حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ، وَعَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ، قَالَ عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، فِي حَدِيثِهِ‏:‏ نِعْمَ الإِدَامُ أَوِ الأُدْمُ الْخَلُّ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Xurmosi bor uy ahli och qolmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Хурмоси бор уй аҳли оч қолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ‏:‏ أَلَسْتُمْ فِي طَعَامٍ وَشَرَابٍ مَا شِئِتُمْ‏؟‏ لَقَدْ رَأَيْتُ نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم، وَمَا يَجِدُ مِنَ الدَّقَلِ مَا يَمْلأُ بَطْنَهُ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sizlar xohlagancha taom va ichimlikda emasmisiz? Darhaqiqat, men Paygʻambaringiz ﷺni koʻrganman, u zot qorinlarini toʻydiradigan past navli xurmoni ham topmas edilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сизлар хоҳлаганча таом ва ичимликда эмасмисиз? Дарҳақиқат, мен Пайғамбарингиз ﷺни кўрганман, у зот қоринларини тўйдирадиган паст навли хурмони ҳам топмас эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ نِعْمَ الإِدَامُ‏:‏ الْخَلُّ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sirka qanday ham yaxshi ziravordir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сирка қандай ҳам яхши зиравордир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلابَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ‏:‏ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، فَأُتِيَ بِلَحْمِ دَجَاجٍ فَتَنَحَّى رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ، فَقَالَ‏:‏ مَا لَكَ‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ إِنِّي رَأَيْتُهَا تَأْكُلُ شَيْئًا فَحَلَفْتُ أَنْ لا آكُلَهَا‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — tovuq (goʻshti) yeyayotganlarini — koʻ rdim.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — товуқ (гўшти) еяётганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ، عَنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ بْنِ سَفِينَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ‏:‏ أَكَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم لَحْمَ حُبَارَى‏.‏

Safiyna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga toʻrgʻay (hubaro) goʻshtini yedim».Сафийна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга тўрғай (ҳубаро) гўштини едим».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ‏:‏ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ‏:‏ فَقَدَّمَ طَعَامَهُ وَقَدَّمَ فِي طَعَامِهِ لَحْمَ دَجَاجٍ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مَوْلًى، قَالَ‏:‏ فَلَمْ يَدْنُ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى‏:‏ ادْنُ، فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ مِنْهُ، فَقَالَ‏:‏ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا، فَقَذِرْتُهُ فَحَلَفْتُ أَنْ لا أَطْعَمَهُ أَبَدًا‏.‏

(Zahdam al-Jarmiy aytdi:) Biz Abu Musoning oldida edik; biz bilan Jarm (qabilasi)ning mana shu (mahalla)si orasida birodarlik va yaxshilik bor edi. (Zahdam) aytdi: (Bizga) taom keltirildi; uning taomida tovuq goʻshti (ham) bor edi. Qavm ichida Banu Taymulloh(dan) bir kishi — qizgʻish (yuzli), goʻyo mavlo(dek) — bor edi; u (taomga) yaqinlashmadi. Abu Muso unga: «Yaqinlash; men Rasululloh ﷺning undan (tovuq goʻshtidan) yeyayotganlarini koʻrganman», dedi. U: «Men uning bir narsani (nopok narsani) yeyayotganini koʻrib, undan jirkangan edim va uni hech qachon yemaslikka qasam ichgan edim», dedi. (Abu Muso): «Yaqinlash, men senga bu haqda xabar beray. Biz Ashʼariylardan bir guruh (kishi) bilan Rasululloh ﷺning oldilariga — u zotdan ulov soʻrab — keldik; u zot sadaqa (zakot) chorvasidan (chorvani) taqsimlab turardilar (Ayyub: oʻylaymanki, u: ‹u zot gʻazabli edilar› dedi). U zot: ‹Allohga qasamki, men sizlarni mindirmayman; menda sizlarni mindiradigan (narsa) ham yoʻq›, dedilar. (Zahdam) aytdi: Biz joʻnab ketdik; soʻng Rasululloh ﷺga (oʻljadan) bir necha tuya keltirildi va: ‹Anavi Ashʼariylar qani?› deyildi. Biz keldik; u zot bizga oʻrkachlari oppoq beshta tuya (berishni) buyurdilar. (Zahdam) aytdi: Biz yoʻlga tushdik; men sahobalarimga: ‹Biz Rasululloh ﷺning oldilariga ulov soʻrab keldik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng bizga (odam) yuborib, bizni mindirdilar; Rasululloh ﷺ qasamlarini unutdilar. Allohga qasamki, agar biz Rasululloh ﷺni qasamlaridan gʻofil qoldirsak (foydalanib qolsak), hech qachon najot topmaymiz. Bizni Rasululloh ﷺning oldilariga qaytaringlar, u zotga qasamlarini eslataylik›, dedim. Biz qaytib: ‹Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga ulov soʻrab keldik, siz bizni mindirmaslikka qasam ichdingiz, soʻng bizni mindirdingiz; biz siz qasamingizni unutgan deb oʻyladik (yoki: bildik)›, dedik. U zot: ‹Joʻnanglar; sizlarni faqat Alloh mindirdi. Allohga qasamki — inshaalloh — men biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta yaxshiroq boʻlganini qilaman va undan (qasamdan kaffora bilan) chiqaman›, dedilar», dedi.