حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ سَالِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَلَّى فِي يَوْمٍ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً تَطَوُّعًا بُنِيَ لَهُ بِهِنَّ بَيْتٌ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Iso, Ibn Ulayyadan, u Dovud ibn Abu Hinddan, u Nuʼmon ibn Solimdan, u Amr ibn Avsdan, u Anbasa ibn Abu Sufyondan, u Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U: Nabiy ﷺ: «Kim bir kunda oʻn ikki rakaat nafl namozini oʻqisa, unga bu (rakaatlar) sababli jannatda bir uy bino qilinadi», dedilar, dedi.Муҳаммад ибн Исо, Ибн Улайядан, у Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Нуъмон ибн Солимдан, у Амр ибн Авсдан, у Анбаса ибн Абу Суфёндан, у Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У: Набий ﷺ: «Ким бир кунда ўн икки ракаат нафл намозини ўқиса, унга бу (ракаатлар) сабабли жаннатда бир уй бино қилинади», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ التَّطَوُّعِ فَقَالَتْ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ أَرْبَعًا فِي بَيْتِي ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْمَغْرِبَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي بِهِمُ الْعِشَاءَ ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ فِيهِنَّ الْوِتْرُ وَكَانَ يُصَلِّي لَيْلاً طَوِيلاً قَائِمًا وَلَيْلاً طَوِيلاً جَالِسًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ وَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ صَلاَةَ الْفَجْرِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal, Hushaymdan, u Xoliddan xabar berib; (boshqa sanad bilan) Musaddad, Yazid ibn Zurayʼdan, u Xoliddan — maʼno (bir xil) — u Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning nafl namozlari haqida soʻradim. Shunda u: «U zot peshindan oldin uyimda toʻrt rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqir, soʻng uyimga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Shomni odamlarga oʻqir, soʻng uyimga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Xuftonni ularga oʻqir, soʻng uyimga kirib ikki rakaat oʻqir edilar. Kechasi toʻqqiz rakaat oʻqir, ularning ichida vitr ham bor edi. Kechasi uzoq vaqt tik turib, kechasi uzoq vaqt oʻtirib oʻqir edilar. Tik turib qiroat qilsalar, tik turgan holda ruku va sajda qilar, oʻtirib qiroat qilsalar, oʻtirgan holda ruku va sajda qilar edilar. Tong otganda ikki rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga bomdod namozini oʻqir edilar», dedi.Аҳмад ибн Ҳанбал, Ҳушаймдан, у Холиддан хабар бериб; (бошқа санад билан) Мусаддад, Язид ибн Зурайъдан, у Холиддан — маъно (бир хил) — у Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилади. У айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг нафл намозлари ҳақида сўрадим. Шунда у: «У зот пешиндан олдин уйимда тўрт ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга (имом бўлиб) намоз ўқир, сўнг уйимга қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Шомни одамларга ўқир, сўнг уйимга қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Хуфтонни уларга ўқир, сўнг уйимга кириб икки ракаат ўқир эдилар. Кечаси тўққиз ракаат ўқир, уларнинг ичида витр ҳам бор эди. Кечаси узоқ вақт тик туриб, кечаси узоқ вақт ўтириб ўқир эдилар. Тик туриб қироат қилсалар, тик турган ҳолда руку ва сажда қилар, ўтириб қироат қилсалар, ўтирган ҳолда руку ва сажда қилар эдилар. Тонг отганда икки ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга бомдод намозини ўқир эдилар», деди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ - وَبَعْدَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ - فِي بَيْتِهِ وَبَعْدَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ لاَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ حَتَّى يَنْصَرِفَ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Qaʼnabiy, Molikdan, u Nofeʼdan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin uylarida ikki rakaat, xufton namozidan keyin ikki rakaat oʻqir edilar. Jumʼadan keyin esa (masjiddan) chiqib ketmagunlaricha (sunnat) oʻqimas, soʻng (uyga qaytib) ikki rakaat oʻqir edilar.Қаънабий, Моликдан, у Нофеъдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин уйларида икки ракаат, хуфтон намозидан кейин икки ракаат ўқир эдилар. Жумъадан кейин эса (масжиддан) чиқиб кетмагунларича (суннат) ўқимас, сўнг (уйга қайтиб) икки ракаат ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَدَعُ أَرْبَعًا قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ صَلاَةِ الْغَدَاةِ ‏.‏

Musaddad, Yahyodan, u Shuʼbadan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn al-Muntashirdan, u otasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ peshindan oldingi toʻrt rakaatni va bomdod namozidan oldingi ikki rakaatni hech tark qilmas edilar.Мусаддад, Яҳёдан, у Шуъбадан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан, у отасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ пешиндан олдинги тўрт ракаатни ва бомдод намозидан олдинги икки ракаатни ҳеч тарк қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ عَلَى شَىْءٍ مِنَ النَّوَافِلِ أَشَدَّ مُعَاهَدَةً مِنْهُ عَلَى الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الصُّبْحِ ‏.‏

Musaddad, Yahyodan, u Ibn Jurayjdan, u Atodan, u Ubayd ibn Umayrdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ nafl namozlarning birortasiga ham bomdoddan oldingi ikki rakaatga (rioya) qilganlaridek qattiq rioya qilmas edilar.Мусаддад, Яҳёдан, у Ибн Журайждан, у Атодан, у Убайд ибн Умайрдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ нафл намозларнинг бирортасига ҳам бомдоддан олдинги икки ракаатга (риоя) қилганларидек қаттиқ риоя қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّفُ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ صَلاَةِ الْفَجْرِ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ هَلْ قَرَأَ فِيهِمَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ

Ahmad ibn Abu Shuayb al-Harroniy, Zuhayr ibn Muoviyadan, u Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Abdurrahmondan, u Amradan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Nabiy ﷺ bomdod namozidan oldingi ikki rakaatni shu qadar yengil (qisqa) oʻqir edilarki, hatto men: «U zot bularda Fotiha surasini oʻqidilarmikan?» deb qolar edim.Аҳмад ибн Абу Шуайб ал-Ҳарроний, Зуҳайр ибн Муовиядан, у Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Амрадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У айтди: Набий ﷺ бомдод намозидан олдинги икки ракаатни шу қадар енгил (қисқа) ўқир эдиларки, ҳатто мен: «У зот буларда Фотиҳа сурасини ўқидилармикан?» деб қолар эдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏{‏ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏}‏ وَ ‏{‏ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏}‏ ‏.‏

Yahyo ibn Maʼin, Marvon ibn Muoviyadan, u Yazid ibn Kaysondan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ bomdodning (sunnati boʻlmish) ikki rakaatida {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvalloohu ahad} suralarini oʻqidilar.Яҳё ибн Маъин, Марвон ибн Муовиядан, у Язид ибн Кайсондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ бомдоднинг (суннати бўлмиш) икки ракаатида {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} сураларини ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنِي أَبُو زِيَادَةَ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ الْكِنْدِيُّ عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُؤْذِنَهُ بِصَلاَةِ الْغَدَاةِ فَشَغَلَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - بِلاَلاً بِأَمْرٍ سَأَلَتْهُ عَنْهُ حَتَّى فَضَحَهُ الصُّبْحُ فَأَصْبَحَ جِدًّا قَالَ فَقَامَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ وَتَابَعَ أَذَانَهُ فَلَمْ يَخْرُجْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا خَرَجَ صَلَّى بِالنَّاسِ وَأَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ شَغَلَتْهُ بِأَمْرٍ سَأَلَتْهُ عَنْهُ حَتَّى أَصْبَحَ جِدًّا وَأَنَّهُ أَبْطَأَ عَلَيْهِ بِالْخُرُوجِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ رَكَعْتُ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَصْبَحْتَ جِدًّا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَوْ أَصْبَحْتُ أَكْثَرَ مِمَّا أَصْبَحْتُ لَرَكَعْتُهُمَا وَأَحْسَنْتُهُمَا وَأَجْمَلْتُهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal, Abul Mugʻiyradan, u Abdulloh ibn al-Aʼlodan, u Abu Ziyoda Ubaydulloh ibn Ziyod al-Kindiydan, u Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u (Bilol) Rasululloh ﷺni bomdod namoziga chaqirish uchun keldi. Shunda Oisha (roziyallohu anho) Bilolni oʻzi soʻragan bir ish bilan band qilib qoʻydi, hattoki tong yorishib, kun ancha yorugʻ boʻlib ketdi. (Roviy) aytdi: Soʻng Bilol turib, u zotni namozga chaqirdi va azonini takror aytdi, lekin Rasululloh ﷺ chiqmadilar. Chiqqanlarida odamlarga namoz oʻqib berdilar, u (Bilol) esa Oisha oʻzi soʻragan bir ish bilan uni band qilib qoʻyganini, shu sabab kun ancha yorishib ketganini va u zotning huzurlariga chiqishi kechikkanini xabar berdi. Shunda u zot: «Men bomdodning ikki rakaatini oʻqiyotgan edim», dedilar. U: «Yo Rasululloh, siz kunni ancha yorishib ketgan paytda (oʻqib) qoldingiz-ku», dedi. U zot: «Agar kunni hozirgidan ham koʻproq yorishgan paytda qolganimda ham, men u ikki rakaatni oʻqir, ularni chiroyli va goʻzal qilib bajarar edim», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал, Абул Муғийрадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Аълодан, у Абу Зиёда Убайдуллоҳ ибн Зиёд ал-Киндийдан, у Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у (Билол) Расулуллоҳ ﷺни бомдод намозига чақириш учун келди. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо) Билолни ўзи сўраган бир иш билан банд қилиб қўйди, ҳаттоки тонг ёришиб, кун анча ёруғ бўлиб кетди. (Ровий) айтди: Сўнг Билол туриб, у зотни намозга чақирди ва азонини такрор айтди, лекин Расулуллоҳ ﷺ чиқмадилар. Чиққанларида одамларга намоз ўқиб бердилар, у (Билол) эса Оиша ўзи сўраган бир иш билан уни банд қилиб қўйганини, шу сабаб кун анча ёришиб кетганини ва у зотнинг ҳузурларига чиқиши кечикканини хабар берди. Шунда у зот: «Мен бомдоднинг икки ракаатини ўқиётган эдим», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, сиз кунни анча ёришиб кетган пайтда (ўқиб) қолдингиз-ку», деди. У зот: «Агар кунни ҳозиргидан ҳам кўпроқ ёришган пайтда қолганимда ҳам, мен у икки ракаатни ўқир, уларни чиройли ва гўзал қилиб бажарар эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ الْمَدَنِيَّ - عَنِ ابْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ سِيْلاَنَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَدَعُوهُمَا وَإِنْ طَرَدَتْكُمُ الْخَيْلُ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad, Xoliddan, u Abdurrahmondan — yaʼni Ibn Ishoq al-Madaniydan — u Ibn Zayddan, u Ibn Siylondan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garchi sizlarni otliqlar quvib yuborayotgan boʻlsa-da, u ikki rakaatni tark qilmanglar», dedilar.Мусаддад, Холиддан, у Абдурраҳмондан — яъни Ибн Ишоқ ал-Маданийдан — у Ибн Зайддан, у Ибн Сийлондан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гарчи сизларни отлиқлар қувиб юбораётган бўлса-да, у икки ракаатни тарк қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ كَثِيرًا، مِمَّا كَانَ يَقْرَأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ بِـ ‏{‏ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا ‏}‏ هَذِهِ الآيَةَ قَالَ هَذِهِ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى وَفِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ بِـ ‏{‏ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Yunus, Zuhayrdan, u Usmon ibn Hakimdan, u Said ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ bomdodning ikki rakaatida koʻp hollarda {Aamannaa billahi va maa unzila ilaynaa} oyatini oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu birinchi rakaatda (oʻqilar), oxirgi rakaatda esa {Aamannaa billahi vashhad biannaa muslimun} (oyatini oʻqir edilar)», dedi.Аҳмад ибн Юнус, Зуҳайрдан, у Усмон ибн Ҳакимдан, у Саид ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бомдоднинг икки ракаатида кўп ҳолларда {Ааманнаа биллаҳи ва маа унзила илайнаа} оятини ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу биринчи ракаатда (ўқилар), охирги ракаатда эса {Ааманнаа биллаҳи вашҳад бианнаа муслимун} (оятини ўқир эдилар)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏{‏ قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا ‏}‏ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى وَفِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى بِهَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ ‏}‏ أَوْ ‏{‏ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلاَ تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ ‏}‏ شَكَّ الدَّرَاوَرْدِيُّ ‏.‏

Muhammad ibn as-Sabboh ibn Sufyon, Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Usmon ibn Umardan — yaʼni Ibn Musodan — u Abul Gʻaysdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning bomdodning ikki rakaatida birinchi rakaatda {Qul aamannaa billahi va maa unzila alaynaa} oyatini, ikkinchi rakaatda esa {Robbanaa aamannaa bimaa anzalta vattabaʼnar-rasula faktubnaa maʼash-shoohidin} oyatini, yoki {Innaa arsalnaaka bilhaqqi bashiyran va naziyran va laa tusʼalu an ashobil-jahiym} oyatini oʻqiganlarini eshitdi. Darovardiy (qaysi oyat ekanida) shubha qildi.Муҳаммад ибн ас-Саббоҳ ибн Суфён, Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Усмон ибн Умардан — яъни Ибн Мусодан — у Абул Ғайсдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг бомдоднинг икки ракаатида биринчи ракаатда {Қул ааманнаа биллаҳи ва маа унзила алайнаа} оятини, иккинчи ракаатда эса {Роббанаа ааманнаа бимаа анзалта ваттабаънар-расула фактубнаа маъаш-шооҳидин} оятини, ёки {Иннаа арсалнаака билҳаққи башийран ва назийран ва лаа тусъалу ан ашобил-жаҳийм} оятини ўқиганларини эшитди. Даровардий (қайси оят эканида) шубҳа қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو كَامِلٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمُ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الصُّبْحِ فَلْيَضْطَجِعْ عَلَى يَمِينِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ أَمَا يُجْزِئُ أَحَدَنَا مَمْشَاهُ إِلَى الْمَسْجِدِ حَتَّى يَضْطَجِعَ عَلَى يَمِينِهِ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فِي حَدِيثِهِ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَلَى نَفْسِهِ ‏.‏ قَالَ فَقِيلَ لاِبْنِ عُمَرَ هَلْ تُنْكِرُ شَيْئًا مِمَّا يَقُولُ قَالَ لاَ وَلَكِنَّهُ اجْتَرَأَ وَجَبُنَّا ‏.‏ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فَمَا ذَنْبِي إِنْ كُنْتُ حَفِظْتُ وَنَسُوا ‏.‏

Musaddad, Abu Komil va Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara — ular aytdilar: Bizga Abdulvohid, unga Aʼmash, Abu Solihdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bomdoddan oldin ikki rakaat oʻqisa, oʻng yoni bilan yotib olsin», dedilar. Shunda Marvon ibn al-Hakam unga: «Birortamizning masjidga yurib borishi oʻng yoni bilan yotishimiz uchun kifoya qilmaydimi?» dedi. Ubaydulloh oʻz hadisida (shunday) aytdi: U (Abu Hurayra): «Yoʻq», dedi. (Roviy) aytdi: Bu (gap) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga yetdi. U: «Abu Hurayra oʻziga (ortiqcha narsani) koʻp yukladi», dedi. Ibn Umarga: «Uning aytayotgan biror narsasini inkor qilasizmi?» deyildi. U: «Yoʻq, lekin u botir boʻldi, biz esa qoʻrqdik», dedi. (Roviy) aytdi: Bu (gap) Abu Hurayraga yetdi. U: «Men yodlab qolgan boʻlsam-u, ular esa unutgan boʻlsalar, mening nima gunohim bor?» dedi.Мусаддад, Абу Комил ва Убайдуллоҳ ибн Умар ибн Майсара — улар айтдилар: Бизга Абдулвоҳид, унга Аъмаш, Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз бомдоддан олдин икки ракаат ўқиса, ўнг ёни билан ётиб олсин», дедилар. Шунда Марвон ибн ал-Ҳакам унга: «Бирортамизнинг масжидга юриб бориши ўнг ёни билан ётишимиз учун кифоя қилмайдими?» деди. Убайдуллоҳ ўз ҳадисида (шундай) айтди: У (Абу Ҳурайра): «Йўқ», деди. (Ровий) айтди: Бу (гап) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га етди. У: «Абу Ҳурайра ўзига (ортиқча нарсани) кўп юклади», деди. Ибн Умарга: «Унинг айтаётган бирор нарсасини инкор қиласизми?» дейилди. У: «Йўқ, лекин у ботир бўлди, биз эса қўрқдик», деди. (Ровий) айтди: Бу (гап) Абу Ҳурайрага етди. У: «Мен ёдлаб қолган бўлсам-у, улар эса унутган бўлсалар, менинг нима гуноҳим бор?» деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَضَى صَلاَتَهُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ نَظَرَ فَإِنْ كُنْتُ مُسْتَيْقِظَةً حَدَّثَنِي وَإِنْ كُنْتُ نَائِمَةً أَيْقَظَنِي وَصَلَّى الرَّكْعَتَيْنِ ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ فَيُؤْذِنَهُ بِصَلاَةِ الصُّبْحِ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏

Yahyo ibn Hakim, Bishr ibn Umardan, u Molik ibn Anasdan, u Solim Abun-Nazrdan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ kechaning oxirida namozlarini tugatganlarida (menga) qarar edilar. Agar uygʻoq boʻlsam, men bilan gaplashardilar, agar uxlayotgan boʻlsam, meni uygʻotardilar, soʻng ikki rakaat oʻqir, keyin muazzin kelib bomdod namoziga chaqirgunicha yonboshlab yotar edilar. Soʻng yengil qilib ikki rakaat oʻqir, keyin namozga chiqar edilar.Яҳё ибн Ҳаким, Бишр ибн Умардан, у Молик ибн Анасдан, у Солим Абун-Назрдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ кечанинг охирида намозларини тугатганларида (менга) қарар эдилар. Агар уйғоқ бўлсам, мен билан гаплашардилар, агар ухлаётган бўлсам, мени уйғотардилар, сўнг икки ракаат ўқир, кейин муаззин келиб бомдод намозига чақиргунича ёнбошлаб ётар эдилар. Сўнг енгил қилиб икки ракаат ўқир, кейин намозга чиқар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ - ابْنِ أَبِي عَتَّابٍ، أَوْ غَيْرِهِ - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَإِنْ كُنْتُ نَائِمَةً اضْطَجَعَ وَإِنْ كُنْتُ مُسْتَيْقِظَةً حَدَّثَنِي ‏.‏

Musaddad, Sufyondan, u Ziyod ibn Saʼddan, u oʻziga hadis aytib bergan bir kishidan — Ibn Abu Attobdan yoki boshqasidan — u Abu Salamadan rivoyat qiladi. U aytdi: Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Nabiy ﷺ bomdodning ikki rakaatini oʻqiganlarida, agar men uxlayotgan boʻlsam, yonboshlab yotar, agar uygʻoq boʻlsam, men bilan gaplashar edilar.Мусаддад, Суфёндан, у Зиёд ибн Саъддан, у ўзига ҳадис айтиб берган бир кишидан — Ибн Абу Аттобдан ёки бошқасидан — у Абу Саламадан ривоят қилади. У айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Набий ﷺ бомдоднинг икки ракаатини ўқиганларида, агар мен ухлаётган бўлсам, ёнбошлаб ётар, агар уйғоқ бўлсам, мен билан гаплашар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، عَنْ أَبِي مَكِينٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْفَضْلِ، - رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ - عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الصُّبْحِ فَكَانَ لاَ يَمُرُّ بِرَجُلٍ إِلاَّ نَادَاهُ بِالصَّلاَةِ أَوْ حَرَّكَهُ بِرِجْلِهِ ‏.‏ قَالَ زِيَادٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْفُضَيْلِ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan bomdod namozi uchun chiqdim. U zot uxlab yotgan biron kishining yonidan oʻtsalar, albatta uni namozga chaqirar yoki oyoqlari bilan qimirlatib qoʻyar edilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бомдод намози учун чиқдим. У зот ухлаб ётган бирон кишининг ёнидан ўтсалар, албатта уни намозга чақирар ёки оёқлари билан қимирлатиб қўяр эдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الصُّبْحَ فَصَلَّى الرَّكْعَتَيْنِ ثُمَّ دَخَلَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا فُلاَنُ أَيَّتُهُمَا صَلاَتُكَ الَّتِي صَلَّيْتَ وَحْدَكَ أَوِ الَّتِي صَلَّيْتَ مَعَنَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bomdod namozini oʻqitayotgan paytlarida, bir kishi keldi-da, (avval) ikki rakaat oʻqib oldi, soʻng Paygʻambar ﷺ bilan birga namozga kirdi. (Paygʻambar ﷺ) namozdan boʻshaganlarida: «Ey falonchi, qaysi biri sening namozing: yolgʻiz oʻqiganingmi yoki biz bilan oʻqiganingmi?» dedilar.Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бомдод намозини ўқитаётган пайтларида, бир киши келди-да, (аввал) икки ракаат ўқиб олди, сўнг Пайғамбар ﷺ билан бирга намозга кирди. (Пайғамбар ﷺ) намоздан бўшаганларида: «Эй фалончи, қайси бири сенинг намозинг: ёлғиз ўқиганингми ёки биз билан ўқиганингми?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَرْقَاءَ، ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، كُلُّهُمْ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ صَلاَةَ إِلاَّ الْمَكْتُوبَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga iqomat aytilsa, faqat farz namozdan boshqa namoz boʻlmaydi» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга иқомат айтилса, фақат фарз намоздан бошқа намоз бўлмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُصَلِّي بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ الصُّبْحِ رَكْعَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ إِنِّي لَمْ أَكُنْ صَلَّيْتُ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا فَصَلَّيْتُهُمَا الآنَ ‏.‏ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Qays ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini bomdod namozidan keyin ikki rakaat oʻqiyotganini koʻrib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bomdod namozi ikki rakaatdir» dedilar. U kishi: «Men undan oldingi ikki rakaatni oʻqimagan edim, shuning uchun hozir oʻqidim» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ jim turdilar.Қайс ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини бомдод намозидан кейин икки ракаат ўқиётганини кўриб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод намози икки ракаатдир» дедилар. У киши: «Мен ундан олдинги икки ракаатни ўқимаган эдим, шунинг учун ҳозир ўқидим» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар.

حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ يَحْيَى الْبَلْخِيُّ، قَالَ قَالَ سُفْيَانُ كَانَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى عَبْدُ رَبِّهِ وَيَحْيَى ابْنَا سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثَ مُرْسَلاً أَنَّ جَدَّهُمْ زَيْدًا صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذِهِ الْقِصَّةِ ‏.‏

Homid ibn Yahyo al-Balxiy bizga shunday dedi: Sufyon aytdi: Ato ibn Abu Raboh bu hadisni Saʼd ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilib aytar edi. Abu Dovud aytdi: Saidning ikki oʻgʻli Abdurabbihi va Yahyo bu hadisni mursal (sahobiy nomi tushib qolgan) holatda rivoyat qilishgan: ularning bobolari Zayd Paygʻambar ﷺ bilan birga (mana shu voqea bilan) namoz oʻqigan.Ҳомид ибн Яҳё ал-Балхий бизга шундай деди: Суфён айтди: Ато ибн Абу Рабоҳ бу ҳадисни Саъд ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилиб айтар эди. Абу Довуд айтди: Саиднинг икки ўғли Абдураббиҳи ва Яҳё бу ҳадисни мурсал (саҳобий номи тушиб қолган) ҳолатда ривоят қилишган: уларнинг боболари Зайд Пайғамбар ﷺ билан бирга (мана шу воқеа билан) намоз ўқиган.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ النُّعْمَانِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرُمَ عَلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Ummu Habiba (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Kim peshindan oldin toʻrt rakaatga va undan keyin toʻrt rakaatga doimiy rioya qilsa, doʻzax unga harom qilinadi» dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Aloʼ ibn al-Horis va Sulaymon ibn Muso Makhuldan uning isnodi bilan xuddi shunday rivoyat qilishgan.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким пешиндан олдин тўрт ракаатга ва ундан кейин тўрт ракаатга доимий риоя қилса, дўзах унга ҳаром қилинади» дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Алў ибн ал-Ҳорис ва Сулаймон ибн Мусо Макҳулдан унинг исноди билан худди шундай ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ مِنْجَابٍ، عَنْ قَرْثَعٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ قَبْلَ الظُّهْرِ لَيْسَ فِيهِنَّ تَسْلِيمٌ تُفْتَحُ لَهُنَّ أَبْوَابُ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ بَلَغَنِي عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ قَالَ لَوْ حَدَّثْتُ عَنْ عُبَيْدَةَ بِشَىْءٍ لَحَدَّثْتُ عَنْهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عُبَيْدَةُ ضَعِيفٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ابْنُ مِنْجَابٍ هُوَ سَهْمٌ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Peshindan oldin toʻrt rakaat (oʻqilsa), ularning orasida salom boʻlmaydi, ular uchun osmon eshiklari ochiladi» dedilar. Abu Dovud aytdi: Menga Yahyo ibn Said al-Qattondan yetib kelishicha, u: ‹Agar men Ubaydadan biror narsa rivoyat qiladigan boʻlsam, undan mana shu hadisni rivoyat qilardim› degan. Abu Dovud aytdi: Ubayda zaifdir. Abu Dovud aytdi: Ibn Minjobning ismi Sahmdir.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Пешиндан олдин тўрт ракаат (ўқилса), уларнинг орасида салом бўлмайди, улар учун осмон эшиклари очилади» дедилар. Абу Довуд айтди: Менга Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан етиб келишича, у: ‹Агар мен Убайдадан бирор нарса ривоят қиладиган бўлсам, ундан мана шу ҳадисни ривоят қилардим› деган. Абу Довуд айтди: Убайда заифдир. Абу Довуд айтди: Ибн Минжобнинг исми Саҳмдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنِي جَدِّي أَبُو الْمُثَنَّى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Asrdan oldin toʻrt rakaat oʻqigan kishiga Alloh rahm qilsin» dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Асрдан олдин тўрт ракаат ўқиган кишига Аллоҳ раҳм қилсин» дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ asrdan oldin ikki rakaat oʻqir edilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ асрдан олдин икки ракаат ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَرْسَلُوهُ إِلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَقُلْ إِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّينَهُمَا وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُمَا ‏.‏ فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا فَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي بِهِ فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ ‏.‏ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَأَخْبَرْتُهُمْ بِقَوْلِهَا فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي بِهِ إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُمَا ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا أَمَّا حِينَ صَلاَّهُمَا فَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَصَلاَّهُمَا فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ فَقُلْتُ قُومِي بِجَنْبِهِ فَقُولِي لَهُ تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْمَعُكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي عَنْهُ ‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ إِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالإِسْلاَمِ مِنْ قَوْمِهِمْ فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَهُمَا هَاتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbosning ozod qilingan quli Kurayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Abbos, Abdurahmon ibn Azhar va Misvar ibn Maxrama uni Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga yuborishdi va: «Unga hammamiz tomonidan salom yetkaz va undan asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻra hamda: ‹Bizga senning bu ikki rakaatni oʻqishing xabari yetdi, holbuki bizga Rasululloh ﷺ ulardan qaytarganlari yetib kelgan› deb ayt» deyishdi. Men uning huzuriga kirdim va meni nima bilan yuborishgan boʻlsa, oʻshani yetkazdim. U kishi: «Ummu Salamadan soʻra» dedilar. Men ularning oldiga chiqib, uning soʻzini xabar berdim. Ular meni Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga yuborganlari kabi, oʻsha (savol) bilan Ummu Salamaning oldiga qaytarib yuborishdi. Shunda Ummu Salama (roziyallohu anho): «Men Rasululloh ﷺ ni bu ikki rakaatdan qaytarganlarini eshitganman, soʻng u zotni ularni oʻqiyotganlarini koʻrdim. U zot ularni oʻqigan paytlarida asr namozini oʻqib boʻlgan edilar. Soʻng huzurimga kirdilar, mening yonimda ansorlardan Banu Harom ayollaridan bir nechtasi bor edi. U zot bu ikki rakaatni oʻqidilar. Men u zotning oldiga bir choʻrini yuborib, unga: ‹U zotning yonida turib: Ummu Salama: ‹Ey Rasululloh, men sizni bu ikki rakaatdan qaytarganingizni eshitganman, lekin oʻzingizni ularni oʻqiyotganingizni koʻrayapman› deyapti, deb ayt. Agar u zot qoʻllari bilan ishora qilsalar, u zotdan chetlanib tur› dedim. Choʻri shunday qildi, u zot qoʻllari bilan ishora qildilar, u esa u zotdan chetlandi. U zot namozdan boʻshaganlarida: «Ey Abu Umayyaning qizi, sen asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻrabsan. Haqiqatan, oldimga Abdulqays qabilasidan oʻz qavmlarining (musulmon boʻlgani) xabari bilan baʼzi kishilar kelishdi-da, meni peshindan keyingi ikki rakaatdan mashgʻul qilib qoʻyishdi. Mana shu ikkisi oʻsha (ikki rakaat)dir» dedilar» dedilar.Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдураҳмон ибн Азҳар ва Мисвар ибн Махрама уни Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига юборишди ва: «Унга ҳаммамиз томонидан салом етказ ва ундан асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўра ҳамда: ‹Бизга сеннинг бу икки ракаатни ўқишинг хабари етди, ҳолбуки бизга Расулуллоҳ ﷺ улардан қайтарганлари етиб келган› деб айт» дейишди. Мен унинг ҳузурига кирдим ва мени нима билан юборишган бўлса, ўшани етказдим. У киши: «Умму Саламадан сўра» дедилар. Мен уларнинг олдига чиқиб, унинг сўзини хабар бердим. Улар мени Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига юборганлари каби, ўша (савол) билан Умму Саламанинг олдига қайтариб юборишди. Шунда Умму Салама (розияллоҳу анҳо): «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу икки ракаатдан қайтарганларини эшитганман, сўнг у зотни уларни ўқиётганларини кўрдим. У зот уларни ўқиган пайтларида аср намозини ўқиб бўлган эдилар. Сўнг ҳузуримга кирдилар, менинг ёнимда ансорлардан Бану Ҳаром аёлларидан бир нечтаси бор эди. У зот бу икки ракаатни ўқидилар. Мен у зотнинг олдига бир чўрини юбориб, унга: ‹У зотнинг ёнида туриб: Умму Салама: ‹Эй Расулуллоҳ, мен сизни бу икки ракаатдан қайтарганингизни эшитганман, лекин ўзингизни уларни ўқиётганингизни кўраяпман› деяпти, деб айт. Агар у зот қўллари билан ишора қилсалар, у зотдан четланиб тур› дедим. Чўри шундай қилди, у зот қўллари билан ишора қилдилар, у эса у зотдан четланди. У зот намоздан бўшаганларида: «Эй Абу Умайянинг қизи, сен асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўрабсан. Ҳақиқатан, олдимга Абдулқайс қабиласидан ўз қавмларининг (мусулмон бўлгани) хабари билан баъзи кишилар келишди-да, мени пешиндан кейинги икки ракаатдан машғул қилиб қўйишди. Мана шу иккиси ўша (икки ракаат)дир» дедилар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ الأَجْدَعِ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ إِلاَّ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ quyosh baland boʻlgan paytdan boshqa, asrdan keyin namoz oʻqishdan qaytarganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ қуёш баланд бўлган пайтдан бошқа, асрдан кейин намоз ўқишдан қайтарганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي إِثْرِ كُلِّ صَلاَةٍ مَكْتُوبَةٍ رَكْعَتَيْنِ إِلاَّ الْفَجْرَ وَالْعَصْرَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod va asrdan boshqa har bir farz namozning ortidan ikki rakaat oʻqir edilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод ва асрдан бошқа ҳар бир фарз намознинг ортидан икки ракаат ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mening huzurimda rozi boʻlingan kishilar, ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi, — mening nazdimda ularning eng rozi boʻlganim Umar edi — guvohlik berishdiki, Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менинг ҳузуримда рози бўлинган кишилар, улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди, — менинг наздимда уларнинг энг рози бўлганим Умар эди — гувоҳлик беришдики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ» дедилар.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ، أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ اللَّيْلِ أَسْمَعُ قَالَ ‏"‏ جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ فَصَلِّ مَا شِئْتَ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَكْتُوبَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الصُّبْحَ ثُمَّ أَقْصِرْ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَتَرْتَفِعَ قِيْسَ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَتُصَلِّي لَهَا الْكُفَّارُ ثُمَّ صَلِّ مَا شِئْتَ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ مَكْتُوبَةٌ حَتَّى يَعْدِلَ الرُّمْحُ ظِلَّهُ ثُمَّ أَقْصِرْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ تُسْجَرُ وَتُفْتَحُ أَبْوَابُهَا فَإِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ فَصَلِّ مَا شِئْتَ فَإِنَّ الصَّلاَةَ مَشْهُودَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ أَقْصِرْ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَىْ شَيْطَانٍ وَيُصَلِّي لَهَا الْكُفَّارُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَصَّ حَدِيثًا طَوِيلاً قَالَ الْعَبَّاسُ هَكَذَا حَدَّثَنِي أَبُو سَلاَّمٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ إِلاَّ أَنْ أُخْطِئَ شَيْئًا لاَ أُرِيدُهُ فَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏.‏

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men: «Ey Rasululloh, kechaning qaysi qismida (duo) eng (ijobatga) yaqindir?» dedim. U zot: «Kechaning oxirgi qismida. Bas, xohlaganingcha namoz oʻqi, chunki bomdodni oʻqiguningcha namoz (farishtalar tomonidan) guvohlik beriladigan va yoziladigandir. Soʻng quyosh chiqib, bir yoki ikki nayza boʻyi koʻtarilguncha (namozni) toʻxtat, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi va oʻsha paytda kofirlar unga (sigʻinib) namoz oʻqiydilar. Soʻng xohlaganingcha namoz oʻqi, chunki nayza oʻz soyasiga teng boʻlguncha namoz guvohlik beriladigan va yoziladigandir. Soʻng (namozni) toʻxtat, chunki oʻsha paytda jahannam qiziydi va uning eshiklari ochiladi. Quyosh ogʻganda esa, xohlaganingcha namoz oʻqi, chunki asrni oʻqiguningcha namoz guvohlik beriladigandir. Soʻng quyosh botguncha (namozni) toʻxtat, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan botadi va oʻsha paytda kofirlar unga (sigʻinib) namoz oʻqiydilar» dedilar. U (roviy) uzun bir hadisni hikoya qildi. Abbos aytdi: Menga Abu Sallom Abu Umomadan xuddi shunday rivoyat qildi, faqat men istamagan holda biror xato qilgan boʻlsam, Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен: «Эй Расулуллоҳ, кечанинг қайси қисмида (дуо) энг (ижобатга) яқиндир?» дедим. У зот: «Кечанинг охирги қисмида. Бас, хоҳлаганингча намоз ўқи, чунки бомдодни ўқигунингча намоз (фаришталар томонидан) гувоҳлик бериладиган ва ёзиладигандир. Сўнг қуёш чиқиб, бир ёки икки найза бўйи кўтарилгунча (намозни) тўхтат, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади ва ўша пайтда кофирлар унга (сиғиниб) намоз ўқийдилар. Сўнг хоҳлаганингча намоз ўқи, чунки найза ўз соясига тенг бўлгунча намоз гувоҳлик бериладиган ва ёзиладигандир. Сўнг (намозни) тўхтат, чунки ўша пайтда жаҳаннам қизийди ва унинг эшиклари очилади. Қуёш оғганда эса, хоҳлаганингча намоз ўқи, чунки асрни ўқигунингча намоз гувоҳлик бериладигандир. Сўнг қуёш ботгунча (намозни) тўхтат, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан ботади ва ўша пайтда кофирлар унга (сиғиниб) намоз ўқийдилар» дедилар. У (ровий) узун бир ҳадисни ҳикоя қилди. Аббос айтди: Менга Абу Саллом Абу Умомадан худди шундай ривоят қилди, фақат мен истамаган ҳолда бирор хато қилган бўлсам, Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا قُدَامَةُ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ يَسَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ قَالَ رَآنِي ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أُصَلِّي، بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَقَالَ يَا يَسَارُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ نُصَلِّي هَذِهِ الصَّلاَةَ فَقَالَ ‏"‏ لِيُبَلِّغْ شَاهِدُكُمْ غَائِبَكُمْ لاَ تُصَلُّوا بَعْدَ الْفَجْرِ إِلاَّ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umarning ozod qilgan quli Yasor (rahimahulloh) aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) men bomdod (subhi sodiq) chiqqanidan keyin namoz oʻqiyotganimni koʻrib qoldi-da, dedi: «Ey Yasor! Rasululloh ﷺ biz mana shu namozni oʻqiyotgan paytimizda oldimizga chiqib keldilar-da: ‹Sizlardan hozir boʻlgan kishi yoʻq kishiga yetkazsin: bomdoddan keyin ikki rakʼatdan boshqa namoz oʻqimanglar!› dedilar».Ибн Умарнинг озод қилган қули Ясор (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) мен бомдод (субҳи содиқ) чиққанидан кейин намоз ўқиётганимни кўриб қолди-да, деди: «Эй Ясор! Расулуллоҳ ﷺ биз мана шу намозни ўқиётган пайтимизда олдимизга чиқиб келдилар-да: ‹Сизлардан ҳозир бўлган киши йўқ кишига етказсин: бомдоддан кейин икки ракъатдан бошқа намоз ўқиманглар!› дедилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَمَسْرُوقٍ، قَالاَ نَشْهَدُ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ مَا مِنْ يَوْمٍ يَأْتِي عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Aswad va Masruq (rahimahumulloh) aytishadi: Biz Oisha (roziyallohu anho)ning bunday deganiga guvohlik beramiz: «Paygʻambar ﷺ uchun shunday bir kun boʻlmaganki, u zot asrdan keyin ikki rakʼat namoz oʻqimagan boʻlsalar».Асwад ва Масруқ (раҳимаҳумуллоҳ) айтишади: Биз Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг бундай деганига гувоҳлик берамиз: «Пайғамбар ﷺ учун шундай бир кун бўлмаганки, у зот асрдан кейин икки ракъат намоз ўқимаган бўлсалар».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ ذَكْوَانَ، مَوْلَى عَائِشَةَ أَنَّهَا حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْعَصْرِ وَيَنْهَى عَنْهَا وَيُوَاصِلُ وَيَنْهَى عَنِ الْوِصَالِ ‏.‏

Oishaning ozod qilgan quli Zakvon (rahimahulloh)ning rivoyat qilishicha, Oisha (roziyallohu anho) unga shunday hadis aytib berdi: Rasululloh ﷺ asrdan keyin namoz oʻqir, lekin uni (boshqalarga) qaytarar edilar; uzluksiz ravishda (iftor qilmay) roʻza tutar, lekin visol (uzluksiz roʻza)dan qaytarar edilar.Оишанинг озод қилган қули Заквон (раҳимаҳуллоҳ)нинг ривоят қилишича, Оиша (розияллоҳу анҳо) унга шундай ҳадис айтиб берди: Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейин намоз ўқир, лекин уни (бошқаларга) қайтарар эдилар; узлуксиз равишда (ифтор қилмай) рўза тутар, лекин висол (узлуксиз рўза)дан қайтарар эдилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلُّوا قَبْلَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ صَلُّوا قَبْلَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ لِمَنْ شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ خَشْيَةَ أَنْ يَتَّخِذَهَا النَّاسُ سُنَّةً ‏.‏

Abdulloh al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng: «Shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqisin, kim xohlasa» dedilar. Bu (qaytadan aytishlari) odamlar uni sunnat deb olib qolishlaridan qoʻrqqanlari uchun edi.Абдуллоҳ ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқисин, ким хоҳласа» дедилар. Бу (қайтадан айтишлари) одамлар уни суннат деб олиб қолишларидан қўрққанлари учун эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّيْتُ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ أَرَآكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ رَآنَا فَلَمْ يَأْمُرْنَا وَلَمْ يَنْهَنَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺ zamonlarida shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqirdim. (Roviy Muxtor ibn Fulful) aytadi: Men Anasga: «Rasululloh ﷺ sizlarni koʻrarmidilar?» dedim. U: «Ha, bizni koʻrar edilar, lekin bizga buyurmas ham, qaytarmas ham edilar» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида шомдан олдин икки ракъат намоз ўқирдим. (Ровий Мухтор ибн Фулфул) айтади: Мен Анасга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни кўрармидилар?» дедим. У: «Ҳа, бизни кўрар эдилар, лекин бизга буюрмас ҳам, қайтармас ҳам эдилар» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ لِمَنْ شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har ikki azon (azon va iqomat) orasida namoz bor, har ikki azon orasida namoz bor — kim xohlasa» dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар икки азон (азон ва иқомат) орасида намоз бор, ҳар икки азон орасида намоз бор — ким хоҳласа» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي شُعَيْبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ عُمَرَ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ، قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَقَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّيهِمَا ‏.‏ وَرَخَّصَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مَعِينٍ يَقُولُ هُوَ شُعَيْبٌ يَعْنِي وَهِمَ شُعْبَةُ فِي اسْمِهِ ‏.‏

