ سَجَدَ فَسَجَدَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي تَلِيهِ وَالآخَرُونَ قِيَامٌ مُقَابِلِي الْعَدُوِّ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَامَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي مَعَهُ فَذَهَبُوا إِلَى الْعَدُوِّ فَقَابَلُوهُمْ وَأَقْبَلَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي كَانَتْ مُقَابِلِي الْعَدُوِّ فَرَكَعُوا وَسَجَدُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ كَمَا هُوَ ثُمَّ قَامُوا فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً أُخْرَى وَرَكَعُوا مَعَهُ وَسَجَدَ وَسَجَدُوا مَعَهُ ثُمَّ أَقْبَلَتِ الطَّائِفَةُ الَّتِي كَانَتْ مُقَابِلِي الْعَدُوِّ فَرَكَعُوا وَسَجَدُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ وَمَنْ مَعَهُ ثُمَّ كَانَ السَّلاَمُ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَلَّمُوا جَمِيعًا فَكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَانِ وَلِكُلِّ رَجُلٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةٌ رَكْعَةٌ ‏.‏

Urva ibn az-Zubayr Marvon ibn al-Hakamdan rivoyat qiladi: U Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan: «Sen Rasululloh ﷺ bilan birga xavf namozini oʻqiganmisan?» deb soʻradi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Ha», dedi. Marvon: «Qachon?» dedi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Najd gʻazoti yili. Rasululloh ﷺ asr namoziga turdilar. U zot bilan birga bir guruh (namozga) turdi, boshqa bir guruh esa dushmanga roʻbaroʻ boʻlib, orqalari qiblaga qaragan holda turdi. Rasululloh ﷺ takbir aytdilar, u zot bilan birga boʻlganlar ham, dushmanga roʻbaroʻ boʻlganlar ham — barchasi takbir aytdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bir rakaat rukuʼ qildilar, u zot bilan birga boʻlgan guruh ham rukuʼ qildi. Soʻng sajda qildilar, u zotga yaqin boʻlgan guruh ham sajda qildi, boshqalari esa dushmanga roʻbaroʻ turgan holicha (tik) turdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ turdilar, u zot bilan birga boʻlgan guruh ham turib, dushman tomon ketdilar va ularga roʻbaroʻ boʻldilar. Dushmanga roʻbaroʻ boʻlib turgan guruh esa keldi va rukuʼ hamda sajda qildi, Rasululloh ﷺ avvalgicha tik turardilar. Soʻng ular turdilar, Rasululloh ﷺ yana bir rakaat rukuʼ qildilar, ular ham u zot bilan birga rukuʼ qildilar; u zot sajda qildilar, ular ham u zot bilan birga sajda qildilar. Soʻng dushmanga roʻbaroʻ boʻlib turgan guruh keldi va rukuʼ hamda sajda qildi, Rasululloh ﷺ va u zot bilan birga boʻlganlar esa oʻtirgan edilar. Soʻng salom (vaqti) boʻldi, Rasululloh ﷺ salom berdilar, ularning barchasi ham salom berdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ ga ikki rakaat, ikki guruhdagi har bir kishiga esa bittadan rakaat (boʻldi)».Урва ибн аз-Зубайр Марвон ибн ал-Ҳакамдан ривоят қилади: У Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга хавф намозини ўқиганмисан?» деб сўради. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Ҳа», деди. Марвон: «Қачон?» деди. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Нажд ғазоти йили. Расулуллоҳ ﷺ аср намозига турдилар. У зот билан бирга бир гуруҳ (намозга) турди, бошқа бир гуруҳ эса душманга рўбарў бўлиб, орқалари қиблага қараган ҳолда турди. Расулуллоҳ ﷺ такбир айтдилар, у зот билан бирга бўлганлар ҳам, душманга рўбарў бўлганлар ҳам — барчаси такбир айтдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бир ракаат рукуъ қилдилар, у зот билан бирга бўлган гуруҳ ҳам рукуъ қилди. Сўнг сажда қилдилар, у зотга яқин бўлган гуруҳ ҳам сажда қилди, бошқалари эса душманга рўбарў турган ҳолича (тик) турдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ турдилар, у зот билан бирга бўлган гуруҳ ҳам туриб, душман томон кетдилар ва уларга рўбарў бўлдилар. Душманга рўбарў бўлиб турган гуруҳ эса келди ва рукуъ ҳамда сажда қилди, Расулуллоҳ ﷺ аввалгича тик турардилар. Сўнг улар турдилар, Расулуллоҳ ﷺ яна бир ракаат рукуъ қилдилар, улар ҳам у зот билан бирга рукуъ қилдилар; у зот сажда қилдилар, улар ҳам у зот билан бирга сажда қилдилар. Сўнг душманга рўбарў бўлиб турган гуруҳ келди ва рукуъ ҳамда сажда қилди, Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан бирга бўлганлар эса ўтирган эдилар. Сўнг салом (вақти) бўлди, Расулуллоҳ ﷺ салом бердилар, уларнинг барчаси ҳам салом бердилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ га икки ракаат, икки гуруҳдаги ҳар бир кишига эса биттадан ракаат (бўлди)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَمُحَمَّدِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى نَجْدٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِذَاتِ الرِّقَاعِ مِنْ نَخْلٍ لَقِيَ جَمْعًا مِنْ غَطَفَانَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَلَفْظُهُ عَلَى غَيْرِ لَفْظِ حَيْوَةَ وَقَالَ فِيهِ حِينَ رَكَعَ بِمَنْ مَعَهُ وَسَجَدَ قَالَ فَلَمَّا قَامُوا مَشَوُا الْقَهْقَرَى إِلَى مَصَافِّ أَصْحَابِهِمْ وَلَمْ يَذْكُرِ اسْتِدْبَارَ الْقِبْلَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Najd tomon chiqdik. Zotur-Riqoʼdagi Naxlga yetganimizda, u zot Gʻatafondan boʻlgan bir guruhga roʻbaroʻ keldilar...» — soʻng (rovic) shu maʼnoda (hadisni) zikr qildi, biroq uning lafzi Hayva (rivoyatining) lafzidan boshqacha edi. Unda u zot oʻzi bilan birga boʻlganlar bilan rukuʼ qilib, sajda qilgani haqida gapirib, shunday dedi: «Ular turganlarida, sheriklarining safiga orqalari bilan tisarilib qaytib bordilar». U (rovic) qiblaga orqa qilish (haqida) zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Нажд томон чиқдик. Зотур-Риқўдаги Нахлга етганимизда, у зот Ғатафондан бўлган бир гуруҳга рўбарў келдилар...» — сўнг (ровис) шу маънода (ҳадисни) зикр қилди, бироқ унинг лафзи Ҳайва (ривоятининг) лафзидан бошқача эди. Унда у зот ўзи билан бирга бўлганлар билан рукуъ қилиб, сажда қилгани ҳақида гапириб, шундай деди: «Улар турганларида, шерикларининг сафига орқалари билан тисарилиб қайтиб бордилар». У (ровис) қиблага орқа қилиш (ҳақида) зикр қилмади.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَمَّا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ فَحَدَّثَنَا قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ، قَالَتْ كَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَبَّرَتِ الطَّائِفَةُ الَّذِينَ صُفُّوا مَعَهُ ثُمَّ رَكَعَ فَرَكَعُوا ثُمَّ سَجَدَ فَسَجَدُوا ثُمَّ رَفَعَ فَرَفَعُوا ثُمَّ مَكَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا ثُمَّ سَجَدُوا هُمْ لأَنْفُسِهِمُ الثَّانِيَةَ ثُمَّ قَامُوا فَنَكَصُوا عَلَى أَعْقَابِهِمْ يَمْشُونَ الْقَهْقَرَى حَتَّى قَامُوا مِنْ وَرَائِهِمْ وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى فَقَامُوا فَكَبَّرُوا ثُمَّ رَكَعُوا لأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ سَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَجَدُوا مَعَهُ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَجَدُوا لأَنْفُسِهِمُ الثَّانِيَةَ ثُمَّ قَامَتِ الطَّائِفَتَانِ جَمِيعًا فَصَلُّوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَكَعَ فَرَكَعُوا ثُمَّ سَجَدَ فَسَجَدُوا جَمِيعًا ثُمَّ عَادَ فَسَجَدَ الثَّانِيَةَ وَسَجَدُوا مَعَهُ سَرِيعًا كَأَسْرَعِ الإِسْرَاعِ جَاهِدًا لاَ يَأْلُونَ سِرَاعًا ثُمَّ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَلَّمُوا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَارَكَهُ النَّاسُ فِي الصَّلاَةِ كُلِّهَا ‏.‏