(Заҳдам ал-Жармий айтди:) Биз Абу Мусонинг олдида эдик; биз билан Жарм (қабиласи)нинг мана шу (маҳалла)си орасида биродарлик ва яхшилик бор эди. (Заҳдам) айтди: (Бизга) таом келтирилди; унинг таомида товуқ гўшти (ҳам) бор эди. Қавм ичида Бану Таймуллоҳ(дан) бир киши — қизғиш (юзли), гўё мавло(дек) — бор эди; у (таомга) яқинлашмади. Абу Мусо унга: «Яқинлаш; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ундан (товуқ гўштидан) еяётганларини кўрганман», деди. У: «Мен унинг бир нарсани (нопок нарсани) еяётганини кўриб, ундан жирканган эдим ва уни ҳеч қачон емасликка қасам ичган эдим», деди. (Абу Мусо): «Яқинлаш, мен сенга бу ҳақда хабар берай. Биз Ашъарийлардан бир гуруҳ (киши) билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига — у зотдан улов сўраб — келдик; у зот садақа (закот) чорвасидан (чорвани) тақсимлаб турардилар (Айюб: ўйлайманки, у: ‹у зот ғазабли эдилар› деди). У зот: ‹Аллоҳга қасамки, мен сизларни миндирмайман; менда сизларни миндирадиган (нарса) ҳам йўқ›, дедилар. (Заҳдам) айтди: Биз жўнаб кетдик; сўнг Расулуллоҳ ﷺга (ўлжадан) бир неча туя келтирилди ва: ‹Анави Ашъарийлар қани?› дейилди. Биз келдик; у зот бизга ўркачлари оппоқ бешта туя (беришни) буюрдилар. (Заҳдам) айтди: Биз йўлга тушдик; мен саҳобаларимга: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига улов сўраб келдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг бизга (одам) юбориб, бизни миндирдилар; Расулуллоҳ ﷺ қасамларини унутдилар. Аллоҳга қасамки, агар биз Расулуллоҳ ﷺни қасамларидан ғофил қолдирсак (фойдаланиб қолсак), ҳеч қачон нажот топмаймиз. Бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қайтаринглар, у зотга қасамларини эслатайлик›, дедим. Биз қайтиб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга улов сўраб келдик, сиз бизни миндирмасликка қасам ичдингиз, сўнг бизни миндирдингиз; биз сиз қасамингизни унутган деб ўйладик (ёки: билдик)›, дедик. У зот: ‹Жўнанглар; сизларни фақат Аллоҳ миндирди. Аллоҳга қасамки — иншааллоҳ — мен бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганини қиламан ва ундан (қасамдан каффора билан) чиқаман›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، وَأَبُو نُعَيْمٍ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ، يُقَالُ‏:‏ لَهُ عَطَاءٌ، عَنْ أَبِي أَسِيدٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ كُلُوا الزَّيْتَ، وَادَّهِنُوا بِهِ، فَإِنَّهُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zaytun yogʻini yenglar va u bilan moylaninglar, chunki u muborakdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зайтун ёғини енглар ва у билан мойланинглар, чунки у муборакдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ كُلُوا الزَّيْتَ وَادَّهِنُوا بِهِ، فَإِنَّهُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zaytun yogʻini yenglar va u bilan moylaninglar, chunki u muborakdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зайтун ёғини енглар ва у билан мойланинглар, чунки у муборакдир», дедилар.

حَدَّثَنَا السِّنْجِيُّ وَهُوَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ مَعْبَدٍ السِّنْجِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ، وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عُمَرَ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: yuqoridagi hadisga oʻxshash rivoyat boshqa sanad orqali ham keltirilgan, biroq bu sanadda «Umardan» deb zikr etilmagan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: юқоридаги ҳадисга ўхшаш ривоят бошқа санад орқали ҳам келтирилган, бироқ бу санадда «Умардан» деб зикр этилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالا‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ فَأُتِيَ بِطَعَامٍ، أَوْ دُعِيَ لَهُ فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُهُ، فَأَضَعُهُ بَيْنَ يَدَيْهِ لِمَا أَعْلَمُ أَنَّهُ يُحِبُّهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga qovoq yoqar edi. U zotga taom keltirilsa yoki taomga chaqirilsalar, men qovoqni izlab, uni u zotning oldilariga qoʻyar edim, chunki u zot buni yaxshi koʻrishlarini bilardim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга қовоқ ёқар эди. У зотга таом келтирилса ёки таомга чақирилсалар, мен қовоқни излаб, уни у зотнинг олдиларига қўяр эдим, чунки у зот буни яхши кўришларини билардим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ‏:‏ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَرَأَيْتُ عِنْدَهُ دُبَّاءً يُقَطَّعُ، فَقُلْتُ‏:‏ مَا هَذَا‏؟‏ قَالَ‏:‏ نُكَثِّرُ بِهِ طَعَامَنَا‏.‏ قال أبو عيسى: وجابر هذا هو جابر بن طارق، ويقال ابن أبي طارق وهو رجل من أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ولا نعرف له إلا هذا الحديث الواحد وأبو خالد اسمه سعد.

