حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ بِالنَّاسِ لِيَسْتَسْقِيَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ جَهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهِمَا وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَدَعَا وَاسْتَسْقَى وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ‏.‏

Abbod ibn Tamim (rahimahulloh) amakisidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ yomgʻir soʻrash uchun odamlar bilan (musallaga) chiqdilar. Ularga ikki rakat namoz oʻqib berdilar va u ikki rakatda qiroatni ovoz chiqarib oʻqidilar. Ridolarini agʻdardilar, ikki qoʻllarini koʻtarib duo qildilar, yomgʻir soʻradilar va qiblaga yuzlandilar.Аббод ибн Тамим (раҳимаҳуллоҳ) амакисидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ёмғир сўраш учун одамлар билан (мусаллага) чиқдилар. Уларга икки ракат намоз ўқиб бердилар ва у икки ракатда қироатни овоз чиқариб ўқидилар. Ридоларини ағдардилар, икки қўлларини кўтариб дуо қилдилар, ёмғир сўрадилар ва қиблага юзландилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ تَمِيمٍ الْمَازِنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ عَمَّهُ، - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا يَسْتَسْقِي فَحَوَّلَ إِلَى النَّاسِ ظَهْرَهُ يَدْعُو اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ - قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ - قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ - وَقَرَأَ فِيهِمَا زَادَ ابْنُ السَّرْحِ يُرِيدُ الْجَهْرَ ‏.‏

Abbod ibn Tamim al-Moziniy (rahimahulloh) amakisidan — u Rasululloh ﷺning sahobalaridan edi — eshitganini rivoyat qiladiki, u shunday der edi: Bir kuni Rasululloh ﷺ yomgʻir soʻrash uchun chiqdilar va Aziz va Jalil boʻlmish Allohga duo qilib, orqalarini odamlarga oʻgirdilar. — Sulaymon ibn Dovud (rivoyatida): Qiblaga yuzlandilar, ridolarini agʻdardilar, soʻngra ikki rakat namoz oʻqidilar, dedi. — Ibn Abu Ziʼb (rivoyatida): U ikkisida qiroat qildilar, dedi. Ibn as-Sarh (rivoyatida): Bu bilan ovoz chiqarib oʻqishni nazarda tutadi, deb ziyoda qildi.Аббод ибн Тамим ал-Мозиний (раҳимаҳуллоҳ) амакисидан — у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан эди — эшитганини ривоят қиладики, у шундай дер эди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ёмғир сўраш учун чиқдилар ва Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳга дуо қилиб, орқаларини одамларга ўгирдилар. — Сулаймон ибн Довуд (ривоятида): Қиблага юзландилар, ридоларини ағдардилар, сўнгра икки ракат намоз ўқидилар, деди. — Ибн Абу Зиъб (ривоятида): У иккисида қироат қилдилар, деди. Ибн ас-Сарҳ (ривоятида): Бу билан овоз чиқариб ўқишни назарда тутади, деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، قَالَ قَرَأْتُ فِي كِتَابِ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ - يَعْنِي الْحِمْصِيَّ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ بِإِسْنَادِهِ لَمْ يَذْكُرِ الصَّلاَةَ قَالَ وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ فَجَعَلَ عِطَافَهُ الأَيْمَنَ عَلَى عَاتِقِهِ الأَيْسَرِ وَجَعَلَ عِطَافَهُ الأَيْسَرَ عَلَى عَاتِقِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Ushbu hadis Muhammad ibn Muslim (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan rivoyat qilingan, biroq bunda namoz zikr etilmagan. Unda (shunday) deyilgan: Ridolarini agʻdardilar va uning oʻng tomonini chap yelkalariga, chap tomonini esa oʻng yelkalariga qildilar, soʻngra Aziz va Jalil boʻlmish Allohga duo qildilar.Ушбу ҳадис Муҳаммад ибн Муслим (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан ривоят қилинган, бироқ бунда намоз зикр этилмаган. Унда (шундай) дейилган: Ридоларини ағдардилар ва унинг ўнг томонини чап елкаларига, чап томонини эса ўнг елкаларига қилдилар, сўнгра Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳга дуо қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ اسْتَسْقَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ لَهُ سَوْدَاءُ فَأَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْخُذَ بِأَسْفَلِهَا فَيَجْعَلَهُ أَعْلاَهَا فَلَمَّا ثَقُلَتْ قَلَبَهَا عَلَى عَاتِقِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ustlarida qora rangli xamisa (naqshli kiyim) bilan yomgʻir soʻradilar. Rasululloh ﷺ uning pastki tomonidan ushlab, uni yuqori tomoniga oʻtkazmoqchi boʻldilar. (Kiyim) ogʻir kelgach, uni yelkalari ustida agʻdardilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ устларида қора рангли хамиса (нақшли кийим) билан ёмғир сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ унинг пастки томонидан ушлаб, уни юқори томонига ўтказмоқчи бўлдилар. (Кийим) оғир келгач, уни елкалари устида ағдардилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، نَحْوَهُ قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، أَرْسَلَنِي الْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ - قَالَ عُثْمَانُ ابْنُ عُقْبَةَ وَكَانَ أَمِيرَ الْمَدِينَةِ - إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْأَلُهُ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الاِسْتِسْقَاءِ فَقَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَبَذِّلاً مُتَوَاضِعًا مُتَضَرِّعًا حَتَّى أَتَى الْمُصَلَّى - زَادَ عُثْمَانُ فَرَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ اتَّفَقَا - وَلَمْ يَخْطُبْ خُطَبَكُمْ هَذِهِ وَلَكِنْ لَمْ يَزَلْ فِي الدُّعَاءِ وَالتَّضَرُّعِ وَالتَّكْبِيرِ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلِّي فِي الْعِيدِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالإِخْبَارُ لِلنُّفَيْلِيِّ وَالصَّوَابُ ابْنُ عُتْبَةَ ‏.‏

Ishoq ibn Abdulloh ibn Kinona rivoyat qilib aytdi: Madina amiri boʻlmish al-Valid ibn Utba — Usmon (rivoyatida): ibn Uqba, dedi — meni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga, Rasululloh ﷺning istisqodagi namozlari haqida soʻrab kelishim uchun yubordi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ oddiy kiyimda, tavoze va tazarru bilan musallaga kelgunlaricha chiqdilar. — Usmon (rivoyatida): Soʻngra minbarga chiqdilar, deb ziyoda qildi, keyin ikkisi (rivoyatda) muvofiq keldi. — Va sizlarning mana shu xutbalaringizdek xutba qilmadilar, balki tinmay duo, tazarru va takbir aytishda davom etdilar, soʻngra hayit namozini oʻqigandek ikki rakat namoz oʻqidilar», dedi. Abu Dovud aytdi: (Hadisni) xabar berish an-Nufayliy(ning rivoyati boʻyicha)dir, toʻgʻrisi esa ibn Utba (deyilishi)dir.Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Кинона ривоят қилиб айтди: Мадина амири бўлмиш ал-Валид ибн Утба — Усмон (ривоятида): ибн Уқба, деди — мени Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига, Расулуллоҳ ﷺнинг истисқодаги намозлари ҳақида сўраб келишим учун юборди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ оддий кийимда, тавозе ва тазарру билан мусаллага келгунларича чиқдилар. — Усмон (ривоятида): Сўнгра минбарга чиқдилар, деб зиёда қилди, кейин иккиси (ривоятда) мувофиқ келди. — Ва сизларнинг мана шу хутбаларингиздек хутба қилмадилар, балки тинмай дуо, тазарру ва такбир айтишда давом этдилар, сўнгра ҳайит намозини ўқигандек икки ракат намоз ўқидилар», деди. Абу Довуд айтди: (Ҳадисни) хабар бериш ан-Нуфайлий(нинг ривояти бўйича)дир, тўғриси эса ибн Утба (дейилиши)дир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى الْمُصَلَّى يَسْتَسْقِي وَأَنَّهُ لَمَّا أَرَادَ أَنْ يَدْعُوَ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ثُمَّ حَوَّلَ رِدَاءَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu) xabar berishicha, Rasululloh ﷺ yomgʻir soʻrash uchun musallaga chiqdilar va duo qilmoqchi boʻlganlarida qiblaga yuzlanib, soʻngra ridolarini agʻdardilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ ёмғир сўраш учун мусаллага чиқдилар ва дуо қилмоқчи бўлганларида қиблага юзланиб, сўнгра ридоларини ағдардилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبَّادَ بْنَ تَمِيمٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ الْمَازِنِيَّ، يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمُصَلَّى فَاسْتَسْقَى وَحَوَّلَ رِدَاءَهُ حِينَ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd al-Moziniy (roziyallohu anhu) shunday der edi: Rasululloh ﷺ musallaga chiqib, yomgʻir soʻradilar va qiblaga yuzlanganlarida ridolarini agʻdardilar.Абдуллоҳ ибн Зайд ал-Мозиний (розияллоҳу анҳу) шундай дер эди: Расулуллоҳ ﷺ мусаллага чиқиб, ёмғир сўрадилар ва қиблага юзланганларида ридоларини ағдардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ حَيْوَةَ، وَعُمَرَ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى بَنِي آبِي اللَّحْمِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَسْقِي عِنْدَ أَحْجَارِ الزَّيْتِ قَرِيبًا مِنَ الزَّوْرَاءِ قَائِمًا يَدْعُو يَسْتَسْقِي رَافِعًا يَدَيْهِ قِبَلَ وَجْهِهِ لاَ يُجَاوِزُ بِهِمَا رَأْسَهُ ‏.‏

Banu Abulahmning ozod qilgan quli Umayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Paygʻambar ﷺning Zavroga yaqin Ahjaruz-zayt (degan joy)da tik turib, duo qilib, yomgʻir soʻrab, ikki qoʻllarini yuzlari roʻparasiga koʻtarib — lekin ularni boshlaridan oshirmagan holda — yomgʻir soʻrayotganlarini koʻrdi.Бану Абулаҳмнинг озод қилган қули Умайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Пайғамбар ﷺнинг Заврога яқин Аҳжаруз-зайт (деган жой)да тик туриб, дуо қилиб, ёмғир сўраб, икки қўлларини юзлари рўпарасига кўтариб — лекин уларни бошларидан оширмаган ҳолда — ёмғир сўраётганларини кўрди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَلَفٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ يَزِيدَ الْفَقِيرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَوَاكِي فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اسْقِنَا غَيْثًا مُغِيثًا مَرِيئًا مَرِيعاً نَافِعًا غَيْرَ ضَارٍّ عَاجِلاً غَيْرَ آجِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَطْبَقَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Paygʻambar ﷺning oldilariga (qurgʻoqchilikdan) yigʻlab kelishdi. Shunda u zot: «Allohim, bizga yordam beruvchi, foydali, serhosil, manfaatli, zararsiz, kechiktirilmasdan tezda (yogʻadigan) yomgʻirni nasib et», deb duo qildilar. (Roviy) aytdi: Shunda osmon ularning ustini qoplab oldi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (қурғоқчиликдан) йиғлаб келишди. Шунда у зот: «Аллоҳим, бизга ёрдам берувчи, фойдали, серҳосил, манфаатли, зарарсиз, кечиктирилмасдан тезда (ёғадиган) ёмғирни насиб эт», деб дуо қилдилар. (Ровий) айтди: Шунда осмон уларнинг устини қоплаб олди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنَ الدُّعَاءِ إِلاَّ فِي الاِسْتِسْقَاءِ فَإِنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ hech bir duoda qoʻllarini koʻtarmas edilar, faqat istisqodan boshqasida (koʻtarmas edilar). Zero, u zot (istisqoda) qoʻltiqlarining oqi koʻringunicha qoʻllarini koʻtarar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ҳеч бир дуода қўлларини кўтармас эдилар, фақат истисқодан бошқасида (кўтармас эдилар). Зеро, у зот (истисқода) қўлтиқларининг оқи кўрингунича қўлларини кўтарар эдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْتَسْقِي هَكَذَا يَعْنِي وَمَدَّ يَدَيْهِ وَجَعَلَ بُطُونَهُمَا مِمَّا يَلِي الأَرْضَ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ yomgʻir soʻraganlarida mana shunday qilar edilar — yaʼni qoʻllarini choʻzib, kaftlarining ichini yerga qaratdilar, hatto qoʻltiqlarining oqini koʻrdim.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ёмғир сўраганларида мана шундай қилар эдилар — яъни қўлларини чўзиб, кафтларининг ичини ерга қаратдилар, ҳатто қўлтиқларининг оқини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنِي مَنْ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو عِنْدَ أَحْجَارِ الزَّيْتِ بَاسِطًا كَفَّيْهِ ‏.‏

Muhammad ibn Ibrohim (rahimahulloh) aytdi: Paygʻambar ﷺni koʻrgan bir kishi menga xabar berishicha, u zotning Ahjaruz-zayt (degan joy)da ikki kaftlarini yoyib, duo qilayotganlarini koʻrdi.Муҳаммад ибн Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Пайғамбар ﷺни кўрган бир киши менга хабар беришича, у зотнинг Аҳжаруз-зайт (деган жой)да икки кафтларини ёйиб, дуо қилаётганларини кўрди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ نِزَارٍ، حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مَبْرُورٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ شَكَى النَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُحُوطَ الْمَطَرِ فَأَمَرَ بِمِنْبَرٍ فَوُضِعَ لَهُ فِي الْمُصَلَّى وَوَعَدَ النَّاسَ يَوْمًا يَخْرُجُونَ فِيهِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَدَا حَاجِبُ الشَّمْسِ فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَكَبَّرَ صلى الله عليه وسلم وَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ شَكَوْتُمْ جَدْبَ دِيَارِكُمْ وَاسْتِئْخَارَ الْمَطَرِ عَنْ إِبَّانِ زَمَانِهِ عَنْكُمْ وَقَدْ أَمَرَكُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ تَدْعُوهُ وَوَعَدَكُمْ أَنْ يَسْتَجِيبَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ‏{‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ اللَّهُمَّ أَنْتَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْغَنِيُّ وَنَحْنُ الْفُقَرَاءُ أَنْزِلْ عَلَيْنَا الْغَيْثَ وَاجْعَلْ مَا أَنْزَلْتَ لَنَا قُوَّةً وَبَلاَغًا إِلَى حِينٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَلَمْ يَزَلْ فِي الرَّفْعِ حَتَّى بَدَا بَيَاضُ إِبْطَيْهِ ثُمَّ حَوَّلَ عَلَى النَّاسِ ظَهْرَهُ وَقَلَّبَ أَوْ حَوَّلَ رِدَاءَهُ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَيْهِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ وَنَزَلَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَأَنْشَأَ اللَّهُ سَحَابَةً فَرَعَدَتْ وَبَرَقَتْ ثُمَّ أَمْطَرَتْ بِإِذْنِ اللَّهِ فَلَمْ يَأْتِ مَسْجِدَهُ حَتَّى سَالَتِ السُّيُولُ فَلَمَّا رَأَى سُرْعَتَهُمْ إِلَى الْكِنِّ ضَحِكَ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ وَأَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِسْنَادُهُ جَيِّدٌ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَقْرَءُونَ ‏{‏ مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ وَإِنَّ هَذَا الْحَدِيثَ حُجَّةٌ لَهُمْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Odamlar Rasululloh ﷺga yomgʻir kamayganidan shikoyat qilishdi. Shunda u zot minbarga buyruq berdilar va musallada u zot uchun minbar qoʻyildi. Hamda odamlarga, (musallaga) chiqadigan kunlarini vada qildilar. Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Quyoshning chekkasi koʻringan paytda Rasululloh ﷺ chiqdilar va minbarga oʻtirdilar. U zot ﷺ takbir aytdilar, Aziz va Jalil boʻlmish Allohga hamd aytdilar, soʻngra: «Sizlar diyorlaringizning qurgʻoqchiligidan va yomgʻir oʻz vaqtida yogʻmay, kechikkanidan shikoyat qildingiz. Holbuki, Aziz va Jalil boʻlmish Alloh sizlarni Oʻziga duo qilishga buyurgan va sizlarga duongizni ijobat qilishni vada qilgan», dedilar. Soʻngra: «{Hamd olamlarning Robbi boʻlmish Allohga xosdir. U Rahmon va Rahimdir. Jazo (qiyomat) kunining Egasidir} (Fotiha 2-4). Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U xohlaganini qiladi. Allohim, Sen Allohsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen Behojatsan, biz esa muhtojlarmiz. Bizga yomgʻir yogʻdirgin va yogʻdirganingni biz uchun bir muddat quvvat va yetarli rizq qilgin», dedilar. Soʻngra ikki qoʻllarini koʻtardilar va qoʻltiqlarining oqi koʻringunicha koʻtarishda davom etdilar. Keyin orqalarini odamlarga oʻgirdilar va qoʻllarini koʻtargan holatda ridolarini agʻdardilar yoki burab oʻzgartirdilar. Soʻngra odamlarga yuzlandilar va (minbardan) tushib, ikki rakat namoz oʻqidilar. Shunda Alloh bulutni paydo qildi, u momaqaldiroq gumburlab, chaqmoq chaqdi, soʻngra Allohning izni bilan yomgʻir yogʻdi. U zot masjidlariga yetib bormaslaridanoq suvlar oqib ketdi. Odamlarning panaga shoshilishlarini koʻrgach, u zot ﷺ tishlari koʻringunicha kulib: «Guvohlik beramanki, Alloh har bir narsaga Qodirdir va men Allohning bandasi hamda elchisiman», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis gʻarib hadis boʻlib, isnodi yaxshidir. Madina ahli {Maliki yavmiddin} deb oʻqishadi va bu hadis ular uchun hujjatdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺга ёмғир камайганидан шикоят қилишди. Шунда у зот минбарга буйруқ бердилар ва мусаллада у зот учун минбар қўйилди. Ҳамда одамларга, (мусаллага) чиқадиган кунларини вада қилдилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Қуёшнинг чеккаси кўринган пайтда Расулуллоҳ ﷺ чиқдилар ва минбарга ўтирдилар. У зот ﷺ такбир айтдилар, Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳга ҳамд айтдилар, сўнгра: «Сизлар диёрларингизнинг қурғоқчилигидан ва ёмғир ўз вақтида ёғмай, кечикканидан шикоят қилдингиз. Ҳолбуки, Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳ сизларни Ўзига дуо қилишга буюрган ва сизларга дуонгизни ижобат қилишни вада қилган», дедилар. Сўнгра: «{Ҳамд оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳга хосдир. У Раҳмон ва Раҳимдир. Жазо (қиёмат) кунининг Эгасидир} (Фотиҳа 2-4). Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У хоҳлаганини қилади. Аллоҳим, Сен Аллоҳсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Беҳожатсан, биз эса муҳтожлармиз. Бизга ёмғир ёғдиргин ва ёғдирганингни биз учун бир муддат қувват ва етарли ризқ қилгин», дедилар. Сўнгра икки қўлларини кўтардилар ва қўлтиқларининг оқи кўрингунича кўтаришда давом этдилар. Кейин орқаларини одамларга ўгирдилар ва қўлларини кўтарган ҳолатда ридоларини ағдардилар ёки бураб ўзгартирдилар. Сўнгра одамларга юзландилар ва (минбардан) тушиб, икки ракат намоз ўқидилар. Шунда Аллоҳ булутни пайдо қилди, у момақалдироқ гумбурлаб, чақмоқ чақди, сўнгра Аллоҳнинг изни билан ёмғир ёғди. У зот масжидларига етиб бормаслариданоқ сувлар оқиб кетди. Одамларнинг панага шошилишларини кўргач, у зот ﷺ тишлари кўрингунича кулиб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳ ҳар бир нарсага Қодирдир ва мен Аллоҳнинг бандаси ҳамда элчисиман», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис ғариб ҳадис бўлиб, исноди яхшидир. Мадина аҳли {Малики явмиддин} деб ўқишади ва бу ҳадис улар учун ҳужжатдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، وَيُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَصَابَ أَهْلَ الْمَدِينَةِ قَحْطٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَيْنَمَا هُوَ يَخْطُبُنَا يَوْمَ جُمُعَةٍ إِذْ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكَ الْكُرَاعُ هَلَكَ الشَّاءُ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَسْقِيَنَا فَمَدَّ يَدَيْهِ وَدَعَا قَالَ أَنَسٌ وَإِنَّ السَّمَاءَ لَمِثْلُ الزُّجَاجَةِ فَهَاجَتْ رِيحٌ ثُمَّ أَنْشَأَتْ سَحَابَةً ثُمَّ اجْتَمَعَتْ ثُمَّ أَرْسَلَتِ السَّمَاءُ عَزَالِيَهَا فَخَرَجْنَا نَخُوضُ الْمَاءَ حَتَّى أَتَيْنَا مَنَازِلَنَا فَلَمْ يَزَلِ الْمَطَرُ إِلَى الْجُمُعَةِ الأُخْرَى فَقَامَ إِلَيْهِ ذَلِكَ الرَّجُلُ أَوْ غَيْرُهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَهَدَّمَتِ الْبُيُوتُ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَحْبِسَهُ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ حَوَالَيْنَا وَلاَ عَلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏ فَنَظَرْتُ إِلَى السَّحَابِ يَتَصَدَّعُ حَوْلَ الْمَدِينَةِ كَأَنَّهُ إِكْلِيلٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ davrlarida Madina ahlini qurgʻoqchilik tutdi. U zot juma kuni bizga xutba qilib turganlarida, bir kishi oʻrnidan turib: «Yo Rasululloh, otlar nobud boʻldi, qoʻylar nobud boʻldi, bizga suv (yomgʻir) berishini Allohdan soʻrang», dedi. Shunda u zot ikki qoʻllarini choʻzib duo qildilar. Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Holbuki osmon xuddi oynadek (toza) edi. Soʻng shamol turdi, keyin bulut paydo boʻldi, soʻngra (bulutlar) toʻplandi, keyin osmon jala yogʻdirdi. Biz suvni kechib chiqib, manzillarimizga yetib bordik. Yomgʻir keyingi jumagacha tinmadi. Shunda oʻsha kishi yoki boshqasi u zotning oldilariga turib: «Yo Rasululloh, uylar buzilib ketdi, uni (yomgʻirni) toʻxtatishini Allohdan soʻrang», dedi. Rasululloh ﷺ tabassum qildilar, soʻngra: «Atrofimizga (yogʻsin), ustimizga emas», dedilar. Shunda men bulutga qaradim — u Madinaning atrofida toj kabi yorilib (tarqalib) borardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ даврларида Мадина аҳлини қурғоқчилик тутди. У зот жума куни бизга хутба қилиб турганларида, бир киши ўрнидан туриб: «Ё Расулуллоҳ, отлар нобуд бўлди, қўйлар нобуд бўлди, бизга сув (ёмғир) беришини Аллоҳдан сўранг», деди. Шунда у зот икки қўлларини чўзиб дуо қилдилар. Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Ҳолбуки осмон худди ойнадек (тоза) эди. Сўнг шамол турди, кейин булут пайдо бўлди, сўнгра (булутлар) тўпланди, кейин осмон жала ёғдирди. Биз сувни кечиб чиқиб, манзилларимизга етиб бордик. Ёмғир кейинги жумагача тинмади. Шунда ўша киши ёки бошқаси у зотнинг олдиларига туриб: «Ё Расулуллоҳ, уйлар бузилиб кетди, уни (ёмғирни) тўхтатишини Аллоҳдан сўранг», деди. Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар, сўнгра: «Атрофимизга (ёғсин), устимизга эмас», дедилар. Шунда мен булутга қарадим — у Мадинанинг атрофида тож каби ёрилиб (тарқалиб) борарди.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ بِحِذَاءِ وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اسْقِنَا ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ نَحْوَهُ ‏.‏