Tovus (rahimahulloh) aytadi: Ibn Umardan shomdan oldingi ikki rakʼat haqida soʻralganida, u: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida birortasini bu ikki rakʼatni oʻqiyotganini koʻrmadim» dedi va asrdan keyin ikki rakʼat oʻqishga ruxsat berdi. Abu Dovud aytadi: Men Yahyo ibn Maʼinning shunday deganini eshitdim: «Uning (roviyning) ismi Shuʼaybdir», yaʼni Shuʼba uning ismida xato qilgan.Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ибн Умардан шомдан олдинги икки ракъат ҳақида сўралганида, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида бирортасини бу икки ракъатни ўқиётганини кўрмадим» деди ва асрдан кейин икки ракъат ўқишга рухсат берди. Абу Довуд айтади: Мен Яҳё ибн Маъиннинг шундай деганини эшитдим: «Унинг (ровийнинг) исми Шуъайбдир», яъни Шуъба унинг исмида хато қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبَّادٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، - الْمَعْنَى - عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُقَيْلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُصْبِحُ عَلَى كُلِّ سُلاَمَى مِنِ ابْنِ آدَمَ صَدَقَةٌ تَسْلِيمُهُ عَلَى مَنْ لَقِيَ صَدَقَةٌ وَأَمْرُهُ بِالْمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ وَنَهْيُهُ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَإِمَاطَتُهُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ وَبُضْعَةُ أَهْلِهِ صَدَقَةٌ وَيُجْزِئُ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ رَكْعَتَانِ مِنَ الضُّحَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَبَّادٍ أَتَمُّ وَلَمْ يَذْكُرْ مُسَدَّدٌ الأَمْرَ وَالنَّهْىَ زَادَ فِي حَدِيثِهِ وَقَالَ كَذَا وَكَذَا وَزَادَ ابْنُ مَنِيعٍ فِي حَدِيثِهِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدُنَا يَقْضِي شَهْوَتَهُ وَتَكُونُ لَهُ صَدَقَةٌ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَ لَوْ وَضَعَهَا فِي غَيْرِ حِلِّهَا أَلَمْ يَكُنْ يَأْثَمُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot dedilar: «Odam bolasining har bir boʻgʻimi uchun har kuni ertalab sadaqa (lozim) boʻladi. Uchragan kishiga salom berishi sadaqa, yaxshilikka buyurishi sadaqa, yomonlikdan qaytarishi sadaqa, yoʻldan zararli narsani olib tashlashi sadaqa, ahli (xotini) bilan yaqinlik qilishi sadaqadir. Bularning barchasi oʻrniga zuhoning ikki rakʼati kifoya qiladi». Abu Dovud aytadi: Abbodning hadisi mukammalroqdir. Musaddad (oʻz rivoyatida) buyurish va qaytarishni zikr qilmagan, balki hadisida (boshqa narsa) qoʻshib: «shunday va shunday» deb aytgan. Ibn Maniʼ esa oʻz hadisida (quyidagini) qoʻshgan: Ular: «Ey Rasululloh! Bizdan biri oʻz shahvatini qondiradi-yu, unga sadaqa boʻladimi?» dedilar. U zot: «Aytingchi, agar uni harom yoʻlga qoʻyganida gunohkor boʻlmasmidi?» dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: У зот дедилар: «Одам боласининг ҳар бир бўғими учун ҳар куни эрталаб садақа (лозим) бўлади. Учраган кишига салом бериши садақа, яхшиликка буюриши садақа, ёмонликдан қайтариши садақа, йўлдан зарарли нарсани олиб ташлаши садақа, аҳли (хотини) билан яқинлик қилиши садақадир. Буларнинг барчаси ўрнига зуҳонинг икки ракъати кифоя қилади». Абу Довуд айтади: Аббоднинг ҳадиси мукаммалроқдир. Мусаддад (ўз ривоятида) буюриш ва қайтаришни зикр қилмаган, балки ҳадисида (бошқа нарса) қўшиб: «шундай ва шундай» деб айтган. Ибн Маниъ эса ўз ҳадисида (қуйидагини) қўшган: Улар: «Эй Расулуллоҳ! Биздан бири ўз шаҳватини қондиради-ю, унга садақа бўладими?» дедилар. У зот: «Айтингчи, агар уни ҳаром йўлга қўйганида гуноҳкор бўлмасмиди?» дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُقَيْلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ الدُّؤَلِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ أَبِي ذَرٍّ قَالَ ‏"‏ يُصْبِحُ عَلَى كُلِّ سُلاَمَى مِنْ أَحَدِكُمْ فِي كُلِّ يَوْمٍ صَدَقَةٌ فَلَهُ بِكُلِّ صَلاَةٍ صَدَقَةٌ وَصِيَامٍ صَدَقَةٌ وَحَجٍّ صَدَقَةٌ وَتَسْبِيحٍ صَدَقَةٌ وَتَكْبِيرٍ صَدَقَةٌ وَتَحْمِيدٍ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَعَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ هَذِهِ الأَعْمَالِ الصَّالِحَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يُجْزِئُ أَحَدَكُمْ مِنْ ذَلِكَ رَكْعَتَا الضُّحَى ‏"‏ ‏.‏

Abul-Aswad ad-Dualiy (rahimahulloh) aytadi: Biz Abu Zarr (roziyallohu anhu)ning huzurida boʻlganimizda, u aytdi: «Har biringizning har bir boʻgʻimingiz uchun har kuni ertalab sadaqa (lozim) boʻladi. Har bir namoz uchun unga sadaqa (savobi) bor, har bir roʻza sadaqa, har bir haj sadaqa, har bir tasbeh sadaqa, har bir takbir sadaqa, har bir tahmid (Alhamdulilloh deyish) sadaqadir». Rasululloh ﷺ shu kabi solih amallarni sanab oʻtdilar, soʻng: «Bularning barchasi oʻrniga sizlarning biringizga zuhoning ikki rakʼati kifoya qiladi» dedilar.Абул-Асwад ад-Дуалий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Биз Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида бўлганимизда, у айтди: «Ҳар бирингизнинг ҳар бир бўғимингиз учун ҳар куни эрталаб садақа (лозим) бўлади. Ҳар бир намоз учун унга садақа (савоби) бор, ҳар бир рўза садақа, ҳар бир ҳаж садақа, ҳар бир тасбеҳ садақа, ҳар бир такбир садақа, ҳар бир таҳмид (Алҳамдулиллоҳ дейиш) садақадир». Расулуллоҳ ﷺ шу каби солиҳ амалларни санаб ўтдилар, сўнг: «Буларнинг барчаси ўрнига сизларнинг бирингизга зуҳонинг икки ракъати кифоя қилади» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ زَبَّانَ بْنِ فَائِدٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَعَدَ فِي مُصَلاَّهُ حِينَ يَنْصَرِفُ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ حَتَّى يُسَبِّحَ رَكْعَتَىِ الضُّحَى لاَ يَقُولُ إِلاَّ خَيْرًا غُفِرَ لَهُ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ أَكْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ dedilar: «Kim bomdod namozini oʻqib boʻlgach, zuhoning ikki rakʼatini oʻqiguncha namozgohida oʻtirsa va yaxshilikdan boshqa narsa gapirmasa, gunohlari dengiz koʻpigidan koʻp boʻlsa-da, kechirilur».Муоз ибн Анас ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ким бомдод намозини ўқиб бўлгач, зуҳонинг икки ракъатини ўқигунча намозгоҳида ўтирса ва яхшиликдан бошқа нарса гапирмаса, гуноҳлари денгиз кўпигидан кўп бўлса-да, кечирилур».

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةٌ فِي أَثَرِ صَلاَةٍ لاَ لَغْوَ بَيْنَهُمَا كِتَابٌ فِي عِلِّيِّينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ dedilar: «Bir namoz ortidan, oraliqda behuda soʻz aytilmagan holda oʻqilgan namoz Illiyyiynda (yuksak maqomda) bitiladi».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Бир намоз ортидан, оралиқда беҳуда сўз айтилмаган ҳолда ўқилган намоз Иллиййийнда (юксак мақомда) битилади».

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ أَبِي شَجَرَةَ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَا ابْنَ آدَمَ لاَ تُعْجِزْنِي مِنْ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ فِي أَوَّلِ نَهَارِكَ أَكْفِكَ آخِرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Nuaym ibn Hammor (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla aytadi: ‹Ey Odam bolasi! Kunning avvalida Men uchun toʻrt rakʼat (namoz) oʻqishdan ojiz boʻlma, Men senga kuningning oxirigacha (yetadigan narsani) kifoya qilaman›».Нуайм ибн Ҳаммор (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла айтади: ‹Эй Одам боласи! Куннинг аввалида Мен учун тўрт ракъат (намоз) ўқишдан ожиз бўлма, Мен сенга кунингнинг охиригача (етадиган нарсани) кифоя қиламан›».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ صَلَّى سُبْحَةَ الضُّحَى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ يُسَلِّمُ مِنْ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ صَلَّى سُبْحَةَ الضُّحَى فَذَكَرَ مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ السَّرْحِ إِنَّ أُمَّ هَانِئٍ قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ سُبْحَةَ الضُّحَى بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Ibn Abbosning ozod qilgan quli Kurayb (rahimahulloh)dan, u Ummu Honiʼ binti Abu Tolib (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ (Makka) fath kuni zuho namozini sakkiz rakʼat oʻqidilar, har ikki rakʼatda salom berib turdilar. Abu Dovud aytadi: Ahmad ibn Solih shunday dedi: «Rasululloh ﷺ fath kuni zuho namozini oʻqidilar» va shunga oʻxshashini zikr qildi. Ibn as-Sarh esa: «Ummu Honiʼ aytdi: Rasululloh ﷺ mening huzurimga kirdilar» deb aytdi va shu maʼnodagi (rivoyatni keltirdi, ammo) zuho namozini zikr qilmadi.Ибн Аббоснинг озод қилган қули Курайб (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Умму Ҳониъ бинти Абу Толиб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ (Макка) фатҳ куни зуҳо намозини саккиз ракъат ўқидилар, ҳар икки ракъатда салом бериб турдилар. Абу Довуд айтади: Аҳмад ибн Солиҳ шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ фатҳ куни зуҳо намозини ўқидилар» ва шунга ўхшашини зикр қилди. Ибн ас-Сарҳ эса: «Умму Ҳониъ айтди: Расулуллоҳ ﷺ менинг ҳузуримга кирдилар» деб айтди ва шу маънодаги (ривоятни келтирди, аммо) зуҳо намозини зикр қилмади.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ مَا أَخْبَرَنَا أَحَدٌ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الضُّحَى غَيْرَ أُمِّ هَانِئٍ فَإِنَّهَا ذَكَرَتْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ اغْتَسَلَ فِي بَيْتِهَا وَصَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ فَلَمْ يَرَهُ أَحَدٌ صَلاَّهُنَّ بَعْدُ ‏.‏

Ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytadi: Ummu Honiʼdan boshqa hech kim bizga Paygʻambar ﷺning zuho namozini oʻqiganlarini koʻrganini aytmadi. U esa Paygʻambar ﷺning Makka fathi kuni uning uyida gʻusl qilib, sakkiz rakʼat namoz oʻqiganlarini zikr qildi. Bundan keyin hech kim u zotning bu namozni oʻqiganlarini koʻrmadi.Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Умму Ҳониъдан бошқа ҳеч ким бизга Пайғамбар ﷺнинг зуҳо намозини ўқиганларини кўрганини айтмади. У эса Пайғамбар ﷺнинг Макка фатҳи куни унинг уйида ғусл қилиб, саккиз ракъат намоз ўқиганларини зикр қилди. Бундан кейин ҳеч ким у зотнинг бу намозни ўқиганларини кўрмади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى فَقَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَجِيءَ مِنْ مَغِيبِهِ ‏.‏ قُلْتُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرِنُ بَيْنَ السُّورَتَيْنِ قَالَتْ مِنَ الْمُفَصَّلِ ‏.‏

Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qilinadi: «Oisha (roziyallohu anho)dan: ‹Rasululloh ﷺ chosht (zuho) namozini oʻqir edilarmi?› deb soʻradim. U: ‹Yoʻq, faqat safardan qaytganlarida (oʻqir edilar)›, dedi. ‹Rasululloh ﷺ ikki surani (bir rakatda) jamlar edilarmi?› deb soʻradim. U: ‹Mufassal suralardan (jamlar edilar)›, dedi.»Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилинади: «Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: ‹Расулуллоҳ ﷺ чошт (зуҳо) намозини ўқир эдиларми?› деб сўрадим. У: ‹Йўқ, фақат сафардан қайтганларида (ўқир эдилар)›, деди. ‹Расулуллоҳ ﷺ икки сурани (бир ракатда) жамлар эдиларми?› деб сўрадим. У: ‹Муфассал суралардан (жамлар эдилар)›, деди.»

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ مَا سَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُبْحَةَ الضُّحَى قَطُّ وَإِنِّي لأُسَبِّحُهَا وَإِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَدَعُ الْعَمَلَ وَهُوَ يُحِبُّ أَنْ يَعْمَلَ بِهِ خَشْيَةَ أَنْ يَعْمَلَ بِهِ النَّاسُ فَيُفْرَضَ عَلَيْهِمْ ‏.‏

Paygʻambar ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ chosht (zuho) namozini hech qachon oʻqimaganlar, men esa uni oʻqiyman. Rasululloh ﷺ biror amalni qilishni yaxshi koʻrsalar-da, odamlar uni (doimiy) qilib, ular uchun farz qilinib qolishidan qoʻrqib, oʻsha amalni tark qilar edilar.»Пайғамбар ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ чошт (зуҳо) намозини ҳеч қачон ўқимаганлар, мен эса уни ўқийман. Расулуллоҳ ﷺ бирор амални қилишни яхши кўрсалар-да, одамлар уни (доимий) қилиб, улар учун фарз қилиниб қолишидан қўрқиб, ўша амални тарк қилар эдилар.»

حَدَّثَنَا ابْنُ نُفَيْلٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ أَكُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَثِيرًا فَكَانَ لاَ يَقُومُ مِنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ الْغَدَاةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَامَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Simokdan rivoyat qilinadi: «Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)ga: ‹Rasululloh ﷺ bilan birga oʻtirar edingmi?› dedim. U: ‹Ha, koʻp marta. U zot bomdod namozini oʻqigan joylaridan quyosh chiqquncha turmas edilar. Quyosh chiqqach esa, u zot ﷺ (oʻrinlaridan) turar edilar›, dedi.»Симокдан ривоят қилинади: «Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)га: ‹Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўтирар эдингми?› дедим. У: ‹Ҳа, кўп марта. У зот бомдод намозини ўқиган жойларидан қуёш чиққунча турмас эдилар. Қуёш чиққач эса, у зот ﷺ (ўринларидан) турар эдилар›, деди.»

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَارِقِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مَثْنَى مَثْنَى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: «Kecha va kunduz namozi ikki rakatdan, ikki rakatdan boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: «Кеча ва кундуз намози икки ракатдан, икки ракатдан бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ مَثْنَى مَثْنَى أَنْ تَشَهَّدَ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ وَأَنْ تَبَاءَسَ وَتَمَسْكَنَ وَتُقْنِعَ بِيَدَيْكَ وَتَقُولَ اللَّهُمَّ اللَّهُمَّ فَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَهِيَ خِدَاجٌ ‏"‏ ‏.‏ سُئِلَ أَبُو دَاوُدَ عَنْ صَلاَةِ اللَّيْلِ مَثْنَى قَالَ إِنْ شِئْتَ مَثْنَى وَإِنْ شِئْتَ أَرْبَعًا ‏.‏

Muttalib (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: «Namoz ikki rakatdan, ikki rakatdan boʻladi: har ikki rakatda tashahhud oʻqiysan, oʻzingni faqir va ojiz koʻrsatasan, qoʻllaringni (duoga) ochasan va ‹Allohim, Allohim› deysan. Kim shunday qilmasa, uning (namozi) nuqson boʻladi», dedilar. Abu Dovuddan kechasi namozni ikki rakatdan oʻqish haqida soʻralganda, u: «Istasang, ikki rakatdan, istasang, toʻrt rakatdan (oʻqi)», dedi.Мутталиб (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: «Намоз икки ракатдан, икки ракатдан бўлади: ҳар икки ракатда ташаҳҳуд ўқийсан, ўзингни фақир ва ожиз кўрсатасан, қўлларингни (дуога) очасан ва ‹Аллоҳим, Аллоҳим› дейсан. Ким шундай қилмаса, унинг (намози) нуқсон бўлади», дедилар. Абу Довуддан кечаси намозни икки ракатдан ўқиш ҳақида сўралганда, у: «Истасанг, икки ракатдан, истасанг, тўрт ракатдан (ўқи)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏"‏ يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلاَ أُعْطِيكَ أَلاَ أَمْنَحُكَ أَلاَ أَحْبُوكَ أَلاَ أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلاَنِيَتَهُ عَشْرَ خِصَالٍ أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُصَلِّيَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مَرَّةً فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمُرِكَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibga shunday dedilar: «Ey Abbos, ey amakijonim! Senga bir narsa bermaymi? Senga inʼom qilmaymi? Senga ato etmaymi? Sen uchun oʻnta xislatni qilmaymi? Agar sen buni qilsang, Alloh sening gunohingni — avvalgisini ham, oxirgisini ham, qadimgisini ham, yangisini ham, xatosini ham, qasdligini ham, kichigini ham, kattasini ham, yashirinini ham, oshkorasini ham — kechiradi. Bu oʻnta xislat shuki: toʻrt rakat namoz oʻqiysan, har rakatda Fotihatul-kitobni va bir surani oʻqiysan. Birinchi rakatda qiroatni tugatgach, hali tik turgan holingda oʻn besh marta ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar› deysan. Soʻng rukuga egilasan-da, ruku holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni rukudan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng sajdaga egilasan-da, sajda holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni sajdadan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng (yana) sajda qilasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Mana shu har rakatda yetmish besh boʻladi. Buni toʻrt rakatda qilasan. Agar har kuni bir marta oʻqishga qodir boʻlsang, shunday qil. Agar (buni) qilmasang, har jumada bir marta (oʻqi). Agar qilmasang, har oyda bir marta. Agar qilmasang, har yili bir marta. Agar qilmasang, umringda bir marta (oʻqi).»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибга шундай дедилар: «Эй Аббос, эй амакижоним! Сенга бир нарса бермайми? Сенга инъом қилмайми? Сенга ато этмайми? Сен учун ўнта хислатни қилмайми? Агар сен буни қилсанг, Аллоҳ сенинг гуноҳингни — аввалгисини ҳам, охиргисини ҳам, қадимгисини ҳам, янгисини ҳам, хатосини ҳам, қасдлигини ҳам, кичигини ҳам, каттасини ҳам, яширинини ҳам, ошкорасини ҳам — кечиради. Бу ўнта хислат шуки: тўрт ракат намоз ўқийсан, ҳар ракатда Фотиҳатул-китобни ва бир сурани ўқийсан. Биринчи ракатда қироатни тугатгач, ҳали тик турган ҳолингда ўн беш марта ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› дейсан. Сўнг рукуга эгиласан-да, руку ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни рукудан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг саждага эгиласан-да, сажда ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг (яна) сажда қиласан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Мана шу ҳар ракатда етмиш беш бўлади. Буни тўрт ракатда қиласан. Агар ҳар куни бир марта ўқишга қодир бўлсанг, шундай қил. Агар (буни) қилмасанг, ҳар жумада бир марта (ўқи). Агар қилмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар қилмасанг, ҳар йили бир марта. Агар қилмасанг, умрингда бир марта (ўқи).»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُفْيَانَ الأُبُلِّيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ أَبُو حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، كَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ يُرَوْنَ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ائْتِنِي غَدًا أَحْبُوكَ وَأُثِيبُكَ وَأُعْطِيكَ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ يُعْطِينِي عَطِيَّةً قَالَ ‏"‏ إِذَا زَالَ النَّهَارُ فَقُمْ فَصَلِّ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ تَرْفَعُ رَأْسَكَ - يَعْنِي مِنَ السَّجْدَةِ الثَّانِيَةِ - فَاسْتَوِ جَالِسًا وَلاَ تَقُمْ حَتَّى تُسَبِّحَ عَشْرًا وَتَحْمَدَ عَشْرًا وَتُكَبِّرَ عَشْرًا وَتُهَلِّلَ عَشْرًا ثُمَّ تَصْنَعُ ذَلِكَ فِي الأَرْبَعِ رَكَعَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ لَوْ كُنْتَ أَعْظَمَ أَهْلِ الأَرْضِ ذَنْبًا غُفِرَ لَكَ بِذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ أُصَلِّيَهَا تِلْكَ السَّاعَةَ قَالَ ‏"‏ صَلِّهَا مِنَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ خَالُ هِلاَلٍ الرَّائِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْمُسْتَمِرُّ بْنُ الرَّيَّانِ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مَوْقُوفًا وَرَوَاهُ رَوْحُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَجَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ النُّكْرِيِّ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلُهُ وَقَالَ فِي حَدِيثِ رَوْحٍ فَقَالَ حَدِيثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abul-Javzodan rivoyat qilinadi: «Sahobiylik sharafiga muyassar boʻlgan bir kishi — uni Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) deb oʻylashadi — menga shuni soʻzlab berdi: Paygʻambar ﷺ menga: ‹Erta menga kel, senga ato etaman, senga mukofot beraman, senga inʼom qilaman›, dedilar. Hatto men u zot menga biror nasiba beradilar deb oʻyladim. U zot: ‹Kunduz ogʻib, quyosh ogʻgach, tur-da, toʻrt rakat namoz oʻqi›, dedilar.» Soʻng u (rovi yuqoridagiga) oʻxshash hadisni zikr qildi. (Bu rivoyatda) u zot shunday dedilar: «(Avval) boshingni — yaʼni ikkinchi sajdadan — koʻtarasan, soʻng rost oʻtirasan va oʻn marta tasbeh aytmaguningcha, oʻn marta hamd aytmaguningcha, oʻn marta takbir aytmaguningcha, oʻn marta tahlil aytmaguningcha (‹la ilaha illalloh›) turmaysan. Soʻng buni toʻrt rakatda qilasan.» (Yana) dedilar: «Agar sen yer yuzidagi eng katta gunohkor boʻlsang ham, shu (namoz) sababli senga (gunohing) kechiriladi.» Men: «Agar uni oʻsha vaqtda oʻqishga qodir boʻlmasam (qanday qilay)?» dedim. U zot: «Uni kechasi yoki kunduzi (xohlagan vaqtingda) oʻqigin», dedilar. Abu Dovud dedi: Habbon ibn Hilol — Hilol ar-Roiyning togʻasidir. Abu Dovud dedi: Buni al-Mustamir ibn ar-Rayyon Abul-Javzodan, u Abdulloh ibn Amrdan mavquf (sahobiyning oʻz soʻzi) tarzida rivoyat qilgan. Yana buni Ravh ibn al-Musayyab va Jafar ibn Sulaymon Amr ibn Molik an-Nukriydan, u Abul-Javzodan, u Ibn Abbosning oʻz soʻzi tarzida rivoyat qilgan. Ravhning hadisida esa: «Bu Paygʻambar ﷺning hadisidir», deyilgan.Абул-Жавзодан ривоят қилинади: «Саҳобийлик шарафига муяссар бўлган бир киши — уни Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) деб ўйлашади — менга шуни сўзлаб берди: Пайғамбар ﷺ менга: ‹Эрта менга кел, сенга ато этаман, сенга мукофот бераман, сенга инъом қиламан›, дедилар. Ҳатто мен у зот менга бирор насиба берадилар деб ўйладим. У зот: ‹Кундуз оғиб, қуёш оғгач, тур-да, тўрт ракат намоз ўқи›, дедилар.» Сўнг у (рови юқоридагига) ўхшаш ҳадисни зикр қилди. (Бу ривоятда) у зот шундай дедилар: «(Аввал) бошингни — яъни иккинчи саждадан — кўтарасан, сўнг рост ўтирасан ва ўн марта тасбеҳ айтмагунингча, ўн марта ҳамд айтмагунингча, ўн марта такбир айтмагунингча, ўн марта таҳлил айтмагунингча (‹ла илаҳа иллаллоҳ›) турмайсан. Сўнг буни тўрт ракатда қиласан.» (Яна) дедилар: «Агар сен ер юзидаги энг катта гуноҳкор бўлсанг ҳам, шу (намоз) сабабли сенга (гуноҳинг) кечирилади.» Мен: «Агар уни ўша вақтда ўқишга қодир бўлмасам (қандай қилай)?» дедим. У зот: «Уни кечаси ёки кундузи (хоҳлаган вақтингда) ўқигин», дедилар. Абу Довуд деди: Ҳаббон ибн Ҳилол — Ҳилол ар-Роийнинг тоғасидир. Абу Довуд деди: Буни ал-Мустамир ибн ар-Райён Абул-Жавзодан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан мавқуф (саҳобийнинг ўз сўзи) тарзида ривоят қилган. Яна буни Равҳ ибн ал-Мусайяб ва Жафар ибн Сулаймон Амр ибн Молик ан-Нукрийдан, у Абул-Жавзодан, у Ибн Аббоснинг ўз сўзи тарзида ривоят қилган. Равҳнинг ҳадисида эса: «Бу Пайғамбар ﷺнинг ҳадисидир», дейилган.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُهَاجِرٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ، رُوَيْمٍ حَدَّثَنِي الأَنْصَارِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِجَعْفَرٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَذَكَرَ نَحْوَهُمْ قَالَ فِي السَّجْدَةِ الثَّانِيَةِ مِنَ الرَّكْعَةِ الأُولَى كَمَا قَالَ فِي حَدِيثِ مَهْدِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ ‏.‏