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga, uylariga kirdim. U zotning oldilarida mana shu qovoqdan bor edi. Men: «Bu nima?» dedim. U zot: «Bu qovoq — dubbo, biz uning bilan taomimizni koʻpaytiramiz», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига, уйларига кирдим. У зотнинг олдиларида мана шу қовоқдан бор эди. Мен: «Бу нима?» дедим. У зот: «Бу қовоқ — дуббо, биз унинг билан таомимизни кўпайтирамиз», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ‏:‏ إِنَّ خَيَّاطًا دَعَا رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، لِطَعَامٍ صَنَعَهُ، قَالَ أَنَسٌ‏:‏ فَذَهَبْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، إِلَى ذَلِكَ الطَّعَامِ، فَقَرَّبَ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا مِنْ شَعِيرٍ، وَمَرَقًا فِيهِ دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ، قَالَ أَنَسُ‏:‏ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ حَوَالَيِ الْقَصْعَةِ فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ مِنْ يَوْمِئِذٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir tikuvchi (xayyot) Rasululloh ﷺni — oʻ zi tayyorlagan taomga — chaqirdi. Anas aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan (birga) oʻ sha taomga bordim; u Rasululloh ﷺga arpa nonini va ichida dubba (qovoq) hamda qadid (qoqlangan goʻsht) boʻ lgan bir maraqani (u zotga) yaqinlashtirdi. Anas aytdi: Men Rasululloh ﷺ(ning) — tovoq atrofidagi dubbani terayotganlarini — koʻ rdim; bas, oʻ sha kundan boshlab dubbani doimo yaxshi koʻ raman. (Sumoma, Anasdan: «Men dubbani u zotning oldilariga yigʻ a boshladim» dedi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир тикувчи (хайёт) Расулуллоҳ ﷺни — ў зи тайёрлаган таомга — чақирди. Анас айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) ў ша таомга бордим; у Расулуллоҳ ﷺга арпа нонини ва ичида дубба (қовоқ) ҳамда қадид (қоқланган гўшт) бў лган бир марақани (у зотга) яқинлаштирди. Анас айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — товоқ атрофидаги дуббани тераётганларини — кў рдим; бас, ў ша кундан бошлаб дуббани доимо яхши кў раман. (Сумома, Анасдан: «Мен дуббани у зотнинг олдиларига йиғ а бошладим» деди.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالُوا‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday der edilar: «Allohumma, xatolarimni qor va doʻl suvi bilan yuvgin va oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi qalbimni xatolardan poklagin».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳумма, хатоларимни қор ва дўл суви билан ювгин ва оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби қалбимни хатолардан поклагин».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ‏:‏ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ أَخْبَرَهُ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ، أَنَّهَا قَرَّبَتْ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، جَنْبًا مَشْوِيًّا، فَأَكَلَ مِنْهُ، ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاةِ، وَمَا تَوَضَّأَ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi Rasululloh ﷺga pishirilgan qovurgʻa goʻshti taqdim etdilar, u zot undan yeb, soʻng taharat qilmasdan namozga turdilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши Расулуллоҳ ﷺга пиширилган қовурға гўшти тақдим этдилар, у зот ундан еб, сўнг таҳарат қилмасдан намозга турдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ‏:‏ أَكَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم شِوَاءً فِي الْمَسْجِدِ‏.‏

Abdulloh ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan masjidda qovurilgan goʻsht yedik.Абдуллоҳ ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан масжидда қовурилган гўшт едик.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ أَبِي صَخْرَةَ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ اللهِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ‏:‏ ضِفْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ، فَأُتِيَ بِجَنْبٍ مَشْوِيٍّ، ثُمَّ أَخَذَ الشَّفْرَةَ فَجَعَلَ يَحُزُّ، فَحَزَّ لِي بِهَا مِنْهُ، قَالَ‏:‏ فَجَاءَ بِلالٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاةِ فَأَلْقَى الشَّفْرَةَ، فَقَالَ‏:‏ مَا لَهُ تَرِبَتْ يَدَاهُ‏؟