Iso ibn Hammod bizga shunday dedi: Lays bizga Said al-Maqburiydan, u Sharik ibn Abdulloh ibn Abu Namrdan, u Anas (roziyallohu anhu)dan xabar berdi: Rovning aytishicha, u Anasni shunday deganini eshitdi — soʻngra Abdulaziz hadisiga oʻxshashini zikr qildi. (Anas roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki qoʻllarini yuzlari roʻparasiga koʻtarib: «Ey Allohim, bizni sugʻorgin!» dedilar — va shunga oʻxshash (hadisni) keltirdi.Исо ибн Ҳаммод бизга шундай деди: Лайс бизга Саид ал-Мақбурийдан, у Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намрдан, у Анас (розияллоҳу анҳу)дан хабар берди: Ровнинг айтишича, у Анасни шундай деганини эшитди — сўнгра Абдулазиз ҳадисига ўхшашини зикр қилди. (Анас розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки қўлларини юзлари рўпарасига кўтариб: «Эй Аллоҳим, бизни суғоргин!» дедилар — ва шунга ўхшаш (ҳадисни) келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ح وَحَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ قَادِمٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَسْقَى قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اسْقِ عِبَادَكَ وَبَهَائِمَكَ وَانْشُرْ رَحْمَتَكَ وَأَحْىِ بَلَدَكَ الْمَيِّتَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ مَالِكٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Yahyo ibn Saiddan, u Amr ibn Shuaybdan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ aytar edilar. (Boshqa sanad bilan) Sahl ibn Solih bizga shunday dedi: Ali ibn Qodim bizga shunday dedi: Sufyon bizga Yahyo ibn Saiddan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan xabar berdi. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ yomgʻir soʻraganlarida (istisqo qilganlarida): «Ey Allohim, bandalaringni va chorvalaringni sugʻorgin, rahmatingni yoygin va oʻlik yurtingni tiriltirgin!» der edilar. Bu Molik hadisining lafzidir.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Яҳё ибн Саиддан, у Амр ибн Шуайбдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ айтар эдилар. (Бошқа санад билан) Саҳл ибн Солиҳ бизга шундай деди: Али ибн Қодим бизга шундай деди: Суфён бизга Яҳё ибн Саиддан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан хабар берди. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ёмғир сўраганларида (истисқо қилганларида): «Эй Аллоҳим, бандаларингни ва чорваларингни суғоргин, раҳматингни ёйгин ва ўлик юртингни тирилтиргин!» дер эдилар. Бу Молик ҳадисининг лафзидир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَخْبَرَنِي مَنْ، أُصَدِّقُ وَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُرِيدُ عَائِشَةَ قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قِيَامًا شَدِيدًا يَقُومُ بِالنَّاسِ ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ ثَلاَثُ رَكَعَاتٍ يَرْكَعُ الثَّالِثَةَ ثُمَّ يَسْجُدُ حَتَّى إِنَّ رِجَالاً يَوْمَئِذٍ لَيُغْشَى عَلَيْهِمْ مِمَّا قَامَ بِهِمْ حَتَّى إِنَّ سِجَالَ الْمَاءِ لَتُصَبُّ عَلَيْهِمْ يَقُولُ إِذَا رَكَعَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا رَفَعَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى تَجَلَّتِ الشَّمْسُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يُخَوِّفُ بِهِمَا عِبَادَهُ فَإِذَا كُسِفَا فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga shunday dedi: Ismoil ibn Ulayya bizga Ibn Jurayjdan, u Atodan, u Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qildi. (Ubayd) aytdi: Men ishonadigan bir kishi menga xabar berdi — men uning Oisha (roziyallohu anho)ni nazarda tutganini oʻyladim. U aytdi: Nabiy ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda Nabiy ﷺ odamlar bilan birga juda uzoq qiyomda turdilar, soʻng rukuga bordilar, soʻng turdilar, soʻng rukuga bordilar, soʻng turdilar, soʻng rukuga bordilar. Shu tariqa har rakaatda uch rukudan qilib, ikki rakaat namoz oʻqidilar — uchinchi (rukuni) qilganlaridan soʻng sajdaga bordilar. Hatto oʻsha kuni baʼzi kishilar uzoq qiyomdan hushidan ketib, ustlariga chelaklab suv quyilar edi. (U zot) rukuga borganlarida «Allohu akbar», boshlarini koʻtarganlarida «Samiallohu liman hamidah» der edilar, toki quyosh ochilgunga qadar. Soʻng (u zot) shunday dedilar: «Albatta, quyosh va oy biron kishining oʻlimi yoki tirikligi uchun tutilmaydi, balki ular Alloh azza va jallaning oyatlaridan ikki oyatdir; (Alloh) ular bilan bandalarini ogohlantiradi. Bas, ular tutilsa, namozga shoshilinglar!»Усмон ибн Абу Шайба бизга шундай деди: Исмоил ибн Улайя бизга Ибн Журайждан, у Атодан, у Убайд ибн Умайрдан ривоят қилди. (Убайд) айтди: Мен ишонадиган бир киши менга хабар берди — мен унинг Оиша (розияллоҳу анҳо)ни назарда тутганини ўйладим. У айтди: Набий ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда Набий ﷺ одамлар билан бирга жуда узоқ қиёмда турдилар, сўнг рукуга бордилар, сўнг турдилар, сўнг рукуга бордилар, сўнг турдилар, сўнг рукуга бордилар. Шу тариқа ҳар ракаатда уч рукудан қилиб, икки ракаат намоз ўқидилар — учинчи (рукуни) қилганларидан сўнг саждага бордилар. Ҳатто ўша куни баъзи кишилар узоқ қиёмдан ҳушидан кетиб, устларига челаклаб сув қуйилар эди. (У зот) рукуга борганларида «Аллоҳу акбар», бошларини кўтарганларида «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дер эдилар, токи қуёш очилгунга қадар. Сўнг (у зот) шундай дедилар: «Албатта, қуёш ва ой бирон кишининг ўлими ёки тириклиги учун тутилмайди, балки улар Аллоҳ азза ва жалланинг оятларидан икки оятдир; (Аллоҳ) улар билан бандаларини огоҳлантиради. Бас, улар тутилса, намозга шошилинглар!»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ذَلِكَ فِي الْيَوْمِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّاسُ إِنَّمَا كُسِفَتْ لِمَوْتِ إِبْرَاهِيمَ ابْنِهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ سِتَّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ كَبَّرَ ثُمَّ قَرَأَ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ دُونَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الثَّالِثَةَ دُونَ الْقِرَاءَةِ الثَّانِيَةِ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَانْحَدَرَ لِلسُّجُودِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ لَيْسَ فِيهَا رَكْعَةٌ إِلاَّ الَّتِي قَبْلَهَا أَطْوَلُ مِنَ الَّتِي بَعْدَهَا إِلاَّ أَنَّ رُكُوعَهُ نَحْوٌ مِنْ قِيَامِهِ قَالَ ثُمَّ تَأَخَّرَ فِي صَلاَتِهِ فَتَأَخَّرَتِ الصُّفُوفُ مَعَهُ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَقَامَ فِي مَقَامِهِ وَتَقَدَّمَتِ الصُّفُوفُ فَقَضَى الصَّلاَةَ وَقَدْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ بَشَرٍ فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga shunday dedi: Yahyo bizga Abdulmalikdan rivoyat qildi: Ato menga Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. (Jobir) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi va bu — Rasululloh ﷺning oʻgʻillari Ibrohim vafot etgan kuni edi. Odamlar: «Quyosh faqat (Rasulullohning) oʻgʻillari Ibrohimning oʻlimi sababli tutildi», deyishdi. Shunda Nabiy ﷺ turib, odamlarga toʻrt sajda ichida olti ruku qilib namoz oʻqib berdilar. (U zot) takbir aytdilar, soʻng (Qurʼon) oʻqidilar va qiroatni choʻzdilar; soʻng qiyomlariga yaqin (uzoqlikda) rukuga bordilar; soʻng boshlarini koʻtarib, birinchi qiroatdan kamroq oʻqidilar; soʻng qiyomlariga yaqin rukuga bordilar; soʻng boshlarini koʻtarib, ikkinchi qiroatdan kamroq uchinchi qiroatni oʻqidilar; soʻng qiyomlariga yaqin rukuga bordilar; soʻng boshlarini koʻtarib, sajdaga engashdilar va ikki sajda qildilar. Soʻng turib, sajdadan oldin uch ruku qildilar — ulardan har bir (ruku) oʻzidan keyingisidan uzunroq edi; faqat rukulari qiyomlariga yaqin edi. (Jobir) aytdi: Soʻng (u zot) namozlarida orqaga chekindilar, shunda saflar ham u zot bilan birga orqaga chekindi; soʻng oldinga oʻtib, oʻz oʻrinlarida turdilar va saflar ham oldinga oʻtdi. (U zot) namozni tugatganlarida quyosh chiqib boʻlgan edi. Soʻng (u zot) dedilar: «Ey odamlar! Albatta, quyosh va oy Alloh azza va jallaning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biron insonning oʻlimi sababli tutilmaydi. Bas, bulardan birortasini koʻrsangiz, (quyosh yoki oy) ochilgunga qadar namoz oʻqinglar!» — va rovi hadisning qolganini keltirdi.