Urva ibn Ruvaym (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Menga al-Ansoriy soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ Jafarga ushbu hadisni aytdilar.» Soʻng u ularnikiga oʻxshash (rivoyatni) zikr qildi va Mahdiy ibn Maymunning hadisida aytilganidek, «birinchi rakatning ikkinchi sajdasida» deb aytdi.Урва ибн Рувайм (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Менга ал-Ансорий сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ Жафарга ушбу ҳадисни айтдилар.» Сўнг у уларникига ўхшаш (ривоятни) зикр қилди ва Маҳдий ибн Маймуннинг ҳадисида айтилганидек, «биринчи ракатнинг иккинчи саждасида» деб айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنِي أَبُو مُطَرِّفٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْفِطْرِيُّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَى مَسْجِدَ بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ فَصَلَّى فِيهِ الْمَغْرِبَ فَلَمَّا قَضَوْا صَلاَتَهُمْ رَآهُمْ يُسَبِّحُونَ بَعْدَهَا فَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ صَلاَةُ الْبُيُوتِ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Banu Abdul-Ashhal masjidiga keldilar va unda shom namozini oʻqidilar. Odamlar namozlarini tugatgach, u zot ularning namozdan keyin (nafl) namoz oʻqiyotganini koʻrdilar-da: «Bu — uylarda (oʻqiladigan) namozdir», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Бану Абдул-Ашҳал масжидига келдилар ва унда шом намозини ўқидилар. Одамлар намозларини тугатгач, у зот уларнинг намоздан кейин (нафл) намоз ўқиётганини кўрдилар-да: «Бу — уйларда (ўқиладиган) намоздир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطِيلُ الْقِرَاءَةَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَتَفَرَّقَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ الْقُمِّيِّ وَأَسْنَدَهُ مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ حَدَّثَنَا نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ مِثْلَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ shomdan keyingi ikki rakatda qiroatni masjid ahli tarqalib ketguncha uzaytirar edilar.» Abu Dovud dedi: Buni Nasr al-Mujaddar Yaʼqub al-Qummiydan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilib, uni musnad (ulangan) holda keltirgan. Abu Dovud dedi: Buni bizga Muhammad ibn Iso ibn at-Tabboʻ soʻzlab berdi: Nasr al-Mujaddar Yaʼqubdan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ шомдан кейинги икки ракатда қироатни масжид аҳли тарқалиб кетгунча узайтирар эдилар.» Абу Довуд деди: Буни Наср ал-Мужаддар Яъқуб ал-Қуммийдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилиб, уни муснад (уланган) ҳолда келтирган. Абу Довуд деди: Буни бизга Муҳаммад ибн Исо ибн ат-Таббў сўзлаб берди: Наср ал-Мужаддар Яъқубдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ مُرْسَلٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ حُمَيْدٍ يَقُولُ سَمِعْتُ يَعْقُوبَ يَقُولُ كُلُّ شَىْءٍ حَدَّثْتُكُمْ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَهُوَ مُسْنَدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan, u Paygʻambar ﷺdan shu maʼnoda mursal (sahobiy zikr qilinmagan) holda rivoyat qiladi. Abu Dovud dedi: Men Muhammad ibn Humaydning shunday deganini eshitdim: Men Yaʼqubning shunday deganini eshitdim: «Men sizlarga Jafardan, u Said ibn Jubayrdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan har bir narsa, aslida Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan (kelgan) musnad (ulangan) hadisdir.»Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Пайғамбар ﷺдан шу маънода мурсал (саҳобий зикр қилинмаган) ҳолда ривоят қилади. Абу Довуд деди: Мен Муҳаммад ибн Ҳумайднинг шундай деганини эшитдим: Мен Яъқубнинг шундай деганини эшитдим: «Мен сизларга Жафардан, у Саид ибн Жубайрдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган ҳар бир нарса, аслида Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан (келган) муснад (уланган) ҳадисдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ الْعُكْلِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، حَدَّثَنِي مُقَاتِلُ بْنُ بَشِيرٍ الْعِجْلِيُّ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَ سَأَلْتُهَا عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ قَطُّ فَدَخَلَ عَلَىَّ إِلاَّ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَوْ سِتَّ رَكَعَاتٍ وَلَقَدْ مُطِرْنَا مَرَّةً بِاللَّيْلِ فَطَرَحْنَا لَهُ نِطْعًا فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى ثُقْبٍ فِيهِ يَنْبُعُ الْمَاءُ مِنْهُ وَمَا رَأَيْتُهُ مُتَّقِيًا الأَرْضَ بِشَىْءٍ مِنْ ثِيَابِهِ قَطُّ ‏.‏

Shurayh ibn Honiʼdan rivoyat qilinadi: «Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻradim. U shunday dedi: ‹Rasululloh ﷺ xufton (isho) namozini oʻqib, soʻng mening oldimga kirsalar, albatta toʻrt rakat yoki olti rakat namoz oʻqir edilar. Bir kecha bizga yomgʻir yogʻdi, biz u zotga teri (toʻshama) toʻshadik. Hozir ham men oʻsha terida bir teshik boʻlib, undan suv otilib chiqayotganini koʻrib turgandekman. Men u zotning kiyimlaridan birortasi bilan yerga (toʻshama qilib) toʻsiq qoʻyganini hech koʻrmaganman›, dedi.»Шурайҳ ибн Ҳониъдан ривоят қилинади: «Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўрадим. У шундай деди: ‹Расулуллоҳ ﷺ хуфтон (ишо) намозини ўқиб, сўнг менинг олдимга кирсалар, албатта тўрт ракат ёки олти ракат намоз ўқир эдилар. Бир кеча бизга ёмғир ёғди, биз у зотга тери (тўшама) тўшадик. Ҳозир ҳам мен ўша терида бир тешик бўлиб, ундан сув отилиб чиқаётганини кўриб тургандекман. Мен у зотнинг кийимларидан бирортаси билан ерга (тўшама қилиб) тўсиқ қўйганини ҳеч кўрмаганман›, деди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ ابْنُ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فِي الْمُزَّمِّلِ ‏{‏ قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً * نِصْفَهُ ‏}‏ نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي فِيهَا ‏{‏ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏}‏ وَنَاشِئَةُ اللَّيْلِ أَوَّلُهُ وَكَانَتْ صَلاَتُهُمْ لأَوَّلِ اللَّيْلِ يَقُولُ هُوَ أَجْدَرُ أَنْ تُحْصُوا مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مِنْ قِيَامِ اللَّيْلِ وَذَلِكَ أَنَّ الإِنْسَانَ إِذَا نَامَ لَمْ يَدْرِ مَتَى يَسْتَيْقِظُ وَقَوْلُهُ ‏{‏ أَقْوَمُ قِيلاً ‏}‏ هُوَ أَجْدَرُ أَنْ يُفْقَهَ فِي الْقُرْآنِ وَقَوْلُهُ ‏{‏ إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلاً ‏}‏ يَقُولُ فَرَاغًا طَوِيلاً ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U Muzzammil surasi haqida shunday dedi: {Kechasining ozini (uxlab), oʻrnidan turib, oz qismidan boshqasida — yarmida (namoz oʻqi)} (Muzzammil 2-3) degan oyat oʻzidan keyingi {(Alloh) sizlar uni sanab (toʻla ado eta) olmasligingizni bildi va sizlarning (tavbalaringizni) qabul qildi. Bas, Qurʼondan muyassar boʻlganini oʻqinglar} (Muzzammil 20) degan oyat bilan bekor qilindi. ‹Noshiatul-layl› — kechaning avvalidir. Ular (sahobalar) namozlarini kechaning avvalida oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu Alloh sizlarga farz qilgan kechasi (turib namoz oʻqish)ni sanab (ado etishingiz)ga loyiqroqdir. Chunki inson uxlaganida, qachon uygʻonishini bilmaydi», deydi. Uning (Allohning) {aqvamu qiyla} degan soʻzi — ‹bu Qurʼonni tushunishga loyiqroqdir› (degani). Uning {Albatta, senga kunduzi uzoq mashgʻulot bordir} (Muzzammil 7) degan soʻzi — ‹uzoq vaqt bandlik bordir› (deganidir).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У Муззаммил сураси ҳақида шундай деди: {Кечасининг озини (ухлаб), ўрнидан туриб, оз қисмидан бошқасида — ярмида (намоз ўқи)} (Муззаммил 2-3) деган оят ўзидан кейинги {(Аллоҳ) сизлар уни санаб (тўла адо эта) олмаслигингизни билди ва сизларнинг (тавбаларингизни) қабул қилди. Бас, Қуръондан муяссар бўлганини ўқинглар} (Муззаммил 20) деган оят билан бекор қилинди. ‹Ношиатул-лайл› — кечанинг аввалидир. Улар (саҳобалар) намозларини кечанинг аввалида ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу Аллоҳ сизларга фарз қилган кечаси (туриб намоз ўқиш)ни санаб (адо этишингиз)га лойиқроқдир. Чунки инсон ухлаганида, қачон уйғонишини билмайди», дейди. Унинг (Аллоҳнинг) {ақваму қийла} деган сўзи — ‹бу Қуръонни тушунишга лойиқроқдир› (дегани). Унинг {Албатта, сенга кундузи узоқ машғулот бордир} (Муззаммил 7) деган сўзи — ‹узоқ вақт бандлик бордир› (деганидир).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي الْمَرْوَزِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ سِمَاكٍ الْحَنَفِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ أَوَّلُ الْمُزَّمِّلِ كَانُوا يَقُومُونَ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِمْ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى نَزَلَ آخِرُهَا وَكَانَ بَيْنَ أَوَّلِهَا وَآخِرِهَا سَنَةٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Muzzammil (surasi)ning avvalgi (oyatlari) nozil boʻlganida, (sahobalar) Ramazon oyidagi qiyomlariga (turishlariga) yaqin (miqdorda) turar (namoz oʻqir) edilar, toki uning oxiri nozil boʻlguncha. Uning avvali bilan oxiri (nozil boʻlishi) orasida bir yil (vaqt) boʻlgan edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Муззаммил (сураси)нинг аввалги (оятлари) нозил бўлганида, (саҳобалар) Рамазон ойидаги қиёмларига (туришларига) яқин (миқдорда) турар (намоз ўқир) эдилар, токи унинг охири нозил бўлгунча. Унинг аввали билан охири (нозил бўлиши) орасида бир йил (вақт) бўлган эди.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَعْقِدُ الشَّيْطَانُ عَلَى قَافِيَةِ رَأْسِ أَحَدِكُمْ إِذَا هُوَ نَامَ ثَلاَثَ عُقَدٍ يَضْرِبُ مَكَانَ كُلِّ عُقْدَةٍ عَلَيْكَ لَيْلٌ طَوِيلٌ فَارْقُدْ فَإِنِ اسْتَيْقَظَ فَذَكَرَ اللَّهَ انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ فَإِنْ تَوَضَّأَ انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ فَإِنْ صَلَّى انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ فَأَصْبَحَ نَشِيطًا طَيِّبَ النَّفْسِ وَإِلاَّ أَصْبَحَ خَبِيثَ النَّفْسِ كَسْلاَنَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringiz uxlasa, shayton uning ensasiga uchta tugun tugadi. Har bir tugunni ‹oldingda uzun tun bor, uxlayver!› deb (taʼkidlab) uradi. Bas, agar u uygʻonib, Allohni zikr qilsa, bir tugun yechiladi; agar taharat olsa, yana bir tugun yechiladi; agar namoz oʻqisa, yana bir tugun yechiladi. Shunda u tetik va dili xush holda tongni qarshilaydi. Aks holda, dili nopok va dangasa holda tongni qarshilaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингиз ухласа, шайтон унинг энсасига учта тугун тугади. Ҳар бир тугунни ‹олдингда узун тун бор, ухлайвер!› деб (таъкидлаб) уради. Бас, агар у уйғониб, Аллоҳни зикр қилса, бир тугун ечилади; агар таҳарат олса, яна бир тугун ечилади; агар намоз ўқиса, яна бир тугун ечилади. Шунда у тетик ва дили хуш ҳолда тонгни қаршилайди. Акс ҳолда, дили нопок ва дангаса ҳолда тонгни қаршилайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي قَيْسٍ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها لاَ تَدَعْ قِيَامَ اللَّيْلِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَدَعُهُ وَكَانَ إِذَا مَرِضَ أَوْ كَسِلَ صَلَّى قَاعِدًا ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qays aytadi: Oisha (roziyallohu anho) shunday dedilar: «Tun namozini (qiyomul-laylni) tark etma, zero Rasululloh ﷺ uni tark etmas edilar. Agar bemor boʻlsalar yoki holsizlansalar, oʻtirgan holda oʻqir edilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қайс айтади: Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дедилар: «Тун намозини (қиёмул-лайлни) тарк этма, зеро Расулуллоҳ ﷺ уни тарк этмас эдилар. Агар бемор бўлсалар ёки ҳолсизлансалар, ўтирган ҳолда ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ رَجُلاً قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى وَأَيْقَظَ امْرَأَتَهُ فَإِنْ أَبَتْ نَضَحَ فِي وَجْهِهَا الْمَاءَ رَحِمَ اللَّهُ امْرَأَةً قَامَتْ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّتْ وَأَيْقَظَتْ زَوْجَهَا فَإِنْ أَبَى نَضَحَتْ فِي وَجْهِهِ الْمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh kechasi turib namoz oʻqigan va xotinini uygʻotgan kishiga rahm qilsin! Agar xotini (turishdan) bosh tortsa, uning yuziga suv sepadi. Alloh kechasi turib namoz oʻqigan va erini uygʻotgan ayolga rahm qilsin! Agar eri (turishdan) bosh tortsa, uning yuziga suv sepadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ кечаси туриб намоз ўқиган ва хотинини уйғотган кишига раҳм қилсин! Агар хотини (туришдан) бош тортса, унинг юзига сув сепади. Аллоҳ кечаси туриб намоз ўқиган ва эрини уйғотган аёлга раҳм қилсин! Агар эри (туришдан) бош тортса, унинг юзига сув сепади».

حَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، - الْمَعْنَى - عَنِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَيْقَظَ الرَّجُلُ أَهْلَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّيَا أَوْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ جَمِيعًا كُتِبَا فِي الذَّاكِرِينَ وَالذَّاكِرَاتِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ابْنُ كَثِيرٍ وَلاَ ذَكَرَ أَبَا هُرَيْرَةَ جَعَلَهُ كَلاَمَ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ وَأُرَاهُ ذَكَرَ أَبَا هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ سُفْيَانَ مَوْقُوفٌ ‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu) va Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday dedilar: Rasululloh ﷺ aytdilar: «Qachon kishi kechasi oʻz ahlini (xotinini) uygʻotsa va ikkovi namoz oʻqisa yoki ikkovlari birga ikki rakaat oʻqisa, ikkovi (Allohni) zikr qiluvchi erkaklar va zikr qiluvchi ayollar qatorida yoziladi». Ibn Kasir buni (Paygʻambar ﷺ ga) marfuʼ qilib rivoyat qilmadi va Abu Hurayrani ham zikr etmadi, balki uni Abu Saidning soʻzi qildi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Mahdiy Sufyondan rivoyat qilgan va men uni Abu Hurayrani zikr etgan deb oʻylayman. Abu Dovud yana aytdi: Sufyonning hadisi mavquf (sahobaning soʻzi)dir.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар: «Қачон киши кечаси ўз аҳлини (хотинини) уйғотса ва иккови намоз ўқиса ёки икковлари бирга икки ракаат ўқиса, иккови (Аллоҳни) зикр қилувчи эркаклар ва зикр қилувчи аёллар қаторида ёзилади». Ибн Касир буни (Пайғамбар ﷺ га) марфуъ қилиб ривоят қилмади ва Абу Ҳурайрани ҳам зикр этмади, балки уни Абу Саиднинг сўзи қилди. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Маҳдий Суфёндан ривоят қилган ва мен уни Абу Ҳурайрани зикр этган деб ўйлайман. Абу Довуд яна айтди: Суфённинг ҳадиси мавқуф (саҳобанинг сўзи)дир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ نَاعِسٌ لَعَلَّهُ يَذْهَبُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Qachon sizlardan biringiz namozda mudrasa, undan uyqu ketguncha uxlab olsin. Zero, sizlardan biringiz mudragan holda namoz oʻqisa, ehtimol, u (Allohdan) magʻfirat soʻrayman deb (sahv qilib) oʻzini soʻkib qoʻyishi mumkin».Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Қачон сизлардан бирингиз намозда мудраса, ундан уйқу кетгунча ухлаб олсин. Зеро, сизлардан бирингиз мудраган ҳолда намоз ўқиса, эҳтимол, у (Аллоҳдан) мағфират сўрайман деб (саҳв қилиб) ўзини сўкиб қўйиши мумкин».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْتَعْجَمَ الْقُرْآنُ عَلَى لِسَانِهِ فَلَمْ يَدْرِ مَا يَقُولُ فَلْيَضْطَجِعْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qachon sizlardan biringiz kechasi (namozga) tursa-yu, Qurʼon tilida (uyqu sababli) chalkashib, nima deyotganini bilmay qolsa, yotib (uxlab) olsin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қачон сизлардан бирингиз кечаси (намозга) турса-ю, Қуръон тилида (уйқу сабабли) чалкашиб, нима деётганини билмай қолса, ётиб (ухлаб) олсин».