‏، قَالَ‏:‏ وَكَانَ شَارِبُهُ قَدْ وَفَى، فَقَالَ لَهُ‏:‏ أَقُصُّهُ لَكَ عَلَى سِوَاكٍ أَوْ قُصُّهُ عَلَى سِوَاكٍ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha men Paygʻambar ﷺ ning mehmonlari boʻldim. U zot biqin (goʻshti)ni (olib kelishni) buyurdilar va u qovurildi; soʻng u zot pichoq olib, undan menga (goʻsht) kesib bera boshladilar. Shunda Bilol kelib, u zotni namozga chaqirdi. U zot pichoqni tashlab: «Bunga (Bilolga) nima boʻldi?! Qoʻllari tuproqqa belansin!» — dedilar va namozga turdilar. Anboriy (rivoyatida) shuni qoʻshdi: «Mening moʻylovim uzun edi; u zot uni menga misvok ustiga qoʻyib kesib berdilar» — yoki: «Men sening moʻylovingni misvok ustiga qoʻyib kesib qoʻyaman», — dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кеча мен Пайғамбар ﷺ нинг меҳмонлари бўлдим. У зот биқин (гўшти)ни (олиб келишни) буюрдилар ва у қовурилди; сўнг у зот пичоқ олиб, ундан менга (гўшт) кесиб бера бошладилар. Шунда Билол келиб, у зотни намозга чақирди. У зот пичоқни ташлаб: «Бунга (Билолга) нима бўлди?! Қўллари тупроққа белансин!» — дедилар ва намозга турдилар. Анборий (ривоятида) шуни қўшди: «Менинг мўйловим узун эди; у зот уни менга мисвок устига қўйиб кесиб бердилар» — ёки: «Мен сенинг мўйловингни мисвок устига қўйиб кесиб қўяман», — дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ‏:‏ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ، فَنَهَسَ مِنْهَا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga goʻsht keltirildi. U zotga qoʻyning old oyogʻi tortib qoʻyildi, bu u zotga yoqar edi. Bas, u zot undan tishlab yedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга гўшт келтирилди. У зотга қўйнинг олд оёғи тортиб қўйилди, бу у зотга ёқар эди. Бас, у зот ундан тишлаб едилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ زُهَيْرٍ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ، عَنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عِيَاضٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ الذِّرَاعُ، قَالَ‏:‏ وَسُمَّ فِي الذِّرَاعِ، وَكَانَ يَرَى أَنَّ الْيَهُودَ سَمُّوهُ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ ga (qoʻyning) old oyogʻi (goʻshti) yoqar edi». (Roviy) aytdi: «Old oyoqqa zahar solingan edi va u zot bu zaharni yahudiylar solgan deb hisoblar edilar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ га (қўйнинг) олд оёғи (гўшти) ёқар эди». (Ровий) айтди: «Олд оёққа заҳар солинган эди ва у зот бу заҳарни яҳудийлар солган деб ҳисоблар эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ‏:‏ طَبَخْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، قِدْرًا، وَقَدْ كَانَ يُعْجِبُهُ الذِّرَاعُ، فَنَاوَلْتُهُ الذِّرَاعَ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ نَاوِلْنِي الذِّرَاعَ، فَنَاوَلْتُهُ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ نَاوِلْنِي الذِّرَاعَ، فَقُلْتُ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، وَكَمْ لِلشَّاةِ مِنْ ذِرَاعٍ، فَقَالَ‏:‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ سَكَتَّ لَنَاوَلْتَنِي الذِّرَاعَ مَا دَعَوْتُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, qaysi amal Allohga eng mahbub?» dedi. U zot: «Al-hollul-murtahil», dedilar. U: «Al-hollul-murtahil nima?» dedi. U zot: «Bu Qurʼonning boshidan oxirigacha (oʻqib) boradigan, har safar (oxiriga) yetgani zahoti yana (boshlab boshqa safarga) chiqadigan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Ibn Abbosning hadisi sifatida faqat shu yoʻldan bilamiz, uning isnodi kuchli emas. (Boshqa bir yoʻldan) Solih al-Murriydan, u Qatodadan, u Zuroro ibn Avfodan, u Nabiy ﷺdan maʼno jihatdan shunga oʻxshash, lekin unda Ibn Abbosni zikr qilmay rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu menimcha Nasr ibn Aliyning Haysam ibn ar-Rabiʼdan (qilgan) hadisidan koʻra sahihroqdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси амал Аллоҳга энг маҳбуб?» деди. У зот: «Ал-ҳоллул-муртаҳил», дедилар. У: «Ал-ҳоллул-муртаҳил нима?» деди. У зот: «Бу Қуръоннинг бошидан охиригача (ўқиб) борадиган, ҳар сафар (охирига) етгани заҳоти яна (бошлаб бошқа сафарга) чиқадиган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Ибн Аббоснинг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан биламиз, унинг исноди кучли эмас. (Бошқа бир йўлдан) Солиҳ ал-Муррийдан, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Набий ﷺдан маъно жиҳатдан шунга ўхшаш, лекин унда Ибн Аббосни зикр қилмай ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу менимча Наср ибн Алийнинг Ҳайсам ибн ар-Рабиъдан (қилган) ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، مِنْ بَنِي عَبَّادٍ يُقَالَ لَهُ‏:‏ عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ‏:‏ مَا كَانَتِ الذِّرَاعُ أَحَبَّ اللَّحْمِ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَكِنَّهُ كَانَ لا يَجِدُ اللَّحْمَ إِلا غِبًّا، وَكَانَ يَعْجَلُ إِلَيْهَا، لأَنَّهَا أَعْجَلُهَا نُضْجًا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Old oyoq goʻshti Rasululloh ﷺga goʻshtlarning eng suyuklisi emas edi, lekin u zot goʻshtni faqat ora-sira topar edilar, shuning uchun unga oshiqar edilar, chunki u eng tez pishadigan qism edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Олд оёқ гўшти Расулуллоҳ ﷺга гўштларнинг энг суюклиси эмас эди, лекин у зот гўштни фақат ора-сира топар эдилар, шунинг учун унга ошиқар эдилар, чунки у энг тез пишадиган қисм эди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ شَيْخًا، مِنْ فَهْمٍ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ عَبْدَ اللهِ بْنَ جَعْفَرٍ، يَقُولُ‏:‏ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، يَقُولُ‏:‏ إِنَّ أَطْيَبَ اللَّحْمِ لَحْمُ الظَّهْرِ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir qoriyning yoniga oʻtdiki, u (Qurʼon) oʻqib boʻlgach soʻrab (tilanchilik qila boshladi). Shunda (Imron): «Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun», dedi va soʻng: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim Qurʼon oʻqisa, u bilan Allohdan soʻrasin. Chunki yaqinda shunday qavmlar kelurki, ular Qurʼon oʻqib, u bilan odamlardan soʻraydilar (tilaydilar)›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, isnodi unchalik (kuchli) emas.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир қорийнинг ёнига ўтдики, у (Қуръон) ўқиб бўлгач сўраб (тиланчилик қила бошлади). Шунда (Имрон): «Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун», деди ва сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ким Қуръон ўқиса, у билан Аллоҳдан сўрасин. Чунки яқинда шундай қавмлар келурки, улар Қуръон ўқиб, у билан одамлардан сўрайдилар (тилайдилар)›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, исноди унчалик (кучли) эмас.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْمَؤَمَّلِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zubayrning uyida bir chiroq koʻrdilar va: «Ey Oisha, men Asmoni faqat tugʻib boʻlibdi deb oʻylayapman. Uni men ism qoʻymagunimcha, siz ism qoʻymanglar», dedilar. Soʻng uni Abdulloh deb nomladilar va oʻz qoʻllari bilan bir dona xurmoni chaynab ogʻziga surtdilar (tahnik qildilar). Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зубайрнинг уйида бир чироқ кўрдилар ва: «Эй Оиша, мен Асмони фақат туғиб бўлибди деб ўйлаяпман. Уни мен исм қўймагунимча, сиз исм қўйманглар», дедилар. Сўнг уни Абдуллоҳ деб номладилар ва ўз қўллари билан бир дона хурмони чайнаб оғзига суртдилар (таҳник қилдилар). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ ثَابِتٍ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أُمِّ هَانِئِ، قَالَتْ‏:‏ دَخَلَ عَلَيَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ أَعِنْدَكِ شَيْءٌ‏؟‏ فَقُلْتُ‏:‏ لا، إِلا خُبْزٌ يَابِسٌ، وَخَلٌّ فَقَالَ‏:‏ هَاتِي، مَا أَقْفَرَ بَيْتٌ مِنْ أُدُمٍ فِيهِ الخل‏.‏

Abu Ahvasning otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim, ular meni eski-tuski kiyimda koʻrib: «Molu davlating bormi?» dedilar. Men: «Ha, ey Rasululloh, har xil moldan bor», dedim. Ular: «Alloh senga mol bergan boʻlsa, uning izi sen ustingda koʻrinib tursin», dedilar.Абу Аҳваснинг отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим, улар мени эски-туски кийимда кўриб: «Молу давлатинг борми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Расулуллоҳ, ҳар хил молдан бор», дедим. Улар: «Аллоҳ сенга мол берган бўлса, унинг изи сен устингда кўриниб турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Erkaklardan koʻplari komillikka yetdilar, ammo ayollardan Imron qizi Maryam va Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa hech kim komillikka yetmadi. Oishaning boshqa ayollardan ustunligi tariydning boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эркаклардан кўплари комилликка етдилар, аммо аёллардан Имрон қизи Марям ва Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа ҳеч ким комилликка етмади. Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги тарийднинг бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْمَرٍ الأَنْصَارِيُّ أَبُو طُوَالَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ‏:‏ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oishaning boshqa ayollardan ustunligi tariydning boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги тарийднинг бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، تَوَضَّأَ مِنْ أَكْلِ ثَوْرِ أَقِطٍ، ثُمَّ رَآهُ أَكَلَ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ، ثُمَّ صَلَّى، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hiro (togʻi) ustida edilar — u zot, Abu Bakr, Umar, Ali, Usmon, Talha va Zubayr (roziyallohu anhum) — shunda qoya silkindi. Nabiy ﷺ: «Sokin boʻl! Ustingda nabiy yoki siddiq yoki shahiddan boshqa kimsa yoʻq», dedilar. Bu bobda Usmon, Said ibn Zayd, Ibn Abbos, Sahl ibn Saʼd, Anas ibn Molik va Buraydadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳиро (тоғи) устида эдилар — у зот, Абу Бакр, Умар, Али, Усмон, Талҳа ва Зубайр (розияллоҳу анҳум) — шунда қоя силкинди. Набий ﷺ: «Сокин бўл! Устингда набий ёки сиддиқ ёки шаҳиддан бошқа кимса йўқ», дедилар. Бу бобда Усмон, Саид ибн Зайд, Ибн Аббос, Саҳл ибн Саъд, Анас ибн Молик ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ وَائِلِ بْنِ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِهِ، وَهُوَ بَكْرُ بْنُ وَائِلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ‏:‏ أَوْلَمَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى صَفِيَّةَ بِتَمْرٍ وَسَوِيقٍ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Safiyya bilan qilgan nikohlari uchun xurmo va savuq (qovurilgan arpa unidan tayyorlangan taom) bilan valima berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Сафийя билан қилган никоҳлари учун хурмо ва савуқ (қовурилган арпа унидан тайёрланган таом) билан валима бердилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي فَائِدٌ، مَوْلَى عُبَيْدِ اللهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي رَافِعٍ مَوْلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللهِ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ جَدَّتِهِ سَلْمَى، أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ، وَابْنَ عَبَّاسٍ، وَابْنَ جَعْفَرٍ أَتَوْهَا فَقَالُوا لَهَا‏:‏ اصْنَعِي لَنَا طَعَامًا مِمَّا كَانَ يُعْجِبُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَيُحْسِنُ أَكْلَهُ فَقَالَتْ‏:‏ يَا بُنَيَّ لا تَشْتَهِيهِ الْيَوْمَ، قَالَ‏:‏ بَلَى اصْنَعِيهِ لَنَا قَالَ‏:‏ فَقَامَتْ فَأَخَذَتْ مِنْ شَعِيرٍ فَطَحَنَتْهُ، ثُمَّ جَعَلَتْهُ فِي قِدْرٍ، وَصَبَّتْ عَلَيْهِ شَيْئًا مِنْ زَيْتٍ، وَدَقَّتِ الْفُلْفُلَ، وَالتَّوَابِلَ، فَقَرَّبَتْهُ إِلَيْهِمْ، فَقَالَتْ‏:‏ هَذَا مِمَّا كَانَ يُعْجِبُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَيُحْسِنُ أَكْلَهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Marvon Abu Hurayrani Madinaga noib qilib qoldirdi va oʻzi Makkaga chiqib ketdi. Abu Hurayra bizga juma kuni namoz oʻqib berib, (birinchi rakatda) «Juma» surasini, ikkinchi rakatda esa {Munofiqlar sening oldingga kelganlarida} (Munofiqun surasini) oʻqidi. Ubaydulloh aytdi: Men Abu Hurayraga yetib olib, unga: «Siz Ali Kufada oʻqigan ikki surani oʻqidingiz», dedim. Abu Hurayra: «Men Rasululloh ﷺning bu ikkisini oʻqiganlarini eshitganman», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Nuʼmon ibn Bashir va Abu Inaba al-Xavloniydan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot juma namozida {Sabbihisma robbikal aʼlo} (Aʼlo surasi) va {Hal atoka hadisul gʻoshiya} (Gʻoshiya surasi)ni oʻqir edilar. Ubaydulloh ibn Abu Rofiʼ Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning kotibi edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Марвон Абу Ҳурайрани Мадинага ноиб қилиб қолдирди ва ўзи Маккага чиқиб кетди. Абу Ҳурайра бизга жума куни намоз ўқиб бериб, (биринчи ракатда) «Жума» сурасини, иккинчи ракатда эса {Мунофиқлар сенинг олдингга келганларида} (Мунофиқун сурасини) ўқиди. Убайдуллоҳ айтди: Мен Абу Ҳурайрага етиб олиб, унга: «Сиз Али Куфада ўқиган икки сурани ўқидингиз», дедим. Абу Ҳурайра: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бу иккисини ўқиганларини эшитганман», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Нуъмон ибн Башир ва Абу Инаба ал-Хавлонийдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот жума намозида {Саббиҳисма роббикал аъло} (Аъло сураси) ва {Ҳал атока ҳадисул ғошия} (Ғошия сураси)ни ўқир эдилар. Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъ Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг котиби эди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ، قَالَ‏:‏ أَتَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فِي مَنْزِلِنَا، فَذَبَحْنَا لَهُ شَاةً، فَقَالَ‏:‏ كَأَنَّهُمْ عَلِمُوا أَنَّا نُحِبُّ اللَّحْمَ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yurganlarida, sahobalari u zotning oldilarida yurishar, orqalarini esa farishtalar uchun boʻsh qoldirishardi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ юрганларида, саҳобалари у зотнинг олдиларида юришар, орқаларини эса фаришталар учун бўш қолдиришарди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، أَنَّهُ سمعَ جَابِرًا ‏(‏ح‏)‏ قَالَ سُفْيَانُ‏:‏ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ‏:‏ خَرَجَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَنَا مَعَهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فذَبَحَتْ لَهُ شَاةً، فَأَكَلَ مِنْهَا، وَأَتَتْهُ بِقِنَاعٍ مِنْ رُطَبٍ، فَأَكَلَ مِنْهُ، ثُمَّ تَوَضَّأَ لِلظُّهْرِ، وَصَلَّى، صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ انْصَرَفَ، فَأَتَتْهُ بِعُلالَةٍ مِنْ عُلالَةِ الشَّاةِ، فَأَكَلَ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ، وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ chiqdilar, men u zot bilan birga edim. U zot ansorlardan boʻlgan bir ayolning oldiga kirdilar. U (ayol) u zotga qoʻy soʻyib (taom tayyorladi), u zot (undan) yedilar. U (ayol) u zotga bir savat yangi xurmo keltirdi, u zot undan (ham) yedilar. Soʻng peshin uchun tahorat olib namoz oʻqidilar, soʻng (namozdan) chiqdilar. Soʻng u (ayol) qoʻy goʻshtidan qolgan (ovqat)dan keltirdi, u zot (undan) yedilar, soʻng asrni oʻqidilar va tahorat olmadilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Bakr Siddiq, Ibn Abbos, Abu Hurayra, Ibn Masʼud, Abu Rofiʼ, Ummul Hakam, Amr ibn Umayya, Ummu Omir, Suvayd ibn Nuʼmon va Ummu Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakrning hadisi isnodi jihatidan sahih emas, uni Husom ibn Misakk Ibn Sirindan, u Ibn Abbosdan, u Abu Bakr Siddiqdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, xolos. Sahihi esa, u faqat Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdandir. Huffozlar (hadis hofizlari) shunday rivoyat qilganlar. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeʼinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahlining aksariyati, masalan Sufyon Savriy, Ibn Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning amali shunga binoandir — ular olov tegizgan narsadan tahorat olishni tark etishni (joiz) deb koʻrdilar. Bu Rasululloh ﷺning ikki ishidan (amalidan) oxirgisidir. Goʻyo bu hadis avvalgi hadisni — olov tegizgan narsadan tahorat olish hadisini — nasx qilgandir (bekor qilgandir).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ чиқдилар, мен у зот билан бирга эдим. У зот ансорлардан бўлган бир аёлнинг олдига кирдилар. У (аёл) у зотга қўй сўйиб (таом тайёрлади), у зот (ундан) едилар. У (аёл) у зотга бир сават янги хурмо келтирди, у зот ундан (ҳам) едилар. Сўнг пешин учун таҳорат олиб намоз ўқидилар, сўнг (намоздан) чиқдилар. Сўнг у (аёл) қўй гўштидан қолган (овқат)дан келтирди, у зот (ундан) едилар, сўнг асрни ўқидилар ва таҳорат олмадилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Бакр Сиддиқ, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Ибн Масъуд, Абу Рофиъ, Уммул Ҳакам, Амр ибн Умайя, Умму Омир, Сувайд ибн Нуъмон ва Умму Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакрнинг ҳадиси исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас, уни Ҳусом ибн Мисакк Ибн Сириндан, у Ибн Аббосдан, у Абу Бакр Сиддиқдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, холос. Саҳиҳи эса, у фақат Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдандир. Ҳуффозлар (ҳадис ҳофизлари) шундай ривоят қилганлар. Абу Исо айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеъинлардан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳлининг аксарияти, масалан Суфён Саврий, Ибн Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг амали шунга биноандир — улар олов тегизган нарсадан таҳорат олишни тарк этишни (жоиз) деб кўрдилар. Бу Расулуллоҳ ﷺнинг икки ишидан (амалидан) охиргисидир. Гўё бу ҳадис аввалги ҳадисни — олов тегизган нарсадан таҳорат олиш ҳадисини — насх қилгандир (бекор қилгандир).