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга шундай деди: Яҳё бизга Абдулмаликдан ривоят қилди: Ато менга Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. (Жобир) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди ва бу — Расулуллоҳ ﷺнинг ўғиллари Иброҳим вафот этган куни эди. Одамлар: «Қуёш фақат (Расулуллоҳнинг) ўғиллари Иброҳимнинг ўлими сабабли тутилди», дейишди. Шунда Набий ﷺ туриб, одамларга тўрт сажда ичида олти руку қилиб намоз ўқиб бердилар. (У зот) такбир айтдилар, сўнг (Қуръон) ўқидилар ва қироатни чўздилар; сўнг қиёмларига яқин (узоқликда) рукуга бордилар; сўнг бошларини кўтариб, биринчи қироатдан камроқ ўқидилар; сўнг қиёмларига яқин рукуга бордилар; сўнг бошларини кўтариб, иккинчи қироатдан камроқ учинчи қироатни ўқидилар; сўнг қиёмларига яқин рукуга бордилар; сўнг бошларини кўтариб, саждага энгашдилар ва икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, саждадан олдин уч руку қилдилар — улардан ҳар бир (руку) ўзидан кейингисидан узунроқ эди; фақат рукулари қиёмларига яқин эди. (Жобир) айтди: Сўнг (у зот) намозларида орқага чекиндилар, шунда сафлар ҳам у зот билан бирга орқага чекинди; сўнг олдинга ўтиб, ўз ўринларида турдилар ва сафлар ҳам олдинга ўтди. (У зот) намозни тугатганларида қуёш чиқиб бўлган эди. Сўнг (у зот) дедилар: «Эй одамлар! Албатта, қуёш ва ой Аллоҳ азза ва жалланинг оятларидан икки оятдир; улар бирон инсоннинг ўлими сабабли тутилмайди. Бас, булардан бирортасини кўрсангиз, (қуёш ёки ой) очилгунга қадар намоз ўқинглар!» — ва рови ҳадиснинг қолганини келтирди.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَلِكَ فَكَانَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Muammal ibn Hishom bizga shunday dedi: Ismoil bizga Hishomdan rivoyat qildi: Abuz-Zubayr bizga Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. (Jobir) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida juda issiq bir kunda quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ sahobalariga namoz oʻqib berdilar va qiyomni shu qadar choʻzdilarki, (odamlar charchab) yiqila boshladilar. Soʻng rukuga borib (uni) choʻzdilar, soʻng (boshlarini) koʻtarib (qiyomni) choʻzdilar; soʻng rukuga borib (uni) choʻzdilar, soʻng (boshlarini) koʻtarib (qiyomni) choʻzdilar; soʻng ikki sajda qildilar. Soʻng turib, shunga oʻxshash (yana) qildilar. Shu tariqa (u zot) toʻrt ruku va toʻrt sajda qildilar — va rovi hadisni (toʻliq) keltirdi.Муаммал ибн Ҳишом бизга шундай деди: Исмоил бизга Ҳишомдан ривоят қилди: Абуз-Зубайр бизга Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. (Жобир) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида жуда иссиқ бир кунда қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига намоз ўқиб бердилар ва қиёмни шу қадар чўздиларки, (одамлар чарчаб) йиқила бошладилар. Сўнг рукуга бориб (уни) чўздилар, сўнг (бошларини) кўтариб (қиёмни) чўздилар; сўнг рукуга бориб (уни) чўздилар, сўнг (бошларини) кўтариб (қиёмни) чўздилар; сўнг икки сажда қилдилар. Сўнг туриб, шунга ўхшаш (яна) қилдилар. Шу тариқа (у зот) тўрт руку ва тўрт сажда қилдилар — ва рови ҳадисни (тўлиқ) келтирди.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خُسِفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ‏.‏

Ibn as-Sarh bizga shunday dedi: Ibn Vahb bizga xabar berdi. (Boshqa sanad bilan) Muhammad ibn Salama al-Murodiy bizga shunday dedi: Ibn Vahb bizga Yunusdan, u Ibn Shihobdan rivoyat qildi: Urva ibn az-Zubayr menga Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan xabar berdi. (Oisha) aytdi: Rasululloh ﷺ hayotliklarida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ masjidga chiqdilar-da, turib takbir aytdilar va odamlar u zotning ortida saf tortdi. Rasululloh ﷺ uzoq qiroat qildilar, soʻng takbir aytib, uzoq rukuga bordilar; soʻng boshlarini koʻtarib: «Samiallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd», dedilar. Soʻng turib, birinchi qiroatdan kamroq uzun qiroat qildilar, soʻng takbir aytib, birinchi rukudan qisqaroq uzun rukuga bordilar; soʻng: «Samiallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd», dedilar. Soʻng keyingi rakaatda ham shunga oʻxshash qildilar. Shu tariqa toʻrt ruku va toʻrt sajdani toʻliq qildilar va (u zot namozdan) chiqishdan oldin quyosh ochildi.Ибн ас-Сарҳ бизга шундай деди: Ибн Ваҳб бизга хабар берди. (Бошқа санад билан) Муҳаммад ибн Салама ал-Муродий бизга шундай деди: Ибн Ваҳб бизга Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди: Урва ибн аз-Зубайр менга Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан хабар берди. (Оиша) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ масжидга чиқдилар-да, туриб такбир айтдилар ва одамлар у зотнинг ортида саф тортди. Расулуллоҳ ﷺ узоқ қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узоқ рукуга бордилар; сўнг бошларини кўтариб: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд», дедилар. Сўнг туриб, биринчи қироатдан камроқ узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, биринчи рукудан қисқароқ узун рукуга бордилар; сўнг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд», дедилар. Сўнг кейинги ракаатда ҳам шунга ўхшаш қилдилар. Шу тариқа тўрт руку ва тўрт саждани тўлиқ қилдилар ва (у зот намоздан) чиқишдан олдин қуёш очилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ مِثْلَ حَدِيثِ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga shunday dedi: Anbasa bizga shunday dedi: Yunus bizga Ibn Shihobdan rivoyat qildi. (Ibn Shihob) aytdi: Kasir ibn Abbos rivoyat qilar ediki, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qilardiki, Rasululloh ﷺ quyosh tutilganida xuddi Urvaning Oisha (roziyallohu anho)dan, uning Rasululloh ﷺdan qilgan rivoyatidagi kabi namoz oʻqidilar — yaʼni har bir rakaatda ikki rukudan qilib, ikki rakaat namoz oʻqidilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга шундай деди: Анбаса бизга шундай деди: Юнус бизга Ибн Шиҳобдан ривоят қилди. (Ибн Шиҳоб) айтди: Касир ибн Аббос ривоят қилар эдики, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилардики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганида худди Урванинг Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, унинг Расулуллоҳ ﷺдан қилган ривоятидаги каби намоз ўқидилар — яъни ҳар бир ракаатда икки рукудан қилиб, икки ракаат намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ بْنِ خَالِدٍ أَبُو مَسْعُودٍ الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيِّ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحُدِّثْتُ عَنْ عُمَرَ بْنِ شَقِيقٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، - وَهَذَا لَفْظُهُ وَهُوَ أَتَمُّ - عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فَقَرَأَ بِسُورَةٍ مِنَ الطُّوَلِ وَرَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ فَقَرَأَ سُورَةً مِنَ الطُّوَلِ وَرَكَعَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ كَمَا هُوَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ يَدْعُو حَتَّى انْجَلَى كُسُوفُهَا ‏.‏