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبَّادٍ الأَزْدِيُّ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ وَحَبْلٌ مَمْدُودٌ بَيْنَ سَارِيَتَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا الْحَبْلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ حَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ تُصَلِّي فَإِذَا أَعْيَتْ تَعَلَّقَتْ بِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِتُصَلِّ مَا أَطَاقَتْ فَإِذَا أَعْيَتْ فَلْتَجْلِسْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِيَادٌ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا لِزَيْنَبَ تُصَلِّي فَإِذَا كَسِلَتْ أَوْ فَتَرَتْ أَمْسَكَتْ بِهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ حُلُّوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لِيُصَلِّ أَحَدُكُمْ نَشَاطَهُ فَإِذَا كَسِلَ أَوْ فَتَرَ فَلْيَقْعُدْ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar, ikki ustun orasiga arqon tortilgan edi. «Bu arqon nima?» deb soʻradilar. «Ey Allohning Rasuli, bu Hamna binti Jahsh (uchun boʻlib), u namoz oʻqiydi, charchaganda esa unga osilib turadi», deyildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kuchi yetguncha namoz oʻqisin, charchasa esa oʻtirsin», dedilar. Ziyod (rivoyatida) aytdi: U zot: «Bu nima?» dedilar. Ular: «Bu Zaynab (uchun boʻlib), u namoz oʻqiydi, dangasalanganda yoki holsizlanganda unga ushlanib turadi», dedilar. U zot: «Buni yeching», dedilar. Soʻng: «Sizlardan biringiz tetik holida namoz oʻqisin, dangasalanganda yoki holsizlanganda esa oʻtirsin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар, икки устун орасига арқон тортилган эди. «Бу арқон нима?» деб сўрадилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, бу Ҳамна бинти Жаҳш (учун бўлиб), у намоз ўқийди, чарчаганда эса унга осилиб туради», дейилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кучи етгунча намоз ўқисин, чарчаса эса ўтирсин», дедилар. Зиёд (ривоятида) айтди: У зот: «Бу нима?» дедилар. Улар: «Бу Зайнаб (учун бўлиб), у намоз ўқийди, дангасаланганда ёки ҳолсизланганда унга ушланиб туради», дедилар. У зот: «Буни ечинг», дедилар. Сўнг: «Сизлардан бирингиз тетик ҳолида намоз ўқисин, дангасаланганда ёки ҳолсизланганда эса ўтирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ، ح وَحَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، - الْمَعْنَى - عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ قَالاَ عَنِ ابْنِ وَهْبِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَامَ عَنْ حِزْبِهِ أَوْ عَنْ شَىْءٍ مِنْهُ فَقَرَأَهُ مَا بَيْنَ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَصَلاَةِ الظُّهْرِ كُتِبَ لَهُ كَأَنَّمَا قَرَأَهُ مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim uyqu sababli oʻz (kunlik tunggi) virdidan yoki uning bir qismidan qolib ketsa-yu, soʻng uni bomdod namozi bilan peshin namozi orasida oʻqib olsa, unga uni kechasi oʻqigandek (savob) yoziladi».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким уйқу сабабли ўз (кунлик тунгги) вирдидан ёки унинг бир қисмидан қолиб кетса-ю, сўнг уни бомдод намози билан пешин намози орасида ўқиб олса, унга уни кечаси ўқигандек (савоб) ёзилади».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ رَجُلٍ، عِنْدَهُ رَضِيٍّ أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنِ امْرِئٍ تَكُونُ لَهُ صَلاَةٌ بِلَيْلٍ يَغْلِبُهُ عَلَيْهَا نَوْمٌ إِلاَّ كُتِبَ لَهُ أَجْرُ صَلاَتِهِ وَكَانَ نَوْمُهُ عَلَيْهِ صَدَقَةً ‏"‏ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Har qaysi kishi kechasi (oʻqiydigan) namozi boʻla turib, uni uyqu yengsa (oʻqiy olmasa), albatta unga namozining ajri yoziladi va uyqusi unga sadaqa boʻladi».Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳар қайси киши кечаси (ўқийдиган) намози бўла туриб, уни уйқу енгса (ўқий олмаса), албатта унга намозининг ажри ёзилади ва уйқуси унга садақа бўлади».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَنْزِلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ فَيَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ مَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Robbimiz tabaroka va taolo har kechasi tunning oxirgi uchdan biri qolganda dunyo osmoniga tushadi va: ‹Menga kim duo qiladi, Men unga ijobat qilay! Mendan kim soʻraydi, Men unga beray! Mendan kim magʻfirat soʻraydi, Men uni magʻfirat qilay!› deydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Роббимиз табарока ва таоло ҳар кечаси туннинг охирги учдан бири қолганда дунё осмонига тушади ва: ‹Менга ким дуо қилади, Мен унга ижобат қилай! Мендан ким сўрайди, Мен унга берай! Мендан ким мағфират сўрайди, Мен уни мағфират қилай!› дейди».

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُوقِظُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِاللَّيْلِ فَمَا يَجِيءُ السَّحَرُ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ حِزْبِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Alloh azza va jalla Rasululloh ﷺ ni kechasi uygʻotar edi va u zot oʻz virdlarini tugatmaguncha tong sahari kelmas edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Аллоҳ азза ва жалла Расулуллоҳ ﷺ ни кечаси уйғотар эди ва у зот ўз вирдларини тугатмагунча тонг саҳари келмас эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، - وَهَذَا حَدِيثُ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهَا أَىُّ حِينٍ كَانَ يُصَلِّي قَالَتْ كَانَ إِذَا سَمِعَ الصُّرَاخَ قَامَ فَصَلَّى ‏.‏

Masruq (rahimahulloh) aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida soʻradim va unga: «U zot qaysi vaqtda namoz oʻqir edilar?» dedim. U: «Xoʻroz qichqirganini eshitsalar, turib namoz oʻqir edilar», dedilar.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида сўрадим ва унга: «У зот қайси вақтда намоз ўқир эдилар?» дедим. У: «Хўроз қичқирганини эшитсалар, туриб намоз ўқир эдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ مَا أَلْفَاهُ السَّحَرُ عِنْدِي إِلاَّ نَائِمًا، تَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: «Tong sahari u zotni faqat mening huzurimda uxlagan holda topar edi». Bu bilan Nabiy ﷺ ni nazarda tutdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: «Тонг саҳари у зотни фақат менинг ҳузуримда ухлаган ҳолда топар эди». Бу билан Набий ﷺ ни назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدُّؤَلِيِّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَخِي، حُذَيْفَةَ عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا حَزَبَهُ أَمْرٌ صَلَّى ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ ni bir ish tashvishga solsa, namoz oʻqir edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ ни бир иш ташвишга солса, намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْهِقْلُ بْنُ زِيَادٍ السَّكْسَكِيُّ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَبِيعَةَ بْنَ كَعْبٍ الأَسْلَمِيَّ، يَقُولُ ‏:‏ كُنْتُ أَبِيتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم آتِيهِ بِوَضُوئِهِ وَبِحَاجَتِهِ، فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ سَلْنِي ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ ‏:‏ مُرَافَقَتَكَ فِي الْجَنَّةِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَوَغَيْرَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ هُوَ ذَاكَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَأَعِنِّي عَلَى نَفْسِكَ بِكَثْرَةِ السُّجُودِ ‏"‏ ‏.‏

Rabiʼa ibn Kaʼb al-Aslamiy (roziyallohu anhu) shunday deganini eshitdim: «Men Rasululloh ﷺ bilan kechalari birga boʻlar, u zotga tahorat suvini va hojatlarini keltirib turardim. Bir kuni u zot: ‹Mendan (biror narsa) soʻra›, dedilar. Men: ‹Jannatda sizga hamroh boʻlishni (soʻrayman)›, dedim. U zot: ‹Bundan boshqa (tilaging yoʻqmi)?› dedilar. Men: ‹Faqat shuning oʻzi›, dedim. U zot: ‹Unday boʻlsa, koʻp sajda qilish bilan oʻzing uchun menga yordam ber›, dedilar.»Рабиъа ибн Каъб ал-Асламий (розияллоҳу анҳу) шундай деганини эшитдим: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан кечалари бирга бўлар, у зотга таҳорат сувини ва ҳожатларини келтириб турардим. Бир куни у зот: ‹Мендан (бирор нарса) сўра›, дедилар. Мен: ‹Жаннатда сизга ҳамроҳ бўлишни (сўрайман)›, дедим. У зот: ‹Бундан бошқа (тилагинг йўқми)?› дедилар. Мен: ‹Фақат шунинг ўзи›, дедим. У зот: ‹Ундай бўлса, кўп сажда қилиш билан ўзинг учун менга ёрдам бер›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ، يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ ‏}‏ قَالَ ‏:‏ كَانُوا يَتَيَقَّظُونَ مَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ يُصَلُّونَ، وَكَانَ الْحَسَنُ يَقُولُ ‏:‏ قِيَامُ اللَّيْلِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, {Ularning yonboshlari oʻrinlardan yiroq boʻladi, ular Robblariga qoʻrquv va umid ila duo qiladilar va ularga rizq qilib berganimizdan infoq qiladilar} (Sajda 16) oyati haqida rivoyat qilinadi. U: «Ular shom va xufton oraligʻida uygʻoq turib, namoz oʻqir edilar», dedi. Hasan esa: «(Bu) tunda qiyom qilishdir», der edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, {Уларнинг ёнбошлари ўринлардан йироқ бўлади, улар Роббларига қўрқув ва умид ила дуо қиладилар ва уларга ризқ қилиб берганимиздан инфоқ қиладилар} (Сажда 16) ояти ҳақида ривоят қилинади. У: «Улар шом ва хуфтон оралиғида уйғоқ туриб, намоз ўқир эдилар», деди. Ҳасан эса: «(Бу) тунда қиём қилишдир», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، فِي قَوْلِهِ جَلَّ وَعَزَّ ‏{‏ كَانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ ‏}‏ قَالَ ‏:‏ كَانُوا يُصَلُّونَ فِيمَا بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ، زَادَ فِي حَدِيثِ يَحْيَى ‏:‏ وَكَذَلِكَ ‏{‏ تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ ‏}‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan, Alloh azza va jallaning {Ular kechasi oz uxlar edilar} (Zoriyot 17) degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi. U: «Ular shom va xufton oraligʻida namoz oʻqir edilar», dedi. Yahyoning hadisida quyidagi (soʻz) ziyoda boʻldi: «{Ularning yonboshlari (oʻrinlardan) yiroq boʻladi} (oyati) ham shu (maʼnoda)dir.»Анас (розияллоҳу анҳу)дан, Аллоҳ азза ва жалланинг {Улар кечаси оз ухлар эдилар} (Зориёт 17) деган сўзи ҳақида ривоят қилинади. У: «Улар шом ва хуфтон оралиғида намоз ўқир эдилар», деди. Яҳёнинг ҳадисида қуйидаги (сўз) зиёда бўлди: «{Уларнинг ёнбошлари (ўринлардан) йироқ бўлади} (ояти) ҳам шу (маънода)дир.»

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ مِنَ اللَّيْلِ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kechasi (tungi namoz uchun) turganda, ikki yengil rakaat (namoz) bilan boshlasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кечаси (тунги намоз учун) турганда, икки енгил ракаат (намоз) билан бошласин», дедилар.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - عَنْ رَبَاحِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِذَا ‏"‏ ‏.‏ بِمَعْنَاهُ زَادَ ‏:‏ ‏"‏ ثُمَّ لْيُطَوِّلْ بَعْدُ مَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ وَجَمَاعَةٌ عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدٍ أَوْقَفُوهُ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ، وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَيُّوبُ وَابْنُ عَوْنٍ أَوْقَفُوهُ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ، وَرَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ ‏:‏ فِيهِمَا تَجَوَّزْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan «Qachonki…» (deb boshlanadigan hadis) shu maʼnoda rivoyat qilinadi. Unda quyidagi (soʻz) ziyoda qilingan: «Soʻngra (namozni) xohlaganicha uzaytirsin.» Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Hammod ibn Salama, Zuhayr ibn Muoviya va bir jamoa Hishomdan, u Muhammaddan (rivoyat qilib), uni Abu Hurayraning (oʻz soʻzi sifatida) mavquf qilib (rivoyat qilishgan). Ayyub va Ibn Avn ham shunday, uni Abu Hurayraning (soʻzi sifatida) mavquf qilib rivoyat qilishgan. Uni Ibn Avn Muhammaddan rivoyat qilib: «U ikkovida (rakaatda) yengillik qildi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан «Қачонки…» (деб бошланадиган ҳадис) шу маънода ривоят қилинади. Унда қуйидаги (сўз) зиёда қилинган: «Сўнгра (намозни) хоҳлаганича узайтирсин.» Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳаммод ибн Салама, Зуҳайр ибн Муовия ва бир жамоа Ҳишомдан, у Муҳаммаддан (ривоят қилиб), уни Абу Ҳурайранинг (ўз сўзи сифатида) мавқуф қилиб (ривоят қилишган). Айюб ва Ибн Авн ҳам шундай, уни Абу Ҳурайранинг (сўзи сифатида) мавқуф қилиб ривоят қилишган. Уни Ибн Авн Муҳаммаддан ривоят қилиб: «У икковида (ракаатда) енгиллик қилди», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ حَنْبَلٍ، - يَعْنِي أَحْمَدَ - حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَلِيٍّ الأَزْدِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ الْخَثْعَمِيِّ، ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ طُولُ الْقِيَامِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Hubshiy al-Xasʼamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amal afzaldir?» deb soʻralganda, u zot: «Uzoq qiyomda turish (yaʼni namozda uzoq tik turish)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Ҳубший ал-Хасъамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амал афзалдир?» деб сўралганда, у зот: «Узоқ қиёмда туриш (яъни намозда узоқ тик туриш)», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، ‏:‏ أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ اللَّيْلِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ أَحَدُكُمُ الصُّبْحَ صَلَّى رَكْعَةً وَاحِدَةً تُوتِرُ لَهُ مَا قَدْ صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan tungi namoz haqida soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tungi namoz ikki-ikki (rakaatdan)dir. Biringiz tong (otishi)dan qoʻrqsa, bir rakaat (vitr) oʻqisin, u oʻqigan (namoz)larini toq qilib qoʻyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан тунги намоз ҳақида сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тунги намоз икки-икки (ракаатдан)дир. Бирингиз тонг (отиши)дан қўрқса, бир ракаат (витр) ўқисин, у ўқиган (намоз)ларини тоқ қилиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرْكَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَدْرِ مَا يَسْمَعُهُ مَنْ فِي الْحُجْرَةِ وَهُوَ فِي الْبَيْتِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Paygʻambar ﷺ uyda boʻlganlarida, qiroatlari hujrada boʻlgan kishi eshitadigan darajada (ovozda) boʻlar edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Пайғамбар ﷺ уйда бўлганларида, қироатлари ҳужрада бўлган киши эшитадиган даражада (овозда) бўлар эди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْوَالِبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ يَرْفَعُ طَوْرًا وَيَخْفِضُ طَوْرًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ أَبُو خَالِدٍ الْوَالِبِيُّ اسْمُهُ هُرْمُزُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Paygʻambar ﷺning kechasidagi qiroatlari baʼzan koʻtarilar, baʼzan pasayar edi.» Abu Dovud aytdi: Abu Xolid al-Volibiyning ismi Hurmuzdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Пайғамбар ﷺнинг кечасидаги қироатлари баъзан кўтарилар, баъзан пасаяр эди.» Абу Довуд айтди: Абу Холид ал-Волибийнинг исми Ҳурмуздир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ لَيْلَةً فَإِذَا هُوَ بِأَبِي بَكْرٍ - رضى الله عنه - يُصَلِّي يَخْفِضُ مِنْ صَوْتِهِ - قَالَ - وَمَرَّ بِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَهُوَ يُصَلِّي رَافِعًا صَوْتَهُ - قَالَ - فَلَمَّا اجْتَمَعَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ مَرَرْتُ بِكَ وَأَنْتَ تُصَلِّي تَخْفِضُ صَوْتَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ قَدْ أَسْمَعْتُ مَنْ نَاجَيْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ لِعُمَرَ ‏:‏ ‏"‏ مَرَرْتُ بِكَ وَأَنْتَ تُصَلِّي رَافِعًا صَوْتَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوقِظُ الْوَسْنَانَ وَأَطْرُدُ الشَّيْطَانَ ‏.‏ زَادَ الْحَسَنُ فِي حَدِيثِهِ ‏:‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ ارْفَعْ مِنْ صَوْتِكَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لِعُمَرَ ‏:‏ ‏"‏ اخْفِضْ مِنْ صَوْتِكَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kecha (tashqariga) chiqdilar va Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning ovozini pasaytirib namoz oʻqiyotganini koʻrdilar. (Rovi) aytdi: Soʻng Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning yonidan oʻtdilar, u esa ovozini koʻtarib namoz oʻqimoqda edi. (Rovi) aytdi: Ikkovi Paygʻambar ﷺning huzurida toʻplanganlarida, Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Bakr, sening yoningdan oʻtdim, sen ovozingni pasaytirib namoz oʻqiyotgan eding», dedilar. U: «Men kim bilan munojot qilayotgan boʻlsam, oʻshanga eshittirdim, ey Rasululloh», dedi. (Rovi) aytdi: Umarga esa: «Sening yoningdan oʻtdim, sen ovozingni koʻtarib namoz oʻqiyotgan eding», dedilar. (Rovi) aytdi: U: «Ey Rasululloh, men mudroqni uygʻotaman va shaytonni quvaman», dedi. Hasan oʻz hadisida (quyidagini) ziyoda qildi: Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Bakr, ovozingni biroz koʻtar», dedilar. Umarga esa: «Ovozingni biroz pasaytir», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир кеча (ташқарига) чиқдилар ва Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг овозини пасайтириб намоз ўқиётганини кўрдилар. (Рови) айтди: Сўнг Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ёнидан ўтдилар, у эса овозини кўтариб намоз ўқимоқда эди. (Рови) айтди: Иккови Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида тўпланганларида, Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Бакр, сенинг ёнингдан ўтдим, сен овозингни пасайтириб намоз ўқиётган эдинг», дедилар. У: «Мен ким билан муножот қилаётган бўлсам, ўшанга эшиттирдим, эй Расулуллоҳ», деди. (Рови) айтди: Умарга эса: «Сенинг ёнингдан ўтдим, сен овозингни кўтариб намоз ўқиётган эдинг», дедилар. (Рови) айтди: У: «Эй Расулуллоҳ, мен мудроқни уйғотаман ва шайтонни қуваман», деди. Ҳасан ўз ҳадисида (қуйидагини) зиёда қилди: Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Бакр, овозингни бироз кўтар», дедилар. Умарга эса: «Овозингни бироз пасайтир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينِ بْنُ يَحْيَى الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذِهِ الْقِصَّةِ لَمْ يَذْكُرْ فَقَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏:‏ ‏"‏ ارْفَعْ مِنْ صَوْتِكَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ وَلِعُمَرَ ‏:‏ ‏"‏ اخْفِضْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ‏:‏ ‏"‏ وَقَدْ سَمِعْتُكَ يَا بِلاَلُ وَأَنْتَ تَقْرَأُ مِنْ هَذِهِ السُّورَةِ وَمِنْ هَذِهِ السُّورَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ كَلاَمٌ طَيِّبٌ يَجْمَعُ اللَّهُ تَعَالَى بَعْضَهُ إِلَى بَعْضٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ كُلُّكُمْ قَدْ أَصَابَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan shu qissa rivoyat qilinadi. (Bu rivoyatda rovi) u zotning Abu Bakrga: «Ovozingni biroz koʻtar», deganlarini va Umarga: «Biroz pasaytir», deganlarini zikr qilmadi. (Lekin) shuni ziyoda qildi: «Men seni ham eshitdim, ey Bilol, sen mana bu suradan ham, mana bu suradan ham (aralashtirib) oʻqiyotgan eding.» U: «(Ular barchasi) goʻzal kalomdir, Alloh taolo ularning baʼzisini baʼzisiga qoʻshadi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Hammangiz toʻgʻri qildingiz», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан шу қисса ривоят қилинади. (Бу ривоятда рови) у зотнинг Абу Бакрга: «Овозингни бироз кўтар», деганларини ва Умарга: «Бироз пасайтир», деганларини зикр қилмади. (Лекин) шуни зиёда қилди: «Мен сени ҳам эшитдим, эй Билол, сен мана бу сурадан ҳам, мана бу сурадан ҳам (аралаштириб) ўқиётган эдинг.» У: «(Улар барчаси) гўзал каломдир, Аллоҳ таоло уларнинг баъзисини баъзисига қўшади», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳаммангиз тўғри қилдингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها ‏:‏ أَنَّ رَجُلاً، قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَرَأَ فَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ، فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ فُلاَنًا، كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ أَذْكَرَنِيهَا اللَّيْلَةَ كُنْتُ قَدْ أَسْقَطْتُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ هَارُونُ النَّحْوِيُّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ فِي سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ فِي الْحُرُوفِ ‏{‏ وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ ‏}‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kechasi turib, Qurʼonni ovozini koʻtarib oʻqidi. Tong otganda, Rasululloh ﷺ: «Alloh falonchiga rahm qilsin, u bu kecha menga shuncha oyatni eslatdiki, men ularni (yodimdan) tushirib qoʻygan edim», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Horun an-Nahviy Hammod ibn Salamadan, Oli Imron surasidagi {Qancha-qancha paygʻambar (jang qildi)} (Oli Imron 146) degan harflar (oyat)ida rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши кечаси туриб, Қуръонни овозини кўтариб ўқиди. Тонг отганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ фалончига раҳм қилсин, у бу кеча менга шунча оятни эслатдики, мен уларни (ёдимдан) тушириб қўйган эдим», дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Ҳорун ан-Наҳвий Ҳаммод ибн Саламадан, Оли Имрон сурасидаги {Қанча-қанча пайғамбар (жанг қилди)} (Оли Имрон 146) деган ҳарфлар (оят)ида ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ ‏:‏ اعْتَكَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فَسَمِعَهُمْ يَجْهَرُونَ بِالْقِرَاءَةِ، فَكَشَفَ السِّتْرَ وَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ كُلَّكُمْ مُنَاجٍ رَبَّهُ فَلاَ يُؤْذِيَنَّ بَعْضُكُمْ بَعْضًا، وَلاَ يَرْفَعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الْقِرَاءَةِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ masjidda eʼtikofda edilar. U zot (odamlarning) qiroatni ovoz chiqarib oʻqiyotganlarini eshitib, pardani ochdilar-da: ‹Ogoh boʻlinglar! Albatta, har biringiz Robbingizga munojot qilmoqdasiz, bas, baʼzingiz baʼzingizga ozor bermangiz va qiroatda baʼzingiz baʼzingizdan (ovozni) koʻtarmangiz›, dedilar.» Yoki: «‹…namozda›, dedilar», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ масжидда эътикофда эдилар. У зот (одамларнинг) қироатни овоз чиқариб ўқиётганларини эшитиб, пардани очдилар-да: ‹Огоҳ бўлинглар! Албатта, ҳар бирингиз Роббингизга муножот қилмоқдасиз, бас, баъзингиз баъзингизга озор бермангиз ва қироатда баъзингиз баъзингиздан (овозни) кўтармангиз›, дедилар.» Ёки: «‹…намозда›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ، وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni ovoz chiqarib (oshkora) oʻqigan kishi sadaqani oshkora qilgan kishiga oʻxshaydi, Qurʼonni maxfiy (ovozsiz) oʻqigan kishi esa sadaqani maxfiy qilgan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни овоз чиқариб (ошкора) ўқиган киши садақани ошкора қилган кишига ўхшайди, Қуръонни махфий (овозсиз) ўқиган киши эса садақани махфий қилган кишига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ عَشْرَ رَكَعَاتٍ، وَيُوتِرُ بِسَجْدَةٍ، وَيَسْجُدُ سَجْدَتَىِ الْفَجْرِ، فَذَلِكَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi oʻn rakaat namoz oʻqir, bir sajda (rakaat) bilan vitr qilar, soʻng tong namozining ikki rakaatini oʻqir edilar. Bularning hammasi oʻn uch rakaat boʻlardi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн ракаат намоз ўқир, бир сажда (ракаат) билан витр қилар, сўнг тонг намозининг икки ракаатини ўқир эдилар. Буларнинг ҳаммаси ўн уч ракаат бўларди».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُوتِرُ مِنْهَا بِوَاحِدَةٍ، فَإِذَا فَرَغَ مِنْهَا اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ ‏.‏