Abu Dovud aytdi: Ubaydulloh ibn Saʼdga kelsak, u bizga (sanadi bilan) shu qissani Urva ibn az-Zubayr orqali Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U (Oisha roziyallohu anho) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ takbir aytdilar, u zot bilan birga safga turgan guruh ham takbir aytdi. Soʻng u zot rukuʼ qildilar, ular ham rukuʼ qildilar; soʻng sajda qildilar, ular ham sajda qildilar; soʻng (boshlarini) koʻtardilar, ular ham koʻtardilar. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda turib qoldilar, ular esa ikkinchi (sajdani) oʻzlari uchun qildilar. Soʻng ular turib, orqalari bilan tisarilib, orqaga yurib, oʻzlarining ortlarida (turgan joyga) borib turdilar. Boshqa guruh esa keldi, turib, takbir aytdilar, soʻng oʻzlari uchun rukuʼ qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ sajda qildilar, ular ham u zot bilan birga sajda qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ turdilar, ular esa ikkinchi (sajdani) oʻzlari uchun qildilar. Soʻng ikki guruh barchasi turib, Rasululloh ﷺ bilan birga namoz oʻqidilar: u zot rukuʼ qildilar, ular ham rukuʼ qildilar; soʻng sajda qildilar, barchasi ham sajda qildilar; soʻng (u zot) qaytib ikkinchi marta sajda qildilar, ular ham u zot bilan birga juda ham tez, bor kuchlari bilan, shoshilib, ortda qolmaslik uchun shoshib sajda qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ salom berdilar, ular ham salom berdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ turganlarida (turib turdilarki), odamlar u zot bilan namozning barchasida ishtirok etgan edilar».Абу Довуд айтди: Убайдуллоҳ ибн Саъдга келсак, у бизга (санади билан) шу қиссани Урва ибн аз-Зубайр орқали Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У (Оиша розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ такбир айтдилар, у зот билан бирга сафга турган гуруҳ ҳам такбир айтди. Сўнг у зот рукуъ қилдилар, улар ҳам рукуъ қилдилар; сўнг сажда қилдилар, улар ҳам сажда қилдилар; сўнг (бошларини) кўтардилар, улар ҳам кўтардилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда туриб қолдилар, улар эса иккинчи (саждани) ўзлари учун қилдилар. Сўнг улар туриб, орқалари билан тисарилиб, орқага юриб, ўзларининг ортларида (турган жойга) бориб турдилар. Бошқа гуруҳ эса келди, туриб, такбир айтдилар, сўнг ўзлари учун рукуъ қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ сажда қилдилар, улар ҳам у зот билан бирга сажда қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ турдилар, улар эса иккинчи (саждани) ўзлари учун қилдилар. Сўнг икки гуруҳ барчаси туриб, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намоз ўқидилар: у зот рукуъ қилдилар, улар ҳам рукуъ қилдилар; сўнг сажда қилдилар, барчаси ҳам сажда қилдилар; сўнг (у зот) қайтиб иккинчи марта сажда қилдилар, улар ҳам у зот билан бирга жуда ҳам тез, бор кучлари билан, шошилиб, ортда қолмаслик учун шошиб сажда қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ салом бердилар, улар ҳам салом бердилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ турганларида (туриб турдиларки), одамлар у зот билан намознинг барчасида иштирок этган эдилар».