Ahmad ibn al-Furot ibn Xolid Abu Masʼud ar-Roziy bizga shunday dedi: Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Jaʼfar ar-Roziy bizga otasidan, u Abu Jaʼfar ar-Roziydan xabar berdi. Abu Dovud aytdi: Menga Umar ibn Shaqiqdan ham rivoyat qilindi: Abu Jaʼfar ar-Roziy bizga shunday dedi — bu uning lafzi boʻlib, u toʻliqroqdir — ar-Robiʼ ibn Anasdan, u Abul-Oliyadan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Ubay) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi va Nabiy ﷺ ularga namoz oʻqib berdilar. (U zot) uzun suralardan birini oʻqib, besh ruku qildilar va ikki sajda qildilar; soʻng ikkinchi (rakaatga) turib, uzun suralardan birini oʻqidilar va besh ruku qilib, ikki sajda qildilar; soʻng oʻsha holatlaricha qiblaga yuzlangan holda oʻtirib, quyoshning tutilishi ochilgunga qadar dua qildilar.Аҳмад ибн ал-Фурот ибн Холид Абу Масъуд ар-Розий бизга шундай деди: Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Жаъфар ар-Розий бизга отасидан, у Абу Жаъфар ар-Розийдан хабар берди. Абу Довуд айтди: Менга Умар ибн Шақиқдан ҳам ривоят қилинди: Абу Жаъфар ар-Розий бизга шундай деди — бу унинг лафзи бўлиб, у тўлиқроқдир — ар-Робиъ ибн Анасдан, у Абул-Олиядан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Убай) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди ва Набий ﷺ уларга намоз ўқиб бердилар. (У зот) узун суралардан бирини ўқиб, беш руку қилдилар ва икки сажда қилдилар; сўнг иккинчи (ракаатга) туриб, узун суралардан бирини ўқидилар ва беш руку қилиб, икки сажда қилдилар; сўнг ўша ҳолатларича қиблага юзланган ҳолда ўтириб, қуёшнинг тутилиши очилгунга қадар дуа қилдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا ‏.‏

Musaddad bizga shunday dedi: Yahyo bizga Sufyondan rivoyat qildi: Habib ibn Abu Sobit bizga Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot quyosh tutilganida namoz oʻqidilar: (Qurʼon) oʻqib, soʻng rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng sajdaga bordilar. Keyingi (rakaat) ham shunga oʻxshash edi.Мусаддад бизга шундай деди: Яҳё бизга Суфёндан ривоят қилди: Ҳабиб ибн Абу Собит бизга Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот қуёш тутилганида намоз ўқидилар: (Қуръон) ўқиб, сўнг рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг саждага бордилар. Кейинги (ракаат) ҳам шунга ўхшаш эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، حَدَّثَنِي ثَعْلَبَةُ بْنُ عِبَادٍ الْعَبْدِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّهُ شَهِدَ خُطْبَةً يَوْمًا لِسَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ قَالَ قَالَ سَمُرَةُ بَيْنَمَا أَنَا وَغُلاَمٌ مِنَ الأَنْصَارِ نَرْمِي غَرَضَيْنِ لَنَا حَتَّى إِذَا كَانَتِ الشَّمْسُ قِيدَ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ فِي عَيْنِ النَّاظِرِ مِنَ الأُفُقِ اسْوَدَّتْ حَتَّى آضَتْ كَأَنَّهَا تَنُّومَةٌ فَقَالَ أَحَدُنَا لِصَاحِبِهِ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَوَاللَّهِ لَيُحْدِثَنَّ شَأْنُ هَذِهِ الشَّمْسِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُمَّتِهِ حَدَثًا قَالَ فَدَفَعْنَا فَإِذَا هُوَ بَارِزٌ فَاسْتَقْدَمَ فَصَلَّى فَقَامَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا قَامَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا قَالَ ثُمَّ رَكَعَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا رَكَعَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ثُمَّ سَجَدَ بِنَا كَأَطْوَلِ مَا سَجَدَ بِنَا فِي صَلاَةٍ قَطُّ لاَ نَسْمَعُ لَهُ صَوْتًا ‏.‏ ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ فَوَافَقَ تَجَلِّي الشَّمْسِ جُلُوسَهُ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَشَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَشَهِدَ أَنَّهُ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ سَاقَ أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ahmad ibn Yunus bizga shunday dedi: Zuhayr bizga shunday dedi: al-Asvad ibn Qays bizga shunday dedi: Saʼlaba ibn Ibod al-Abdiy menga rivoyat qildi — u Basra ahlidan boʻlib, bir kuni Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)ning xutbasida hozir boʻlgan edi. (Saʼlaba) aytdi: Samura (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men va ansorlardan bir bola ikkita nishonimizga oʻq otib turgan edik. Quyosh — qaraydigan kishining koʻzida — ufqdan ikki yoki uch nayza boʻyi (balandlikda) boʻlganida, u (shu qadar) qoraydiki, xuddi tannuma (oʻti) kabi boʻlib qoldi. Shunda birimiz oʻrtogʻiga: «Bizni masjidga olib bor; Allohga qasamki, bu quyoshning ahvoli Rasululloh ﷺning ummatlarida albatta bir hodisani keltirib chiqaradi», dedi. (Samura) aytdi: Biz (masjidga) yetib bordik, qarasak, u zot (uydan) chiqib turardilar. (U zot) oldinga oʻtib, namoz oʻqib berdilar va biz bilan birga hech qachon biron namozda turmagandek eng uzun qiyomda turdilar — biz u zotdan biron ovoz eshitmasdik. (Samura) aytdi: Soʻng biz bilan birga hech qachon biron namozda qilmagandek eng uzun rukuni qildilar — biz u zotdan biron ovoz eshitmasdik. Soʻng biz bilan birga hech qachon biron namozda qilmagandek eng uzun sajdani qildilar — biz u zotdan biron ovoz eshitmasdik. Soʻng keyingi rakaatda ham shunga oʻxshash qildilar. (Samura) aytdi: Quyoshning ochilishi u zotning ikkinchi rakaatdagi oʻtirishlariga toʻgʻri keldi. (Samura) aytdi: Soʻng (u zot) salom berdilar, soʻng turib, Allohga hamd aytib, Uni maqtadilar, La ilaha illalloh deb guvohlik berdilar va oʻzlari Uning bandasi va rasuli ekanliklariga guvohlik berdilar. Soʻng Ahmad ibn Yunus Nabiy ﷺning xutbalarini (toʻliq) keltirdi.Аҳмад ибн Юнус бизга шундай деди: Зуҳайр бизга шундай деди: ал-Асвад ибн Қайс бизга шундай деди: Саълаба ибн Ибод ал-Абдий менга ривоят қилди — у Басра аҳлидан бўлиб, бир куни Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)нинг хутбасида ҳозир бўлган эди. (Саълаба) айтди: Самура (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен ва ансорлардан бир бола иккита нишонимизга ўқ отиб турган эдик. Қуёш — қарайдиган кишининг кўзида — уфқдан икки ёки уч найза бўйи (баландликда) бўлганида, у (шу қадар) қорайдики, худди таннума (ўти) каби бўлиб қолди. Шунда биримиз ўртоғига: «Бизни масжидга олиб бор; Аллоҳга қасамки, бу қуёшнинг аҳволи Расулуллоҳ ﷺнинг умматларида албатта бир ҳодисани келтириб чиқаради», деди. (Самура) айтди: Биз (масжидга) етиб бордик, қарасак, у зот (уйдан) чиқиб турардилар. (У зот) олдинга ўтиб, намоз ўқиб бердилар ва биз билан бирга ҳеч қачон бирон намозда турмагандек энг узун қиёмда турдилар — биз у зотдан бирон овоз эшитмасдик. (Самура) айтди: Сўнг биз билан бирга ҳеч қачон бирон намозда қилмагандек энг узун рукуни қилдилар — биз у зотдан бирон овоз эшитмасдик. Сўнг биз билан бирга ҳеч қачон бирон намозда қилмагандек энг узун саждани қилдилар — биз у зотдан бирон овоз эшитмасдик. Сўнг кейинги ракаатда ҳам шунга ўхшаш қилдилар. (Самура) айтди: Қуёшнинг очилиши у зотнинг иккинчи ракаатдаги ўтиришларига тўғри келди. (Самура) айтди: Сўнг (у зот) салом бердилар, сўнг туриб, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни мақтадилар, Ла илаҳа иллаллоҳ деб гувоҳлик бердилар ва ўзлари Унинг бандаси ва расули эканликларига гувоҳлик бердилар. Сўнг Аҳмад ибн Юнус Набий ﷺнинг хутбаларини (тўлиқ) келтирди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ الْهِلاَلِيِّ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ فَزِعًا يَجُرُّ ثَوْبَهُ وَأَنَا مَعَهُ يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَأَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَانْجَلَتْ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هَذِهِ الآيَاتُ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهَا فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَصَلُّوا كَأَحْدَثِ صَلاَةٍ صَلَّيْتُمُوهَا مِنَ الْمَكْتُوبَةِ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga shunday dedi: Vuhayb bizga shunday dedi: Ayyub bizga Abu Qilobadan, u Qabisa al-Hiloliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Qabisa) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda (u zot) qoʻrqib, kiyimlarini sudragan holda chiqdilar — oʻsha kuni men Madinada u zot bilan birga edim. (U zot) ikki rakaat namoz oʻqidilar va ularda qiyomni choʻzdilar; soʻng (namozdan) chiqdilar va (quyosh) ochildi. Soʻng (u zot) dedilar: «Albatta, bular oyatlar boʻlib, Alloh ular bilan (bandalarini) qoʻrqitadi. Bas, ularni koʻrsangiz, farz namozlardan eng oxirgi oʻqigan namozingizdek namoz oʻqinglar!»Мусо ибн Исмоил бизга шундай деди: Вуҳайб бизга шундай деди: Айюб бизга Абу Қилобадан, у Қабиса ал-Ҳилолий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Қабиса) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда (у зот) қўрқиб, кийимларини судраган ҳолда чиқдилар — ўша куни мен Мадинада у зот билан бирга эдим. (У зот) икки ракаат намоз ўқидилар ва уларда қиёмни чўздилар; сўнг (намоздан) чиқдилар ва (қуёш) очилди. Сўнг (у зот) дедилар: «Албатта, булар оятлар бўлиб, Аллоҳ улар билан (бандаларини) қўрқитади. Бас, уларни кўрсангиз, фарз намозлардан энг охирги ўқиган намозингиздек намоз ўқинглар!»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا رَيْحَانُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ قَبِيصَةَ الْهِلاَلِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ الشَّمْسَ كُسِفَتْ بِمَعْنَى حَدِيثِ مُوسَى قَالَ حَتَّى بَدَتِ النُّجُومُ ‏.‏

Ahmad ibn Ibrohim bizga shunday dedi: Rayhon ibn Said bizga shunday dedi: Abbod ibn Mansur bizga Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Hilol ibn Omirdan rivoyat qildiki, Qabisa al-Hiloliy (roziyallohu anhu) unga quyosh tutilganini Muso hadisining maʼnosida rivoyat qildi. (Rovi) aytdi: Toki yulduzlar koʻringuncha (davom etdi).Аҳмад ибн Иброҳим бизга шундай деди: Райҳон ибн Саид бизга шундай деди: Аббод ибн Мансур бизга Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Ҳилол ибн Омирдан ривоят қилдики, Қабиса ал-Ҳилолий (розияллоҳу анҳу) унга қуёш тутилганини Мусо ҳадисининг маъносида ривоят қилди. (Рови) айтди: Токи юлдузлар кўрингунча (давом этди).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ، كُلُّهُمْ قَدْ حَدَّثَنِي عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَقَامَ فَحَزَرْتُ قِرَاءَتَهُ فَرَأَيْتُ أَنَّهُ قَرَأَ بِسُورَةِ الْبَقَرَةِ - وَسَاقَ الْحَدِيثَ - ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ فَحَزَرْتُ قِرَاءَتَهُ فَرَأَيْتُ أَنَّهُ قَرَأَ بِسُورَةِ آلِ عِمْرَانَ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Saʼd bizga shunday dedi: Ammim (amakim) bizga shunday dedi: Otam bizga Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qildi: Hishom ibn Urva, Abdulloh ibn Abu Salama va Sulaymon ibn Yasor — barchasi menga Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. (Oisha) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ chiqib, odamlarga namoz oʻqib berdilar. (U zot) qiyomga turdilar, men u zotning qiroatlarini chamaladim va u zot Baqara surasini oʻqiganlarini bildim — va rovi hadisni (davom ettirib) keltirdi — soʻng ikki sajda qildilar, soʻng turib, qiroatni choʻzdilar. Men u zotning qiroatlarini chamaladim va u zot Oli Imron surasini oʻqiganlarini bildim.Убайдуллоҳ ибн Саъд бизга шундай деди: Аммим (амаким) бизга шундай деди: Отам бизга Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилди: Ҳишом ибн Урва, Абдуллоҳ ибн Абу Салама ва Сулаймон ибн Ясор — барчаси менга Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. (Оиша) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, одамларга намоз ўқиб бердилар. (У зот) қиёмга турдилар, мен у зотнинг қироатларини чамаладим ва у зот Бақара сурасини ўқиганларини билдим — ва рови ҳадисни (давом эттириб) келтирди — сўнг икки сажда қилдилар, сўнг туриб, қироатни чўздилар. Мен у зотнинг қироатларини чамаладим ва у зот Оли Имрон сурасини ўқиганларини билдим.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً فَجَهَرَ بِهَا يَعْنِي فِي صَلاَةِ الْكُسُوفِ ‏.‏

Abbos ibn al-Valid ibn Mazyad bizga shunday dedi: Otam menga xabar berdi: al-Avzoiy bizga shunday dedi: az-Zuhriy menga xabar berdi: Urva ibn az-Zubayr menga Oisha (roziyallohu anho)dan xabar berdiki, Rasululloh ﷺ uzun qiroat qilib, uni — yaʼni kusuf namozida — ovoz chiqarib (jahriy) oʻqidilar.Аббос ибн ал-Валид ибн Мазяд бизга шундай деди: Отам менга хабар берди: ал-Авзоий бизга шундай деди: аз-Зуҳрий менга хабар берди: Урва ибн аз-Зубайр менга Оиша (розияллоҳу анҳо)дан хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ узун қироат қилиб, уни — яъни кусуф намозида — овоз чиқариб (жаҳрий) ўқидилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - كَذَا عِنْدَ الْقَاضِي وَالصَّوَابُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ خُسِفَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً بِنَحْوٍ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi. Bas, Rasululloh ﷺ odamlar bilan birga namoz oʻqidilar. U zot uzoq vaqt, taxminan Baqara surasini (oʻqiganday) qiyomda turdilar, soʻng rukuʼga bordilar. Va roviy hadisni (oxirigacha) keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан бирга намоз ўқидилар. У зот узоқ вақт, тахминан Бақара сурасини (ўқигандай) қиёмда турдилар, сўнг рукуъга бордилар. Ва ровий ҳадисни (охиригача) келтирди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَأَلَ الزُّهْرِيَّ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُسِفَتِ الشَّمْسُ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَنَادَى أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi. Bas, Rasululloh ﷺ bir kishiga buyurdilar va u: «Namoz jamoat boʻlib (oʻqiladi)!» — deb nido qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ бир кишига буюрдилар ва у: «Намоз жамоат бўлиб (ўқилади)!» — деб нидо қилди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لاَ يُخْسَفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَبِّرُوا وَتَصَدَّقُوا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Quyosh va oy birovning oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Bas, qachon buni koʻrsangiz, Alloh azza va jallaga duo qilinglar, takbir aytinglar va sadaqa beringlar», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қуёш ва ой бировнинг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, қачон буни кўрсангиз, Аллоҳ азза ва жаллага дуо қилинглар, такбир айтинглар ва садақа беринглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ بِالْعَتَاقَةِ فِي صَلاَةِ الْكُسُوفِ ‏.‏