Paygʻambar ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi oʻn bir rakaat namoz oʻqib, ulardan birini vitr qilar, undan boʻshaganlaridan keyin esa oʻng yonlari bilan yotar edilar».Пайғамбар ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн бир ракаат намоз ўқиб, улардан бирини витр қилар, ундан бўшаганларидан кейин эса ўнг ёнлари билан ётар эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَنَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، - وَقَالَ نَصْرٌ ‏:‏ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، وَالأَوْزَاعِيِّ، - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى أَنْ يَنْصَدِعَ الْفَجْرُ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُسَلِّمُ مِنْ كُلِّ ثِنْتَيْنِ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ، وَيَمْكُثُ فِي سُجُودِهِ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ بِالأُولَى مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ xufton namozidan boʻshaganlaridan tortib to tong yorishgunga qadar oʻn bir rakaat namoz oʻqir, har ikki rakaatda salom berib, bittasini vitr qilar edilar. Sajdalarida boshlarini koʻtarishdan oldin birortangiz ellik oyat oʻqigudek vaqt turar edilar. Muazzin tong namozining birinchi (azonini) tugatib jim boʻlganda, turib, ikki rakaat yengil namoz oʻqir, soʻng muazzin (ularning oldiga) kelguniga qadar oʻng yonlari bilan yotar edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозидан бўшаганларидан тортиб то тонг ёришгунга қадар ўн бир ракаат намоз ўқир, ҳар икки ракаатда салом бериб, биттасини витр қилар эдилар. Саждаларида бошларини кўтаришдан олдин бирортангиз эллик оят ўқигудек вақт турар эдилар. Муаззин тонг намозининг биринчи (азонини) тугатиб жим бўлганда, туриб, икки ракаат енгил намоз ўқир, сўнг муаззин (уларнинг олдига) келгунига қадар ўнг ёнлари билан ётар эдилар».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ بِإِسْنَادِهِ، وَمَعْنَاهُ،، قَالَ ‏:‏ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ، وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَتَبَيَّنَ لَهُ الْفَجْرُ ‏.‏ وَسَاقَ مَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ ‏.‏

Bu hadis Ibn Shihob (rahimahulloh)dan oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: «Bittasini vitr qilar, boshlarini koʻtarishdan oldin birortangiz ellik oyat oʻqigudek (vaqt) sajda qilar edilar. Muazzin tong namozining (azonidan) jim boʻlib, ularga tong (ravshan) koʻrinib qolganda…» — soʻngra rivoyatni shu maʼnoda davom ettirdi. (Roviy) dedi: «Baʼzilari baʼzilaridan ziyoda (soʻz) qoʻshadi».Бу ҳадис Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ўз исноди билан шу маънода ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: «Биттасини витр қилар, бошларини кўтаришдан олдин бирортангиз эллик оят ўқигудек (вақт) сажда қилар эдилар. Муаззин тонг намозининг (азонидан) жим бўлиб, уларга тонг (равшан) кўриниб қолганда…» — сўнгра ривоятни шу маънода давом эттирди. (Ровий) деди: «Баъзилари баъзиларидан зиёда (сўз) қўшади».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْهَا بِخَمْسٍ، لاَ يَجْلِسُ فِي شَىْءٍ مِنَ الْخَمْسِ حَتَّى يَجْلِسَ فِي الآخِرَةِ فَيُسَلِّمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ، نَحْوَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi oʻn uch rakaat namoz oʻqib, ulardan beshtasini vitr qilar, oxirgisida oʻtirib salom bergunlaricha besh (rakaat)ning birortasida oʻtirmas edilar». Abu Dovud aytdi: «Buni Ibn Numayr Hishomdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн уч ракаат намоз ўқиб, улардан бештасини витр қилар, охиргисида ўтириб салом бергунларича беш (ракаат)нинг бирортасида ўтирмас эдилар». Абу Довуд айтди: «Буни Ибн Нумайр Ҳишомдан шунга ўхшаш ривоят қилган».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِاللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ يُصَلِّي إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ بِالصُّبْحِ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi oʻn uch rakaat namoz oʻqir, soʻng subh (tong) azonini eshitganlarida ikki rakaat yengil namoz oʻqir edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн уч ракаат намоз ўқир, сўнг субҳ (тонг) азонини эшитганларида икки ракаат енгил намоз ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، ‏:‏ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، وَكَانَ يُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ، وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ، ثُمَّ يُصَلِّي - قَالَ مُسْلِمٌ ‏:‏ بَعْدَ الْوِتْرِ، ثُمَّ اتَّفَقَا - رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ فَرَكَعَ، وَيُصَلِّي بَيْنَ أَذَانِ الْفَجْرِ وَالإِقَامَةِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Paygʻambari ﷺ kechasi oʻn uch rakaat namoz oʻqir edilar. Sakkiz rakaat oʻqib, bir rakaat bilan vitr qilar, soʻng — Muslim ‹vitrdan keyin› dedi, soʻngra (ikkalovi) ittifoq qildilar — oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, rukuʼ qilmoqchi boʻlsalar, turib rukuʼ qilar edilar. Yana tong azoni bilan iqomat orasida ikki rakaat namoz oʻqir edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ кечаси ўн уч ракаат намоз ўқир эдилар. Саккиз ракаат ўқиб, бир ракаат билан витр қилар, сўнг — Муслим ‹витрдан кейин› деди, сўнгра (иккалови) иттифоқ қилдилар — ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, рукуъ қилмоқчи бўлсалар, туриб рукуъ қилар эдилар. Яна тонг азони билан иқомат орасида икки ракаат намоз ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ ‏:‏ أَنَّهُ، سَأَلَ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَقَالَتْ ‏:‏ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلاَ فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً ‏:‏ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا، قَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - فَقُلْتُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ عَيْنَىَّ تَنَامَانِ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Paygʻambar ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺning Ramazondagi namozlari qanday boʻlar edi?» deb soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ Ramazonda ham, undan boshqasida ham oʻn bir rakaatdan ziyoda (namoz) oʻqimas edilar: toʻrt rakaat oʻqir edilar — ularning chiroyliligi va uzunligini soʻramagin; soʻng toʻrt rakaat oʻqir edilar — ularning chiroyliligi va uzunligini soʻramagin; soʻng uch rakaat oʻqir edilar», dedi. Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men: ‹Yo Rasululloh, vitr oʻqishdan oldin uxlaysizmi?› dedim. U zot: ‹Ey Oisha, koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi›, dedilar».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Пайғамбар ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг Рамазондаги намозлари қандай бўлар эди?» деб сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда ҳам, ундан бошқасида ҳам ўн бир ракаатдан зиёда (намоз) ўқимас эдилар: тўрт ракаат ўқир эдилар — уларнинг чиройлилиги ва узунлигини сўрамагин; сўнг тўрт ракаат ўқир эдилар — уларнинг чиройлилиги ва узунлигини сўрамагин; сўнг уч ракаат ўқир эдилар», деди. Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, витр ўқишдан олдин ухлайсизми?› дедим. У зот: ‹Эй Оиша, кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди›, дедилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ ‏:‏ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ لأَبِيعَ عَقَارًا كَانَ لِي بِهَا، فَأَشْتَرِيَ بِهِ السِّلاَحَ وَأَغْزُوَ، فَلَقِيتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ‏:‏ قَدْ أَرَادَ نَفَرٌ مِنَّا سِتَّةٌ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ النَّاسِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأْتِ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏.‏ فَأَتَيْتُهَا فَاسْتَتْبَعْتُ حَكِيمَ بْنَ أَفْلَحَ فَأَبَى فَنَاشَدْتُهُ فَانْطَلَقَ مَعِي، فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ ‏:‏ مَنْ هَذَا قَالَ ‏:‏ حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ ‏:‏ سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ هِشَامُ بْنُ عَامِرٍ الَّذِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ حَدِّثِينِي عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ قَالَتْ ‏:‏ أَلَسْتَ تَقْرَأُ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ‏}‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ فَإِنَّ أَوَّلَ هَذِهِ السُّورَةِ نَزَلَتْ، فَقَامَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ، وَحُبِسَ خَاتِمَتُهَا فِي السَّمَاءِ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا، ثُمَّ نَزَلَ آخِرُهَا فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ حَدِّثِينِي عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُوتِرُ بِثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى، لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ وَالتَّاسِعَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَجْلِسْ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ، وَلَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي السَّابِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَتِلْكَ هِيَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ، وَلَمْ يَقُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً يُتِمُّهَا إِلَى الصَّبَاحِ، وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي لَيْلَةٍ قَطُّ، وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا يُتِمُّهُ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً دَاوَمَ عَلَيْهَا، وَكَانَ إِذَا غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ مِنَ اللَّيْلِ بِنَوْمٍ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ هَذَا وَاللَّهِ هُوَ الْحَدِيثُ، وَلَوْ كُنْتُ أُكَلِّمُهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى أُشَافِهَهَا بِهِ مُشَافَهَةً ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تُكَلِّمُهَا مَا حَدَّثْتُكَ ‏.‏

Saʼd ibn Hishom (rahimahulloh) aytadi: Men xotinimni taloq qildim. Soʻng oʻsha yerda boʻlgan mol-mulkimni sotib, uning evaziga qurol-yarogʻ sotib olib, gʻazotga chiqish uchun Madinaga keldim. Paygʻambar ﷺning ashoblaridan bir jamoa bilan uchrashdim. Ular: «Bizdan oltita kishi xuddi shunday qilmoqchi boʻlgan edi, ammo Paygʻambar ﷺ ularni qaytarib: ‹Sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir›, dedilar», dedilar. Soʻng men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, Paygʻambar ﷺning vitri haqida soʻradim. U: «Senga Rasululloh ﷺning vitrini odamlar ichida eng yaxshi biladiganini koʻrsataymi? Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borgin», dedi. Men uning oldiga bordim va Hakim ibn Aflahni hamroh boʻlishga undadim, u esa unamadi. Men uni qasam ichirib (iltimos qildim), shunda u men bilan birga bordi. Biz Oisha (roziyallohu anho)dan (kirishga) izn soʻradik. U: «Bu kim?» dedi. (Hakim): «Hakim ibn Aflah», dedi. (Oisha): «Sen bilan kim bor?» dedi. (Hakim): «Saʼd ibn Hishom», dedi. (Oisha): «Uhud kuni shahid qilingan Hishom ibn Omirning (oʻgʻli)mi?» dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Ha», dedim. (Oisha): «Omir naqadar yaxshi inson edi», dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Ey moʻminlar onasi, menga Rasululloh ﷺning xulqlari haqida soʻzlab bering», dedim. U: «Sen Qurʼonni oʻqimaysanmi? Darhaqiqat, Rasululloh ﷺning xulqlari Qurʼon edi», dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Menga kechasi (oʻqiladigan) namoz (qiyomul-layl) haqida soʻzlab bering», dedim. U: «Sen {Ey (jomaga) burkanib olgan (Paygʻambar)!} (Muzzammil 1) (surasini) oʻqimaysanmi?» dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Ha, oʻqiyman», dedim. U: «Albatta, bu suraning boshi nozil boʻlgan edi, shunda Rasululloh ﷺning ashoblari oyoqlari shishib ketguncha (tunda) ibodatga turdilar. Bu suraning oxiri esa osmonda oʻn ikki oy ushlanib turdi, soʻng uning oxiri nozil boʻldi va kechasi (qiyomul-layl) ibodati farzdan keyin nafl boʻlib qoldi», dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Menga Paygʻambar ﷺning vitri haqida soʻzlab bering», dedim. U: «U zot sakkiz rakaat bilan vitr qilib, faqat sakkizinchisida oʻtirar, soʻng turib yana bir rakaat oʻqir, faqat sakkizinchi va toʻqqizinchisida oʻtirar, faqat toʻqqizinchisida salom berar, soʻng oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir edilar. Ana shu oʻn bir rakaat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. U zot keksayib, badanlari ogʻirlashganda esa yetti rakaat bilan vitr qilar, faqat oltinchi va yettinchisida oʻtirar, faqat yettinchisida salom berar, soʻng oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir edilar. Ana shu toʻqqiz rakaat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ biror kechani toʻla, tongga qadar (ibodat bilan) oʻtkazmaganlar, biror kechada Qurʼonni (toʻliq) oʻqib chiqmaganlar, Ramazondan boshqa biror oyni toʻla roʻza tutmaganlar. U zot bir namozni oʻqisalar, unga doimiy amal qilar edilar. Kechasi koʻzlariga uyqu gʻolib kelsa, kunduzi oʻn ikki rakaat namoz oʻqir edilar», dedi. (Saʼd) aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, (buni) soʻzlab berdim. U: «Vallohi, ana shu (asl) hadis. Agar men u (Oisha) bilan soʻzlashadigan boʻlsam edim, oldiga borib, buni yuzma-yuz uning ogʻzidan eshitar edim», dedi. (Saʼd) aytdi: Men: «Agar men sen u bilan soʻzlashmasligingni bilganimda, senga (buni) soʻzlab bermas edim», dedim.Саъд ибн Ҳишом (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен хотинимни талоқ қилдим. Сўнг ўша ерда бўлган мол-мулкимни сотиб, унинг эвазига қурол-яроғ сотиб олиб, ғазотга чиқиш учун Мадинага келдим. Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан бир жамоа билан учрашдим. Улар: «Биздан олтита киши худди шундай қилмоқчи бўлган эди, аммо Пайғамбар ﷺ уларни қайтариб: ‹Сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир›, дедилар», дедилар. Сўнг мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, Пайғамбар ﷺнинг витри ҳақида сўрадим. У: «Сенга Расулуллоҳ ﷺнинг витрини одамлар ичида энг яхши биладиганини кўрсатайми? Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига боргин», деди. Мен унинг олдига бордим ва Ҳаким ибн Афлаҳни ҳамроҳ бўлишга ундадим, у эса унамади. Мен уни қасам ичириб (илтимос қилдим), шунда у мен билан бирга борди. Биз Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (киришга) изн сўрадик. У: «Бу ким?» деди. (Ҳаким): «Ҳаким ибн Афлаҳ», деди. (Оиша): «Сен билан ким бор?» деди. (Ҳаким): «Саъд ибн Ҳишом», деди. (Оиша): «Уҳуд куни шаҳид қилинган Ҳишом ибн Омирнинг (ўғли)ми?» деди. (Саъд) айтди: Мен: «Ҳа», дедим. (Оиша): «Омир нақадар яхши инсон эди», деди. (Саъд) айтди: Мен: «Эй мўминлар онаси, менга Расулуллоҳ ﷺнинг хулқлари ҳақида сўзлаб беринг», дедим. У: «Сен Қуръонни ўқимайсанми? Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺнинг хулқлари Қуръон эди», деди. (Саъд) айтди: Мен: «Менга кечаси (ўқиладиган) намоз (қиёмул-лайл) ҳақида сўзлаб беринг», дедим. У: «Сен {Эй (жомага) бурканиб олган (Пайғамбар)!} (Муззаммил 1) (сурасини) ўқимайсанми?» деди. (Саъд) айтди: Мен: «Ҳа, ўқийман», дедим. У: «Албатта, бу суранинг боши нозил бўлган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари оёқлари шишиб кетгунча (тунда) ибодатга турдилар. Бу суранинг охири эса осмонда ўн икки ой ушланиб турди, сўнг унинг охири нозил бўлди ва кечаси (қиёмул-лайл) ибодати фарздан кейин нафл бўлиб қолди», деди. (Саъд) айтди: Мен: «Менга Пайғамбар ﷺнинг витри ҳақида сўзлаб беринг», дедим. У: «У зот саккиз ракаат билан витр қилиб, фақат саккизинчисида ўтирар, сўнг туриб яна бир ракаат ўқир, фақат саккизинчи ва тўққизинчисида ўтирар, фақат тўққизинчисида салом берар, сўнг ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эдилар. Ана шу ўн бир ракаат бўларди, эй ўғилчам. У зот кексайиб, баданлари оғирлашганда эса етти ракаат билан витр қилар, фақат олтинчи ва еттинчисида ўтирар, фақат еттинчисида салом берар, сўнг ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эдилар. Ана шу тўққиз ракаат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ бирор кечани тўла, тонгга қадар (ибодат билан) ўтказмаганлар, бирор кечада Қуръонни (тўлиқ) ўқиб чиқмаганлар, Рамазондан бошқа бирор ойни тўла рўза тутмаганлар. У зот бир намозни ўқисалар, унга доимий амал қилар эдилар. Кечаси кўзларига уйқу ғолиб келса, кундузи ўн икки ракаат намоз ўқир эдилар», деди. (Саъд) айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, (буни) сўзлаб бердим. У: «Валлоҳи, ана шу (асл) ҳадис. Агар мен у (Оиша) билан сўзлашадиган бўлсам эдим, олдига бориб, буни юзма-юз унинг оғзидан эшитар эдим», деди. (Саъд) айтди: Мен: «Агар мен сен у билан сўзлашмаслигингни билганимда, сенга (буни) сўзлаб бермас эдим», дедим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ قَالَ ‏:‏ يُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ، فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ يَدْعُو، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً، فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، بِمَعْنَاهُ إِلَى مُشَافَهَةً ‏.‏

Bu hadis Qatoda (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: «U zot sakkiz rakaat namoz oʻqir, ularda faqat sakkizinchisida oʻtirar, soʻng oʻtirib Alloh azza va jallani zikr qilar, keyin duo qilar, soʻng bizga eshittirib salom berar edilar. Salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir, soʻng bir rakaat oʻqir edilar. Ana shu oʻn bir rakaat boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ keksayib, badanlari ogʻirlashganda esa yetti (rakaat) bilan vitr qilar, salom berganlaridan keyin oʻtirgan holda ikki rakaat oʻqir edilar» — yuzma-yuz (eshitish haqidagi soʻzga) qadar shu maʼnoda (davom etadi).Бу ҳадис Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: «У зот саккиз ракаат намоз ўқир, уларда фақат саккизинчисида ўтирар, сўнг ўтириб Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилар, кейин дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берар эдилар. Салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир, сўнг бир ракаат ўқир эдилар. Ана шу ўн бир ракаат бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, баданлари оғирлашганда эса етти (ракаат) билан витр қилар, салом берганларидан кейин ўтирган ҳолда икки ракаат ўқир эдилар» — юзма-юз (эшитиш ҳақидаги сўзга) қадар шу маънода (давом этади).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏:‏ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا كَمَا قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ‏.‏

Bu hadis Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan ham shu maʼnoda rivoyat qilingan. Unda: «Bizga eshittirib salom berar edilar», degan soʻzlar qoʻshilgan, xuddi Yahyo ibn Said aytganidek.Бу ҳадис Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам шу маънода ривоят қилинган. Унда: «Бизга эшиттириб салом берар эдилар», деган сўзлар қўшилган, худди Яҳё ибн Саид айтганидек.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ بِنَحْوِ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ وَيُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً يُسْمِعُنَا ‏.‏