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَقَامُوا فِي مَقَامِ أُولَئِكَ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ وَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ نَافِعٌ وَخَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَوْلُ مَسْرُوقٍ وَيُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ رَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى أَنَّهُ فَعَلَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki guruhdan biriga bir rakaat namoz oʻqitdilar, boshqa guruh esa dushmanga roʻbaroʻ turgan edi. Soʻng ular qaytib, anavilarning oʻrniga turdilar, anavilar esa keldi va u zot ularga boshqa bir rakaat namoz oʻqitdilar. Soʻng ularga salom berdilar. Soʻng bular turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar, anavilar ham turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Nofiʼ va Xolid ibn Maʼdon Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u zot Nabiy ﷺ dan rivoyat qilganlar. Shuningdek, Masruq va Yusuf ibn Mihronning Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilgan) soʻzi ham shunday. Shuningdek, Yunus al-Hasandan, u Abu Musodan uning shunday qilganini rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки гуруҳдан бирига бир ракаат намоз ўқитдилар, бошқа гуруҳ эса душманга рўбарў турган эди. Сўнг улар қайтиб, анавиларнинг ўрнига турдилар, анавилар эса келди ва у зот уларга бошқа бир ракаат намоз ўқитдилар. Сўнг уларга салом бердилар. Сўнг булар туриб, ўз ракаатларини тугатдилар, анавилар ҳам туриб, ўз ракаатларини тугатдилар. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Нофиъ ва Холид ибн Маъдон Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у зот Набий ﷺ дан ривоят қилганлар. Шунингдек, Масруқ ва Юсуф ибн Миҳроннинг Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилган) сўзи ҳам шундай. Шунингдек, Юнус ал-Ҳасандан, у Абу Мусодан унинг шундай қилганини ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْخَوْفِ فَقَامُوا صَفَّيْنِ صَفٌّ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفٌّ مُسْتَقْبِلَ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً ثُمَّ جَاءَ الآخَرُونَ فَقَامُوا مَقَامَهُمْ وَاسْتَقْبَلَ هَؤُلاَءِ الْعَدُوَّ فَصَلَّى بِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمَ فَقَامَ هَؤُلاَءِ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمُوا ثُمَّ ذَهَبُوا فَقَامُوا مَقَامَ أُولَئِكَ مُسْتَقْبِلِي الْعَدُوِّ وَرَجَعَ أُولَئِكَ إِلَى مَقَامِهِمْ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمُوا ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bizga xavf namozini oʻqitdilar. Shunda (odamlar) ikki saf boʻlib turdilar: bir saf Rasululloh ﷺ ning orqalarida, bir saf esa dushmanga roʻbaroʻ. Rasululloh ﷺ ularga bir rakaat oʻqitdilar. Soʻng boshqalari kelib, ularning oʻrniga turdilar, bular esa dushmanga roʻbaroʻ boʻldilar. Nabiy ﷺ ularga bir rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Soʻng bular turib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar; soʻng ketib, anavilarning oʻrniga, dushmanga roʻbaroʻ boʻlib turdilar. Anavilar esa oʻz oʻrinlariga qaytdilar va oʻzlari uchun bir rakaat oʻqidilar, soʻng salom berdilar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хавф намозини ўқитдилар. Шунда (одамлар) икки саф бўлиб турдилар: бир саф Расулуллоҳ ﷺ нинг орқаларида, бир саф эса душманга рўбарў. Расулуллоҳ ﷺ уларга бир ракаат ўқитдилар. Сўнг бошқалари келиб, уларнинг ўрнига турдилар, булар эса душманга рўбарў бўлдилар. Набий ﷺ уларга бир ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг булар туриб, ўзлари учун бир ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар; сўнг кетиб, анавиларнинг ўрнига, душманга рўбарў бўлиб турдилар. Анавилар эса ўз ўринларига қайтдилар ва ўзлари учун бир ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар».

حَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ الْمُنْتَصِرِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ - عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ فَكَبَّرَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَبَّرَ الصَّفَّانِ جَمِيعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ بِهَذَا الْمَعْنَى عَنْ خُصَيْفٍ وَصَلَّى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ هَكَذَا إِلاَّ أَنَّ الطَّائِفَةَ الَّتِي صَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمَ مَضَوْا إِلَى مَقَامِ أَصْحَابِهِمْ وَجَاءَ هَؤُلاَءِ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ حَبِيبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّهُمْ غَزَوْا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ كَابُلَ فَصَلَّى بِنَا صَلاَةَ الْخَوْفِ ‏.‏

Bu (hadis) Xusayfdan boshqa sanad bilan va shu maʼnoda rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: Allohning Nabiysi ﷺ takbir aytdilar, ikki saf ham barchasi birga takbir aytdi. Abu Dovud aytdi: Buni Savriy shu maʼnoda Xusayfdan rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Samura ham xuddi shunday namoz oʻqigan, faqat u (Nabiy ﷺ) bir rakaat oʻqitib, soʻng salom bergan guruh sheriklarining oʻrniga oʻtib ketgan, bular esa kelib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqigan, soʻng anavilarning oʻrniga qaytib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqigan. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Muslim ibn Ibrohim rivoyat qildi: bizga Abdussamad ibn Habib rivoyat qilib aytdiki, menga otam xabar berdiki, ular Abdurrahmon ibn Samura bilan birga Kobulga gʻazot qilgan ekanlar, shunda u bizga xavf namozini oʻqitgan.Бу (ҳадис) Хусайфдан бошқа санад билан ва шу маънода ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ такбир айтдилар, икки саф ҳам барчаси бирга такбир айтди. Абу Довуд айтди: Буни Саврий шу маънода Хусайфдан ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Самура ҳам худди шундай намоз ўқиган, фақат у (Набий ﷺ) бир ракаат ўқитиб, сўнг салом берган гуруҳ шерикларининг ўрнига ўтиб кетган, булар эса келиб, ўзлари учун бир ракаат ўқиган, сўнг анавиларнинг ўрнига қайтиб, ўзлари учун бир ракаат ўқиган. Абу Довуд айтди: Буни бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди: бизга Абдуссамад ибн Ҳабиб ривоят қилиб айтдики, менга отам хабар бердики, улар Абдурраҳмон ибн Самура билан бирга Кобулга ғазот қилган эканлар, шунда у бизга хавф намозини ўқитган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي الأَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ زَهْدَمٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ بِطَبَرِسْتَانَ فَقَامَ فَقَالَ أَيُّكُمْ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْخَوْفِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا فَصَلَّى بِهَؤُلاَءِ رَكْعَةً وَبِهَؤُلاَءِ رَكْعَةً وَلَمْ يَقْضُوا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَمُجَاهِدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيَزِيدُ الْفَقِيرُ وَأَبُو مُوسَى - قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَجُلٌ مِنَ التَّابِعِينَ لَيْسَ بِالأَشْعَرِيِّ - جَمِيعًا عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ قَالَ بَعْضُهُمْ فِي حَدِيثِ يَزِيدَ الْفَقِيرِ إِنَّهُمْ قَضَوْا رَكْعَةً أُخْرَى ‏.‏ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ رَوَاهُ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَانَتْ لِلْقَوْمِ رَكْعَةً رَكْعَةً وَلِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Saʼlaba ibn Zahdam shunday dedi: «Biz Said ibn al-Os bilan birga Tabariston (oʻlkasi)da edik. U turib: ‹Qaysi biringiz Rasululloh ﷺ bilan birga xavf namozini oʻqigan?› dedi. Huzayfa (roziyallohu anhu): ‹Men›, dedi. Bas, u (Nabiy ﷺ) bularga bir rakaat, anavilarga bir rakaat oʻqitdilar, ular esa (ikkinchi rakaatni) qazo qilmadilar (oʻzlari oʻqimadilar)». Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Ubaydulloh ibn Abdulloh va Mujohid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan shu kabi rivoyat qilganlar. Yana buni Abdulloh ibn Shaqiq Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan. Yazid al-Faqir va Abu Muso — Abu Dovud aytdi: U (Abu Muso) tobeiynlardan boʻlgan bir kishi boʻlib, ash-Ashʼariy emas — ikkovi Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilganlar. Baʼzilari Yazid al-Faqirning hadisida: ular boshqa bir rakaatni qazo qilganlar (oʻzlari oʻqiganlar), deyishgan. Shuningdek, buni Simok al-Hanafiy Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan. Shuningdek, buni Zayd ibn Sobit Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib shunday degan: Qavmga (har biriga) bittadan rakaat, Nabiy ﷺ ga esa ikki rakaat boʻldi.Саълаба ибн Заҳдам шундай деди: «Биз Саид ибн ал-Ос билан бирга Табаристон (ўлкаси)да эдик. У туриб: ‹Қайси бирингиз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга хавф намозини ўқиган?› деди. Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу): ‹Мен›, деди. Бас, у (Набий ﷺ) буларга бир ракаат, анавиларга бир ракаат ўқитдилар, улар эса (иккинчи ракаатни) қазо қилмадилар (ўзлари ўқимадилар)». Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ва Мужоҳид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан шу каби ривоят қилганлар. Яна буни Абдуллоҳ ибн Шақиқ Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган. Язид ал-Фақир ва Абу Мусо — Абу Довуд айтди: У (Абу Мусо) тобеийнлардан бўлган бир киши бўлиб, аш-Ашъарий эмас — иккови Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилганлар. Баъзилари Язид ал-Фақирнинг ҳадисида: улар бошқа бир ракаатни қазо қилганлар (ўзлари ўқиганлар), дейишган. Шунингдек, буни Симок ал-Ҳанафий Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган. Шунингдек, буни Зайд ибн Собит Набий ﷺ дан ривоят қилиб шундай деган: Қавмга (ҳар бирига) биттадан ракаат, Набий ﷺ га эса икки ракаат бўлди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فَرَضَ اللَّهُ تَعَالَى الصَّلاَةَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَضَرِ أَرْبَعًا وَفِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَفِي الْخَوْفِ رَكْعَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Alloh taolo Paygʻambaringiz ﷺ tili orqali namozni — muqim holda toʻrt (rakaat), safarda ikki rakaat, xavf (payti)da bir rakaat qilib farz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Аллоҳ таоло Пайғамбарингиз ﷺ тили орқали намозни — муқим ҳолда тўрт (ракаат), сафарда икки ракаат, хавф (пайти)да бир ракаат қилиб фарз қилди».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي خَوْفٍ الظُّهْرَ فَصَفَّ بَعْضَهُمْ خَلْفَهُ وَبَعْضَهُمْ بِإِزَاءِ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْطَلَقَ الَّذِينَ صَلَّوْا مَعَهُ فَوَقَفُوا مَوْقِفَ أَصْحَابِهِمْ ثُمَّ جَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّوْا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعًا وَلأَصْحَابِهِ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ وَبِذَلِكَ كَانَ يُفْتِي الْحَسَنُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ فِي الْمَغْرِبِ يَكُونُ لِلإِمَامِ سِتَّ رَكَعَاتٍ وَلِلْقَوْمِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَالَ سُلَيْمَانُ الْيَشْكُرِيُّ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Nabiy ﷺ xavf (payti)da peshin namozini oʻqidilar. Shunda baʼzilari u zotning orqalarida saf tortdi, baʼzilari esa dushmanga roʻbaroʻ (turdi). U zot ularga ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Soʻng u zot bilan namoz oʻqiganlar ketib, sheriklarining oʻrnida turdilar. Soʻng anavilar kelib, u zotning orqalarida namoz oʻqidilar. U zot ularga ham ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ ga toʻrt (rakaat), sheriklariga esa ikki-ikki rakaatdan