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kusuf namozida (qul) ozod qilishga buyurar edilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кусуф намозида (қул) озод қилишга буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ عُمَيْرٍ الْبَصْرِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ وَيَسْأَلُ عَنْهَا حَتَّى انْجَلَتْ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Bas, u zot ikki rakaatdan, ikki rakaatdan namoz oʻqiy boshladilar va quyosh ochilgunga qadar uning (holatini) soʻrab turdilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Бас, у зот икки ракаатдан, икки ракаатдан намоз ўқий бошладилар ва қуёш очилгунга қадар унинг (ҳолатини) сўраб турдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَكَدْ يَرْكَعُ ثُمَّ رَكَعَ فَلَمْ يَكَدْ يَرْفَعُ ثُمَّ رَفَعَ فَلَمْ يَكَدْ يَسْجُدُ ثُمَّ سَجَدَ فَلَمْ يَكَدْ يَرْفَعُ ثُمَّ رَفَعَ فَلَمْ يَكَدْ يَسْجُدُ ثُمَّ سَجَدَ فَلَمْ يَكَدْ يَرْفَعُ ثُمَّ رَفَعَ وَفَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ نَفَخَ فِي آخِرِ سُجُودِهِ فَقَالَ ‏"‏ أُفْ أُفْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ رَبِّ أَلَمْ تَعِدْنِي أَنْ لاَ تُعَذِّبَهُمْ وَأَنَا فِيهِمْ أَلَمْ تَعِدْنِي أَنْ لاَ تُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَفَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ صَلاَتِهِ وَقَدْ أَمْحَصَتِ الشَّمْسُ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Bas, Rasululloh ﷺ (namozga) turdilar va goʻyo rukuʼ qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng rukuʼ qildilar va goʻyo (boshlarini) koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar va goʻyo sajda qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng sajda qildilar va goʻyo koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar va goʻyo sajda qilmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng sajda qildilar va goʻyo koʻtarmaydiganday (uzoq turdilar), soʻng koʻtardilar. Ikkinchi rakaatda ham xuddi shunday qildilar. Soʻng oxirgi sajdalarida puflab: «Uf, uf!» — dedilar. Keyin: «Ey Robbim, men ularning orasida ekanman, ularni azoblamasligingni menga vaʼda qilmaganmiding? Ular istigʻfor aytib turgan holda ularni azoblamasligingni menga vaʼda qilmaganmiding?» — dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ namozlarini tugatdilar, quyosh esa ravshan boʻlib ochilgan edi. Va roviy hadisni (davom ettirib) keltirdi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ (намозга) турдилар ва гўё рукуъ қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг рукуъ қилдилар ва гўё (бошларини) кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар ва гўё сажда қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг сажда қилдилар ва гўё кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар ва гўё сажда қилмайдигандай (узоқ турдилар), сўнг сажда қилдилар ва гўё кўтармайдигандай (узоқ турдилар), сўнг кўтардилар. Иккинчи ракаатда ҳам худди шундай қилдилар. Сўнг охирги саждаларида пуфлаб: «Уф, уф!» — дедилар. Кейин: «Эй Роббим, мен уларнинг орасида эканман, уларни азобламаслигингни менга ваъда қилмаганмидинг? Улар истиғфор айтиб турган ҳолда уларни азобламаслигингни менга ваъда қилмаганмидинг?» — дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ намозларини тугатдилар, қуёш эса равшан бўлиб очилган эди. Ва ровий ҳадисни (давом эттириб) келтирди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ حَيَّانَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا أَنَا أَتَرَمَّى، بِأَسْهُمٍ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ كُسِفَتِ الشَّمْسُ فَنَبَذْتُهُنَّ وَقُلْتُ لأَنْظُرَنَّ مَا أُحْدِثَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ الْيَوْمَ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَيْهِ يُسَبِّحُ وَيُحَمِّدُ وَيُهَلِّلُ وَيَدْعُو حَتَّى حُسِرَ عَنِ الشَّمْسِ فَقَرَأَ بِسُورَتَيْنِ وَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotliklarida men oʻqlar bilan otib mashq qilib turgan edim, shu payt quyosh tutildi. Bas, men ularni (oʻqlarni) tashlab yubordim va: «Bugun quyosh tutilishida Rasululloh ﷺ qanday ish qilishlarini albatta koʻraman», — dedim. Soʻng u zotning oldilariga yetib bordim, u zot esa quyosh ochilgunga qadar qoʻllarini koʻtarib, tasbeh aytib, hamd aytib, tahlil aytib va duo qilib turardilar. Keyin ikki sura qiroat qildilar va ikki rakaat (rukuʼ qilib) namoz oʻqidilar.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида мен ўқлар билан отиб машқ қилиб турган эдим, шу пайт қуёш тутилди. Бас, мен уларни (ўқларни) ташлаб юбордим ва: «Бугун қуёш тутилишида Расулуллоҳ ﷺ қандай иш қилишларини албатта кўраман», — дедим. Сўнг у зотнинг олдиларига етиб бордим, у зот эса қуёш очилгунга қадар қўлларини кўтариб, тасбеҳ айтиб, ҳамд айтиб, таҳлил айтиб ва дуо қилиб турардилар. Кейин икки сура қироат қилдилар ва икки ракаат (рукуъ қилиб) намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، حَدَّثَنِي حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ النَّضْرِ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، كَانَتْ ظُلْمَةٌ عَلَى عَهْدِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَ - فَأَتَيْتُ أَنَسًا فَقُلْتُ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَلْ كَانَ يُصِيبُكُمْ مِثْلُ هَذَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنْ كَانَتِ الرِّيحُ لَتَشْتَدُّ فَنُبَادِرُ الْمَسْجِدَ مَخَافَةَ الْقِيَامَةِ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Nazr otasidan rivoyat qiladiki, u shunday dedi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) zamonida bir zulmat (qorongʻulik) boʻldi. Bas, men Anasning oldiga keldim va: «Ey Abu Hamza, Rasululloh ﷺ zamonlarida sizlarga shunga oʻxshash narsa yetgan edimi?» — dedim. U: «Allohdan panoh tilayman! Shamol kuchaysa, qiyomatdan qoʻrqib, masjidga shoshilar edik», — dedi.Убайдуллоҳ ибн Назр отасидан ривоят қиладики, у шундай деди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) замонида бир зулмат (қоронғулик) бўлди. Бас, мен Анаснинг олдига келдим ва: «Эй Абу Ҳамза, Расулуллоҳ ﷺ замонларида сизларга шунга ўхшаш нарса етган эдими?» — дедим. У: «Аллоҳдан паноҳ тилайман! Шамол кучайса, қиёматдан қўрқиб, масжидга шошилар эдик», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَاتَتْ فُلاَنَةُ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَّ سَاجِدًا فَقِيلَ لَهُ أَتَسْجُدُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمْ آيَةً فَاسْجُدُوا ‏"‏ ‏.‏ وَأَىُّ آيَةٍ أَعْظَمُ مِنْ ذَهَابِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Falon ayol — Nabiy ﷺ ning xotinlaridan biri vafot etdi», — deyildi. Shunda u sajdaga yiqildi. Unga: «Shu vaqtda sajda qilyapsizmi?» — deyildi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Qachon (Allohning qudratidan dalolat beruvchi) bir alomatni koʻrsangiz, sajda qilinglar›, — deganlar. Nabiy ﷺ ning xotinlaridan birining ketishidan (vafotidan) koʻra qaysi alomat ulkanroq boʻladi?» — dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Фалон аёл — Набий ﷺ нинг хотинларидан бири вафот этди», — дейилди. Шунда у саждага йиқилди. Унга: «Шу вақтда сажда қиляпсизми?» — дейилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қачон (Аллоҳнинг қудратидан далолат берувчи) бир аломатни кўрсангиз, сажда қилинглар›, — деганлар. Набий ﷺ нинг хотинларидан бирининг кетишидан (вафотидан) кўра қайси аломат улканроқ бўлади?» — деди.