Bu hadis Said (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan. Ibn Bashshor (uni) Yahyo ibn Saidning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi, faqat u: «Bizga eshittirib bir marta salom berar edilar», dedi.Бу ҳадис Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан шу маънода ривоят қилинган. Ибн Башшор (уни) Яҳё ибн Саиднинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди, фақат у: «Бизга эшиттириб бир марта салом берар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، ‏:‏ أَنَّ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - سُئِلَتْ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَوْفِ اللَّيْلِ، فَقَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُصَلِّي صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي جَمَاعَةٍ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَيَرْكَعُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ وَيَنَامُ وَطَهُورُهُ مُغَطًّى عِنْدَ رَأْسِهِ، وَسِوَاكُهُ مَوْضُوعٌ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ سَاعَتَهُ الَّتِي يَبْعَثُهُ مِنَ اللَّيْلِ، فَيَتَسَوَّكُ وَيُسْبِغُ الْوُضُوءَ، ثُمَّ يَقُومُ إِلَى مُصَلاَّهُ فَيُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ يَقْرَأُ فِيهِنَّ بِأُمِّ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ وَمَا شَاءَ اللَّهُ، وَلاَ يَقْعُدُ فِي شَىْءٍ مِنْهَا حَتَّى يَقْعُدَ فِي الثَّامِنَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ، وَيَقْرَأُ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَدْعُو بِمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَهُ، وَيَسْأَلُهُ وَيَرْغَبُ إِلَيْهِ وَيُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً شَدِيدَةً، يَكَادُ يُوقِظُ أَهْلَ الْبَيْتِ مِنْ شِدَّةِ تَسْلِيمِهِ، ثُمَّ يَقْرَأُ وَهُوَ قَاعِدٌ بِأُمِّ الْكِتَابِ، وَيَرْكَعُ وَهُوَ قَاعِدٌ، ثُمَّ يَقْرَأُ الثَّانِيَةَ فَيَرْكَعُ وَيَسْجُدُ وَهُوَ قَاعِدٌ، ثُمَّ يَدْعُو مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَ، ثُمَّ يُسَلِّمُ وَيَنْصَرِفُ، فَلَمْ تَزَلْ تِلْكَ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَّنَ فَنَقَصَ مِنَ التِّسْعِ ثِنْتَيْنِ، فَجَعَلَهَا إِلَى السِّتِّ وَالسَّبْعِ وَرَكْعَتَيْهِ وَهُوَ قَاعِدٌ حَتَّى قُبِضَ عَلَى ذَلِكَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Zuroro ibn Avfo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning yarim kechadagi namozlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: «U zot xufton namozini jamoat bilan oʻqir, soʻng ahllari (oilalari) oldiga qaytib, toʻrt rakaat oʻqir, keyin oʻrinlariga borib uxlar, taharat suvi esa boshlari yonida yopiq holda, misvoklari ham qoʻyilgan holda turardi — to Alloh ularni kechasi uygʻotadigan oʻzining (belgilangan) vaqtida uygʻotgunicha. Soʻng misvok ishlatar, taharatni mukammal qilar, keyin namozgohlariga turib, sakkiz rakaat oʻqir, ularda Fotiha (Ummul-Kitob) va Qurʼondan bir sura hamda Alloh xohlagan (oyatlar)ni oʻqir, sakkizinchisida oʻtirgunlaricha ularning birortasida oʻtirmas, salom ham bermas edilar. Toʻqqizinchisida (Qurʼon) oʻqir, soʻng oʻtirib, Alloh xohlagancha duo qilar, Undan soʻrar, Unga ragʻbat qilar va bir marta qattiq salom berar edilar — salomlarining qattiqligidan uy ahlini deyarli uygʻotib yuborar edilar. Soʻng oʻtirgan holda Fotiha (Ummul-Kitob)ni oʻqir, oʻtirgan holda rukuʼ qilar, soʻng ikkinchisini oʻqib, oʻtirgan holda rukuʼ va sajda qilar, keyin Alloh xohlagancha duo qilar, soʻng salom berib (namozdan) chiqar edilar. Rasululloh ﷺning namozlari shu (tarzda) davom etdi — to badanlari ogʻirlashgunicha. Soʻng toʻqqizdan ikkitasini kamaytirib, uni olti va yetti (rakaat)ga va oʻtirgan holdagi ikki rakaatlariga aylantirdilar. U zot ﷺ shu (holatda) vafot etgunlariga qadar shunday qildilar».Зуроро ибн Авфо (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг ярим кечадаги намозлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: «У зот хуфтон намозини жамоат билан ўқир, сўнг аҳллари (оилалари) олдига қайтиб, тўрт ракаат ўқир, кейин ўринларига бориб ухлар, таҳарат суви эса бошлари ёнида ёпиқ ҳолда, мисвоклари ҳам қўйилган ҳолда турарди — то Аллоҳ уларни кечаси уйғотадиган ўзининг (белгиланган) вақтида уйғотгунича. Сўнг мисвок ишлатар, таҳаратни мукаммал қилар, кейин намозгоҳларига туриб, саккиз ракаат ўқир, уларда Фотиҳа (Уммул-Китоб) ва Қуръондан бир сура ҳамда Аллоҳ хоҳлаган (оятлар)ни ўқир, саккизинчисида ўтиргунларича уларнинг бирортасида ўтирмас, салом ҳам бермас эдилар. Тўққизинчисида (Қуръон) ўқир, сўнг ўтириб, Аллоҳ хоҳлаганча дуо қилар, Ундан сўрар, Унга рағбат қилар ва бир марта қаттиқ салом берар эдилар — саломларининг қаттиқлигидан уй аҳлини деярли уйғотиб юборар эдилар. Сўнг ўтирган ҳолда Фотиҳа (Уммул-Китоб)ни ўқир, ўтирган ҳолда рукуъ қилар, сўнг иккинчисини ўқиб, ўтирган ҳолда рукуъ ва сажда қилар, кейин Аллоҳ хоҳлаганча дуо қилар, сўнг салом бериб (намоздан) чиқар эдилар. Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари шу (тарзда) давом этди — то баданлари оғирлашгунича. Сўнг тўққиздан иккитасини камайтириб, уни олти ва етти (ракаат)га ва ўтирган ҳолдаги икки ракаатларига айлантирдилар. У зот ﷺ шу (ҳолатда) вафот этгунларига қадар шундай қилдилар».

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ ‏:‏ يُصَلِّي الْعِشَاءَ ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ، لَمْ يَذْكُرِ الأَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ فِيهِ ‏:‏ فَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ، وَلاَ يَجْلِسُ فِي شَىْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، فَإِنَّهُ كَانَ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ وَلاَ يُسَلِّمُ، فَيُصَلِّي رَكْعَةً يُوتِرُ بِهَا، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً يَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ حَتَّى يُوقِظَنَا، ثُمَّ سَاقَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Bu hadis Bahz ibn Hakim (rahimahulloh)dan ham oʻz isnodi bilan rivoyat qilingan. Unda u shunday dedi: «U zot xuftonni oʻqir, soʻng oʻrinlariga borar edilar» — toʻrt rakaatni zikr qilmadi — va hadisni davom ettirib, unda shunday dedi: «U zot sakkiz rakaat oʻqir, ularda qiroat, rukuʼ va sajdani teng (baravar) qilar, faqat sakkizinchisida oʻtirgunlaricha ularning birortasida oʻtirmas edilar. Darhaqiqat, u zot oʻtirar, soʻng salom bermay turar, keyin vitr qilib bir rakaat oʻqir, soʻng ovozlarini koʻtarib bizni uygʻotadigan darajada bir marta salom berar edilar» — soʻng (roviy) shu maʼnoda (hadisni) davom ettirdi.Бу ҳадис Баҳз ибн Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам ўз исноди билан ривоят қилинган. Унда у шундай деди: «У зот хуфтонни ўқир, сўнг ўринларига борар эдилар» — тўрт ракаатни зикр қилмади — ва ҳадисни давом эттириб, унда шундай деди: «У зот саккиз ракаат ўқир, уларда қироат, рукуъ ва саждани тенг (баравар) қилар, фақат саккизинчисида ўтиргунларича уларнинг бирортасида ўтирмас эдилар. Дарҳақиқат, у зот ўтирар, сўнг салом бермай турар, кейин витр қилиб бир ракаат ўқир, сўнг овозларини кўтариб бизни уйғотадиган даражада бир марта салом берар эдилар» — сўнг (ровий) шу маънода (ҳадисни) давом эттирди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ - عَنْ بَهْزٍ، حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، ‏:‏ أَنَّهَا سُئِلَتْ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْعِشَاءَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَيُصَلِّي أَرْبَعًا، ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ، ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ ‏:‏ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي التَّسْلِيمِ ‏:‏ حَتَّى يُوقِظَنَا ‏.‏

Zurara ibn Avfo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida soʻralganda, u: «U zot odamlarga xufton namozini oʻqib berib, soʻng oilasining oldiga qaytar va toʻrt rakaat oʻqir, soʻng oʻrinlariga (yotgani) borar edilar», dedi. Soʻng (roviy) hadisni toʻla zikr qildi, ammo unda «qiroat, rukuʼ va sajdada ularning (rakaatlarning) orasini barobar qilardilar» degan soʻzni va salom (bobi)da «toki bizni uygʻotmagunlaricha» degan soʻzni zikr qilmadi.Зурара ибн Авфо (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида сўралганда, у: «У зот одамларга хуфтон намозини ўқиб бериб, сўнг оиласининг олдига қайтар ва тўрт ракаат ўқир, сўнг ўринларига (ётгани) борар эдилар», деди. Сўнг (ровий) ҳадисни тўла зикр қилди, аммо унда «қироат, рукуъ ва саждада уларнинг (ракаатларнинг) орасини баробар қилардилар» деган сўзни ва салом (боби)да «токи бизни уйғотмагунларича» деган сўзни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي تَمَامِ حَدِيثِهِمْ ‏.‏

Saʼd ibn Hishom (rahimahulloh) orqali Oisha (roziyallohu anho)dan ham shu hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilingan, ammo (Hammod ibn Salamaning hadisi) ularning hadisi kabi toʻla emas.Саъд ибн Ҳишом (раҳимаҳуллоҳ) орқали Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам шу ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилинган, аммо (Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадиси) уларнинг ҳадиси каби тўла эмас.

حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ بِسَبْعٍ أَوْ كَمَا قَالَتْ، وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، وَرَكْعَتَىِ الْفَجْرِ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi oʻn uch rakaat namoz oʻqir, toʻqqiz (rakaat) bilan vitr qilar edilar — yoki u (Oisha) qanday aytgan boʻlsa — hamda oʻtirgan holatda ikki rakaat oʻqir va azon bilan iqomat orasida bomdodning ikki rakaatini oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн уч ракаат намоз ўқир, тўққиз (ракаат) билан витр қилар эдилар — ёки у (Оиша) қандай айтган бўлса — ҳамда ўтирган ҳолатда икки ракаат ўқир ва азон билан иқомат орасида бомдоднинг икки ракаатини ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِتِسْعِ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ، وَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ الْوِتْرِ يَقْرَأُ فِيهِمَا، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ فَرَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَى هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ، قَالَ فِيهِ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ ‏:‏ يَا أُمَّتَاهُ كَيْفَ كَانَ يُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ عَنْ خَالِدٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ toʻqqiz rakaat bilan vitr qilar edilar, soʻng yetti rakaat bilan vitr qildilar, hamda vitrdan keyin oʻtirgan holatda ikki rakaat oʻqib, ularda qiroat qilar edilar. Rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida (oyoqqa) turib, rukuʼ qilar, soʻng sajda qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Xolid ibn Abdulloh al-Vositiy Muhammad ibn Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Unda (Xolid): «Alqama ibn Vaqqos: ‹Ey ona, u zot ikki rakaatni qanday oʻqir edilar?› dedi», deb shu maʼnoda zikr qildi. Bizga Vahb ibn Baqiyya Xoliddan rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тўққиз ракаат билан витр қилар эдилар, сўнг етти ракаат билан витр қилдилар, ҳамда витрдан кейин ўтирган ҳолатда икки ракаат ўқиб, уларда қироат қилар эдилар. Рукуъ қилмоқчи бўлганларида (оёққа) туриб, рукуъ қилар, сўнг сажда қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Холид ибн Абдуллоҳ ал-Воситий Муҳаммад ибн Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Унда (Холид): «Алқама ибн Ваққос: ‹Эй она, у зот икки ракаатни қандай ўқир эдилар?› деди», деб шу маънода зикр қилди. Бизга Ваҳб ибн Бақийя Холиддан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ ‏:‏ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ ‏:‏ أَخْبِرِينِي عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ صَلاَةَ الْعِشَاءِ، ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ فَيَنَامُ، فَإِذَا كَانَ جَوْفُ اللَّيْلِ قَامَ إِلَى حَاجَتِهِ وَإِلَى طَهُورِهِ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى ثَمَانِ رَكَعَاتٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ، ثُمَّ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، ثُمَّ يَضَعُ جَنْبَهُ، فَرُبَّمَا جَاءَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ، ثُمَّ يُغْفِي، وَرُبَّمَا شَكَكْتُ أَغَفَى أَوْ لاَ، حَتَّى يُؤْذِنَهُ بِالصَّلاَةِ، فَكَانَتْ تِلْكَ صَلاَتَهُ حَتَّى أَسَنَّ وَلَحُمَ، فَذَكَرَتْ مِنْ لَحْمِهِ مَا شَاءَ اللَّهُ، وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Saʼd ibn Hishom (rahimahulloh) aytdi: Madinaga keldim va Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib: «Menga Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida xabar bering», dedim. U: «Rasululloh ﷺ odamlarga xufton namozini oʻqib berar, soʻng oʻrinlariga borib uxlar edilar. Tun yarmi boʻlganida hojatlari va taharatlari uchun turib, taharat qilar, soʻng masjidga kirib sakkiz rakaat oʻqir edilar — menimcha, qiroat, rukuʼ va sajdada ularning (rakaatlarning) orasini barobar qilar edilar. Soʻng bir rakaat bilan vitr qilar, soʻng oʻtirgan holatda ikki rakaat oʻqir, soʻng yonboshlab yotar edilar. Baʼzan Bilol kelib, u zotga namoz (vaqti boʻlgani)ni bildirar, soʻng u zot mudrab qolar edilar — baʼzan men u zot mudrab qoldilarmi yoki yoʻqmi, shubhalanardim — toki (Bilol yana) namozni bildirgunicha. U zot keksaygunlaricha va vazni ortgunicha namozlari shunday boʻlardi», dedi va u zotning vazni (ortgani) haqida Alloh xohlagan narsani zikr qilib, hadisni (oxirigacha) zikr qildi.Саъд ибн Ҳишом (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мадинага келдим ва Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб: «Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ одамларга хуфтон намозини ўқиб берар, сўнг ўринларига бориб ухлар эдилар. Тун ярми бўлганида ҳожатлари ва таҳаратлари учун туриб, таҳарат қилар, сўнг масжидга кириб саккиз ракаат ўқир эдилар — менимча, қироат, рукуъ ва саждада уларнинг (ракаатларнинг) орасини баробар қилар эдилар. Сўнг бир ракаат билан витр қилар, сўнг ўтирган ҳолатда икки ракаат ўқир, сўнг ёнбошлаб ётар эдилар. Баъзан Билол келиб, у зотга намоз (вақти бўлгани)ни билдирар, сўнг у зот мудраб қолар эдилар — баъзан мен у зот мудраб қолдиларми ёки йўқми, шубҳаланардим — токи (Билол яна) намозни билдиргунича. У зот кексайгунларича ва вазни ортгунича намозлари шундай бўларди», деди ва у зотнинг вазни (ортгани) ҳақида Аллоҳ хоҳлаган нарсани зикр қилиб, ҳадисни (охиригача) зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّهُ رَقَدَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَآهُ اسْتَيْقَظَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ ‏{‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ‏}‏ حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ وَالرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ، ثُمَّ إِنَّهُ انْصَرَفَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ بِسِتِّ رَكَعَاتٍ، كُلُّ ذَلِكَ يَسْتَاكُ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وَيَقْرَأُ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ، ثُمَّ أَوْتَرَ - قَالَ عُثْمَانُ ‏:‏ بِثَلاَثِ رَكَعَاتٍ، فَأَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - وَقَالَ ابْنُ عِيسَى ‏:‏ ثُمَّ أَوْتَرَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ، فَصَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - ثُمَّ اتَّفَقَا - وَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي لِسَانِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا، وَاجْعَلْ خَلْفِي نُورًا، وَأَمَامِي نُورًا، وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا، وَمِنْ تَحْتِي نُورًا، اللَّهُمَّ وَأَعْظِمْ لِي نُورًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning huzurlarida uxladi va u zot uygʻonib, misvok qilib, taharat olganlarini hamda {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...} (Oli Imron 190) deb suraning oxirigacha (oʻqiganlarini) koʻrdi. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqib, ularda qiyom, rukuʼ va sajdani uzaytirdilar. Soʻng burilib, xurrak otguncha uxladilar. Soʻng buni uch marta, olti rakaat (qilib) takror qildilar — har gal misvok qilib, soʻng taharat olib, mana shu oyatlarni oʻqir edilar. Soʻng vitr qildilar — Usmon: «uch rakaat bilan, soʻng u zotning oldiga muazzin keldi va u zot namozga chiqdilar», dedi. Ibn Iyso esa: «Soʻng vitr qildilar, soʻng tong otganida Bilol kelib, u zotga namozni bildirdi, u zot bomdodning ikki rakaatini oʻqib, soʻng namozga chiqdilar», dedi. Soʻng (ikkalasi) bir xil aytdilar: u zot: «Allohim, qalbimda nur ato et, tilimda nur ato et, qulogʻimda nur ato et, koʻzimda nur ato et, orqamda nur, oldimda nur ato et, ustimda nur va ostimda nur ato et. Allohim, menga nurni katta (ulkan) qil», deb aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг ҳузурларида ухлади ва у зот уйғониб, мисвок қилиб, таҳарат олганларини ҳамда {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...} (Оли Имрон 190) деб суранинг охиригача (ўқиганларини) кўрди. Сўнг туриб, икки ракаат ўқиб, уларда қиём, рукуъ ва саждани узайтирдилар. Сўнг бурилиб, хуррак отгунча ухладилар. Сўнг буни уч марта, олти ракаат (қилиб) такрор қилдилар — ҳар гал мисвок қилиб, сўнг таҳарат олиб, мана шу оятларни ўқир эдилар. Сўнг витр қилдилар — Усмон: «уч ракаат билан, сўнг у зотнинг олдига муаззин келди ва у зот намозга чиқдилар», деди. Ибн Ийсо эса: «Сўнг витр қилдилар, сўнг тонг отганида Билол келиб, у зотга намозни билдирди, у зот бомдоднинг икки ракаатини ўқиб, сўнг намозга чиқдилар», деди. Сўнг (иккаласи) бир хил айтдилар: у зот: «Аллоҳим, қалбимда нур ато эт, тилимда нур ато эт, қулоғимда нур ато эт, кўзимда нур ато эт, орқамда нур, олдимда нур ато эт, устимда нур ва остимда нур ато эт. Аллоҳим, менга нурни катта (улкан) қил», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، نَحْوَهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَأَعْظِمْ لِي نُورًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ حَبِيبٍ فِي هَذَا، وَكَذَلِكَ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ عَنْ أَبِي رِشْدِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Husayn (rahimahulloh)dan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan boʻlib, unda: «menga nurni katta qil» deyilgan. Abu Dovud aytdi: Abu Xolid ad-Daloniy ham Habibdan bu (hadis)da shunday aytgan va shu hadisda shunday aytgan; Salama ibn Kuhayl esa Abu Rishdindan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (shunday) aytgan.Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган бўлиб, унда: «менга нурни катта қил» дейилган. Абу Довуд айтди: Абу Холид ад-Далоний ҳам Ҳабибдан бу (ҳадис)да шундай айтган ва шу ҳадисда шундай айтган; Салама ибн Куҳайл эса Абу Ришдиндан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (шундай) айтган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لأَنْظُرَ كَيْفَ يُصَلِّي فَقَامَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ قِيَامُهُ مِثْلُ رُكُوعِهِ، وَرُكُوعُهُ مِثْلُ سُجُودِهِ، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَتَوَضَّأَ وَاسْتَنَّ ثُمَّ قَرَأَ بِخَمْسِ آيَاتٍ مِنْ آلِ عِمْرَانَ ‏{‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ‏}‏ فَلَمْ يَزَلْ يَفْعَلُ هَذَا حَتَّى صَلَّى عَشْرَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى سَجْدَةً وَاحِدَةً فَأَوْتَرَ بِهَا، وَنَادَى الْمُنَادِي عِنْدَ ذَلِكَ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ فَصَلَّى سَجْدَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى صَلَّى الصُّبْحَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ خَفِيَ عَلَىَّ مِنِ ابْنِ بَشَّارٍ بَعْضُهُ ‏.‏