boʻldi». Al-Hasan shu (hadis)ga binoan fatvo berar edi. Abu Dovud aytdi: Shar (namozi)da ham shunday boʻladi — imomga olti rakaat, qavmga esa uch-uchdan (rakaat) boʻladi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Yahyo ibn Abu Kasir Abu Salamadan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shu kabi rivoyat qilgan. Shuningdek, Sulaymon al-Yashkuriy Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shunday degan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Набий ﷺ хавф (пайти)да пешин намозини ўқидилар. Шунда баъзилари у зотнинг орқаларида саф тортди, баъзилари эса душманга рўбарў (турди). У зот уларга икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг у зот билан намоз ўқиганлар кетиб, шерикларининг ўрнида турдилар. Сўнг анавилар келиб, у зотнинг орқаларида намоз ўқидилар. У зот уларга ҳам икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ га тўрт (ракаат), шерикларига эса икки-икки ракаатдан бўлди». Ал-Ҳасан шу (ҳадис)га биноан фатво берар эди. Абу Довуд айтди: Шар (намози)да ҳам шундай бўлади — имомга олти ракаат, қавмга эса уч-учдан (ракаат) бўлади. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Яҳё ибн Абу Касир Абу Саламадан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шу каби ривоят қилган. Шунингдек, Сулаймон ал-Яшкурий Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шундай деган.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ ابْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَالِدِ بْنِ سُفْيَانَ الْهُذَلِيِّ - وَكَانَ نَحْوَ عُرَنَةَ وَعَرَفَاتٍ - فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَأَيْتُهُ وَحَضَرَتْ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَقُلْتُ إِنِّي لأَخَافُ أَنْ يَكُونَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ مَا إِنْ أُؤَخِّرُ الصَّلاَةَ فَانْطَلَقْتُ أَمْشِي وَأَنَا أُصَلِّي أُومِئُ إِيمَاءً نَحْوَهُ فَلَمَّا دَنَوْتُ مِنْهُ قَالَ لِي مَنْ أَنْتَ قُلْتُ رَجُلٌ مِنَ الْعَرَبِ بَلَغَنِي أَنَّكَ تَجْمَعُ لِهَذَا الرَّجُلِ فَجِئْتُكَ فِي ذَاكَ ‏.‏ قَالَ إِنِّي لَفِي ذَاكَ فَمَشَيْتُ مَعَهُ سَاعَةً حَتَّى إِذَا أَمْكَنَنِي عَلَوْتُهُ بِسَيْفِي حَتَّى بَرَدَ ‏.‏

Abdulloh ibn Unays (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ meni Xolid ibn Sufyon al-Huzaliy tomon yubordilar — u Urana va Arafot tomonda edi. U zot: ‹Bor, uni oʻldir›, dedilar. (Abdulloh ibn Unays) aytdi: Men uni koʻrdim, asr namozi vaqti ham yetib kelgan edi. Shunda men: ‹Men u bilan oramda namozni keiktiradigan (jang) boʻlishidan qoʻrqaman›, dedim. Bas, men namoz oʻqiy turib, u tomonga ishora bilan (rukuʼ-sajdani) imo qilgan holda yurib ketdim. Unga yaqinlashganimda, u menga: ‹Sen kimsan?› dedi. Men: ‹Arablardan bir kishiman. Menga sen mana shu kishiga qarshi (qoʻshin) toʻplayotganing yetib keldi, men ham shu (maqsad)da huzuringga keldim›, dedim. U: ‹Men haqiqatan shu (ish)daman›, dedi. Bas, men u bilan birga bir muddat yurdim, qachonki imkonim boʻlganda, qilichim bilan ustiga chiqib (zarba berib), u sovuganicha (oʻlguncha urdim)».Абдуллоҳ ибн Унайс (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ мени Холид ибн Суфён ал-Ҳузалий томон юбордилар — у Урана ва Арафот томонда эди. У зот: ‹Бор, уни ўлдир›, дедилар. (Абдуллоҳ ибн Унайс) айтди: Мен уни кўрдим, аср намози вақти ҳам етиб келган эди. Шунда мен: ‹Мен у билан орамда намозни кеиктирадиган (жанг) бўлишидан қўрқаман›, дедим. Бас, мен намоз ўқий туриб, у томонга ишора билан (рукуъ-саждани) имо қилган ҳолда юриб кетдим. Унга яқинлашганимда, у менга: ‹Сен кимсан?› деди. Мен: ‹Араблардан бир кишиман. Менга сен мана шу кишига қарши (қўшин) тўплаётганинг етиб келди, мен ҳам шу (мақсад)да ҳузурингга келдим›, дедим. У: ‹Мен ҳақиқатан шу (иш)даман›, деди. Бас, мен у билан бирга бир муддат юрдим, қачонки имконим бўлганда, қиличим билан устига чиқиб (зарба бериб), у совуганича (ўлгунча урдим)».