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، عَنْ أُمِّ الْمُنْذِرِ، قَالَتْ‏:‏ دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَمَعَهُ عَلِيٌّ، وَلَنَا دَوَالٍ مُعَلَّقَةٌ، قَالَتْ‏:‏ فَجَعَلَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ وَعَلِيٌّ مَعَهُ يَأْكُلُ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، لِعَلِيٍّ‏:‏ مَهْ يَا عَلِيُّ، فَإِنَّكَ نَاقَةٌ، قَالَتْ‏:‏ فَجَلَسَ عَلِيٌّ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ، قَالَتْ‏:‏ فَجَعَلْتُ لَهُمْ سِلْقًا وَشَعِيرًا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ‏:‏ مِنْ هَذَا فَأَصِبْ فَإِنَّ هَذَا أَوْفَقُ لَكَ‏.‏

Ummul Munzir (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ huzurimga kirdilar, u zot bilan birga Ali ham bor edi, bizda osigʻliq turgan xurmo shingillari bor edi. (Ummul Munzir aytdi:) Rasululloh ﷺ yeya boshladilar, Ali ham u zot bilan birga yeya boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ Aliga: «Toʻxta, toʻxta, ey Ali! Sen hali kasallikdan sogʻayib kelyapsan», dedilar. (Roviy aytdi:) Shunda Ali oʻtirdi, Nabiy ﷺ esa yeyaverdilar. (Ummul Munzir aytdi:) Soʻng men ularga qizilcha (sabzavot) va arpadan (taom) tayyorladim. Nabiy ﷺ: «Ey Ali, mana shundan yegin, chunki bu senga muvofiqroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Fulayhning hadisi orqali bilamiz, holos.Уммул Мунзир (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кирдилар, у зот билан бирга Али ҳам бор эди, бизда осиғлиқ турган хурмо шингиллари бор эди. (Уммул Мунзир айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ея бошладилар, Али ҳам у зот билан бирга ея бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Алига: «Тўхта, тўхта, эй Али! Сен ҳали касалликдан соғайиб келяпсан», дедилар. (Ровий айтди:) Шунда Али ўтирди, Набий ﷺ эса еявердилар. (Уммул Мунзир айтди:) Сўнг мен уларга қизилча (сабзавот) ва арпадан (таом) тайёрладим. Набий ﷺ: «Эй Али, мана шундан егин, чунки бу сенга мувофиқроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Фулайҳнинг ҳадиси орқали биламиз, ҳолос.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ‏:‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَيَقُولُ‏:‏ أَعِنْدَكِ غَدَاءٌ‏؟‏ فَأَقُولُ‏:‏ لا قَالَتْ‏:‏ فَيَقُولُ‏:‏ إِنِّي صَائِمٌ قَالَتْ‏:‏ فَأَتَانِي يَوْمًا، فَقُلْتُ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّهُ أُهْدِيَتْ لَنَا هَدِيَّةٌ، قَالَ‏:‏ وَمَا هِيَ‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ حَيْسٌ، قَالَ‏:‏ أَمَا إِنِّي أَصْبَحْتُ صَائِمًا، قَالَتْ‏:‏ ثُمَّ أَكَلَ‏.‏

Moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ huzurimga kelib: ‹Sening oldingda nonushta (qiladigan narsa) bormi?›, der edilar. Men: ‹Yoʻq›, der edim. Shunda u zot: ‹Unda men roʻzadorman›, der edilar. Bir kuni huzurimga keldilar, men: ‹Ey Allohning Rasuli, bizga bir hadya keltirildi›, dedim. U zot: ‹U nima?›, dedilar. Men: ‹Hays (xurmo va yogʻdan tayyorlangan taom)›, dedim. U zot: ‹Men roʻzador holda tongni qarshilagan edim›, dedilar. Soʻng yedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir.Мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ ҳузуримга келиб: ‹Сенинг олдингда нонушта (қиладиган нарса) борми?›, дер эдилар. Мен: ‹Йўқ›, дер эдим. Шунда у зот: ‹Унда мен рўзадорман›, дер эдилар. Бир куни ҳузуримга келдилар, мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, бизга бир ҳадя келтирилди›, дедим. У зот: ‹У нима?›, дедилар. Мен: ‹Ҳайс (хурмо ва ёғдан тайёрланган таом)›, дедим. У зот: ‹Мен рўзадор ҳолда тонгни қаршилаган эдим›, дедилар. Сўнг едилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى الأَسْلَمِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ الأَعْوَرِ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ سَلامٍ، قَالَ‏:‏ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ كِسْرَةً مِنْ خُبْزِ الشَّعِيرِ فَوَضَعَ عَلَيْهَا تَمْرَةً وَقَالَ‏:‏ هَذِهِ إِدَامُ هَذِهِ، وأكل‏.‏

Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Nabiy ﷺni bir boʻlak arpa noni olib, uning ustiga bir dona xurmo qoʻyib: «Bu — buning ziravori (noz-neʼmati)dir», deganlarini koʻrdim.Юсуф ибн Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Набий ﷺни бир бўлак арпа нони олиб, унинг устига бир дона хурмо қўйиб: «Бу — бунинг зиравори (ноз-неъмати)дир», деганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعْجِبُهُ الثُّفْلُ، قَالَ عَبْدُ اللهِ‏:‏ يَعْنِي مَا بَقِيَ مِنَ الطَّعَامِ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻziga tegishli boʻlmagan narsani sotish savdosiga majbur emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзига тегишли бўлмаган нарсани сотиш савдосига мажбур эмас», дедилар.