Fazl ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kecha Nabiy ﷺ qanday namoz oʻqishlarini koʻrish uchun u zotning huzurlarida tundadim. U zot turib, taharat qildilar, soʻng ikki rakaat oʻqidilar — qiyomlari rukuʼlari kabi, rukuʼlari sajdalari kabi (uzun) edi. Soʻng uxladilar, soʻng uygʻonib, taharat qilib, misvok qildilar, soʻng Oli Imrondan besh oyat — {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida hamda kecha bilan kunduzning almashinib turishida...} (Oli Imron 190) — ni oʻqidilar. Toki oʻn rakaat oʻqigunlaricha shunday qilishda davom etdilar. Soʻng turib, bir sajda (rakaat) oʻqib, u bilan vitr qildilar. Shu payt muazzin (azonga) chaqirdi. Rasululloh ﷺ muazzin jim boʻlganidan keyin turib, ikkita yengil rakaat oʻqidilar, soʻng bomdodni oʻqigunlaricha oʻtirdilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Bashshordan (eshitganimning) baʼzisi menga (yaxshi) tushmadi.Фазл ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир кеча Набий ﷺ қандай намоз ўқишларини кўриш учун у зотнинг ҳузурларида тундадим. У зот туриб, таҳарат қилдилар, сўнг икки ракаат ўқидилар — қиёмлари рукуълари каби, рукуълари саждалари каби (узун) эди. Сўнг ухладилар, сўнг уйғониб, таҳарат қилиб, мисвок қилдилар, сўнг Оли Имрондан беш оят — {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида ҳамда кеча билан кундузнинг алмашиниб туришида...} (Оли Имрон 190) — ни ўқидилар. Токи ўн ракаат ўқигунларича шундай қилишда давом этдилар. Сўнг туриб, бир сажда (ракаат) ўқиб, у билан витр қилдилар. Шу пайт муаззин (азонга) чақирди. Расулуллоҳ ﷺ муаззин жим бўлганидан кейин туриб, иккита енгил ракаат ўқидилар, сўнг бомдодни ўқигунларича ўтирдилар. Абу Довуд айтди: Ибн Башшордан (эшитганимнинг) баъзиси менга (яхши) тушмади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قَيْسٍ الأَسَدِيُّ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أَمْسَى فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَصَلَّى الْغُلاَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏ فَاضْطَجَعَ حَتَّى إِذَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ قَامَ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ صَلَّى سَبْعًا أَوْ خَمْسًا أَوْتَرَ بِهِنَّ لَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna (roziyallohu anho)ning huzurida tundadim. Kech kirgandan keyin Rasululloh ﷺ keldilar va: «Bola namoz oʻqidimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng u zot yonboshlab yotdilar, toki Alloh xohlagancha tundan (vaqt) oʻtgach, turib taharat qildilar, soʻng yetti yoki besh (rakaat) oʻqib, ular bilan vitr qildilar — faqat ularning oxirida salom berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида тундадим. Кеч киргандан кейин Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: «Бола намоз ўқидими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг у зот ёнбошлаб ётдилар, токи Аллоҳ хоҳлаганча тундан (вақт) ўтгач, туриб таҳарат қилдилар, сўнг етти ёки беш (ракаат) ўқиб, улар билан витр қилдилар — фақат уларнинг охирида салом бердилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ، ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى أَرْبَعًا، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَدَارَنِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسًا ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ - أَوْ خَطِيطَهُ - ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna binti Horis (roziyallohu anho)ning uyida tundadim. Nabiy ﷺ xufton namozini oʻqidilar, soʻng kelib toʻrt rakaat oʻqidilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, namoz oʻqiy boshladilar. Men u zotning chap tomonlarida turdim, u zot meni aylantirib, oʻng tomonlarida turgʻazdilar. Soʻng besh (rakaat) oʻqib, soʻng xurraklarini eshitgunimcha uxladilar. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻng chiqib, bomdodni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна бинти Ҳорис (розияллоҳу анҳо)нинг уйида тундадим. Набий ﷺ хуфтон намозини ўқидилар, сўнг келиб тўрт ракаат ўқидилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, намоз ўқий бошладилар. Мен у зотнинг чап томонларида турдим, у зот мени айлантириб, ўнг томонларида турғаздилар. Сўнг беш (ракаат) ўқиб, сўнг хурракларини эшитгунимча ухладилар. Сўнг туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнг чиқиб, бомдодни ўқидилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، حَدَّثَهُ فِي، هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ ‏:‏ فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ، حَتَّى صَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ لَمْ يَجْلِسْ بَيْنَهُنَّ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) unga shu voqeada (hadisni) aytib berib: «U zot turib, ikki rakaatdan, ikki rakaatdan, toki sakkiz rakaat oʻqigunlaricha oʻqidilar, soʻng besh (rakaat) bilan vitr qilib, ularning orasida oʻtirmadilar», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) унга шу воқеада (ҳадисни) айтиб бериб: «У зот туриб, икки ракаатдан, икки ракаатдан, токи саккиз ракаат ўқигунларича ўқидилар, сўнг беш (ракаат) билан витр қилиб, уларнинг орасида ўтирмадилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً بِرَكْعَتَيْهِ قَبْلَ الصُّبْحِ ‏:‏ يُصَلِّي سِتًّا مَثْنَى مَثْنَى، وَيُوتِرُ بِخَمْسٍ لاَ يَقْعُدُ بَيْنَهُنَّ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ bomdoddan oldingi ikki rakaatlari bilan birga oʻn uch rakaat oʻqir edilar: oltitasini ikki rakaatdan, ikki rakaatdan oʻqir, soʻng besh (rakaat) bilan vitr qilib, ularning orasida faqat oxirida oʻtirar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бомдоддан олдинги икки ракаатлари билан бирга ўн уч ракаат ўқир эдилар: олтитасини икки ракаатдан, икки ракаатдан ўқир, сўнг беш (ракаат) билан витр қилиб, уларнинг орасида фақат охирида ўтирар эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بِاللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً بِرَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)ning xabar berishicha, Nabiy ﷺ kechasi bomdodning ikki rakaati bilan birga oʻn uch rakaat namoz oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг хабар беришича, Набий ﷺ кечаси бомдоднинг икки ракаати билан бирга ўн уч ракаат намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَجَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الْمُقْرِئَ، أَخْبَرَهُمَا عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الْعِشَاءَ، ثُمَّ صَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ قَائِمًا، وَرَكْعَتَيْنِ بَيْنَ الأَذَانَيْنِ وَلَمْ يَكُنْ يَدَعُهُمَا ‏.‏ قَالَ جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ فِي حَدِيثِهِ ‏:‏ وَرَكْعَتَيْنِ جَالِسًا بَيْنَ الأَذَانَيْنِ، زَادَ ‏:‏ جَالِسًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqir, soʻng tik turgan holatda sakkiz rakaat va ikki azon (bomdod azoni bilan iqomat) orasida ikki rakaat oʻqir, bu ikkisini hech qoldirmas edilar. Jaʼfar ibn Musofir oʻz hadisida: «ikki azon orasida oʻtirgan holatda ikki rakaat», deb «oʻtirgan holatda» soʻzini ziyoda qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқир, сўнг тик турган ҳолатда саккиз ракаат ва икки азон (бомдод азони билан иқомат) орасида икки ракаат ўқир, бу иккисини ҳеч қолдирмас эдилар. Жаъфар ибн Мусофир ўз ҳадисида: «икки азон орасида ўтирган ҳолатда икки ракаат», деб «ўтирган ҳолатда» сўзини зиёда қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَيْسٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها ‏:‏ بِكَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ قَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُوتِرُ بِأَرْبَعٍ وَثَلاَثٍ، وَسِتٍّ وَثَلاَثٍ، وَثَمَانٍ وَثَلاَثٍ، وَعَشْرٍ وَثَلاَثٍ، وَلَمْ يَكُنْ يُوتِرُ بِأَنْقَصَ مِنْ سَبْعٍ، وَلاَ بِأَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ ‏:‏ وَلَمْ يَكُنْ يُوتِرُ بِرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ مَا يُوتِرُ قَالَتْ ‏:‏ لَمْ يَكُنْ يَدَعُ ذَلِكَ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ أَحْمَدُ ‏:‏ وَسِتٍّ وَثَلاَثٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qays aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ga: «Rasululloh ﷺ necha rakaat bilan vitr oʻqir edilar?» — deb soʻradim. U: «U zot toʻrt va uch, olti va uch, sakkiz va uch, oʻn va uch (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar. Yetti (rakaat)dan kam ham, oʻn uch (rakaat)dan koʻp ham vitr oʻqimas edilar», — dedi. Abu Dovud aytadi: Ahmad ibn Solih (rivoyatida): «U zot bomdoddan oldingi ikki rakaat bilan vitrni oʻqimas edilar» (degan soʻzni) ziyoda qildi. (Abdulloh) aytadi: Men: «Nima bilan vitr oʻqir edilar (qachon qoldirar edilar)?» — dedim. U: «U zot uni hech qachon tark etmas edilar», — dedi. Ahmad esa «olti va uch» (degan soʻzni) zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Абу Қайс айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «Расулуллоҳ ﷺ неча ракаат билан витр ўқир эдилар?» — деб сўрадим. У: «У зот тўрт ва уч, олти ва уч, саккиз ва уч, ўн ва уч (ракаат) билан витр ўқир эдилар. Етти (ракаат)дан кам ҳам, ўн уч (ракаат)дан кўп ҳам витр ўқимас эдилар», — деди. Абу Довуд айтади: Аҳмад ибн Солиҳ (ривоятида): «У зот бомдоддан олдинги икки ракаат билан витрни ўқимас эдилар» (деган сўзни) зиёда қилди. (Абдуллоҳ) айтади: Мен: «Нима билан витр ўқир эдилар (қачон қолдирар эдилар)?» — дедим. У: «У зот уни ҳеч қачон тарк этмас эдилар», — деди. Аҳмад эса «олти ва уч» (деган сўзни) зикр қилмади.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، ‏:‏ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ ‏.‏ فَقَالَتْ ‏:‏ كَانَ يُصَلِّي ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنَ اللَّيْلِ، ثُمَّ إِنَّهُ صَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، وَتَرَكَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قُبِضَ صلى الله عليه وسلم حِينَ قُبِضَ وَهُوَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ، وَكَانَ آخِرُ صَلاَتِهِ مِنَ اللَّيْلِ الْوِتْرَ ‏.‏

Asvad ibn Yazid (rahimahulloh) Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib, undan Rasululloh ﷺning kechasi oʻqigan namozlari haqida soʻradi. U: «U zot kechasi oʻn uch rakaat oʻqir edilar. Soʻngra oʻn bir rakaat oʻqiydigan boʻlib, ikki rakaatni tark etdilar. Soʻngra vafot etadigan vaqtlarida kechasi toʻqqiz rakaat oʻqir edilar. Kechasi oʻqigan namozlarining oxirgisi vitr (namozi) edi», — dedi.Асвад ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб, ундан Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси ўқиган намозлари ҳақида сўради. У: «У зот кечаси ўн уч ракаат ўқир эдилар. Сўнгра ўн бир ракаат ўқийдиган бўлиб, икки ракаатни тарк этдилар. Сўнгра вафот этадиган вақтларида кечаси тўққиз ракаат ўқир эдилар. Кечаси ўқиган намозларининг охиргиси витр (намози) эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، أَنَّ كُرَيْبًا، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ ‏:‏ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ قَالَ ‏:‏ بِتُّ عِنْدَهُ لَيْلَةً وَهُوَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ، فَنَامَ حَتَّى إِذَا ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ نِصْفُهُ اسْتَيْقَظَ فَقَامَ إِلَى شَنٍّ فِيهِ مَاءٌ فَتَوَضَّأَ وَتَوَضَّأْتُ مَعَهُ، ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَلَى يَمِينِهِ، ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِي كَأَنَّهُ يَمَسُّ أُذُنِي كَأَنَّهُ يُوقِظُنِي فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، قُلْتُ ‏:‏ فَقَرَأَ فِيهِمَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ صَلَّى حَتَّى صَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً بِالْوِتْرِ، ثُمَّ نَامَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَقَالَ ‏:‏ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى لِلنَّاسِ ‏.‏

Ibn Abbosning ozod qilingan quli Kurayb (rahimahulloh) xabar berib aytadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan: «Rasululloh ﷺning kechasi oʻqigan namozlari qanday boʻlardi?» — deb soʻradim. U: «Bir kecha u zotning huzurlarida — Maymuna (roziyallohu anho)nikida — tunadim. U zot uxladilar, tunning uchdan biri yoki yarmi oʻtgach uygʻonib, ichida suv bor mesh tomon turib bordilar-da, taharat oldilar, men ham u zot bilan birga taharat oldim. Soʻngra u zot turdilar, men ham yon tomonlarida, chap taraflarida turdim. U zot meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. Soʻngra qoʻllarini boshimga qoʻyib, goʻyo qulogʻimni siypagandek, meni uygʻotayotgandek qildilar. Soʻng ikki yengil rakaat oʻqidilar», — dedi. Men: «Ularda nima oʻqidilar?» — dedim. (U): «Har rakaatda Faotihani oʻqidilar, soʻngra salom berdilar. Soʻngra (yana) oʻqib, vitr bilan birga oʻn bir rakaatni oʻqib boʻldilar. Soʻngra uxladilar. Keyin Bilol kelib: ‹Namoz, ey Rasululloh!› — dedi. U zot turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqidilar», — dedi.Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб (раҳимаҳуллоҳ) хабар бериб айтади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси ўқиган намозлари қандай бўларди?» — деб сўрадим. У: «Бир кеча у зотнинг ҳузурларида — Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида — тунадим. У зот ухладилар, туннинг учдан бири ёки ярми ўтгач уйғониб, ичида сув бор меш томон туриб бордилар-да, таҳарат олдилар, мен ҳам у зот билан бирга таҳарат олдим. Сўнгра у зот турдилар, мен ҳам ён томонларида, чап тарафларида турдим. У зот мени ўнг томонларига ўтказдилар. Сўнгра қўлларини бошимга қўйиб, гўё қулоғимни сийпагандек, мени уйғотаётгандек қилдилар. Сўнг икки енгил ракаат ўқидилар», — деди. Мен: «Уларда нима ўқидилар?» — дедим. (У): «Ҳар ракаатда Фаотиҳани ўқидилар, сўнгра салом бердилар. Сўнгра (яна) ўқиб, витр билан бирга ўн бир ракаатни ўқиб бўлдилар. Сўнгра ухладилар. Кейин Билол келиб: ‹Намоз, эй Расулуллоҳ!› — деди. У зот туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнгра одамларга (имом бўлиб) намоз ўқидилар», — деди.

حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ، حَزَرْتُ قِيَامَهُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِقَدْرِ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ‏}‏ لَمْ يَقُلْ نُوحٌ ‏:‏ مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Men xolam Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadim. Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqigani turdilar va oʻn uch rakaat oʻqidilar — shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi. Men har rakaatdagi qiyomlarini { Yo ayyuhal-muzzammil } (surasi) miqdoricha (uzun) deb gumon qildim. Nuh (rivoyatida): «shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi» (degan soʻzni) aytmadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунадим. Набий ﷺ кечаси намоз ўқигани турдилар ва ўн уч ракаат ўқидилар — шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди. Мен ҳар ракаатдаги қиёмларини { Ё айюҳал-муззаммил } (сураси) миқдорича (узун) деб гумон қилдим. Нуҳ (ривоятида): «шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди» (деган сўзни) айтмади.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ - قَالَ - لأَرْمُقَنَّ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّيْلَةَ، قَالَ ‏:‏ فَتَوَسَّدْتُ عَتَبَتَهُ أَوْ فُسْطَاطَهُ، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ طَوِيلَتَيْنِ طَوِيلَتَيْنِ طَوِيلَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُمَا دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا، ثُمَّ أَوْتَرَ، فَذَلِكَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytadi: «Men albatta bu kecha Rasululloh ﷺning namozlarini kuzataman», — dedim. (U) aytadi: Men u zotning ostonalarini yoki chodirlarini yostiq qilib (yotdim). Rasululloh ﷺ ikki yengil rakaat oʻqidilar, soʻngra ikki uzun, uzun, uzun rakaat oʻqidilar. Soʻngra ulardan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar. Soʻngra vitr oʻqidilar. Bularning hammasi oʻn uch rakaat boʻldi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтади: «Мен албатта бу кеча Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини кузатаман», — дедим. (У) айтади: Мен у зотнинг остоналарини ёки чодирларини ёстиқ қилиб (ётдим). Расулуллоҳ ﷺ икки енгил ракаат ўқидилар, сўнгра икки узун, узун, узун ракаат ўқидилар. Сўнгра улардан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар. Сўнгра витр ўқидилар. Буларнинг ҳаммаси ўн уч ракаат бўлди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ ‏:‏ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ خَالَتُهُ - قَالَ - فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ - أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ، أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ - اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ‏:‏ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي فَأَخَذَ بِأُذُنِي يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، قَالَ الْقَعْنَبِيُّ ‏:‏ سِتَّ مَرَّاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berib aytadi: U Nabiy ﷺning zavjalari Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadi — u (Maymuna) uning xolasi edi. (Ibn Abbos) aytadi: Men yostiqning eni boʻylab yotdim, Rasululloh ﷺ va ahllari esa uning uzunligi boʻylab yotdilar. Rasululloh ﷺ uxladilar, tun yarmiga yetganda — yoki undan biroz oldin, yoki undan biroz keyin — Rasululloh ﷺ uygʻondilar-da, oʻtirib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni artdilar. Soʻngra Ol-i Imron surasining oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar. Soʻngra osigʻliq turgan mesh tomon turib bordilar-da, undan taharat olib, taharatlarini chiroyli qildilar. Soʻngra turib namoz oʻqiy boshladilar. Abdulloh aytadi: Men ham turib, u zot qilgan ishni qildim. Soʻngra borib, yonlarida turdim. Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, qulogʻimdan ushlab, uni burab qoʻydilar. Soʻngra ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat oʻqidilar — Qaʼnabiy: «olti marta», — dedi. Soʻngra vitr oʻqidilar. Soʻngra yonboshlab yotdilar, toki muazzin u zotning huzurlariga kelguncha. Shunda turib, ikki yengil rakaat oʻqidilar. Soʻngra chiqib, bomdod (namozini) oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бериб айтади: У Набий ﷺнинг завжалари Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунади — у (Маймуна) унинг холаси эди. (Ибн Аббос) айтади: Мен ёстиқнинг эни бўйлаб ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва аҳллари эса унинг узунлиги бўйлаб ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ ухладилар, тун ярмига етганда — ёки ундан бироз олдин, ёки ундан бироз кейин — Расулуллоҳ ﷺ уйғондилар-да, ўтириб, қўллари билан юзларидан уйқуни артдилар. Сўнгра Ол-и Имрон сурасининг охирги ўн оятини ўқидилар. Сўнгра осиғлиқ турган меш томон туриб бордилар-да, ундан таҳарат олиб, таҳаратларини чиройли қилдилар. Сўнгра туриб намоз ўқий бошладилар. Абдуллоҳ айтади: Мен ҳам туриб, у зот қилган ишни қилдим. Сўнгра бориб, ёнларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, қулоғимдан ушлаб, уни бураб қўйдилар. Сўнгра икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат ўқидилар — Қаънабий: «олти марта», — деди. Сўнгра витр ўқидилар. Сўнгра ёнбошлаб ётдилар, токи муаззин у зотнинг ҳузурларига келгунча. Шунда туриб, икки енгил ракаат ўқидилар. Сўнгра чиқиб, бомдод (намозини) ўқидилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ اكْلَفُوا مِنَ الْعَمَلِ مَا تُطِيقُونَ، فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا، وَإِنَّ أَحَبَّ الْعَمَلِ إِلَى اللَّهِ أَدْوَمُهُ وَإِنْ قَلَّ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ إِذَا عَمِلَ عَمَلاً أَثْبَتَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Amallardan kuchingiz yetadiganini oʻz zimmangizga oling. Zero, siz toliqmaguningizcha Alloh (savob berishdan) toliqmaydi. Albatta, Allohga eng suyukli amal — garchi oz boʻlsa-da, eng davomliysidir». U zot biror amalni qilsalar, uni (doimiy) sobit qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Амаллардан кучингиз етадиганини ўз зиммангизга олинг. Зеро, сиз толиқмагунингизча Аллоҳ (савоб беришдан) толиқмайди. Албатта, Аллоҳга энг суюкли амал — гарчи оз бўлса-да, энг давомлийсидир». У зот бирор амални қилсалар, уни (доимий) собит қилар эдилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ إِلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ فَجَاءَهُ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ يَا عُثْمَانُ أَرَغِبْتَ عَنْ سُنَّتِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَلَكِنْ سُنَّتَكَ أَطْلُبُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَإِنِّي أَنَامُ وَأُصَلِّي، وَأَصُومُ وَأُفْطِرُ، وَأَنْكِحُ النِّسَاءَ، فَاتَّقِ اللَّهَ يَا عُثْمَانُ، فَإِنَّ لأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، فَصُمْ وَأَفْطِرْ، وَصَلِّ وَنَمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼun (roziyallohu anhu)ga (kishi) yuborib (chaqirtirdilar). U kelganida, (u zot): «Ey Usmon, mening sunnatimdan yuz oʻgirdingmi?» — dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Rasululloh, balki men sizning sunnatingizni talab qilaman», — dedi. (U zot): «Men uxlayman ham, namoz oʻqiyman ham, roʻza tutaman ham, iftor qilaman ham, ayollarga uylanaman ham. Bas, Allohdan qoʻrqgin, ey Usmon. Zero, ahling (xotining)ning sening zimmangda haqqi bor, mehmoningning sening zimmangda haqqi bor, oʻzingning ham sening zimmangda haqqi bor. Bas, roʻza tutgin va iftor ham qilgin, namoz oʻqigin va uxlagin ham», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Усмон ибн Мазъун (розияллоҳу анҳу)га (киши) юбориб (чақиртирдилар). У келганида, (у зот): «Эй Усмон, менинг суннатимдан юз ўгирдингми?» — дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ, балки мен сизнинг суннатингизни талаб қиламан», — деди. (У зот): «Мен ухлайман ҳам, намоз ўқийман ҳам, рўза тутаман ҳам, ифтор қиламан ҳам, аёлларга уйланаман ҳам. Бас, Аллоҳдан қўрқгин, эй Усмон. Зеро, аҳлинг (хотининг)нинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор, ўзингнинг ҳам сенинг зиммангда ҳаққи бор. Бас, рўза тутгин ва ифтор ҳам қилгин, намоз ўқигин ва ухлагин ҳам», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ ‏:‏ سَأَلْتُ عَائِشَةَ كَيْفَ كَانَ عَمَلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ قَالَتْ ‏:‏ لاَ، كَانَ كُلُّ عَمَلِهِ دِيمَةً، وَأَيُّكُمْ يَسْتَطِيعُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَطِيعُ

Alqama (rahimahulloh) aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺning amallari qanday boʻlardi? U zot kunlardan biror narsani (maxsus amal bilan) ajratar edilarmi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq, u zotning barcha amallari doimiy edi. Sizlarning qaysingiz Rasululloh ﷺ qila olganidek qila olardingiz!» — dedi.Алқама (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг амаллари қандай бўларди? У зот кунлардан бирор нарсани (махсус амал билан) ажратар эдиларми?» — деб сўрадим. У: «Йўқ, у зотнинг барча амаллари доимий эди. Сизларнинг қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ қила олганидек қила олардингиз!» — деди.